Onderstaand artikel is gepubliceerd in: Novib-kalender 1987
Hoewel binnen de Europese Gemeenschap en het Nederlands ministerie van Ontwikkelingssamenwerking de kritiek op de zuivelhulp toeneemt, maakt men voor één programma steevast een uitzondering: Operatie Vloed in India.
'Een voorbeeldige actie', 'een ideale vorm van ontwikkelingssamenwerking' en 'het meest spectaculaire onderdeel van het EG-voedselhulpprogramma in de zuivelsector', zijn enkele superlatieven waarmee de omvangrijke zuivelhulp aan India door de EG wordt beschreven.
Eind jaren zestig hoorde de National Dairy Development Board (NDDB), het Indiase nationale zuivelschap, dat de EG van plan was 20.000 ton boter aan de Indiase regering te schenken. In de deelstaat Gujarat bestond toen al een vrij moderne coöperatieve zuivelsector die jaarlijks ondermeer 10.000 ton boter verkocht. De zuivelcoöperaties in Gujarat en de nauw met haar verbonden NDDB realiseerden zich dat deze gift voor de Indiase regering aantrekkelijk was, maar hun markt voor jaren zou ruïneren. De NDDB kwam toen met een ander voorstel waar zowel de Indiase regering als de EG mee instemden: het programma Operatie Vloed. India zou vijf jaar lang grote hoeveelheden melkpoeder en boterolie van de EG krijgen. Van deze gratis zuivelprodukten wordt in India melk gemaakt. Met de opbrengst worden onder meer bekostigd: de bouw van zuivelfabrieken in de stad en op het platteland, mengvoerfabrieken, de ontwikkeling van beter melkvee, verbeterde melkinzameling op het platteland en transport naar de stad. India's heilige koeien worden niet aanbeden vanwege hun hoge melkproduktie. Wel levert de trekkracht van rundvee meer dan driekwart van alle energie in de Indiase landbouw. Melk is een welkom bij produkt. Om de melkvoorziening van de steden te verbeteren en de melkproduktie te verhogen, werd in 1970 het tot nu toe grootste zuivel programma ter wereld opgezet: Operatie Vloed.
Operatie Vloed heeft zeker positieve kanten vergeleken met de manier waarop de zuivelhulp van de EG elders vaak wordt gebruikt. In India worden de zuivelprodukten niet zonder meer gedumpt ten koste van de plaatselijke melkveehouders. Er wordt een moderne zuivelsector mee opgebouwd. Ook het werken in coöperatief verband is in principe een goede zaak, vooral omdat het de producenten de afname van hun melk tegen een stabiele prijs garandeert.
Op het platteland profiteren vooral grotere boeren van Operatie Vloed en kleinere boeren in mindere mate. Voor landloze arbeid(st)ers biedt het programma nauwelijks mogelijkheden. Vrouwen, die in India meestal het vee verzorgen, zijn maar zelden lid van de coöperatie. Die coöperaties worden meestal beheerst door de rijkeren van het dorp. Tweederde van de opbrengst van de zuivelhulp wordt besteed aan de bouw van grootschalige zuivelfabrieken, waardoor werkgelegenheid in de dorpen verloren gaat. Voor verhoging van de melkproduktie is eveneens gekozen voor een kapitaalintensieve aanpak door middel van de kruising van Indiase koeien met westerse melkveerassen en de verbouw van speciaal groenvoer.
De EG prijst Operatie Vloed constant als een voorbeeldig zuivelproject. Dat blijkt sterk overdreven.