Беренсе төркөмгә тирә-яҡ мөхиттә кеше эшмәкәрлегенән тыш яңырған Я.т.э.с. : һыу ағымы , ел , Ҡояш нурланышы , Ер аҫтында барған химик реакциялар һәм радиоактив тарҡалыу ; икенсе төркөмгә кеше эшмәкәрлегенең һөҙөмтәһе булған Я.т.э.с. : көнкүреш һәм сәнәғәттең ҡаты ҡалдыҡтары , утын һ.б. инә .