Шумер яҙыуы ҡомартыларының иң боронғоһо — Киш таҡтасығы (б.э.т. 3500 йыл тирәһе). Табылдыҡтар араһында ваҡыт буйынса унан һуң боронғо Урук ҡалаһын ҡаҙған саҡта табылған һәм б.э.т. 3300 йылға ҡараған документтар тора. Яҙыу барлыҡҡа килеү ҡалалар үҫкән һәм шуға ярашлы йәмғиәт тамырҙан үҙгәргән ваҡыттарға тура килгән. Шул уҡ ваҡытта Боронғо Месопотамияла тәгәрмәс уйлап табалар һәм баҡыр иретергә өйрәнәләр. Тигр менән Евфрат араһында — Шумер батшалығы, ә көнсығышта Элам батшалығы урынлашҡан була. Был ярайһы уҡ урбанизацияланған дәүләттәрҙең ҡалаларында идарасылар, сауҙагәрҙәр, һөнәрселәр йәшәй. Ҡалаларҙан тышта крәҫтиәндәр һәм көтөүселәр көн итә. Сауҙа һәм идаралыҡ бәйләнештәрен нисектер теркәү ихтыяжы тыуғас, яҙма барлыҡҡа килә.