چرا با این که انسان نیز مثل سایر مخلوقات تجلی خدا و جلوه ای از او است، با این حال خود را مستقل از خدا ادراک می کند؟
چرا با این که انسان نیز مثل سایر مخلوقات تجلی خدا و جلوه ای از او است، با این حال خود را مستقل از خدا ادراک می کند؟ و اگر کمال انسان در این است که از این منیت و ادراک استقلال رها شود و خود را عین وابستگی به خدا ادراک کند، پس چرا از اوّل این ادراک وابستگی به خدا در وجود انسان قرار داده نشده؟ ..... اساساً چه تفاوتی دارد که انسان خود به این ادراک برسد، یا این که خدا این ادراک را به انسان بدهد؟ لطفاً از دیدگاه فلسفی این مسئله را بررسی فرمایید.
بنابر نظریه تجلی ، عالم هستی تجلی خداوند بوده و انسان به عنوان خلیفه خدا تجلی اسم اعظم الاهی محسوب می شود که در یک سیر نزولی از این حقیقت ذات خود تنزل نموده و به اقتضای تنزلاتش از حالت اصلی خود دور شده و حجاب هایی به خود گرفته است. تنزل یافته ترین مرتبه انسان همان نفس اماره او است که چیزی جز خواسته های خود را نمی بیند و خود را به طور کامل مستقل می داند. بعد از ان ، مراتب عقل و روح یا قلب و سر واقع شده است. انسان در مقام « سر » ، خود را عین ربط به خدا شهود می کند و وجود اعتباری خود را در ظل وجود حق ، باطل می بیند و در مراتب بالاتر از ان تا رسیدن به مقام فنا به کلی از احساس استقلال و غیریت پیراسته می گردد.بنابراین ، روشن است که در ابتدا تصور انسان از نفس خود همان احساس استقلال و منیت است و برای رسیدن به معرفت حقیقت وجود خویشتن که عین ربط به خدا و اینه صفات او می باشد ، نیازمند سیر و سلوک و طی طریق در مراتب عبودیت است.در اینجا این سوال مطرح می شود که چه ضرورتی دارد انسان نخست خود را مستقل درک کند و لازم باشد تا در مراتب کمال به این درک از عدم استقلال نایل شود. ایا نمی شد که از همان ابتدا در این حالت قرار می گرفت و نیازی نبود که خود به ان معرفت دست یابد.پاسخ فلسفی به این سوال مربوط به محال بودن وقوع شی بدون فرض امکان استعدادی می باشد ؛ چرا که برای حصول فعلیت در هر شی ، امکان استعدادی از ضروریات محسوب می شود و فعل فاعل ، بدون قابلیت قابل تمام نخواهد بود. از همین روی ، فاعل در عطایای خود هر قدر هم فیاض مطلق باشد این فیض را از مجرای استعداد قابل به او خواهد رسانید.گذشته از مباحث فلسفی در بعد عرفانی پاسخ این مسئله را باید در سر اختیار جست و جو کرد ؛ چرا که معنای عملی تجلی خدا بودن در عرفان ، همان اتحاد عاشق و معشوق در عشق است و می دانیم که تصور عشق که در مقام تجلی و خلافت و مظهریت اصل تغییر ناپذیری است ، بدون اختیار و تاثر و انفعال از طرف قابل ، امکان پذیر نیست.بنابراین انسان در پاسخ به عشق الاهی باید از وجود اعتباری خویشتن بگذرد و ان را در حق فانی سازد و این خلافت بدون گوهره اختیار امکان پذیر نخواهد بود.
پاسخ به سوال مذکور را می توان در قالب چند نکته بیان نمود:


1. وقتی گفته می شود: « پیش از آفرینش جهان»، یعنی به یک زمان خاص اشاره می شود. در حالی که خود قید «زمان» هم از مخلوقات الهی است. و خداوند متعال، در قالب زمان نمی گنجد زیرا که او فراتر از این حرف هاست و خودش آفریننده ی زمان است.
