empathie | Psychologenpraktijk Gerie Hermans
30 september 2016 · 5:57 am
Niet 'pleur op' maar 'fleur op'
Interessant psychologisch onderzoek van Bob Rosenthal in de jaren '60 van de vorige eeuw toonde aan (eerst bij ratten en daarna bij mensen) dat een positieve bejegening en een positieve verwachting leidt tot positief gedrag. Rosenthal noemde zijn ontdekking het Pygmalion-effect, naar de mythologische kunstenaar die zoveel hield van een beeld dat hij van een vrouw had gemaakt, dat de goden besloten haar tot leven te brengen.
Helaas heeft zijn onderzoek niet het verschil gemaakt dat het had moeten doen. En er is nog meer slecht nieuws: negatieve bejegeningen en verwachtingen hebben ook gevolgen. Het kwaadaardige broertje van het Pygmalion-effect is het Golem-effect.
Over het Golem-effect:
Het is een van de mechanismes waardoor slechte leerlingen achterblijven, daklozen alle hoop opgeven en tieners radicaliseren. Het is ook een van de manieren waarop racisme zijn smerige werk doet: leerlingen en werknemers waarvan minder wordt verwacht, presteren minder goed, waardoor nog minder van ze wordt verwacht en ze nog slechter presteren. Er is zelfs bewijs dat het Golem-effect hele organisaties de afgrond in kan trekken, als de negatieve verwachtingen zich opstapelen.
Mensen van wie we minder verwachten, kijken we minder vaak aan. We nemen meer afstand. We lachen ze minder toe. Wat die mensen (en ratten) daarna laten zien is dan ook negatief.
Dit alles viel te lezen in een bijdrage van Rutger Bregman in de Correspondent: Waarom theedrinken met terroristen niet slap, maar juist moedig is.
Over spiegelneuronen schrijft Bregman:
We kunnen elkaars vriendelijkheid en empathie spiegelen en in een positieve cirkel terecht komen.
Maar naast positieve cirkels zijn er helaas ook cirkels de afgrond in. We kunnen evengoed elkaars walging en haat spiegelen. Zo gaan vriendschappen, families en huwelijken kapot. En het gebeurt op grotere schaal – denk alleen al aan de 'oorlog tegen terrorisme' of het conflict tussen Israël en Palestina.
Hoe verander je een slechte spiraal in een goede?
Het is pas echt dapper om het goede aan te nemen in mensen die jou haten. Het is pas echt moeilijk om de andere wang toe te keren.
Theedrinken met een terrorist
Nog altijd piekert Bob Rosenthal over de vraag hoe we de kracht van de positieve verwachtingen meer in ons voordeel kunnen gebruiken. Bregman vond een mooi en recent voorbeeld hiervan in de Deense stad Aarhus.
Deze stad besloot om jonge moslims die naar Syrië willen afreizen niet op te pakken en op te sluiten. Nee, ze krijgen een kopje thee. En een mentor.
En het werkt. Het aantal Syrië-strijders in Aarhus is drastisch afgenomen.
'Aarhus is voor zover ik weet de eerste stad die extremisme bestrijdt op basis van degelijk sociaal psychologisch bewijs,' zegt de psycholoog Arie Kruglanski van de Universiteit van Maryland. Jongens die worstelen met uitsluiting en eenzaamheid, die de radicale islam aan zich voelen trekken, krijgen wat ze het minste verwachten: een uitgestoken hand, een glimlach, een luisterend oor.
We leven in een tijd waarin de roep om minder begrip en inlevingsvermogen almaar luider klinkt. Collectieve problemen als depressie, verslaving en werkloosheid worden steeds vaker als je eigen probleem beschouwd. Ga op dieet, zeggen we dan. Sport wat vaker. Slik een pil.
Over de groeiende ongelijkheid, een voedingsindustrie die ons verslaafd en ziek maakt, alledaags racisme en een arbeidsmarkt die is veranderd in een rat race hebben we het amper.
We worden overspoeld met negatieve berichten over elkaar. Het journaal pompt ons iedere dag vol met corruptie en geweld. Een complot is het volgens Bregman niet, maar we worden volgens hem wel langzaam gebrainwasht om zoveel mogelijk mensen te wantrouwen. In Den Haag wordt de ene na de andere wet geschreven in de overtuiging dat de meeste mensen niet deugen.
Zo is een controlestaat ontstaan die het slechtste in mensen naar boven haalt. Bijstandsgerechtigden worden behandeld als fraudeurs. Werklozen als labbekakken. Jonge moslims als potentiële terroristen. Zij zijn als de ratten die zonder liefde en aandacht in een kooi worden gepropt (zoals in het experiment van Rosenthal GH), om vervolgens te verdwalen.
Vandaag is het een daad van verzet om het goede aan te nemen in de ander.
Makkelijk is het niet – je moet er al je moed voor bij elkaar schrapen. Maar is het geen geweldig idee dat iedere glimlach en alle oprechte interesse die je de wereld instuurt eindeloos door blijft kaatsen?
Op dit 'verhaal van de dag' van Bregman in de Correspondent werd door veel abonnees gereageerd. Een van deze reacties was:
Het gaat om een Positieve grondhouding tegenover een Negatieve;
Inclusief tegenover Exclusief;
Meenemen tegenover Afwijzen;
Dialoog tegenover Discussie;
Hoop tegenover Angst;
Optimisme tegenover Chagrijn; enz.
Het gaat om 'Fleur op' tegenover 'Pleur op' (met dank aan de geniale vondst van een Ieder1-demonstrant)