Башҡорт риүәйәте "Аҡман-Тоҡман"да ошо осор ваҡиғалары былай һүрәтләнә: «Борон был урындарҙың хужаһы башҡорттар булған. Был ерҙең һәм һыуҙарҙың матурлығын һүҙ менән һөйләп бөтөрөрлөк түгел… Башҡорттар үҙҙәренең көтөүе һәм йылҡы өйөрҙәре менән бер урындан икенсеһенә күсеп йөрөгәндәр. Һәр ырыуҙың, аймаҡтың яҙғы, ҡышҡы һәм көҙгө торағы булған. Әммә 1236 йылдың йәйендә көнсығыштан ҡурҡыныс ҡара сиреү ябырылған. Был осорҙа бөтә кеше, бөтә мал йәйләүҙә, урмандарҙа, тауҙарҙа, йылғалар үҙәнендә булған. Башҡорт ерҙәре буйлап дошман сиреүенең тик бер өлөшө генә уҙған. Төп көстәре көньяҡтаныраҡ, яйыҡ буйы ерҙәренән үткән. Һуңғараҡ монгол ханы башҡорттарға үҙенең нөкәрҙәрен — яугирҙарын — ебәргән һәм халыҡты буйһондорған». Башҡорттарҙың бөрйән ҡәбиләһе риүәйәтенә ярашлы: «Батый заманында ҡанһыҙ алыштар… булған. Халыҡ үҙенең ерҙәрен һаҡлаған, хан ғәскәрҙәрен урмандарға һәм тауҙарға ебәрергә тырышмаған. Тимер тау һырттарында урынлашҡан Тимер ауылы (Бөрйән районы) яныдағы яу айырыуса аяуһыҙ булған… Ҡойолған ҡандан эргәлә аҡҡан йылғаның һыуы ҡыҙарған. Шул ваҡиғаларҙан һуң был йылғаны Буҙарған тип атай башлағандар. Шунда уҡ, һырт башында, ун туғыҙ ҡорған бар. Был ошо яуҙа һәләк булған ун туғыҙ батырҙың ҡәбере тиҙәр. Урындағы халыҡ хан һуғышсыларынан тау тарлауыҡтарында ҡасып йәшәгән». Икенсе легендала былай тиелә: «Монголдар беҙҙең ерҙәргә яҡынлағас, башҡорттарҙың барыһы ла бер булып килмешәктәргә ҡаршы ҡалҡҡан. Әммә көстәр тиң булмағанлыҡтан, ата-бабаларыбыҙ урмандарға китергә тейеш булған. Һәм улар бик оҙаҡ партизан кеүек һуғышҡан. Шунан бирле башҡорттар тураһында сая яугирҙар тигән дан таралған».