# KONA YA MAUKI: Jinsi ya kuishi na mtu anayetoa lawama

Hakuna mtu hata mmoja anayependa kupokea lawama. Mara nyingi jinsi unavyomjibu yule anayekulaumu sio katika hali njema, labda utamwambia maneno ya dharau, kejeli, matusi au kujibu kihasira.

Kibaya zaidi, majibu haya yote hayampoozi mlaumu bali huzidi kumpandisha hasira na kuendelea kulaumu mwishowe hali inakuwa mbaya zaidi.

Katika hali zote, lawama zinapotolewa huwa kuna kiwango fulani cha upande mmoja kuhisi kutotendewa sawa, ingawa mara nyingine lawama hizi huelekezwa kwa asiye husika. Wengi hupenda kuzirusha lawama kwa wale walio dhaifu kwao, mfano baba kumlaumu mama, mama kuwalaumu watoto au wafanyakazi.

Mara nyingi ni ngumu kunyamaza pale unaporushiwa lawama, hususan pale unapojua kabisa kuwa lawama hizo hazikuhusu wewe, ila yakubidi ujitahidi kukaa kimya kwa sababu muhimu zifuatazo.

Kama wote mtafura hasira na mkajeruhiana, hakuna kitakachofanyika, bali hali itazidi kuwa ngumu na anayelaumu atapata kitu kingine cha kulaumu juu yako. Kwa vyovyote lawama zitakavyokuwa, fahamu tu kuwa mteja (ikiwa ni kwenye biashara) wakati wote ana haki na tambua hakuna biashara bila huyo mteja.

Kwa kunyamaza na kumsikiliza, unatunza kazi yako na kuiendeleza.

Kama kelele hazitapungua, lawama zaweza kuvuka mpaka wa za awali na kuwa lawama kwa mtu binafsi, hii inaweza kuleta ugomvi binafsi. Kwa sababu ni rahisi sana kupandishwa hasira zaidi ya kupoza hasira, ikiwa utamruhusu mlaumu akupandishe hasira, utalazimika kuzielekeza hata kwa watu wengine wasiohusika.

Hii sio haki na inawapa mlango mwingine watu wa aina hiyo kulaumu.

Ukiruhusu mtu akupandishe hasira, kiwango chako cha msongo wa mawazo kitapanda, na hivyo waweza kujikuta unapata matatizo kiafya.

Mfano kuruhusu kupandishwa hasira mara kwa mara kazini, huwafanya wengi kwenda kuzishushia nyumbani.

Mara nyingi hali hii huleta mfarakano na watu wa kwenye familia.

Unajua kabisa kuwa sio jukumu lako kukasirika kazini dhidi ya mteja au wateja wako au wale unao wahudumia, hali hii ikitokea, utajihisi vibaya moyoni na unaweza kuwapoteza hata wale ulionao karibu na walio marafiki.

**Nini tufanye kwa mtu mwenye lawama**

Jitahidi kujiweka huru, mpole na asiyepaniki kwa vyovyote iwezekanavyo, vuta pumzi ndefu, acha mabega na shingo yako iwe huru mbali na hasira na hisi utulivu.

Tulia hadi joto na moto wa mlaumu ushuke, ukijaribu kuweka neno hapa, utatulia na kukuamkia tena. Mwili wako uonyeshe mawasiliano, weka pozi la utulivu sio la shari, muangalie machoni, usimkwepe, kama ni kwenye meza, egemea kidogo upande wake kama vile uko tayari kumsikiliza kwa upole.

Msikilize anachosema, ikiwezekana chukua karatasi na kalamu akuone ukiandika pointi za kile anacholaumu.

Baada ya kusikiliza anachokisema, mwonyeshe anayekulaumu unahisi sawa na vile anavyojisikia, na hata ingekuwa wewe ungeumia au ungelaumu.

Pata muda wa kuliangalia tatizo, si mara zote mlaumu ana haki, ingawa huhitaji kumwambia usoni. Kama ni jambo litakalohitaji muda, basi mwombe muda wa kulishughulikia na muahidi kumpa taarifa baadaye.

Pale unapogundua una kosa au kampuni ndiyo ina tatizo lile lililokuwa linalaumiwa, omba radhi na uwe mkweli, usitake kufunika kombe kwa kujitetea.

Kwa sababu anayekulaumu hana muda wa kujua nani ni mhusika.

Ukiwatupia lawama wengine ujue utawafanya wateja au mteja kupoteza imani na ofisi au wafanyakazi wako.

Kinachotakiwa ni kufanya kile unachokiweza ili kupunguza tatizo na anayekulaumu akuone ukiwa bize kulifanya hilo.

Usishangae hata mtu unayemjua ni mpole, anaweza kuwa mkali anapogeuka kulaumu, na hasa kama si mara ya kwanza kwa tatizo la jinsi hiyo kutokea.

Katika hali hii, yakupasa ujitahidi kuwa mpole, hata kama hiyo simu inaingilia mambo na ratibu zako, najua hii ni ngumu, hasa ukizingatia anayelaumiwa hakuachii nafasi ya kumsikiliza, anakuwa anafoka tu kama moto.

Weka kalamu na karatasi karibu na wewe mara zote (kama ni ofisini), akiacha nafasi kidogo, muulize jina lake na ikibidi anapiga simu kutoka wapi, au ofisi gani, kama huna uhakika, mwambie akutajie tarakimu za jina lake au la ofisi. Kama kuna kitu utalazimika kuangalia katika mafaili, vitabu au kompyuta, basi muulize kama angependelea kusubiria katika simu au kukata simu na umpigie baada ya muda jioni.

Kamwe usiweke mkono katika kisemeo, huyo anayekulaumu atahitimisha kwamba umeamua kumfanyia ukatili. Hii ni kwa sababu simu za sasa zimetengenezwa katika hali ambayo sauti inapita sawa katika sehemu ya kuzungumza na sehemu ya kusikilizia.

Ikiwa unataka kumkatisha mlaumu, wakati wote, jaribu kumwita kwa jina lake, hii itamfanya atulie kukusikiliza zaidi ya kusema “samahani” “unajua”, ni kweli.

Kama ni kitu ambacho hautaweza kukishughulikia muda huo, ila baada ya muda fulani, jitahidi kuwa mwaminifu katika ahadi yako na atarajie majibu ya kutia moyo.

Mpe jina lako, pia, ili ajue ni nani wa kuwasiliana naye ikiwa atahiraji kupiga simu tena. Hii itamjengea imani ya kuwa, unamaanisha kumsaidia. Hata kama bado mambo hayajamalizika, basi umpigie katika muda ulioahidi ili kumpa ripoti ya kinachoendelea. Labda kosa laweza kuwa lako, ikiwa hivi, basi kubali na kamtake radhi, jaribu kumwelezea jinsi utakavyojitahidi kuweka mambo sawa, kamwe usijitetee wala kutupia lawama kwa wengine. Hali hii itakufanya uonekane dhaifu na mwepa majukumu. Unapokubali na kushuka mara nyingi mlaumu naye huelewa.

Ikiwa unaona lawama zinakuwa kubwa na kushindwa kuitafutia ufumbuzi haraka, basi tafuta eneo au upenyo wa maafikiano, hii itafanya kasi ya ujeuri wa mlaumu kupungua. Ni ngumu kuendelea kupigizane kelele na mtu anae afiki kila usemalo.