Vissen smelten niet - Jef Aerts - Uitgelezen
Over Vissen smelten niet van Jef Aerts
De entree van Jef Aerts, op dat ogenblik al bekend als schrijver van romans en gedichten voor volwassenen, dichter, toneelauteur en muzikant, in de kinderboekenwereld gebeurde niet onopgemerkt. Met Het kleine paradijs en Groter dan een droom, dat hij samen met Marit Törnqvist maakte, kwam hij binnen langs de grote poort. Onlangs verscheen zijn tweede kinderroman, Vissen smelten niet.
Al op de eerste bladzijde wordt duidelijk dat er iets bijzonders staat te gebeuren. 'Op de koudste dag van het jaar was het feest in Winteroever. Zodra het ijs op het meer een halve meter dik was, ging de ijsweg open tussen het dorp en de stad aan de overkant.' Heel het dorp is in feeststemming, want op dit moment is lang gewacht:
'Niemand wist precies wanneer een barkoude dag ook echt de allerkoudste dag zou zijn, maar de kratten met feestverlichting en wijn stonden al wekenlang klaar.'
Het verhaal van Matti is veel sterker uitgewerkt. Matti brengt de tropische vis niet voor zichzelf naar de overkant, maar voor zijn vader: 'Ik breng Sirius in veiligheid, papa.' Al heel vroeg in het verhaal komt de lezer te weten dat het niet goed gaat met de vader van Matti. De ogen van de buren priemen in de rug van Matti, op hun lippen brandt een vraag die ze nooit stellen.
'"Slecht," zou hij zeggen, als hij het lef had gehad zich om te draaien. "Het gaat niet goed met papa. Hij is gestopt met werken, zit de hele dag tegen zichzelf te schaken en slaapt nu op de bank. Dat is toch wat jullie wilden weten?'''
Zijn vader ligt meestal op de bank, met zijn rug naar de woonkamer, in het schemerdonker starend naar het raam, waarvan het rolluik altijd gesloten bleef. Zijn vader is niet altijd zo geweest, Matti herinnert zich nog het moment waarop 'vader de laatste keer met hen in de tuin cola had gedronken'. Maar langzaam veranderde zijn vader, eerst haast onmerkbaar:
'Ja, hij werd wat korter van stof en had niet zoveel honger meer. Hij vergat de brievenbus leeg te halen en zijn spullen slingerden door het huis. Over een eenvoudige vraag kon hij urenlang zitten tobben, alsof iedere "ja" of "nee" een valstrik was. Pas toen vader zich soms dagenlang opsloot in het atelier, werd duidelijk dat het ernst was. Op een nacht had hij vier afgewerkte glas-in-loodramen met een hamer verbrijzeld, terwijl moeder huilend op de drempel zat.'
Matti voelt een grote verantwoordelijkheid voor zijn vader. Iedereen lijkt de hoop te hebben opgegeven dat hij uit zijn put zal klauteren, ook Matti's moeder. Vader 'werd van niets meer blij. Verjaardagen of kerstfeest, een goed rapport op school of een zelfgeschreven verhaal raakten hem nauwelijks nog. Alsof er een laagje olie op hem zat waar alle woorden als druppels op bleven liggen, om meteen weer van hem af te glijden.' Matti is vastberaden hem te helpen:
'Hij hoopte dat zijn vader weer een beetje blij zou worden, als hij hoorde dat hij Sirius uit Jarno's klauwen had gered. […] Misschien zou papa wel weer kunnen glimlachen, dacht Matti. Al duurde die glimlach maar één tel, dan was de overtocht de moeite waard geweest.'
In dat verlangen laat Aerts ook de verhalen van Matti en Drika mooi samenkomen. Wanneer Drika voor het eerst over haar gezichtsprobleem praat, vertelt ze hem dat ze op de Bramenheuvel in de bramenstruiken verstrikt is geraakt, en dat de stekels haar ogen hebben stukgeprikt. Later ontkent ze dat, de werkelijkheid is prozaïscher: haar gezichtsvermogen gaat gewoon achteruit. Matti vindt het jammer 'dat het geen sprookje was':
'Niets gebeurde zomaar in sprookjes? Alles had er een échte reden. In sprookjes werden mensen niet vanzelf ziek of verdrietig. Wat zou hij graag weten waarom zijn vader zo somber was geworden. Hij wilde dat vader hem de plek kon aanwijzen waar het allemaal fout was gegaan. Waar hij vast was komen te zitten in de stekels. En welke takken Matti los moest knippen om hem te bevrijden.'