Реформация хәрәкәтенең һөҙөмтәләренә бер яҡлы ҡылыҡһырлап булмай. Бер яҡтан, Көнбайыш Европаның бөтә халыҡтарын берләштергән берҙәм католик донъяһы юҡҡа сыға, ул урынына, күбеһенсә ижтимағи хакимдарға буйһонған бихисап милли сиркәүҙәр барлыҡҡа килә. Икенсе яҡтан, милли сиркәүҙәр Европа халыҡтарының милли үҙаңы үҫешендә йоғонто яһағандар. Шул уҡ ваҡытта Төншьяҡ Европа мәғәрифының кимәле ныҡ үҫешеү ала, Тәүратты туған телдәрҙә баҫып сығарыр өсөн уларҙың ҡайһы берҙәренә яҙыу төҙөлә.