Атмосфераның углеводородтар , көкөрт һәм азот окиселдары ( ҡара : Кислоталы ямғырҙар ) , һыу ятҡылыҡтарының хлоридтар , сульфаттар , нитраттар , нефть продукттары һ.б. ; атмосфераның , һыуҙың , тупраҡтың , аҙыҡ- түлектең йылы ҡанлылар өсөн ныҡ ағыулы булған матдәләр – диоксиндар , ауыр металдар ( башлыса терегөмөш , Стәрлетамаҡ ҡ. тирәһендә уның тупраҡта булыуы ПДК-нан тиҫтәләрсә тапҡыр артыҡ ) менән химик бысраныуы , тупраҡтың химик боҙолоуы проблемалары өйрәнелә .