De leestips van Nonkel Fons (retro 57) – dagelijks iets degelijks
De leestips van Nonkel Fons (retro 57)
writers' blog	in de leestips van nonkel fons, filosofie, wijsbegeerte	 9 januari 2021 408 Words
3.550.786 keer aangeklikt
De subtitel van het filosofisch boek De verovering van de vrijheid van Alicja Gescinska (foto Klara) luidt : Van luie mensen, de dingen die voorbij gaan. Het boek bestaat uit twee delen, het eerste vooral een lang discours over en tegen luiheid, uitstelgedrag of ennuie, waarbij dan de link gemaakt wordt met vrijheid. Het tweede deel gaat uitsluitend over vrijheid.
Het eerste deel leest heel vlot, het tweede deel is filosofischer en abstracter. Gescinska (van Poolse afkomst) maakt het verschil tussen negatieve vrijheid en positieve vrijheid, een onderscheid dat al eerder in de filosofie gemaakt werd. Negatieve vrijheid gaat over het wegnemen van belemmeringen, beperkingen op de vrijheid. Positieve vrijheid begrijp ik veeleer als het beschikken over de effectieve mogelijkheden en kansen om iets te verwezenlijken, en is dus actiever (vandaar haar discours tegen luiheid, dat ook een biografische achtergrond heeft).
Het overwegende discours van Gescinkska is dat vrijheid al te vaak gezien/beperkt wordt als/tot negatieve vrijheid terwijl zij positieve vrijheid als ware vrijheid ziet. Ze geeft daarvan talrijke voorbeelden en put (in beide delen) uit haar biografie.
Wat me wel geërgerd heeft, is dat ze het belang van de zogenaamde negatieve vrijheden onderschat en niet historisch plaatst. Want het gaat hier bijvoorbeeld over de vrijheid van meningsuiting, de persvrijheid, de vrijheid van vereniging e.d., met andere woorden: de klassieke liberale vrijheden. Deze zijn historisch gezien slechts moeizaam veroverd op de macht van overheden en machthebbers allerhande (vooral kerk en staat). In feite vermeldt Gescinska deze vrijheden niet duidelijk, behalve in een hoofdstukje waar ze het heeft over de vrijheid van meningsuiting die volgens haar geen vrijgeleide mag zijn om te beledigen en te discrimineren.
Haar gebrek aan historische kijk, haar negatieve kijk op negatieve vrijheden hebben me zwaar teleurgesteld. Temeer omdat deze klassieke, liberale vrijheden in vele landen nog niet verwezenlijkt zijn, of slechts ten dele en vaak nog onder zware druk staan van machthebbers. Elk lid of symphatisant van bijvoorbeeld Amnesty International zal dat beamen.