Hoe meet je gezondheidsschade? - Arbo Kennisplatform over veilig en gezond werken
Hoe meet je gezondheidsschade?
Het percentage werknemers met een beroepsziekte dat er per jaar bijkomt (incidentie) zou een mooie maat voor gezondheidsschade door werk kunnen zijn. Een probleem is dat je appels met peren vergelijkt als je de gevallen van kanker door asbest en bijvoorbeeld kapperseczeem en lawaaihardhorendheid bij elkaar optelt. Een oplossing hiervoor is een rapportage over incidenties in verschillende categorieen beroepsziekten. Hiermee ontstaat een aardig beeld van de gezondheidsschade door arbeidsomstandigheden (Signaleringsrapport Beroepsziekten, 2007). Knelpunten zijn de onderrapportage bij de gegevensverzameling en te maken keuzes bij de afbakening van gevallen.
Is ziektelast een betere maat? De ziektelast is een maat voor gezondheidsverlies, waarin zowel verloren levensjaren als verlies aan kwaliteit van leven besloten zijn. Ze geeft informatie over zowel gezondheidsverlies als sterfte.
De ziektelast van ongunstige arbeidsomstandigheden in Nederland is recent bestudeerd door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM, Eysink, et al, 2007). Het is de uitwerking van een methodiek van de WHO in het project 'Global burden of disease'. Daarbij is een samenvattende maat gekozen voor de levensduur en ziekte-ernst: Disability Adjusted Life Years (DALY's). Met deze maat kan de ziektelast vergeleken worden door factoren als roken, voeding, verhoogde bloeddruk en ook arbeidsomstandigheden.
Ziektelast lijkt dus een goede maat voor gezondheidsschade door werk. Dit begrip drukt een kwantificering van het verlies aan gezondheid door vroegtijdige sterfte en het leven met een ziekte uit. Een DALY geeft twee dingen aan:
1. de verloren levensjaren door een vroegtijdige dood.
2. de jaren die een ziekte of gebrek het jaar een percentage minder waard maken dan een gezond jaar.
Dit is een typisch gezondheidseconomische benadering, maar hoe meet j e dat nu?
Het bepalen van bovengenoemde DALY's blijkt een lastige exercitie. Veel gegevens zijn nodig: over het voorkomen van de ziekte; een wegingsfactor voor de ernst van de ziekte; het aantal werkenden dat is blootgesteld; het relatieve risico van blootgestelden om de ziekte te ontwikkelen. Op allerlei manieren is aan de onderbouwing van de basisgegevens gewerkt. Panels met deskundigen en patienten zijn geraadpleegd om de wegingsfactoren voor de ernst van onder andere burn-out en de kans op RSI te bepalen. Het aantal werkenden dat is blootgesteld aan bepaalde belastende factoren, is verkregen uit werknemersenquetes. Het relatief risico van werkenden op een bepaalde beroepsziekte door blootstelling aan bepaalde arbeidsfactoren is bepaald met een literatuurstudie. Het is duidelijk dat er nogal wat aannames gehanteerd worden en dat de bepaling van DALY's door ongunstige arbeidsomstandigheden een tamelijk grove schatting is.
Het is geen gemakkelijke stof, maar de schrijvers gaan zelfs nog verder en introduceren het begrip PALY (Productivity Adjusted Life Year). Dit is een combinatie van verloren tijd door arbeidsongeschiktheid en verzuim en jaren ('geleefd') met productiviteitsverlies. Dit zou volgens hen een interessante maat zijn om het effect van verbeteringen in de arbeidsomstandigheden op de productiviteit van de werkende beroepsbevolking te bepalen, want 'health is wealth'.
Het RIVM-rapport plaatst kanttekeningen bij de onzekerheid van de gegevens. Vooral bij minder ernstige ziektes is de bandbreedte van de schattingen groot. Het ontbreken van betrouwbare cijfers over aantallen werkenden met een bepaalde blootstelling maakt de schattingen soms erg grof, hoe interessant de benadering ook is. Terugkomend op de vraag welke maat het duidelijkst de gezondheidsschade door het werk weergeeft: de jury zou alle drie antwoorden goed moeten rekenen; aanvullend geven ze een goed beeld.
– Popma, J. Werkgerelateerde sterfte in Nederland, een verkenning. Amsterdam, Hugo Sinzheimer Instituut, Universiteit van Amsterdam, 2005 Nederlands Centrum voor Beroepsziekten. Signaleringsrapport Beroepsziekten 2007. NCvB, Coronel Instituut, Academisch Medisch Centrum, Amsterdam, 2007
– Eysink P.E.D., Blatter B.M., Gool C.H. van, et al. Ziektelast van ongunstige arbeidsomstandigheden in Nederland. Rijksinstituut Volksgezondheid en Milieu. Rapport 270012001/2007, Bilthoven, 2007