Лексик һәм грамматик материалды төплө теркәүҙәр тик хәҙерге дәүерҙә, XIX быуат уртаһында башлана. Шуның менән бәйле хакас теленең тарихын төҙөү ысулдары булып сағыштырмаса-тарихи реконструкциялар (туғандаш телдәрҙең һәм диалекттарҙың анализына таянып) тора, уларҙың беренсел маҡсаты хакас теленең үҙаллы йәшәйеше ваҡытында барлыҡҡа килгән тел характеристикаларын һайлап алыу һәм уларҙы «элек — һуңыраҡ» сағыштырмаса хронология принцибы менән бүлеү.