Вәлидов 1920 йылда Урта Азия мосолмандарының азатлыҡ хәрәкәтен етәкләр өсөн йәшерен рәүештә һыбай Төркөстанға юллана, кәләше Һамар аша поезда китә. Ҡатыны килеп еткәнсе ул Әстрхан нуғайҙарының фольклорын өйрәнә, Туҡтамыш хан ҡыҙы Йәнекәй тураһында дастандар яҙып ала. Сәмәрҡәндтә Вәлидовтарҙың Ырыҫмөхәммәтшаһ исемле улдары тыуа, йәшерен йәшәгәс, кендек әбейе йә табип саҡыра алмайҙар, сабыйҙы Зәки үҙе ҡабул итә. Хиваға күскәс, малайҙы ҡарарға бер ҡаҙаҡ ҡатынын яллайҙар. Йәл, бала ғүмерле булмай, тапма сиренән үлеп ҡала. Зәки Вәлиди ҡайғыһын баҫырҙай шиғырҙарҙы ҡабатлап бер нисә көн улының ҡәбере эргәһендә ултыра. Көслө рухлы ҡатыны уны «өҙгөләнмә, Алла бирһә, тағы балаларыбыҙ булыр» тип йыуата. Ире бөтә Урта Азия буйлап сәйәси эшмәкәрлек алып барған саҡтарҙа Нәфисә Хива, Ашхабад, Бохара һәм башҡа ҡалаларҙа балалар уҡыта. Уның янына Нәфисәнең туғандары ла килә. Ҡыҙылдар баҫып килгәс, Зәки Вәлиди Иран, Афғанстан, Һиндостан аша Европаға китә, йәнә бәпес көткән ҡатынын ҡурҡыныс юлға алмай. Улар ҡасан да бергә булырҙарына бик ышана. Нәфисә «Хәйерле юл» тип сигеп, һөйгәне ҡулына янсыҡ тоттора. Вәлидовтарҙың икенсе балалары хаҡында асыҡ мәғлүмәт юҡ. Германияла сағында, 1924 йылда Зәки ышаныслы кешеләр арҡылы Нәфисәнән бер нисә хат ала. «Һине бында сығарыуҙарына тырышлыҡ итәм» тип яуап ебәрә. Был мәсьәлә буйынса Берлинда Крестинский менән дә күрешә, илсе уға: «Башҡа ил гражданлығын алһағыҙ, ҡатынығыҙҙы сит илгә сығармаясаҡбыҙ», – ти. Зәки: «Рәсәйгә ҡайтыуым хаҡында һүҙ алып барыу мөмкин түгел, инсандың ихтыяры азат булырға тейеш, бының ҡиммәтен аңлайым һәм уны бер нәмәгә лә алмаштыра алмам», – тип яуаплай. Крестинский Рәсәйҙә Рыковтар менән бергә үлтерелә, уның менән ҡайтһа, Зәкиҙе лә шул яҙмыш көтөр ине.