2. خداوند متعال، همیشه بوده و هست و خواهد بود. صفات او هم به همین شکل تداوم دارند. مثلا می توان گفت: خدای تبارک و تعالی، همیشه لطیف بوده و هست و خواهد بود. یا او، همواره رازق و خالق و صانع و ... بوده و هست و خواهد بود.
3. برخی از علما، با توجه به نکته ی دوم نظر بر آن دارند که: خداوند همیشه فیض دارد و لطف خود را به مخلوقات خود می رساند. همان طور که در روایتی از حضرت امیرالمومنین (ع) نقل شده که: تصور نکنید که شما اولین یا آخرین مخلوقات خدا هستید. بلکه قبل از شما و بعد از شما، هزاران هزاران بوده اند و خواهند بود.
4. بنابر روایات، انسان برای کسب خداشناسی بهتر است به صفات او تفکر کند و در امور این چنینی که انسان را دچار شبهه و تردید می کنند، تفکر نکند. ( تَفَکَّرُوا فِی کُلِّ شَیءٍ وَ لَا تَفَکَّرُوا فی ذَاتِ اللهِ) - نهج الفصاحه. مجموعه کلمات قصار حضرت رسول (ص).- چون ذهن او محدود است و خداوند نامحدود است. و وجودی نامحدود را نمی توان در چیزی محدود گنجانید. با توجه به تصریح قران کریم و روایات ، نمی توان عاشق بودن شیطان نسبت به خدا را -به جهت سجده نکردن شیطان بر ادم- پذیرفت. همچنین از سوی بیشتر بزرگان و عرفای شیعه این تفکر مورد انتقاد قرار گرفته است. محبت دارای مراتبی است و شیطان پیش از افرینش انسان ، خدا را مدتی طولانی عبادت کرده و طبیعتا دوست خدا بوده ، ولی در ازمونی که خدا برای او در محبتش قرار داد ، مردود شده و چیزی جز لعن و طرد او نصیبش نشد ؛ در حالی که محب و عاشق واقعی کسی است که هر انچه را که محبوب و معشوق او دوست دارد ، عشق و دوستی بورزد. خدا به نماز و به هیچ کار انسان نیاز ندارد ؛ زیرا خداوند بی نیاز مطلق است. پس ، این انسان است که به او و به نماز نیاز دارد ، نه خداوند ، اگر خدا فرموده است نماز بخوانید ، نفع انسان را لحاظ کرده است ، نه نفع خود را. مسئله تخلیه روح در سخنان حکیمان و اهل معرفت بحث شده است. انچه از سخنان انان به دست می اید ؛ این است که انسان در پرتو تزکیه نفس و اجتناب برخی از کارها و تمرین و ممارست در انجام بعضی اعمال ؛ این توانایی در او ایجاد می شود که بتواند روح خود را از بدن مادی خود تخلیه و رها کند. به دیگر سخن ؛ روح در قالب جسمی مثالی ، سفری روحانی انجام داده و در عالم سیر می کند. اما تخلیه روح ؛ بدین معنا نیست که روح به طور کلی از بدن خارج شود ؛ چرا که این امر جز به هنگام مرگ محقق نخواهد شد ، بلکه حالتی است مثل خواب ، با این فرق که شخص ، متوجه این مطلب هست که حقیقت او غیر از بدن مادی است. استاد مطهری درباره تخلیه روح می گوید: انسان در نتیجه تقرب به خداوند - تقرب به خداوند در نتیجه عبودیت و اخلاص و خود را فراموش کردن و تذلل در نزد پروردگار و اطاعت محض در برابر پروردگار- می رسد به این مرحله که ؛ در عین این که بدنش نیازمند به روح است ، روحش از بدنش بی نیاز می شود ، چطور ؟ ما الان ، هم روحمان نیازمند به بدنمان است ، هم بدنمان نیازمند به روحمان. الان اگر ان روح و قوه حیات ما نباشد این بدن ما زنده نیست ؛ اگر هم این بدن ما نباشد این روح ما در این جا کارى از او ساخته نیست ، نمی تواند کارى بکند. اما ایا همه انسان ها همین جورند ؟ هم بدنشان نیازمند به روح است و هم روحشان نیازمند به بدن ؟ یا این که انسان هایى در نتیجه تقرب به خدا و عبودیت پروردگار ، می رسند به این حد که لااقل روحشان از بدنشان بی نیاز می شود. چطور بی نیاز می شود ؟ یعنى این قدرت را پیدا می کنند که به اصطلاح روح را از این بدن تخلیه کنند ( البته در اینجا تخلیه به معناى مردن نیست ) ، یعنى همان استقلال روح را در مقابل بدن حفظ می کنند. در زمان خودمان ، هستند چنین اشخاصى که قدرت دارند تخلیه کنند ، یعنى روح را از بدن منفک کنند به طورى که خودش را مسلط بر این بدن می بیند. بدن خودش را می بیند که در اینجا مثلا مشغول عبادت است و خودش در جاى دیگر سیر می کند ، افق وسیع ترى را دارد می بیند. شیخ شهاب الدین سهروردى ، معروف به شیخ اشراق عبارتى دارد ، می گوید ما حکیم را حکیم نمی شماریم مگر ان وقتى که قدرت داشته باشد بر این که روح خودش را از بدنش خلع کند. میر داماد می گوید ما حکیم را حکیم نمی شماریم مگر در ان مرحله اى که خلع بدن برایش ملکه شده باشد ؛ یعنى هر وقت که اراده کند بتواند روح خودش را از بدنش مستقل و جدا کند . [ 1 ] برخی از اهل معرفت نیز بر این باورند که هرکس فانی در حق شده از نفس و خودیت خود رهایی می یابد. [ 2 ] البته به نظر برخی از اندیشمندان قدرت بر تصرف در بدن ، از تخلیه روح بالاتر است. استاد مطهری می گوید: این مرکب عبودیت از این هم بیشتر انسان را به خدا نزدیک می کند و از این بیشتر هم به انسان قدرت و توانایى می دهد ... ، نه تنها رابطه انسان با بدن خود به این جا منتهى می شود که روح از بدن مستقل شود و نیاز خودش را از بدن سلب کند ، می رسد به مرحله اى که هر تصرفى که بخواهد ، در بدن خودش می کند. حتى این قدرت را پیدا می کند که جلوی حرکت قلب خودش را یک ساعت بگیرد و نمیرد ، قدرت پیدا می کند دو ساعت نفس نکشد و نمیرد ، قدرت پیدا می کند که با همین بدن طى الارض کند ... این اثر عبادت است . [ 3 ] نتیجه ای که از این متون به دست می اید تخلیه روح از جسم است ؛ اما این که فردی بتواند روح خود را وارد جسم دیگری نموده و با جسم دیگری برود کار انجام دهد ، چنین مطلبی از این متون به دست نمی اید و تصریح بدان ندارند و از کسی چنین حالتی را نقل نکرده اند هر چند ظاهرا از لحاظ فلسفی نباید اشکالی داشته باشد و با عنایت الهی امکان پذیر است. بلکه انچه حکیمان به عنوان قدرت نفس بر تسلط دنیای بیرون