Maar als ik de draad dan toch moet oppakken, moet ik beginnen bij Regina Casé. Als je nu de dichtstbijzijnde Braziliaan zou aanspreken en vragen: 'Hey, ken jij Regina Casé?', zou het antwoord absoluut 'ja' zijn. Als je dan doorvraagt, gaat het binnen één minuut over haar sappige accent. Regina Casé werd geboren in Rio de Janeiro, maar haar grootouders komen uit deelstaat Pernambuco in het noordoosten van het land. Mensen uit Pernambuco, ook ik, hebben een heel specifiek accent in het Portugees. Je zou kunnen zeggen dat we de West-Vlamingen van Brazilië zijn. De rest van het land lacht er een beetje mee, maar wij zelf zijn er onverstoord trots op.
Veel acteurs zullen het zweepje van de dictie wel kennen. Velen van hen, wereldwijd, moeten zwichten voor de lokale linguïstische, stilistische en maatschappelijke norm. Standaardtaal. Hier in de Lage Landen had men het vroeger over ABN, of Algemeen Beschaafd Nederlands. De 'B' van 'beschaafd' is weggevallen, maar volgens mij hangt het bijbehorende waardeoordeel nog steeds tussen 'algemeen' en 'Nederlands', als in een hangmat van beladen leegte. In ieder geval was Regina Casé dus de eerste actrice die me aansprak in mijn eigen dialect. Nu pas begrijp ik wat voor strijd ze moet hebben geleverd.
In het tweede land waar ik woonde, heb ik alleen maar gelezen. In dat land kan ik geen goede acteur noemen als die persoon niet ook een goed schrijver was. Er zijn twee uitzonderingen en één van hen is Aldith Hunkar, toen presentatrice van het Jeugdjournaal. Het was in de eerste plaats voor haar dat ik mijn wekkertje zette, dan pas voor het nieuws op kindermaat. Aldith Hunkar was de eerste zwarte vrouw die ik in een sterke rol zag.
In derde land België heb ik veel geweldige podiummensen mogen leren kennen. Ik zeg podiummensen omdat het niet alleen acteurs zijn, maar soms ook performers en dansers. Simone Milsdochter, Sukina Douglas, Abigail Abraham, Peter De Graef, Dana Michel, Willem de Wolf, Gorges Ocloo, Tania Van der Sanden… Ik associeer ze met: timing. Controle. Présence. Een goede speler doet mij denken aan een jagende jaguar.
Een jaguar die een prooi besluipt, is zich hyperbewust van zijn omgeving en zijn eigen positie daarin. Je moet aandacht afdwingen met je aanwezigheid, maar zo nodig ook onopvallend kunnen zijn. Je moet kunnen wachten op het juiste moment en het moment — als het komt — ook echt op tijd grijpen. Die context en dat 'moment' zijn natuurlijk veranderlijk. Des te knapper dus als je er keer op keer in slaagt om in die veranderlijke omstandigheden je prooi te grijpen.
Misschien is dat wat er mis is met acteurs die goed geschoold zijn maar me toch niet raken. Misschien voel ik dat ze al aan de volgende zin denken. Het antwoord van de tegenspeler al te goed kennen. Terwijl we in het echte leven nooit weten wat er komt. Misschien gaat je prooi vandaag wel naar links in plaats van naar rechts. Weet jij veel. De jaguar blijft alert. Het gaat over de routine kennen en er toch op voorbereid zijn dat er van alles kan gebeuren.
Tot slot denk ik dat Goed Spel geen eindpunt of een bereikte staat kan zijn. Elke keer dat je groeit, ontstaat er plaats voor meer groei. Het is eerder een constant streven, een permanente uitnodiging vanuit de context en het moment, recht naar de kern van de matroesjka. Elke dag kan anders zijn. Daarom is het immer een eer om naar theater te gaan en het moment te zien waarop de jaguar de nietsvermoedende prooi verorbert. Het moment is gegrepen en jij was erbij.
Carolina Maciel de França is auteur, adviseur en ontwikkelt ook een eigen kunstenpraktijk. Ze verzorgde recent nog de dramaturgie van 'Her(e)' bij NTGent en de RATATA-avonden van Rataplan. Dit jaar is ze een van de twee speelsters van 'Kill Joy Quiz' van Luanda Casella.