Ze lopen vijf jaar, van 2016 tot eind 2020. Ze gaan over de rechten van vrouwen in fragiele staten, over persvrijheid, over de bestrijding van aids en de rechten van wie erdoor getroffen is. Over steun en bescherming voor milieuactivisten, over opbouw van een samenleving waarin de lhbt-gemeenschap zichzelf kan zijn.
De grootste partnerschappen kregen bijna zestig miljoen euro voor vijf jaar, de kleinste maar tien miljoen. In sommige landen vind je veel partnerschappen, zoals in Kenia (achttien) en in Oeganda en Indonesië (elk negentien), elders maar één of twee.
Samenspraak en Tegenspraak is groots, het behelst een derde van het ontwikkelingsgeld dat de overheid aan ngo’s uitgeeft – en dàt is maar een vijfde van al het geld voor ontwikkelingssamenwerking. Een overheid die haar eigen criticasters financierde met bijna een miljard euro, dat trok ook belangstelling in het buitenland.
In een rapport uit 2017 van de Development Assistance Committee van de Oeso, de club van rijke landen, wordt het geprezen als innovatief, waarvan andere landen kunnen leren. Al gaat de lof gepaard met kritiek op het tegelijkertijd sterk krimpende ontwikkelingsbudget. Donoren als de Denen, Zweden en Noren toonden interesse in Samenspraak en Tegenspraak, maar gaan niet zover dat ze zelf soortgelijk beleid invoeren.
De partnerschappen zijn niet zomaar een samenwerking tussen overheid en organisaties: het gaat om de strategische meerwaarde. Denk aan de Nederlandse ambassade die voor een lokale organisatie deuren kan openen die anders gesloten blijven.
Maar het gaat eveneens om tegenspraak. Het is ook de taak van ngo’s om weerwoord te geven en het niet eens te zijn met de eigen overheid, als die mensenrechten of het milieu schaadt of groepen buitensluit. En dat wringt af en toe.
Dat maakte het programma spannend, zowel voor het ministerie als voor de organisaties, die zich op onbekend terrein begaven. Welke rol krijgt elk van de partners? Een strategisch partnerschap vraagt om openheid en transparantie, je moet weten wat de ander doet.
Maar hoe ver gaat de wederzijdse openheid over aanpak en strategie? Kun je de verschillen respecteren? En verliest de ngo geen autonomie door op dit strategisch niveau samen te werken met de overheid?
Daarnaast bracht het ook praktische problemen: het ministerie en met name de ambassades misten soms de mankracht om een volwaardige en inhoudelijke partner te zijn in landen waar partnerschappen liepen.