Быларҙы нигеҙләү өсөн XIII—XVI быуаттарҙа Европала бик күп бай ҡалалар булған, тип билдәләй, уның һөнәрселәре, ғалимдары, зодчийҙары сәнғәт мөғжизәләрен етештергән, төрлө белем өлкәләрендә күп нәмә асҡан, уларҙың университеттары фәнгә нигеҙ һалған, каруандар, океандар аша үтеп, ҡаҙнаны тулыландырып ҡына ҡалмаған, география фәнен яңы белем менән тулыландырҙылар ҙа инде. Заманса сәнғәт иһә, Кропоткин П. А. фекеренсә, Урта быуаттан, сифат менән түгел, тик юғары тиҙлектәге үҫеш динамикаһы менән айырылып тора.