Мәҫәлән, Кант диалектик идеяларҙы үҙенең танып белеү теорияһында «антиномия» тураһындағы тәғлимәтендә артабан үҫтерә. Әммә уның фекеренсә, аҡыл диалектикаһы — тормошҡа ашмай торған өмөт, буш хыял (иллюзия), һәм  уй бер күренештәрҙе танып белеү менән генә билдәләнгән сиктәргә ҡайтыу менән ул юҡҡа сыға. Категория сығарыуҙың мөһим диалектик идеялар сағылдырған «антитетик» ысулын һуңыраҡ Иоганн Фихте үҙенең танып белеү тәғлимәтендә (урыҫса — «Наукоучение» хеҙмәте) нығыта. Иммануил Кантка эйәреп, Фридрих Шеллинг тәбиғәттәге процестарҙы диалектик аңлауҙы артабан камиллаштыра.