Теософтар хаҡында фекер алышҡанда бер төркөм суфый фекер йөрөтөүселәре, улар араһында ән-Нури (907 йылда үлгән) һәм әл-Харраз (899 йылда үлгән) бар, улар түбәндәге раҫлауға килә: «Аллаға юлдың» аҙаҡҡы нөктәһе уның «уйланыуы» ғына түгел, ә «емерелеү», «тарҡалыу», ә һуңынан «Алланың суфый шәхесе булып ҡалыу» (фана/бака) тигән һығымтаға килә. Был раҫлауҙар сөнни дин белгестәрен ҡырҡа тәнҡитләүгә килтерә, сөнки Алла менән кешенең субстанцион берләшеүен (иттихад, юлул) таныу тип аңлата. Теософик һәм экстатик фекерҙәрҙең ҡайһы бер авторҙары (әт-Тутстари, әс-Сәлимийә, әл-Хәким әт-Тирмизи, ән-Нури) йыш ҡына властар тарафынан эҙәрлекләнә, тик уларҙың бик аҙы ғына йәмәғәтселек язаһына тарттырыла (әл-Хәлләдж, Ибн Ата, Айн әл-Кудат әл-Хамадани). Билдәле мистик әл-Бистами шиғри формала үҙенең илаһилыҡҡа «күтәрелеүе» (мирадж) тураһында һәм уның менән бәйләнеше тураһында һөйләй. Суфый тәжрибәһенең экстремаль формаларын вәғәзләй, тыуған илендә киң билдәлелек һәм абруй ҡаҙана, сөнниҙәр яғынан суфыйҙарға шикле ҡарашы уларҙы һаҡ булырға мәжбүр итә. Суфыйҙар компромисслы ҡарарҙар эҙләй һәм арымай-талмай Ҡөрьәнгә һәм Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең сөннәһенә тоғролоғон иғлан итә. «Уртаса» суфыйҙар (әл-Джунайд һәм башҡалар) «экстремаль» йәки «экстатик» суфыйсылыҡ вәкилдәренең иң ҡыйыу әйтемдәренән (әл-Бистами, әл-Халладж һ.б.) ситләшәләр.