Széchenyi-brug - Wegenwiki
Széchenyi-brug
20-11-1849
De Széchenyi-brug, beter bekend als de Kettingbrug van Budapest (Hongaars: Széchenyi lánchíd), is een kettingbrug (hangbrug) in Hongarije, gelegen over de Donau in de hoofdstad Budapest. Het is een monumentale brug in het centrum van de stad en één van de bekendste landmarks van Budapest.
2.4 Ontwikkelingen na de opening
2.5 Renovatie in 1914-1915
2.6 Oorlogsschade & herbouw
2.7 Tijdelijke brug in Budapest
2.8 Latere renovaties
Kilometer 0 van de Hongaarse wegen, aan de westkant van de brug.
De Széchenyi-brug is een kettingbrug van 380 meter lengte met een hoofdoverspanning van 202 meter. De layout van de overspanning is 88,7 m + 202,6 m + 88,7 m. De brug heeft twee monumentale natuurstenen poorten waar het verkeer doorheen rijdt. De brug is 14,8 meter breed en heeft een brugdek met twee rijstroken op een rijbaan van 6,4 meter breed, daarnaast is er ruimte voor voetgangers en fietsers. Het is de smalste verkeersbrug van Budapest.
De brug is de meest centrale verbinding van de stad en komt direct in het historische centrum uit. De brug verbindt zoals alle bruggen over de Donau de stadsdelen Buda en Pest. Van alle wegverbindingen is dit echter de minst belangrijke, vooral voor lokaal stadsverkeer. Er komt geen grote stadsweg op uit. Wel gaat er aan beide uiteinden van de brug een wegverbinding parallel aan de Donau onder de brug door.
Op korte afstand van de brug staat het Hongaars parlement, één van de meest monumentale gebouwen van Centraal-Europa. Direct ten westen van de brug is een heuvel met een tunnel. Op de heuvel kijkt het Buda-kasteel over de Donau en de Széchenyi-brug uit. Aan de westkant van de brug is een rotonde die het kilometer nul van alle wegen in Hongarije vormt. De brug is daarmee het focale punt van alle belangrijke wegen van Budapest naar andere landsdelen.
De Széchenyi-brug met het Hongaarse parlement op de achtergrond.
Begin 19e eeuw was er nog geen enkele permanente brug over de Donau, zowel niet in het Koninkrijk Hongarije als in de andere landen, behalve over het meest westelijke deel van de Donau in Duitsland, waar dit maar een kleine rivier was. Onder graaf István Széchenyi (1791-1860) begon het Koninkrijk Hongarije te moderniseren met nieuwe infrastructuur en industrie. Eén van de grootste wensen was een permanente brugverbinding over de Donau in Budapest. In 1832 werd hiervoor een bruggenbouworganisatie opgericht.[1]
In 1836 werd de bouw van de brug officieel aangenomen door de Hongaarse regering. Men nodigde de Britse brugingenieur William Tierney Clark uit om zijn principe van een kettingbrug in Hongarije toe te passen.[2] De bouw van de brug begon in 1840 met de bouw van funderingen van de twee pylonen in de Donau. Bij de bouw maakte men gebruik van kennis en mankracht uit Groot-Brittannië. Op 24 augustus 1842 werd de officiële bouwstart gevierd.[3] Het staal van de kettingbrug werd in Engeland gefabriceerd en per schip over de Noordzee, Rijn, Main en Donau naar Budapest getransporteerd, de eerste levering bereikte Budapest op 2 oktober 1846. De bouw vorderde snel gedurende 1848, maar werd in 1849 vertraagd door de Oostenrijkse invasie van Hongarije. In dat jaar werd gepoogd om de bijna voltooide brug te vernielen, maar dit mislukte. De brug werd toen gebruikt door het Oostenrijkse leger tijdens de invasie en terugtrekking uit Budapest. De bouw van de brug werd in juli 1849 hervat. Bij de bouw van de brug werd 2146 ton staal gebruikt.
De brug in oorspronkelijke toestand in 1910.
De brug werd op 20 november 1849 officieel in gebruik genomen.[4] De kettingbrug was daarmee de eerste permanente brug over de Donau en was één van de langste brugoverspanningen in Europa, alhoewel in 1834 in Fribourg de Grand Pont opende die 273 meter lang was. De overspanning was langer dan de Menai Suspension Bridge in Wales en ook langer dan de eerste generatie hangbruggen over de Rhône in Frankrijk. De in 1849 opengestelde Wheeling Suspension Bridge in de Verenigde Staten was echter beduidend langer.
