Тәре яуҙары дәүерендә көнбайыш телдәре үҙләштергән байтаҡ ҡына көнсығыш һүҙҙәре, башлыса ғәрәп һүҙҙәре, ғәҙәттә сығышын аңлата. Бына улар: итал. dogana, фр. douane — таможня; адмирал, талисман һ.б. Тәре яуҙары көнбайыш ғалимдарын ғәрәп һәм грек фәне менән таныштырған (мәҫәлән, Аристотель менән). Был осорҙа география бигерәк күп үҙләштереүҙәргә өлгәшкән: Көнбайыш элек аҙ билдәле күп кенә илдәр менән танышҡан; Көнсығыш менән сауҙа бәйләнештәренең киң үҫеше шулай уҡ европалыларға алыҫ һәм аҙ билдәле илдәргә, Үҙәк Азияға үтеп инеү мөмкинлеге биргән (Плано Карпини, Рубруктан Гийом де Вильгельм, Марко Поло) сәйәхәттәре. Тағы ла ул саҡта математика, астрономия, тәбиғи фәндәр, медицина, тел белеме, тарих. Тәре яуҙары осоронан европа сәнғәтенә византий һәм мосолман сәнғәтенең билдәле тәьҫире булған.