Oosteind | Plaatsengids.nl
- Oosteind is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant en daarbinnen in de streek Amerstreek, gemeente Oosterhout.
- Onder het dorp Oosteind vallen ook de buurtschappen Groenendijk, Heikant, Heistraat, 't Hoekske, Hoge Dijk / Groenstraat (deels) en Ter Horst. Dit zijn 6 buurtschappen in totaal.
- Vijfhuizen zou oorspronkelijk ook een buurtschap zijn geweest van Oosteind, maar ligt nu W van de A27 als onderdeel van Oosterhout, rond de weg Vijfhuizen, aan het eind van de Leijsenstraat. Komt in 1624 voor het eerst in de bronnen voor als Vyffhusen. Wordt in de volksmond Het Helleke genoemd, hoewel de weg Helleke een aparte weg is W van de weg Vijfhuizen. Omvat thans nog 4 huizen (met de nummers 2, 3, 7 en 11). Bezienswaardigheid: zeer karakteristiek pand het Geel Huis.
- Vereniging Belangen Oosteind VBO en de Werkgroep Heemkunde Ulendonc WHU verdienen een pluim voor de wijze waarop zij de buurtschappen in het buitengebied rond het dorp profileren. Zij hebben namelijk bij alle buurtschappen fraaie borden geplaatst met daarop een verhaal over de geschiedenis van de desbetreffende buurtschap. Het betreft met name de buurtschappen Groenendijk, Groenstraat/Hoge Dijk, Heikant en Ter Horst. Dit alles onder het motto: "Oosteind vertelt over zijn land, zijn monumenten, zijn natuur. Samen maken ze geschiedenis." Zij zijn landelijk een van de weinigen die op een dergelijke goed verzorgde wijze ter plekke het toerisme in hun buitengebieden bevorderen. Iedereen roept het, VBO en WHU doen het! Het illustreert tevens de belangrijke bijdrage die de lokale 'amateurheemkunde' kan leveren aan het beschrijven en profileren van de lokale geschiedenissen en bezienswaardigheden, naast de professionele historici en de VVV's.
Veel heemkundekringen doen dit uiteraard al, maar maken dit nog vaak niet (zo goed) naar buiten zichtbaar zoals de VBO en WHU dit wél doen. Bij de lokale (al dan niet georganiseerde) heemkundigen is een enorme kennis aanwezig. VBO en WHU laten zien hoe je deze kennis en kunde kunt inzetten in het belang van het cultuurtoerisme. Uitgeverij Filatop (de voorloper van Plaatsengids.nl) heeft VBO en WHU dan ook, ter gelegenheid van het verschijnen van het boek "Op ontdekkingstocht door West-Brabant; Baronie en Markiezaat"* in 2001, de West-Brabantse Buurtschappenprijs 2000 toegekend.
* Auteurs: Geert de Bruijn uit St. Willebrord en Frank van den Hoven (de hoofdredacteur van Plaatsengids.nl) uit Leerdam.
De naam Oosteind te Oosterhout is de opvolger van Ulendonk. (1)
Samenstelling van oost 'oostelijk gelegen' en eind 'uiteinde, einde'. (2)
Oosteind ligt O van Oosterhout, NW van Dongen, O van de A27. Je wordt erop geattendeerd als je op de A27 ter hoogte van het dorp rijdt; de plaatsnaam staat namelijk op het viaduct ter plekke over de A27.
In 1840 heeft Oosteind 66 huizen met 454 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 600 huizen met ca. 1.400 inwoners.
De inwoners van Oosteind leefden vroeger van de landbouw, hielden zich al sinds de middeleeuwen ook bezig met leerlooien en later met het vervaardigen van schoenen. Deze bezigheid vond men binnen de gemeente Oosterhout alleen hier.
Rond 1900 waren er maar liefst zo'n 20 leerlooierijen in Oosteind. Begonnen als nevenactiviteit, werd het voor velen het hoofdmiddel van bestaan. Thans is er nog slechts één in bedrijf en wel die van Pierre Driesen (Provincialeweg 122). Het pand bevindt zich nog voor een groot deel in authentieke staat. Zo zien bijvoorbeeld de droogzolders er nog net zo uit als een eeuw geleden, met aan alle kanten houten luiken die opengezet kunnen worden om de gelooide huiden droog te laten waaien. De luiken zijn verstelbaar. Afhankelijk van het weer kunnen deze op maat opengezet worden.
De putten zijn al langgeleden geruimd. Dat waren 50 grote houten bakken van 2x2x2 meter. In deze bakken, die in de grond waren ingegraven, lagen de huiden één tot twee jaar om via een tijdrovend natuurlijk proces met eikenschors te looien. Tegenwoordig gebeurt dat dankzij grote houten draaiende trommels in 48 uur. Het kuiplooien, zoals dat vroeger vooral in Oosteind, Gilze, Rijen, Waspik, Waalwijk en Dongen gebeurde, is in Nederland allang uitgestorven, het komt alleen hier en daar nog voor in België en Duitsland.
"Ik heb het op de vakschool nog geleerd, ontharen en vlezen op de bok, met schraapmessen. Toen ik op het bedrijf begon, lagen hier buiten nog de kuipen. Een jaar of twee lagen de huiden daarin, ingestrooid met gesnipperde eikenschors, op bretten. Een stuk of 50 huiden op elkaar tot de put vol zat, een zware kei er bovenop. Het kapitaal zit in de grond, zeiden de leerlooiers toen. Wij zijn met kuiplooien gestopt in 1948/49. Vanwege de concurrentie. Het looiproces moest sneller", aldus Driesen (808). Het bedrijf van Driesen bestond in 1995 honderd jaar en kreeg in verband daarmee de koninklijke onderscheiding van Hofleverancier.
