Ҡарасайҙар төрки телдәргә (төрки телдәр ғаиләһе эсендә ниндәйҙер конкрет төркөмгә ойошоуы буйынса тикшеренеүҙәр дауам итә) ҡараған ҡарасай-балҡар телендә һөйләшә. Был йүнәлештә, әүҙем булмаһа ла, тикшеренеүҙәр дауам итә. Бөтә тере төрки телдәр араһында иң яҡындары:ҡараим, ҡумыҡ һәм ҡырым татарҙары теле, ә үле төрки телдәренән — «Куманикус кодексы» тип аталған XIV быуат яҙма ҡомартҡыһы теле. Яҙмаһы (1937 йылдан) кириллица графикаһы нигеҙендә. Быға тиклем латиница ҡулланылған.