De Joodse gemeenschap in Muntendam › De Verhalen van Groningen: Stolpersteine
Voor de oorlog kent de gemeente Muntendam een kleine Joodse gemeenschap. Zij zijn lid van de Joodse gemeenschap in Veendam, ook wel aangeduid als kehille of kille. Van de veertien 'volbloed' Joden overleven er twaalf de Shoah niet. Twee van hen duiken onder en blijven deporatie bespaard. Voor de twaalf slachtoffers van de Holocaust zijn door Stichting Archief Muntendam evenzoveel Stolpersteine gelegd.
De Kerkstraat in Muntendam met als tweede van links de woning van Jacob Schrijver en daarnaast de familie Levitus. - Foto: www.beeldbankgroningen.nl ( 818-10077)
De meeste Joodse families in Muntendam wonen aan de Kerkstraat. Daar zijn de meeste gezinnen slager. Eén familie is in het gehele land bekend: de familie Levitus. Met de paardenslagerij verdienen vader Hartog en later zijn kinderen Jetta en Rebekka de kost. Het gerookte vlees wordt door het hele land gedistribueerd.
De oorlog betekent het einde voor de Joodse gemeenschap in de gemeente Muntendam. In de tweede helft van 1941 komen de Joodse bedrijven in handen van de bezetter en mogen Joden niet meer bij 'Arische' mensen in dienst. Een grote schok is de verordening van juli 1942, waarin Joden niet meer zonder toestemming de gemeentegrenzen mogen overschrijden. Omdat de synagoge in de gemeente Veendam gevestigd is, kunnen de Muntendamse Joden niet meer zonder toestemming naar Veendam afreizen.
In september en oktober 1942 worden de meeste Joodse inwoners van Muntendam uit huis opgehaald. Eerst de fitte mannen, daarna ook de ouderen en de rest van de gezinnen. Ook kinderen vormen geen uitzondering. In de zomer van 1943 is geen van de afgevoerde Joden uit Muntendam meer in leven. Zij sterven allen in de vernietigingskampen Auschwitz en Sobibor.