مطرح کرده اند می تواند شامل چنین قدرتی نیز گردد. استاد مطهری در این باره می گوید: مرحله بالاتر ، ان قدرتى است که بنده اى در اثر بندگى و عبودیت خداوند و در اثر قرب به ذات اقدس الهى و در اثر نزدیک شدن به کانون لایتناهاى هستى می تواند در دنیاى بیرون خودش هم تصرف کند ، می تواند چوبى را تبدیل به اژدها کند ، می تواند قرص ماه را دو نیم کند ، می تواند تخت بلقیس را در یک چشم به هم زدن از یمن به فلسطین احضار کند. بله می تواند. العبودیه جوهره کنهها الربوبیه . [ 4 ] اما توجه به یک نکته لازم است و ان این که چنین قدرتی ( فردی بتواند روح خود را وارد جسم دیگری نموده و با جسم دیگری برود کار انجام دهد ) را در اختیار نوع بشر قراردادن ، ممکن است لوازم و عواقب خطرناکی داشته باشد ؛ از این جهت بعید به نظر می اید خداوند متعال چنین قدرتی را در اختیار نوع انسان ( غیر اولیای الهی ) قرار داده باشد. [ 1 ] . مطهرى ، مرتضی ، مجموعه اثار ، ج 23 ، ص491 ، تهران ، صدرا ، چاپ هشتم ، 1377ش. [ 2 ] . عطار نیشابورى ، فرید الدین ، منطق الطیر ( معرب ) ، مترجم ، جمعه ، بدیع محمد ، ص 311 ، مصر ، الهیئه المصریه العامه للکتاب ، چاپ چهارم ، 2006م. [ 3 ] . مجموعه اثار ، ج 23 ، ص 493. [ 4 ] . همان. سلام

اولا که این ترجمه‌ها بخاطر، دور بودن و عدم قرابت ادبی و فرهنگی بین زبان ها، لاجرم منتقل کننده مفاهیم اند نه عین عبارات و کلمات

ثانیا در هر ادبیاتی تک تک کلمات معنای خاصی میدن که ممکنه وقتی با هم باشن معنای دیگه ای رو برسونن

ثالثا مترجم های این داستان ها، معصوم که نبودن… بالاخره ممکنه خطا کرد… سلام دوست عزیز

الان این سوال گرامری هست یا نقد ادبی ؟

قطعا همونطور که میگن راه های رسیدن به خدا هزار تاست. راه های بیان یک مطلب واحد هم میتونه هزارتا باشه. اگه قرار بود هر چیزی فقط با یک شیوه نگارش بشه که اصلا دانشی به اسم ادبیات بوجود نمی اومد. شاید خیلی مواقع پیش میاد که احساس تنهایی میکنم، من شدیدا در جمع بودن را دوست دارم ولی مواقعی که به اجبار در جمعی هستم که با هیچ کسی نقطه مشترکی ندارم و نمیتونم ارتباط بگیرم با ان جمع احساس تنهایی میکنم، زمانی که احساس میکنم از سمت نزدیک ترین ها و امین ترین ادم های زندگیم قضاوت میشم و درک نمیشم، زمان… قران کریم اساس خلقت انسان را برای عبادت معرفی می‌نماید: و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون‏ ؛ [ 1 ] من جن و انس را نیافریدم ، مگر براى این‌که مرا عبادت کنند. [ 2 ] بر اساس این ایه ، محور خلقت بر عبادت بنا گذاشته شده است ، اما توجه به این نکته نیز ضروری است که عبادت و بندگی تنها زمانی کامل می‌شود که فرمان‌های خدا در مورد معاملات نیز مورد نافرمانی قرار نگیرند. به عبارت دیگر عبادت ، تنها نماز و روزه نیست ، بلکه باید