Ontwikkelingen na de opening
De brug werd gebouwd in een turbulente tijd in de Europese maatschappij. De Hongaarse Revolutie van 1848 werd gevolgd door een oorlog waarin Oostenrijk een invasie in Budapest uitvoerde, maar de Hongaren wisten enkele belangrijke veldslagen te winnen. Dit wordt in Hongarije gezien als de onafhankelijkheidsoorlog. De Russen schoten Oostenrijk te hulp en het conflict eindigde op 4 oktober 1849. Een maand later werd de brug geopend voor het verkeer. Hongarije stond daarna onder Habsburg-bestuur, in 1867 werd dit formeel Oostenrijk-Hongarije, ook wel de Donaumonarchie genaamd.
Tussen 1853 en 1857 werd direct ten westen van de brug een verkeerstunnel onder de kasteelheuvel gebouwd, de Budai Váralagút (Buda Castle Tunnel). Deze opende op 30 april 1857 en vergemakkelijkte de toegang vanaf het westen naar de Széchenyi-brug. Dit was tot 1918 een toltunnel.[5]
In 1899, op het vijftigjarig jubileum van de brugopening, werd het formeel de Széchenyi-brug genoemd. Daarvoor stond het vooral bekend als de Kettingbrug. In 1876 opende de Margaret-brug in Budapest, waarmee het verkeer beter verdeeld werd.
Renovatie in 1914-1915
Het verkeer op de brug zorgde voor een vibratie of oscillatie in het brugdek. Dit was al vrij snel vastgesteld als zijnde een probleem, maar nadat de Margareth-brug in 1876 opende werd het probleem deels opgelost doordat er minder zwaar verkeer over de brug ging. Het verkeer nam echter toe met de introductie van motorvoertuigen. In 1914-1915 werd een grote reconstructie op de brug uitgevoerd, waarbij deze vooral verzwaard en versterkt werd.[6] De vernieuwde brug had twee keer zoveel staal als de oorspronkelijke brug, namelijk 5194 ton. Het complete brugdek is toen vervangen waarbij de brug enige tijd volledig buiten gebruik was. De brug heropende op 27 november 1915.[7]
Oorlogsschade & herbouw
De opgeblazen brug in 1945.
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werden alle bruggen over de Donau in Budapest opgeblazen door het terugtrekkende Duitse leger, als laatste werden op 18 januari 1945 de Elisabeth-brug en de Széchenyi-brug opgeblazen. Het volledige brugdek en de kettingconstructie vielen in de Donau, alleen de pijlers bleven staan.
In 1947 werd besloten om de brug te herbouwen. Bij de herbouw werd het ontwerp gewijzigd, zo werd de rijbaan verbreed van 5,4 naar 6,4 meter. De rest van het ontwerp was vergelijkbaar, de hoeveelheid toegepaste staal was vergelijkbaar met de renovatie van 1915. De brug heropende op 20 november 1949, exact 100 jaar na de initiële opening van de brug.[8]
Latere renovaties
In 1973 werd groot onderhoud aan de brug uitgevoerd. Röntgenmetingen gaven aan dat de kettingen nog weinig vermoeiingsschade hadden. Ongeveer 10.000 popnagels werden vervangen. Het rijdek werd opnieuw geasfalteerd, de brug werd geschilderd en kreeg nieuwe verlichting.
Tussen 1986 en 1988 werd een tweede grote renovatieronde aan de brug uitgevoerd. In 2002 werd vastgesteld dat een omvangrijker renovatie nodig was. De uitvoering werd echter uitgesteld vanwege oplopende kostenramingen. Tussen 2021 en 2023 is de brug weer gerenoveerd waarbij de brug ook 1,5 jaar is afgesloten voor al het wegverkeer.[9]
De brug is vernoemd naar graaf István Széchenyi (1791-1860), één van de belangrijkste personen in de Hongaarse geschiedenis en initiator van de industriële en infrastructurele modernisatie van Hongarije in het midden van de 19e eeuw. Hij was ook kortstondig in 1848 minister van publieke werken en transport.
De Hongaarse naam Széchenyi lánchíd betekent 'Széchenyi kettingbrug'. Lánchíd bestaat uit de woorden Lánc(ketting)[10] en híd (brug).[11]
In historisch opzicht is ook de Duitse naam Kettenbrücke bekend omdat de brug is gebouwd in een periode van de Donaumonarchie met Oostenrijk.