Историографияла Б.Р.д.ҡ. характеры т ‑ да 3 ҡараш йәшәп килә : үҙ ирке м ‑ н ( В.Н.Татищев , П.И.Рычков , Н.М.Карамзин , Д.Н.Соколов , М.И.Өмөтбаев , Н.В. Устюгов , Ә.Н.Усманов , Р.Ғ.Кузеев , И.Ғ.Аҡманов һ.б. ) , көсләп ( С.М.Соловьёв , В.Н.Витевский , Ә.Ә.Вәлидов , П.Ф.Ищериков , Ш.И.Типеев , А.П.Чулошников , А.С.Доннелли һ.б. ) , ирекле-мәжбүри ҡушылыу ( Ә.З.Әсфәндиәров , Н.А.Мәжитов , Ә.Н.Солтанова , В.В.Трепавлов һ.б. ) .