De Elzas, een boeiend wijngebied (3) | Wijnbloggers
In dit derde deel van mijn drieluik over de Elzas ga ik het hebben over de zeven wijnen van de Elzas.
De zeven wijnen van de Elzas
Bijna alle Elzasser wijnen worden onversneden geproduceerd. Over het algemeen spreekt men van de zeven wijnsoorten van de Elzas en bedoelt daarmee de riesling, gewürztraminer, muscat, pinot gris, sylvaner, pinot blanc en – als enige rode – de pinot noir. Maar er bestaan nog andere variëteiten, waarvan de namen zo nu en dan op de etiketten te lezen zijn. Chasselas was vroeger wijd en zijd bekent, maar beslaat nu nog maar een paar hectaren – de druif levert meestal een neutrale alledaagse wijn op net als de sylvaner en pinot blanc. Deze drie wijnsoorten krijgen in de Elzas slechts zelden zo veel aandacht als de riesling, gewürztraminer, muscat en pinot gris. Deze laatste werd vroeger uitsluitend als tokay d'alsace aangeduid, maar hij is niet verwant aan zijn Hongaarse naamgenoot. In een overgangsperiode werd hij gelabeld als tokay pinot gris, maar inmiddels mag hij als gewoon pinot gris aangeduid worden.
Muscat Blanc à Petits Grains en Muscat Ottonel worden bijna altijd met elkaar versneden voor de muscat. Dit is ook het geval met de pinot blanc: de echte pinot blanc en de auxerrois worden meestal geassembleerd en slechts incidenteel onversneden gebotteld. Uitsluitend binnen de gemeentegrenzen van Heiligenstein mag de Klevener de Heiligenstein geproduceerd worden, een wat minder bloemig familielid van de gewürztraminer. Overigens is Klevner (zonder de tweede 'e') als synoniem voor pinot blanc gebruikelijk.
Of een Elzasser wijn droog of zoet is, staat niet op het etiket. Zowel de sylvaner als pinot blanc zijn bijna altijd uitgegist en ook de meeste muscatwijnen worden zonder vermeldenswaardige zoetheid in de fles gebracht. Met de riesling, pinot gris en gewürztraminer is het anders gesteld. Enkele wijnboeren (zoals bijvoorbeeld Trimbach) staan bekend om hun consequent droge stijl, maar vele Grand Cru-wijnen hebben een duidelijk merkbare restzoetheid, die het alcoholgehalte van niet zelden 13 of 14 procent iets verzacht. De zoete wijnen, de auslesen en beerenauslesen, hebben een lange traditie in de Elzas en worden al eeuwen geproduceerd.
Pas de laatste jaren produceren de wijnbouwers deze wijnen in grote hoeveelheden; in 1984 stelde de Franse controle-instantie INAO wettelijke voorschriften in. Voor vendanges tardives – spätlesen en auslesen – zijn mostgewichten van minstens 95 Oechsle voorgeschreven. De sélections de grains nobles mogen slechts van druiven geproduceerd worden die ten minste 110 Oechsle bezitten. De kwaliteitsbewuste wijnboeren overschrijden de vereiste mostgewichten echter in belangrijke mate.
Beide categorieën van zoete wijnen mogen niet geschaptaliseerd worden, voor alle overige Elzasser wijnen is dit echter volkomen legaal en gebruikelijk. In vergelijking tot de wereldberoemde Duitse beeren- en trockenbeerenauslesen vertonen de Elzasser zoete wijnen meestal wat minder restsuiker, maar wel meer alcohol. In dit opzicht lijken ze meer op hun collega's uit Sauternes.
Elzas: Grands Crus en andere wijnen uit de streek
Uitsluitend de vier edele druivenrassen – riesling en gewürztraminer, muscat en pinot gris – mochten tot nu toe grand cru genoemd worden, maar vanaf nu mogen ze slechts bij uitzondering van deze regeling gebruik maken. Slechts 3 procent van alle wijnen uit de streek dragen tot dusverre deze onderscheiding. Over de sinds 1975 geclassificeerde toplocaties wordt tot op heden nog gediscussieerd. Velen zijn te groot geworden, zo heet het. Andere erkende toplocaties werden zelfs eerst niet in de classificatie opgenomen. Zo was de beroemde Kaefferkopf in Ammerschwihr lange tijd uitgesloten, maar in 2006 werd hij – ondanks de heterogeniteit van het terroir – ook tot een grand cru gerekend. Andere locaties werden niet geclassificeerd, omdat ze zich in het bezit van een enkele wijnboer bevonden.
Over het algemeen genomen zijn de Elzasser grands crus een behulpzaam instrument om topproducten uit te filteren. Na hen hebben overigens ook andere streekwijnen hun plaats veroverd. Onder deze lieux-dits bevinden zich ook vaak meer dan gemiddeld goede wijnen, die duidelijk gunstiger geprijsd zijn dan een grand cru.