Rikilt maakt test voor designerdoping
De internationale antidopingautoriteit Wada heeft een driejarig project uitgezet bij het Wageningse onderzoeksinstituut Rikilt. De dopingjagers willen dat de Wageningers de opsporingsmethode perfectioneren waarmee die twee jaar geleden een onbekende variant van clenbuterol opspoorden. Die methode zou korte metten kunnen maken met het gebruik van designerdoping in de sport.
De sportwereld is nu al sinds de zomer van 2003 in de greep van de zaak rond het Amerikaanse supplementenlaboratorium Balco. Balco leverde topsporters als Marion Jones, Kelly White en Tim Montgomery anabole steroiden die de dopingjagers niet meer met de gangbare tests konden opsporen.
Tot die anabolen behoorde THG, een variant op het onder bodybuilders en Amerikaanse veehouders populaire trenbolone. Dat het gebruik van THG uiteindelijk aan het licht kwam, was uitsluitend te danken aan een ruzie tussen de medewerkers van het supplementenlaboratorium. Een nijdige medewerker stuurde een ampul met THG op aan de dopingjagers, zodat die een test konden ontwikkelen.
'Hoe vaak hebben dopingjagers zoveel geluk?', vraagt dr Michel Nielen van Rikilt zich af. 'Niet vaak. Vandaar dat de Wada toekomst ziet in onze benadering van Time of Flight-massaspectrometrie.'
De gangbare tests voor anabolen, amfetamines en clenbuterolvarianten hebben een tekortkoming. Ze slaan alleen alarm als ze een stof tegenkomen die al bekend is. Daarom staan dopingjagers machteloos als sporters designerdoping hebben gebruikt: dopingmiddelen waaraan ondergrondse laboratoria kleine modificaties hebben aangebracht, zodat ze nog wel de prestaties bevorderen maar niet meer kunnen worden opgespoord. Wat de bijwerkingen van designerdoping zijn, is niet bekend.
'Met de methode die wij verder gaan ontwikkelen zouden we een designeranabool als THG in de urine van gebruikers hebben opgespoord', zegt Nielen. 'Dat hebben we aannemelijk gemaakt doordat we onze methode hebben uitgeprobeerd op de urine van menselijke vrijwilligers waaraan we kleine hoeveelheden THG-metabolieten hebben toegevoegd. De Time of Flight-massaspectometer heeft ze er moeiteloos uitgepikt.'
Op een dopingcongres zal Nielen het hoogstandje volgende week toelichten.
Bij Time of Flight-massaspectrometrie geven onderzoekers de moleculen in monsters allemaal dezelfde elektrische energie, en laten alle moleculen daarna dezelfde afstand afleggen door een vacuumbuis. Het apparaat meet de tijd die de moleculen daarvoor nodig hebben, en berekent aan de hand daarvan hun gewicht, en aan de hand daarvan weer hun vermoedelijke chemische structuur. Met het instrument hoeven onderzoekers van tevoren niet meer te weten naar welke verbindingen ze moeten zoeken.
Voordat de moleculen het apparaat ingaan, kijken de onderzoekers eerst of er wel stimulerende stoffen in zitten. 'We hebben bijvoorbeeld gevoelige gistcellen ontwikkeld die reageren op androgene', zegt Nielen. 'Die selecteren de monsters van anabolengebruikers er voor ons uit.'