به هر دستور خدا در هر زمینه‌ای مانند معاملات باید توجه داشت ؛ لذا در برخی از ایات قران شرط تقوا و ایمان را بر توجه به معاملات منوط ساخته و انسان متقی و مؤمن را نسبت به انها توجه داده است: یا ایها الذین امنوا اتقوا الله و ذروا ما بقی من الربا ان کنتم مؤمنین. فان لم تفعلوا فاذنوا بحرب من الله و رسوله و ان تبتم فلکم رؤس اموالکم لا تظلمون و لا تظلمون‏ ؛ [ 3 ] اى کسانى که ایمان اورده‌‏اید ، از مخالفت فرمان خدا بپرهیزید ، و اگر ایمان دارید انچه از مطالبات ناشی از ربا باقى مانده را رها کنید ! اگر چنین نمی‌‏کنید ، بدانید خدا و رسولش ، با شما پیکار خواهند کرد ، و اگر توبه کنید ، سرمایه‌‏هاى شما ، از ان شما است ، نه ستم می‌‏کنید ، و نه بر شما ستم وارد می‌‏شود. الذین یاکلون الربا لا یقومون الا کما یقوم الذی یتخبطه الشیطان من المس ذلک بانهم قالوا انما البیع مثل الربا و احل الله البیع و حرم الربا فمن جاه موعظه من ربه فانتهى‏ فله ما سلف و امره الى الله و من عاد فاولئک اصحاب النار هم فیها خالدون * یمحق الله الربا و یربی الصدقات و الله لا یحب کل کفار اثیم‏ ؛ [ 4 ] کسانى که ربا مى‏خورند ، در قیامت بر نمى‏خیزند مگر مانند کسى که بر اثر تماس شیطان ، دیوانه شده و نمى‏تواند تعادل خود را حفظ کند ، گاهى زمین مى‏خورد ، گاهى به پا مى‏خیزد . این ، به خاطر ان است که گفتند: داد و ستد هم مانند ربا است و تفاوتى میان ان دو نیست. در حالى که خدا بیع را حلال کرده ، و ربا را حرام ! زیرا فرق میان این دو ، بسیار است. و اگر کسى اندرز الهى به او رسد ، و از رباخوارى خوددارى کند ، سودهایى که در سابق [ قبل از نزول حکم تحریم‏ ] به دست اورده ، مال اوست ، و این حکم ، گذشته را شامل نمى‏گردد ، و کار او به خدا واگذار مى‏شود ، و گذشته او را خواهد بخشید. اما کسانى که باز گردند و بار دیگر مرتکب این گناه شوند ، اهل اتش‏اند ، و همیشه در ان‏ مى‏مانند. خداوند ، ربا را نابود مى‏کند ، و صدقات را افزایش مى‏دهد ! و خداوند ، هیچ انسان ناسپاس گنهکارى را دوست نمى‏دارد. و لا تقربوا مال الیتیم الا بالتی هی احسن حتى یبلغ اشده و اوفوا بالعهد ان العهد کان مسؤلا * و اوفوا الکیل اذا کلتم و زنوا بالقسطاس المستقیم ذلک خیر و احسن تاویلا ؛ [ 5 ] و در مال یتیم- جز به طریقى که بهترین طریق است- دخل و تصرف نکنید تا به سرحد بلوغ برسد ، و به عهد خود وفا کنید که از عهد سؤال مى‏شود. و به هنگامى که پیمانه مى‏کنید حق پیمانه را ادا نمائید و با ترازوى درست وزن کنید این براى شما بهتر و عاقبتش نیکوتر است. [ 6 ] ایات و توصیه‌هایی از این دست ، همگی نشانگر ان هستند که رعایت فرمان‌های الهی در معاملات نیز به عنوان بخشی از دین و نوعی عمل صالح و عبادت به شمار می‌اید. البته در برخی موارد ، شرایط زمانی و مکانی و نیز ضرورت‌ها می‌تواند بر احکام اولیه معاملات تاثیرگذار باشد.   [ 1 ] . ذاریات ، 56. [ 2 ] . هدف خلقت ، 76 ؛ هدف از خلقت انسان ، 652 ؛ هدف از خلقت انسان ، 224 ؛ هدف از خلقت جهان و انسان ، 8690 ؛ بررسی اشکالات به پاسخ‌های هدف از خلقت انسان ، 76076. [ 3 ] . بقره ، 279 280. [ 4 ] . بقره ، 276 277. [ 5 ] . اسرا ، 34 35. [ 6 ] . اقسام معاملات ، 17317 ؛ معنای دلالت نهی بر فساد ، 74267 ؛ شرایط معامله صحیح ، 6200 ؛ شغل و رعایت انصاف در کسب روزی حلال ، 8788 ؛ معامله ربوی در قالب نقد و نسیه ، 14977 ؛ فلسفه تحریم ربا در کلام امام رضا ع ، 87930. وجود ربطی در حکمت اسلامی به این معنا است که وجود معلول‌ها و ممکن‌ها ، نسبت به خداوند متعال عین ربط و اضافه اشراقی هستند ؛ یعنى استقلالى از خود ندارند ، و کاملا وابسته به مبدا فیض بوده ، و با کسب فیض وجود از واجب الوجود ، موجود شده و به وجود خود ادامه می‌دهند. واژه‌ی فخر به معنای خودستایی به صفات ، [ 1 ] خود بزرگ‌‌بینی ، [ 2 ] مباهات کردن به اموری ؛ مانند اصل و نسب ، ‏ [ 3 ] و ادعای عظمت ، بزرگی و شرافت در امور ذاتی یا خارج از ذات است. [ 4 ] اثار فخرفروشی فخرفروشی اثار مخربی دارد که در قران به برخی از انها اشاره شده است: 1. اعراض از یاد خدا و اخرت: تفاخر باعث می‌شود که انسان از یاد خدا و اخرت محروم شود: الهاکم التکاثر ، حتى‏ زرتم المقابر ؛ [ 5 ] افزون طلبى و تفاخر شما را به خود مشغول داشته و از خدا غافل نموده است. تا ان‌جا که به دیدار قبرها رفتید و قبور مردگان خود را برشمردید و به ان افتخار کردید . 2. بخل‏ورزى: تفاخر باعث می‌شود که انسان از کمک به دیگران محروم شود: ... ان الله لا یحب من کان مختالا فخورا ، الذین یبخلون ... ؛ [ 6 ] خداوند ، کسى را که متکبر و فخرفروش است ، و از اداى حقوق دیگران سرباز می‌زند ، دوست نمى‏دارد. انها کسانى هستند که بخل می‌‏ورزند. 3. تکبر: تفاخر باعث می‌شود که انسان خود را از دیگران برتر بداند و به انها تکبر ورزد: و لا تصعر خدک للناس ... ان الله لا یحب کل مختال فخور ؛ [ 7 ] پسرم ! با بی‌‏اعتنایى از مردم روى مگردان ، و مغرورانه بر زمین راه مرو که خداوند هیچ متکبر مغرورى را دوست ندارد. 4. نادیده گرفتن فضل خدا و نعمت‌های او: تفاخر باعث می‌شود که انسان فضل الهی را بر خود کتمان کند: ...ان‏ الله‏ لا یحب‏ من‏ کان‏ مختالا فخورا ، الذین ... و یکتمون ما اتاهم الله‏ من‏ فضله‏... ؛ [ 8 ] زیرا خداوند ، کسى را که متکبر و فخرفروش است ، و از اداى حقوق دیگران سرباز می‌زند ، دوست نمی‌‏دارد. ... و انچه را که خداوند از فضل و رحمت خود به انها داده ، کتمان می‌‏نمایند. 