Deze overgebleven zool van het remblok kon in die twee weken tijd de wielen ernstig beschadigen ‘door het niet goed gangbaar zijn van het blokkenremwerk’. Het blokkenremsysteem is opgehangen aan een arm die scharniert rond de zogenaamde gladde bout. Als deze arm goed kan bewegen (scharnieren) is het remwerk gangbaar.
Doordat het blokkenremwerk niet goed gangbaar was, kwam de zool niet altijd vrij van het wiel. Daardoor was de warmteontwikkeling continue, waardoor delen van het wieloppervlak met de zool zijn versmolten. Dit versmolten materiaal heeft zich vervolgens afgezet op de zool van het remblok. Dit is door afkoeling gehard en heeft uiteindelijk grote schade aan het wielloopvlak veroorzaakt. Het afgezette materiaal heeft zich verder opgehoopt tussen het wiel en de zool van het remblok, waarna op de dag van de ontsporing het wielstel is gaan blokkeren en over het spoor is gaan schuiven.
Rijdend personeel had in de twee dagen voorafgaand aan de ontsporing signalen afgegeven die volgens NS leken te wijzen op vlakke plaatsen. Dit is een defect dat dagelijks voorkomt aan wielen van treinen. Omdat het treinstel inmiddels ook was ingepland voor onderhoud, was dit volgens de vervoerder op dat moment geen aanleiding was voor aanvullende acties.
De sprinterlijn Utrecht-Zwolle, waar de ontspoorde trein werd ingezet, is een traject voor de Sandite-campagne om herfstgladheid te bestrijden. Omdat NS een beperkt aantal treinstellen heeft voor het aanbrengen van Sandite, is dit treinstel vooral ingezet op dit traject en weinig op andere trajecten.