Китапхананы ойоштороу инициаторы — Дон казағы Василий Дмитриевич Сухоруков. 1821 йылда ул атаман Денисовҡа Дон ғәскәре торған өлкәнең баш ҡалаһы Новочеркасскиҙа китапхана асырға тәҡдим яһап мөрәжәғәт иткән. Китап яратыусыларҙың һәр береһенән 50 һум аҡса йыйып, китапхананы асырға тигән тәҡдим ҡабул ителгән, ләкин ул тиклем аҡсаны йыйып өлгөрә алмағандар һәм эш туҡталып ҡалған. Бер аҙҙан В. Д. Сухоруков Санкт-Петербургҡа күсеп килгән һәм Новочеркасскиҙа китапхана асыуҙы онотҡандар. Сухоруков үлгәс, уның туғаны генерал-майор Ф. И. Шумаков был эште ойоштороп ебәрә алған. Халыҡ өсөн асыҡ китапхана ойоштороу Комитеты барлыҡҡа килгән. Ул комитет ултырыштарының протоколдары һаҡланып ҡалған.1869 йылдың 12 ноябрендә Комитет ултырышында китапхана Уставы раҫланған. Асыҡ китапхана Ғәскәр Наказлы Атаманы ҡурсауында торған. Уның Устаывнда :«Китапхана менән етәкселек итеү китапхананың 6 ағзаһынан тора, шуларҙың 3-һе китапхана ағзаларының дөйөм йыйылышында һайланған хаҡиҡый кешеләрҙән, икеһе — Ғәскәр Наказлы Атаман тәғәйенләнгән кешеләрҙән һәм комитеттың мотлаҡ даими ағзаһы- Новочеркасск гимназияһы директорынан торған.»Китапханала китаптар бөртөкләп йыйылған. Был турала «Донские ведомости» 1870 йылдың 2 февралендә сыҡҡан гәзитендә былай тип яҙған:«1869 йылдың аҙағында Комитет тейешле хәлдә төҙөгән китапханалағы һигеҙ шкафта С.-Петербургтан ҡайтарылған 737 исемле иң яҡшы әҙәби әҫәрҙәрҙең 1300 томы һатып алынды, шулай уҡ 3 „Ватан яҙмалары“, „Русский вестник“ һәм „Современник“ журналдары билдәле тәртиптә (китапхана нигеҙләнгәндән алып барлығы 700 том)теҙеп ҡуйылған»Шунда уҡ хәбәр ителә:« Китапхана булдырыу өсөн кәрәкле сумма кешеләрҙең үҙ теләге менән яһаған хәйриә аҡсаһына һәм төрлө ойошма етәкселәренең аҡсаларына, лотерея-аллегри аҡсаларына, баҙарҙан, төрлө спектаклдәр ҡуйыуҙан килгән һәм Дон сауҙа йәмғиәтенән килгән 1000 һум көмөш аҡсаға һатып алынған.»Китапханала философия, богословие, тарих, тәбиғәт белеме, сәнғәт һәм иҡтисад буйынса китаптар булған. Китапханала бай булмаған, ләкин уҡырға әүәҫ кешеләр өсөн уҡыу бүлмәһе ойошторолған. Китапхананың уҡыу блмәһенә инеү хаҡы кеше башына 5 тин тәшкил иткән. 1880 йылда ҡала йәмәғәте китап уҡыу бүлмәһенә бушлай инеү мәсьәләһен күтәреп сыҡҡан, тик был китап уҡырға килеүселәрҙең һанын бик ныҡ артып китеүен килтереп сығарып, ағымдағы сығымдар тотоуҙы үҫтереп ебәреү ихтималлығы арҡаһында китапхананың аҡсаһы етмәйәсәк, тип уйлап, китапхана етәкселеге бүлмәне бушлай эшләтеүҙән баш тартҡан. Әммә шуның менән бер рәттән кесаҙна һәм йәкшәмбе көндәрендә ярлы ҡатлам кешеләре өсөн китапхана уҡыу бүлмәһе бушлай эшләгән. Китаптарға инеү сикләнгән. Ябай казактарға үтеп киткән йылдарҙың китаптары һәм гәзит-журналдары ғына бирелгән. Китапты үҙҙәрендә 2 аҙнанан оҙаҡ тотҡандар һәр бер көн өсөн 10 тин штраф түләгәндәр.