5. محرومیت از محبت خدا: تفاخر باعث می‌شود که انسان از محبت خدا به خود محروم بماند: ... ان الله لا یحب من کان مختالا فخورا . [ 9 ] ... ان الله لا یحب کل مختال فخور . [ 10 ] خودداری از پذیرش حقیقت: فخرفروشی باعث می‌شود که انسان از پذیرش حقیقت و پیروی از انبیای الهی خودداری کند: ... انا بما ارسلتم به کافرون‏. و قالوا نحن اکثر اموالا و اولادا .... . [ 11 ] ایجاد زمینه‌های هلاکت و نابودى: تفاخر باعث می‌شود که انسان زمینه نابودی خود را فراهم نماید: فخرج على‏ قومه فى زینته ... . فخسفنا به وبداره الارض .... . [ 12 ] کیفر اخرتى ، [ 13 ] از بین رفتن نعمت‌ها و نزول عذاب در دنیا. [ 14 ] زمینه‌های تفاخر برای فخرفروشی زمینه‌های متعددی وجود دارد که قران به برخی از انها ؛ مانند فرزند ، [ 15 ] مال ، [ 16 ] جمعیت ، [ 17 ] قدرت‏ ، [ 18 ] موقعیت اجتماعى‏ ، [ 19 ] نعمت‏ ، [ 20 ] دنیاطلبی [ 21 ] وسوسه‌های شیطان [ 22 ] اشاره کرده است. نکوهش فخرفروشی با توجه به اثرات مخرب فخرفروشی ، این رفتار ناپسند بارها در قران مورد نکوهش قرار گرفته است که به برخی از انها در همین پاسخ اشاره شد. علاوه بر این ، در روایات نیز این خصلت مورد مذمت قرار گرفته است: 1. امام علی ع : و اعتمدوا وضع‏ التذلل‏ علی‏ روسکم‏ و القا التعزز تحت اقدامکم و خلع التکبر من اعناقکم و اتخذوا التواضع مسلحه بینکم‏ و بین عدوکم ابلیس و جنوده فان له من کل امه جنودا و اعوانا و رجلا [ رجلا ] و فرسانا ...‏‏ ؛ [ 23 ] گوهر تواضع بر سر خود قرار دهید ، کبر را زیر پای خود بیاندازید ، حلقه‌ی تکبر از گردن خود باز کنید ، و فروتنی را سنگر بین خود و دشمنتان یعنی شیطان و لشگرش‏ قرار دهید ؛ زیرا این موجود خطرناک را از هر ملتی لشگر و یاران و پیاده و سوارانی دارد. 2. امام علی ع : فلا تنافسوا فی عز الدنیا و فخرها ... فان عزها و فخرها الی انقطاع و ان زینتها و نعیمها الی زوال و ... ؛ [ 24 ] پس در عزت و فخر کردن به دنیا رقابت نکنید ، ... زیرا عزت و فخرش از میان می‌رود و زیور و نعمتش فانی می‌شود. 3. امام علی ع : ما لابن ادم و الفخر و اوله نطفه و اخره جیفه لا یرزق نفسه و لا یدفع حتفه ؛ [ 25 ] پسر ادم را چه با فخر و نازیدن که اول او منى و اخرش مردار بدبو است ، نه خود را روزى می‌دهد و نه مرگ خویش را دفع می‌نماید 4. امام علی ع : ... و لا تفحزن [ تفخرن‏ ] [ تفرحن‏ ] بمرتبه نلتها [ بلغتها ] من غیر منقبه ؛ [ 26 ] و به مرتبه‌‌ای که بدون سختی به ان رسیده باشی ، افتخار مکن. 5. امام علی ع : لا حمق اعظم من الفخر ؛ [ 27 ] حماقتی بزرگ‌تر از فخر کردن نیست. با این وجود ، اما گاهی خود را کوچک و تحقیر کردن نه تنها جایز نیست که فخر کردن مورد سفارش است ، چنان‌که قران کریم در مورد داوود و سلیمان ع می‌فرماید: و لقد اتینا داود و سلیمان علما و قالا الحمد لله الذی فضلنا على‏ کثیر من عباده المؤمنین ؛ ما به داوود و سلیمان دانش دادیم. گفتند: سپاس از