Vrijheid en verbinding - Nieuw Wij
'Hoe kan ik mijn vrijheid dragen, hoe draagt zij mij? Hoe maak ik mijn vrijheid vrij, zonder dat we uit elkaar gaan?', dicht de Palestijnse dichter Mahmoud Darwish die schreef in de context van bezet Palestina. Wie Darwish leest, vraagt zich af wie vrijer is, de dichter of de bezetter.
Vrijheid is heel aanlokkelijk, vrij willen we allemaal zijn. Alleen: wat is vrijheid eigenlijk? Wanneer ben je vrij? Pas als je je ergens aan verbindt, geloof ik. En dat is een paradox. Vrijheid is zo simpel niet, en Darwish weet dat. Hij stelt vrijheid voor als een mens van vlees en bloed, naast wie hij wakker wordt.
Het tegengestelde van vrijheid is gek genoeg dus niet gebonden zijn, maar eerder gebrek aan mogelijkheden om je leven vorm te geven. Dat betekent dat je keuzes moet maken om vrijheid gestalte te geven. Vrijheid heeft daarom juist wel te maken met verbinding. Met gemeenschap dus. Vrijheid is mogelijk waar mensen er in slagen het samen uit te houden, in vrije verbondenheid.
Hoe komt het dan dat gemeenschap zo moeilijk is? Minstens zo sterk als onze drang naar delen, mededeelzaamheid, en naar samen, is die naar veiligheid. Het woord crisis dat tegenwoordig overal opduikt helpt niet. Het maakt ons beducht en oppassend, eerder stram, geneigd de luikjes te sluiten en een muur op te trekken, zodat we vast veilig zijn, in plaats van de weg van de overgave.
Het lijkt er op dat we in Europa onze vrijheidsdrang steeds meer laten sturen door angst. Vrijheid wordt verbonden aan veiligheid. Dat is een enge combinatie. In naam van onze vrijheid sluiten we anderen buiten. Tegelijk zijn we gek genoeg omwille van die angst wel bereid onze vrijheden op te geven: de overheid begluurt ons, in naam van onze veiligheid.
Het is streven dat de menselijke maat uit het oog verliest, zoiets als de droom van oneindige economische groei, of van een supermacht die zo sterk is, dat oorlog verder onnodig is – behalve de oorlogen die ze zelf begint. Als je een stapje terug doet en het eens rustig overziet, snap je dat die toren ons niet gaat brengen wat we werkelijk willen. De toren maakt ons tot slaven, die zich afvragen of de toren niet toch nog wat hoger moet, zodat we echt veilig zijn.
De traditie probeert ons te verleiden om niet de botte bijl, maar creativiteit te kiezen. Geen stemverheffing, maar poëzie, gedeelde taal. Niet allemaal in het midden, maar naar de rafelranden, niet navelstaren, maar vergezichten. Waar we elkaar vinden is in het verlangen te leven in waardigheid en vrijheid, en tegelijk de angst die we daarvoor hebben. Wie volwassen is, leeft buiten het paradijs in een diverse wereld, kan kiezen – om kwetsbaar te zijn, om te zoeken naar waar mijn vrijheid de jouwe mogelijk maakt.
naast mij hoort te slapen? Heb je gedroomd van de hemelse aarde? Heb je jezelf begeerd?
Ben je gezond opgestaan uit je slaap? Drink je thee met me, of koffie met melk?
bloem voor bloem uit met je zuchtjes. Mijn vrijheid! Maak me gewend aan jou. Neem me mee
naar wat achter de betekenissen ligt, zodat wij beiden één worden!
Hoe draag ik haar, hoe draagt zij mij, hoe word ik haar meester terwijl ik haar slaaf ben.
Hoe maak ik mijn vrijheid vrij,
Bovenstaande tekst is een bewerking van de preek die Janneke Stegeman afgelopen zondag hield in Ekklesia Breda.