XIX быуаттың икенсе яртыһында нәҫелсәнлек төшөнсәһен бер тәғлимәткә туплау өсөн тағы ла бер нисә ынтылыш була. XIX быуаттың 60-80-е йылдарында күренекле ғалимдар тарафынан ҡоро фәлсәфәгә генә ҡоролған бер нисә спекулятив тәғлимәттәр тәҡдим ителә.Улар араһында Чарльз Дарвин да була ..