ان خدایى است که ما را بر بسیارى از بندگان مؤمن خود برترى داد. و مانند ‌جایی که انسان خود را معرفی نماید تا جایگاه اصلی خود را بیان کند. یا ان‌جا که برخی در صدد نادیده گرفتن سوابق و خدمات انسان ، و ضربه زدن به شخصیت وی باشند. در این‌گونه موارد ، فخر نمودن به سوابق نه تنها مذموم نیست که گاهی لازم و ضروری است. چنان‌که امام علی ع اقدام به این کار نمود ، ان‌جا که در مسئله‌ی خلافت ، موقعیت خود را بیان می‌کند و می‌فرماید: ... شایستگى من به خلافت و موقعیت من در نظام ان مانند سنگ اسیاب است که محور گردش و اساس چرخ بوده ، و من مانند کوه سر به فلک کشیده هستم که از دامنه‌ی ان سیل روان است و پرنده‏‌اى را به قله ان با همه اوج‌‌‏گیرى راهی نیست.  بنابراین ، بیان فضایل و برتری‌های شخصی ، لزوما به معنای تکبر و خودستایی نیست و گاه می‌توان جهت روشن‌گری بدان اقدام کرد. [ 28 ] ، [ 29 ]   [ 1 ] . ابن منظور ، محمد بن مکرم ، لسان العرب ، محقق ، مصحح ، میر دامادی ، جمال الدین ، ‏ ج 5 ، ص 48 ، بیروت ، دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع ، دار صادر ، چاپ سوم ، 1414ق. [ 2 ] . همان ، ج ‏5 ، ص 49. [ 3 ] . ‏طریحی ، فخر الدین ، مجمع البحرین ، تحقیق ، حسینی‏ ، سید احمد ، ج 3 ، ص 436 ، تهران ، کتابفروشی مرتضوی ، چاپ سوم ، 1375ش. [ 4 ] . مصطفوی ، حسن ، التحقیق فی کلمات القران الکریم ، ج 9 ، ص 38 ، تهران ، بنگاه ترجمه و نشر کتاب ، 1360ش. [ 5 ] . تکاثر ، 1 2.. [ 6 ] . نسا ، 36 37. [ 7 ] . لقمان ، 18. [ 8 ] . نسا ، 36 37. [ 9 ] . نسا ، 36. [ 10 ] . لقمان ، 18. [ 11 ] . سبا ، 34 35. [ 12 ] . قصص ، 76 81. و نیز ر.ک: مریم ، 73 74. [ 13 ] . تکاثر ، 1- 6. [ 14 ] . کهف ، 34 و 37 و 40 و 41 ؛ حدید ، 20. [ 15 ] . سبا ، 35. [ 16 ] . کهف ، 32 34 ؛ سبا ، 35. [ 17 ] . تکاثر ، 1 2. [ 18 ] . فصلت ، 15 ؛ زخرف ، 51 52. [ 19 ] . توبه ، 19 ؛ مریم ، 73. [ 20 ] . هود ، 10 ؛ حدید ، 23. [ 21 ] . حدید ، 20. [ 22 ] . نسا ، 38. [ 23 ] . سید رضی ، محمد بن حسین ، نهج البلاغه ، محقق ، صبحی صالح ، ص 288 ، قم ، هجرت ، چاپ اول ، 1414ق. [ 24 ] . همان ، ص 144. [ 25 ] . تمیمی امدی ، عبد الواحد بن محمد ، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم ، محقق ، مصحح ، درایتی ، مصطفی ، ص 311 ، قم ، دفتر تبلیغات اسلامی ، چاپ اول ، 1366ش. [ 26 ] . همان. [ 27 ] . همان. [ 28 ] . وصف خدا از خویشتن ، 11876 ؛ گفتگوی علی ع و زهرا س ، 11085 ؛ وجه الله بودن امام علی ع ، 8680 ؛ فضایل امام علی ع ، 59254. [ 29 ] . برای اطلاعات بیشتر در این زمینه ، ر. ک: هاشمى رفسنجانى ، اکبر ، برخى از محققان مرکز فرهنگ و معارف قران‏ ، فرهنگ قران ،   ص 243 253 ، ‏قم ، بوستان کتاب‏ ، چاپ اول ، 1384ش.