Кешелек цивилизацияһының иң иртә үҫеше осоронда киң таралған ашлыҡ культураһы, бойҙай ырыуының биологик төрө. Орлоғоноң ярыларын һуғып сығарып булмауы, башағының һыныуға бирешеүсәнлеге, кирбес-ҡыҙыл төҫө, әрһеҙлеге менән айырыла. Килеп сыҡҡан урыны (яҡынса) — Урта диңгеҙ буйы. Боронғо Мысырҙа, Израиль батшалығында, Вавилонда һәм башҡа урындарҙа үҫтерелгән. Һуңғараҡ климатҡа талапсаныраҡ һәм сирҙәргә ҡаршы тороуы көсһөҙөрәк булып та, күберәк уңыш биреүсе ҡаты бойҙай (Triticum durum) тарафынан ҡыҫырыҡланған, һәм хәҙерге ваҡытта донъя сәсеүлек майҙандарының бик аҙ өлөшөн биләй. Хәҙерге Украина территорияһында борай б. э. т. 5—4 мең йыллыҡтарҙа уҡ билдәле булған. Триполье мәҙәниәте ҡаҙылма һәйкәлдәренән күренеүенсә, борай орлоҡтары менән баҫҡылап боронғо керамикаға орнамент яһай торған булғандар.