Протоболғарҙар сығышы буйынса Урта Азиянан килгән төрки ҡәбиләлр берләшмәһе булған. Протоболғарҙар IV быуатта, Төньяҡ Ҡаф, Ҡаф тауы артында, Азов буйында йәшәй башлағас, тәү тапҡыр яҙма сығанаҡтарҙа иҫкә алына. Протоболғарҙарҙың бер өлөшө IV быуат аҙағында һунндар менән Паннонияға күсенгән. 540—550 йылдарҙа улар, ҡайсаҡ славяндар менән берлектә, Византияға йыш һөжүм итә башлайҙар. Ул замандағы Византия сығанаҡтары буйынса күсмә протоболғарҙар «булғар» исеме аҫтында билдәле булған. Азов буйында 632 йылда Ҡубрат етәкселегендәге протоболғарҙар, византийҙар «Бөйөк Болғар» тип йөрөткән, хәрби-сәйәси берлек барлыҡҡа килтерә. Ҡубрат үлгәндән һуң был берлек тарҡала, уның улы Аспарух протоболғарҙарҙың бер өлөшө менән хазар ғәскәренән Дунай тамағына сигенә.