Урартуны артабан өйрәнеүгә боронғо Ассирия ҡалаларының археологик ҡаҙылмалары этәрелеш бирә. Шульц тарафынан беренсе булып баҫтырылған һәм Урартуның үҙенән табылған шына яҙмаларҙы уҡыу, аңлау яй бара. XIX быуаттың икенсе яртыһында урарту теленең грузин, әрмән һәм семит телдәре менән ҡәрҙәш булыуы тураһындағы фекерҙәр ҙә белдерелә, әммә улар артабан нигеҙһеҙ тип табыла. Урарт телен өйрәнеүҙәге өҙөклөк бары тик XIX быуат аҙағында ғына, немец ғалимы А. Сэйс Арчибальд беренсе корректлы грамматикаһын баҫтырғас туҡтай.