Беҙҙең эраның II быуатынан алып Рим империяһының ҡеүәте кәмей башлай[8]. Яйлап диңгеҙ сауҙаһы һәм ҡалалар үҫеше тарҡылыш кисерә башлай, халыҡ һаны артымы кәмей. Инфляция кеүек иҡтисади проблемалар һәм сик буйында тышҡы баҫым III быуат кризисына килтерә, ул ваҡытында императорҙар даими рәүештә ҡораллы түңкәрелеш[9] юлы менән алмашҡан. III быуат дауамында хәрби сығымдар күбеһенсә Сәсәниҙәр дәүләтенә ҡаршы тороу арҡаһында үҫә[10]. Армия ике тапкырға арта, шул уҡ ваҡытта Рим легионының тактик урынын күбеһенсә кавалерия һәм кесе һуғыш берәмлектәре ала. Ҙур сығымдар һалымды артыруҫа һәм ҡала совета ағзалыры һанын кәмеүгә килтерә. Ҡайһы берҙәре һалымды үҙ иҫәбенән түләргә тейеш була. Армияның ихтыяждары артыуы дәүләт бюрократияһын үҫеүгә килтерә, шуға күрә һалым түләүселәр беҙ һалым йыйыусыларға ҡарағанда әҙеркбеҙ тип зарлана башлай[11]. Император Диоклетиан (284-305 йылдарҙа хакимлек иткән) 286 йылда, империяны көнйатыш һәм Көнсығыш өлештәргә бүлеп, тетрахия режимын билдәләй; шул укҡ ваҡытта замандаштар уларҙы айырым дәүләт тип һанамаған, сөнки бер өлөштә ҡабул ителгән закондар башҡа өлөштәрҙә лә ғәмәлдә булған. Диоклетиан дәүләт бюрократияһын көсәйтә, һалым йыйыуҙы реформалаштыра һәм Армияне көсәйтә, был империя тарауыуын булдырмай, ләкин булған проблемаларҙ, тыуыу кәмеүҙе, тышҡа баҫымды хәл итмәй. 330 йылда, граждандар һуғышы тамамланғас, император Константин I (306-337 йылдарҙа хакимлек иткән) грек ерҙәре урынында Көнсығыш Рим империяһынең яңы баш ҡалаһы — Константинополгә][12] нигеҙ һала. IV быуатта империя территорияһына ингән граждандар һуғышы йышая. Шул уҡ ваҡытта Рим йәмғиәте яңыса үҫеш ала: байҙар һәм хәйерселәр араһында айырма арта, ҙур булмаған ҡалаларҙың роле кәмей. II быуаттан алып V быуатҡа ҡәҙәр һуҙылған христианлаштырыу шул күренештең бер өлөшө[13][14].