А. П. Дульзон фекеренсә (томск тел белгесет, 1964 йылда тәүгеләрҙән булып чулым телен системалы рәүештә өйрәнә башлай һәм чулымдар йәшәгән бөтә тораҡ пукттарында була) төркиҙәр XII—XIII Чулым йылғаһының үрге яғында йәшәй башлай, XIII быуатта улар Кия йылғаһынан (Чулымдың һул ҡушылдығы) аҫҡа ҡарай төшәләр , ә XV быуатта улар Чулымдың түбәнге ағымына килеп етәләр. Урындағы төркиҙәргә тиклемге халыҡтың төрки телле килмешәктәре тарафынан селькуптарҙы һәм кетарҙы ассимиляциялау барышында чулым этносы барлыҡҡа килә, уларҙың хужалыҡ чулымский этно формалашҡан, хужалыҡ эшмәкәрлеге нигеҙен һунарсылыҡ һәм балыҡсылыҡ тәшкил итә; һуңғараҡ себер татарҙары менән бәйләнештәр һөҙөмтәһендә игенселек (арпа, һоло, арыш) һәм малсылыҡ (һыйыр, ат) тарала. Шулай уҡ чуломдар ҡырҙа үҫкән ашарға яраҡлы үҫемлектәрҙе, бәшмәк, еләк, сәтләүек йыйыу менән шөғөлләнәләр. Улар махсус яһалған тимер осло бәләкәй ағас көрәк менән ашарға яраҡлы үҫемлек тамырҙарын һәм бүлбеләрәрен ҡаҙып алалар.