Ҡаты хәлдә матдә рәүешен дә, күләмен дә һаҡлай. Түбән температураларҙа бөтә матдәләр ҙә туңа  — ҡаты есемгә әүерелә. Баҫымды арттырғанда ҡатыу температураһы юғарыраҡ булырға мөмкин.  Ҡаты есемдәр кристаллы һәм аморфтарға бүленә. Микроскопик яҡтан ҡаты есемдәргә шул хас: уларҙың молекулалары йә атомдары үҙҙәренең уртаса хәлен оҙаҡ ваҡыт буйы  үҙгәртмәйенсә һаҡлай, бары тип улар тирәләй ҙур булмаған амплитуда менән тирбәлештәр генә яһай.  Кристалдарҙа атомдар йә  молекулаларҙың уртаса торошо ҡаты тәртипкә буйһона.  Кристалдарға арауыҡта атомдарҙың тирбәлеүһеҙ хәлдә периодлылыҡ менән урынлашыуы хас, был периодлылыҡҡа алыҫ тәртип  менән өлгәшелә һәм ул кристаллы рәшәткә тип атала.  Кристалдарҙың тәбиғи формаһы — төҙөк күпҡырҙар.