Яңы Европа фәнендә, мәҫәлән, төп белем тип тасуирлама (описательный) белемдән айырмалы  эксперимент, йәғни тәжрибәгә, объектты математик моделләүгә таянып алынған белем иҫәпләнгән. Яңы дәүерҙә эпистемологик концепциялар ике йүнәлешкә:  эмпиризм (был ҡарашҡа ярашлы, белем нигеҙе критерийы  тип кешенең  һиҙеү  аша алынған тәжрибә  тора)  һәм  рационализмға (белем «тыумыштан бирелгән идеялар»  системаһына,йәки   тәжрибәгә бәйһеҙ (априрори) йәшәп килгән категория һәм аҡыл схемаһына тура килергә тейеш  тигән ҡараш)  бүленә.