Матенадаран коллекцияһы Әрмәнстандың ғына түгел, Кавказда, Яҡын һәм Урта Көнсығышта йәшәгән күрше халыҡтарҙың мәҙәниәтен һәм тарихын өйрәнеү өсөн фәнни-тарихи база булып тора. Институтта V—XVIII быуат ҡулъяҙмалары, шулай уҡ XVI—XVIII быуаттарҙа баҫылған тәүге, боронғо китаптарҙың уникаль коллекцияһы, боронғо әрмән тарихсыларының, яҙыусыларының, философтарының, математиктарының, географтарының, табиптарының әҫәрҙәре, әрмән теленә Боронғо грек, Сүриә, ғәрәп һәм латин ғалимдарының хеҙмәттәре тәржемәһе, шул иҫәптән, тә-сығанаҡта һаҡланмаған яҙмалар бар. Институт музейында боронғо әрмән яҙмаһының һәм китап миниатюраһының күп һанды өлгөләре ҡуйылған. Күп ҡулъяҙмалар юғары художество ҡиммәтенә эйә, улар араһында «Лазарев инжилы» (887 й.), «Эчмиадзин инжилы» (989 йыл), «Мугня инжилы» (XI быуат), Григор Нарекациҙың Григор Мличеци миниатюралары менән биҙәлгән «Хәсрәтле йырҙар китабы» (1173 й.) һ . б. бар.