Америка тарихсыһы Стивен Старр Үҙәк Азияла урта быуаттарҙа, йәғни Франциялағы Мәғрифәт эпохаһына тиклем әле мәғрифәт үҙәге булған, тип яҙа. Фәндәр, тәү сиратта астрономия һәм медицина, шулай уҡ төрлө сәнғәттәр үҫешкән булған. Йыш һуғыштар һәм болалалар булып торғанлыҡтан мосафир ғалимдар феномены килеп тыуған. Ғалимдары ҡағиҙә булараҡ даими рәүештә монастырҙәрҙә йә ҙур ҡалаларҙа йәшәгән урта быуаттар Европаһынан айырмалы, Үҙәк Азияла ғалимдарға йәшәр, эшләр хәүефһеҙ урын эҙләп урындан-урынға күсеп йөрөргә тура килгән.