Улар , В.В.Бартольд фекеренсә , “ маздеизм ” тип аталған яңы дингә башланғыс бирә . Зороастризм-маздеизм идеялары Урал-Волга буйының боронғо ҡәбиләләренә таныш булған , быға шундай дәлилдәр бар : б.э.т. 2-се мең йыллыҡ башындағы — 1-се мең йыллыҡтағы төп ерләү төрҙәренең береһе — мәйетте ҡалҡыу урында өҫтөнә таш өйөп йәки 20 — 40 см тәрәнлектәге ҡәбер соҡорҙарына ерләү ( археолог А.Х.Халиҡов Ананьин мәҙәниәте ҡәбиләләренең ҡәберҙәрендә , шулай уҡ Бахмут мәҙәниәте ҡәберлектәрендә , 9 — 11 бб. башҡорт ҡәбиләләре ҡурғандарында билдәләй ) ; башҡорт хикәйәттәре , мәҫәлән , “ Ҡыу баш ” ( баш һөйәген ер өҫтөнә ҡуйыу ) , “ Сәскә ” ( мәйет эргәһенә ҡоштарҙы йәлеп итеү өсөн тоҡ менән иген ҡуйыу ) һ.б. ; “ Урал батыр ” һәм “ Аҡбуҙат ” эпостарының Авеста менән идея-композиция оҡшашлығы , уларҙың герой исемдәрендәге һәм холоҡ-һыҙаттарындағы оҡшашлыҡ ( Йима — Һомай , Ажи Дахака — Ҡәһҡәһә , Сенмурв ҡошо — Самрау һ.б. ) .