De eerste schuilkerk van de remonstranten was de Rode Hoed in Amsterdam. Inmiddels is de storm geluwd maar de remonstranten maken nog steeds geen onderdeel uit van het ‘Samen op Weg proces’ dat in Nederland de PKN opleverde: de Protestantse kerken Nederland.
Ik ben hier wat uitgebreider op de remonstrantse kwestie ingegaan omdat je middels deze kwestie stuit op facetten in het Nederlandse geestesleven die mijns inziens nog steeds van groot belang zijn. Begrippen als genade, verantwoordelijkheid, schuld, boete, uitverkorenheid, waarheid, dankbaarheid en individuele ontoereikendheid impregneren nog steeds de geestestoestand van velen in dit land. Het leidt tot schadelijke effecten zoals Aleid Schilder die ook ondermeer formuleert, zoals de vervreemding van de eigen vermogens, haarkloverijen, arrogantie, fatalisme, hypocrisie, verdringing van de kwestie van het kwade of een al te simpele invulling van het kwade en het goede, een combinatie van conformisme en overdreven irreëel zelfvertrouwen, onderdanigheid of afkeer van zichzelf. Vaak zie je dat meerdere facetten elkaar versterken zoals de drang tot verantwoordelijkheid en het gevoel van schuld. Juist met betrekking tot een heikel thema als de immigratie zou het al verhelderend kunnen werken om terdege kennis te nemen van deze overgeleverde geesteskenmerken, maar het is helaas zo dat dezelfde facetten waarop licht geschenen zou kunnen worden, de blik verduisteren.