Je kunt op Mastodon contact leggen door mensen te volgen. Wanneer jij iemand volgt, dan betekent dit niet dat deze persoon jou ook volgt. In dit opzicht werkt het dus zoals Instagram en Twitter bijvoorbeeld en niet zoals Facebook en LinkedIn. Het contact gaat niet per definitie beide kanten op. Dit kan natuurlijk wel.
Geen van dat alles. Bij Mastodon plaats je zogenaamde ‘toots’, uitgesproken als ‘toets’. Je wordt in je woorden beperkt, maar niet zo beperkt als bij Twitter. Een enkele toot mag maximaal 500 karakters bevatten. Niet alleen kun je woorden gebruiken, maar je kunt ook foto’s plaatsen. Een groot voordeel is wel dat je per toot kunt bepalen wie het wel en niet mag zien. Dit is dan weer vergelijkbaar met de Facebook-functie, waarbij je per post kunt aangeven met wie je het wel of juist niet wilt delen.
Mastodon heeft een federated timeline. Dit is de gewone tijdlijn, zoals we die ook kennen van andere sociale netwerken. In de federated timeline kun je natuurlijk de toots zien van mensen die jij volgt en je kunt hier toots zien van de instances (zie volgende alinea). Er wordt op Mastodon geen gebruik gemaakt van een algoritme en dat betekent dat alle toots gewoon op chronologische volgorde worden getoond. Er zijn geen bedrijven die tijdlijnen domineren of controleren. Bij Mastodon heb je echt volledig zelf voor het zeggen wat je ziet en wie je hier tegenkomt. Het is mogelijk om meerdere instances tegelijk te bekijken.
De kleinere tijdlijn wordt een instance genoemd. Er wordt een instance gemaakt voor ieder speciaal onderwerp en elke specifieke groep. Deze kunnen vervolgens door één of meerdere personen worden beheerd. Sommige instances zijn openbaar en andere tijdlijnen staan afgeschermd. Dit zijn de zogenaamde secret instances, of de geheime tijdlijnen. Ook hier zien we Facebook een beetje in terug. Je kunt het beheer van geheime groepen verzoeken om toelating.