Zwarte balkjes | De Volkskrant
KEVIN TOMA 15 juli 2014, 0:00
RTL7, 00.00-02.05 uur.
Breedbeeld is de norm, tegenwoordig. Volgens Stichting Kijkonderzoek beschikte in 2013 liefst 75 procent van de Nederlandse huishoudens over een breedbeeldtelevisie. Daarom zenden de omroepen veel programma's in breedbeeld uit; zo ook het gros van de speelfilms. In de jaren negentig was dat nog anders. Vrijwel iedereen had een vierkante tv in de woonkamer staan en speelfilms werden op dat formaat aangepast - en dat is eufemistisch gezegd. Films die oorspronkelijk waren gedraaid in de brede verhoudingen van widescreen (1.85:1) of CinemScope (2.35:1) werden doodleuk 'vierkant' uitgezonden. Links en rechts dus een flink stuk eraf, zodat soms letterlijk minder dan 50 procent van het beeld overbleef. Blijkbaar vonden de omroepen dat wenselijker dan de dikke, zwarte horizontale balken die een breedbeeld-uitzending destijds opleverde.
Een doorn in het oog van regisseurs, die hun films doelbewust in brede kaders componeerden, zoals Sidney Pollack. Nadat de Deense Staatstelevisie in 1991 Pollacks Three Days of the Condor in verhaspeld tv-formaat had uitgezonden, kwam de maker dan ook in opstand. In 1997 sleepte hij de omroep voor de rechter, omdat hij vond dat zijn artistieke integriteit was aangetast. 15.600 dollar eiste Pollack als compensatie voor de geleden reputatieschade.
In Three Days of the Condor ontdekt CIA-medewerker Joseph Turner (Robert Redford) dat een duister complot dood en verderf veroorzaakt in zijn organisatie. Binnen de kortste keren is hij zelf opgejaagd wild en kan hij in zijn strijd voor gerechtigheid en openheid niemand meer vertrouwen - behalve de vrouw (Faye Dunaway) die hij gijzelt. Een klassieke, stijlvolle jarenzeventigparanoiathriller dus, die volgens Pollack zijn spanning volop uit het CinemaScope-camerawerk haalt. Met name in de marges van het beeld schuilt vaak het gevaar, stelde Pollack, en nou net die periferie werd door de Deense televisie weggesneden.
Pollack wilde dit voor alle volgende tv-vertoningen van Three Days of the Condor voorkomen, maar verloor het proces; de rechter vond dat televisie nu eenmaal met praktische omstandigheden te maken heeft die zwaarder wegen dan Pollacks kunstenaarschap. Die bezwaren gelden dankzij de alomtegenwoordigheid van de breedbeeldtelevisie niet meer, dus hopelijk zendt RTL7 de film vanavond wél keurig uit in het juiste formaat. Dat wil zeggen: ook op een breedbeeldtelevisie moeten er boven en onder dunne zwarte balkjes te zien zijn, omdat CinemaScope net iets breder is dan breedbeeld. Dat zou voor niemand een bezwaar moeten zijn. Immers, hoe dikker de balken, hoe spannender de film.
Point Break (Kahtryn Bigelow, 1991)
Toen Kathryn Bigelow in 2010 als eerste vrouw de Oscar voor beste regisseur won, voor haar Irak-film The Hurt Locker, was ze nog relatief onbekend. Terwijl ze toen toch al een oeuvre op haar naam had staan van puike actiefilms. Waaronder de surffilm Point Break, die een ware staalkaart van genre-ingrediënten bevat: knokpartijen, achtervolgingen, schietpartijen, een spectaculaire vrije val en indrukwekkende surfopnamen. Politie-groentje Utah (Keanu Reeves) ontfermt zich met onaangepaste rot Pappas (Gary Busey) over een ingewikkelde bankovervalzaak. In Los Angeles zijn in drie jaar 27 bankovervallen gepleegd en het tweetal houdt vast aan de onzekere theorie dat de boeven surfers moeten zijn. Patrick Swayze speelt één van hen. Dat Bigelow weet waar de kracht van de film ligt, zie je bij de eerste surfbeelden: pas wanneer de reusachtige golven gaan rollen, beginnen de bassen te dreunen. En veert de kijker overeind.