Бер үк халыҡтың төрлө ҡатламдары араһында ла, төрлө халыҡтар араһында ла грамоталылыҡтың бүленеше бик тигеҙ түгел. Ул халыҡ йәшәгән географик шарттарға бәйле. Ер йөҙөнөң тышҡы йөҙө, климат, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы, дөйөм алғанда, илдең халыҡты күсмә көтөүсе, һунарсы, игенсе иткән географик хәле грамоталылыҡты таратыу өсөн уңайлы йәки уңайһыҙ шарттар тыуҙыра, шулай уҡ уның ихтыяжын үҫтереүгә лә көслө йоғонто яһай. Статист Иркутск губернаһын тикшеренеүендә (1889 йылда) В. Григорьев иң әҙ белемле кешеләр һәм уҡыусылар һаны малсылыҡ үҫешкән урындарҙа осрағанын билдәләй.