Тормошта күҙәткәнегеҙ барҙыр: ҡайһы берҙә әҙәм балаһы һау-сәләмәт йөрөгән еренән сирләп китә, кибә, йөҙөнән нур юғала. Был ҡарғыштың ҡабул булыуы түгел, ә әйләнеп ҡайтыу күренеше. Сөнки башҡаларға яман теләк теләгән кешене алда ҙур һынау көтә. Кеше, ғәҙәттә, асыуы килгәндә ҡарғай. Ҡарғыштың ниндәй йоғонто яһауын ғалимдар ҙа тикшереп ҡараған. Тикшеренеүселәр арабидопис үҫем­легенең орлоғон сәсә лә, уны насар һүҙҙәр әйтә-әйтә үҫтерә. Һөҙөмтәлә үҫемлектең 40 мең рентген нурланыу алыуы асыҡлана. Был көслө дозанан ДНК селтәре менән хромосомалар өҙөлә, гендар алмашынып бөтә, күп орлоҡ юҡҡа сыға. Иҫән ҡалғандарының да генетик аппараты кире программаға көйләнә. Иҫ киткес мутациялар башланып, үҫемлек сирләй һәм үлә. Ғалимдар шуныһына иғтибар итә: эксперимент һөҙөмтәһе һүҙҙәрҙе ҡысҡырып йәки эстән генә әйткәндән тормай. Тикшеренеүселәр ҡысҡырһа ла, тыныс тауыш менән һөйләһә лә, шыбырлаһа ла, теләһә ниндәй осраҡта ла һөҙөмтә бер төрлө була. Үҫемлекте тауыштың көслө булыуы түгел, ә әйтелгәндең мәғәнәһе кире булыуы юҡҡа сығара.