Op Eurotop waait na `Madrid' heilzame wind - NRC
Waar een zware bomaanslag al niet toe kan leiden. De onverwachte overwinning van de Spaanse socialisten bij de parlementsverkiezingen van twee weken geleden is al in verband gebracht met de terroristische acties die drie dagen daarvoor in de Spaanse hoofdstad plaatsvonden. En nu is er dan de plotselinge herwonnen eenheid binnen de Europese Unie die - in elk geval voor een deel - eveneens kan worden toegeschreven aan `Madrid'.
Zo verdeeld als de regeringsleiders drie maanden geleden, na hun compleet mislukte top, Brussel verlieten, zo eensgezind waren ze gisteren en eergisteren op dezelfde plek. Misschien niet alleen door de gebeurtenissen in Spanje, maar wel in belangrijke mate. Het was de Britse premier Tony Blair die dit gisteren na afloop van de Europese top ook ruiterlijk toegaf: ,,De noodzaak van eenheid wordt momenteel sterk gevoeld binnen Europa en dat is ook niet verwonderlijk na wat er in Madrid is gebeurd'', zei hij. En inderdaad, in tegenstelling tot drie maanden geleden is er geen wanklank gevallen.
Unaniem waren de regeringsleiders van opvatting dat er nu toch echt serieus werk gemaakt moet worden van de reeds lang bestaande plannen om de strijd tegen het terrorisme op gecoördineerde wijze aan te pakken. Unaniem waren ze van mening dat het vier jaar geleden gelanceerde ambitieuze plan om de Europese economie in 2010 de meest concurrerende ter wereld te laten zijn, een nieuwe impuls gegeven moet worden. En tevens unaniem waren zij van opvatting dat een compromis over een Europese grondwet, waarover ze het eind vorig jaar maar niet eens kon worden, uiterlijk 18 juni van dit jaar moet zijn bereikt.
De buitenwereld heeft de Europese politieke en ambtelijke elite weer eens terug in de realiteit gebracht. Dat geldt allereerst voor de economische hervormingsplannen die in het onvermijdelijke eurospeak zijn samen te vatten met de term `Lissabon-strategie'.
Hier betreft het vooral de economische werkelijkheid die de Europese leiders tot dadendrang aanspoort. Want de diverse voornemens die de regeringsleiders vier jaar geleden in de Portugese hoofdstad met elkaar overeenkwamen, hebben niet kunnen verhinderen dat Europa de afgelopen jaren alleen maar achterop is geraakt bij de concurrenten in Azië en Noord Amerika.
De Europese top van de afgelopen dagen heeft niet veel meer gedaan dan de indertijd gemaakte afspraken herbevestigen. Nieuwe plannen zouden ook zinloos zijn, want het voornaamste probleem vormt het ontbreken van politieke wil, zoals voorzitter Romano Prodi van de Europese Commissie gisteren nog eens zei.
Een high level group onder leiding van de Nederlandse oud-premier Wim Kok zal voor 1 november rapport uitbrengen met aanbevelingen om de eerder geformuleerde doelen alsnog te bereiken. Maar rapporten zijn natuurlijk niet de oplossing. Om FNV-voorzitter Lodewijk de Waal, die afgelopen donderdag voorafgaande aan de top met de Europese sociale partners in Brussel bij de regeringsleiders langskwam, te citeren: ,,Het klinkt heel mooi zo'n evaluatie, maar het helpt natuurlijk geen klap. Het evalueren van geen vooruitgang leidt niet opeens tot wel vooruitgang.''
Direct tot de bomaanslagen in Madrid te herleiden is wel de hernieuwde aandacht voor een gecoördineerde aanpak van de strijd tegen het terrorisme. Net als bij de Lissabon-strategie ook hier geen nieuwe plannen, maar het uitvoeren van wat reeds afgesproken was. Achter een aantal afspraken is nu ook een datum gezet. Aan de Nederlander Gijs de Vries, die aanstaande maandag als Europees veiligheidscoördinator onder EU-buitenlandcoördinator Javier Solana begint, de taak er op toe te zien dat de voornemens ook worden nagekomen.
En dan is er nog de grondwet. Aanvankelijk bedoeld om een alsmaar uitdijende Unie bestuurbaar en doorzichtig te houden, maar het afgelopen half jaar uitgegroeid tot symbool van de machtsstrijd tussen de diverse lidstaten. Er waren donderdagavond tijdens het diner van de regeringsleiders zó veel goede intenties te beluisteren, dat Ierland het als fungerend voorzitter van de Unie aandurft de onderhandelingen te heropenen met als doel uiterlijk op 18 juni - wanneer de regeringsleiders hun volgende reguliere ontmoeting hebben - een akkoord te bereiken. Maar de nuancering van de Franse president Jacques Chirac, gisteren, dat er weliswaar ,,hoop'' is op een akkoord, maar dat er nog geen akkoord is, toont aan dat nog wel een aantal zware gesprekken zal volgen. Het gaat immers om de onderlinge machtsverdeling tussen de lidstaten en dus om prestige.
Daarbij komt dat in het geval van de Europese grondwet niet alleen de regeringsleiders het voor het zeggen hebben. In een aantal landen zal de uitkomst aan een referendum worden onderworpen, terwijl in een groeiend aantal andere lidstaten van de Unie de roep om een referendum toeneemt. Juist die wetenschap maakt een aantal regeringsleiders huiverig al te overhaast besluiten te nemen.
Externe factoren hebben Europa de afgelopen dagen gedwongen eenheid uit te stralen. Dat is vooral op verbale wijze gebeurd. Maar ondertussen gaat het werk door. Ook buiten de Europese Unie om. De Duitse bondskanselier Gerhard Schröder kondigde gisteren aan dat hij zijn ambtgenoot Tony Blair uit Groot Brittannië en de Franse president Chirac spoedig in Londen zal treffen voor een minitop. Vooral om te praten over de zaak die na Madrid zo actueel is geworden: interne veiligheid. Kortom, het hoofdonderwerp van de nu net afgesloten Eurotop.