In de Langstraat, Dongen en omgeving hadden veel boeren, herbergiers, winkeliers, schoenmakers en zadelmakers het leerlooien als nevenactiviteit. Dit werd veroorzaakt door gunstige factoren als veel veeteelt en dus veel huiden, riviertjes als Donge en Rul en beken met stromend water en akkermaalshout in de houtwallen, waarvan de schors kon dienen als looistof (de lokale molenaar maalde de schors tot poeder, dat tijdens het looien tussen de huiden gestrooid moest worden). In 1815 telde Brabant 250 leerlooierijen waar 330 mensen in dienst waren, vaak vader en zoons. Ten tijde van oorlogen was er een grote vraag naar leer. Duizenden soldaten moesten dan van schoenen worden voorzien. Door moderne looitechnieken en de ledercrisis tussen 1920 en 1930 verdwenen veel Oosteindse kuiplooiers.
Nieuwe 'gouden tijden' voor de leerlooierij begonnen na de Tweede Wereldoorlog, toen Nederland massaal overstapte van de klomp op de schoen. Voor Oosteind duurde dit tot medio jaren zeventig. De teruggang die toen volgde, had te maken met milieueisen, hoge investeringen in zuiveringsinstallaties, verdere mechanisatie en andere maatregelen tegen stank en lozing van afvalstoffen. Zo heeft Driesen in 1986 zijn 'nat-huisafdeling' overgebracht naar zijn bedrijf in Dongen. In Oosteind vindt nog een deel van het afdrogen, verwerken, opslaan en verkopen van het leer plaats.
Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Oosteind, kun je terecht bij de volgende instantie en literatuur:
- Werkgroep Heemkunde Ulendonc.
- Het boek 'Oosteind in vroeger dagen' (1952) is verschenen ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de parochie. Met fraaie tekeningen van de toenmalige (1933-1962) hoofdonderwijzer Arnold Minjon.
- Oosteind heeft in 2008 het 700-jarig bestaan gevierd. Ter gelegenheid daarvan heeft Stijn Leijten een Canon (zeg maar bloemlezing) gemaakt van 700 jaar geschiedenis van het dorp. Op een paar A4-tjes de hoogtepunten uit de geschiedenis. Dat heeft op de lokale dorpssite gestaan, maar is daar nu helaas niet meer te vinden.
- Dorpsplan Oosteind (2010).
- In de Werkgroep Lint Oosteind zitten vertegenwoordigers van onder andere de gemeente, de Zuidelijke Land- en Tuinbouw Organisatie ZLTO en de Vereniging Belangen Oosteind. Samen proberen ze locaties binnen de lintbebouwing langs de Provincialeweg te vinden waar huizenbouw mogelijk is. Dat is geen gemakkelijke opgave, omdat binnen het lint de nodige agrarische bedrijven liggen. Rondom die bedrijven liggen milieucirkels die beperkingen opwerpen voor woningbouw. De gemeente heeft plannen om tot en met 2019 43 woningen in het dorp te bouwen.
- Oosteind heeft 7 rijksmonumenten, zijnde in het dorp zelf 4 stuks, namelijk de RK kerk, de naastgelegen pastorie, de molenromp, en de voormalige boerderij annex brouwerij op Provincialeweg 89. De andere 3 rijksmonumenten hebben betrekking op een boerderijcomplex in buurtschap Heikant en worden daarom aldaar beschreven.
- RK Johannes de Doper-kerk uit 1852. Na een intekening in 1846 onder de bewoners van Oosteind, blijkt er belangstelling te zijn voor het stichten van een eigen kerk, zodat men niet meer naar Oosterhout of Dongen ter kerke hoeft te gaan. Pas in 1851 komt het er van om een plaats voor de nieuwe kerk te bepalen. In december 1852 wordt de kerk ingewijd.
- Beschrijving orgel Johannes de Doperkerk.
- Op het kerkhof in Oosteind ligt een verzamelgraf met 12 Oosteindse slachtoffers, die op 15-2-1945 zijn omgekomen door een inslag van een Duitse V1, die te vroeg was neergestort; hij was eigenlijk bedoeld voor Antwerpen.
- Molenromp Victoria, ook wel De Hoop was een ronde stenen stellingkorenmolen en dateert uit 1890. In 1929 is de kop door brand geteisterd. Sindsdien is er mechanisch gemalen. De molen is onttakeld in 1980 en doet (met aanbouw) thans dienst als winkelruimte. Doelstelling van Stichting Molen Victoria is de molen weer draaiend te krijgen.
- Hoefstal met smederijgereedschap (Provincialeweg).
- Het pand Provincialeweg 89 is een tot boerderij verbouwde voormalige brouwerij.
- Diverse voormalige leerlooierijen zijn nog als zodanig herkenbaar. Bijvoorbeeld de panden Provincialeweg 90 en 101. Aan het aantal ramen in de voorgevel kon de grootte van het bedrijf worden afgelezen.
- Tegenover de enige nog in werking zijnde leerlooierij van Oosteind (Provincialeweg 122) staat de voormalige zuivelfabriek De Eendracht. Deze draaide van 1899 tot 1973. In de jaren vijftig waren er ca. 30 werknemers in dienst en werd er jaarlijks 7 miljoen liter melk verwerkt.
- Een groep van acht enthousiastelingen heeft eind 2018 de evenementencommissie Oosteind Leeft opgericht (een werkgroep van VBO), om meer reuring in het dorp te krijgen. Het is de bedoeling dat de werkgroep activiteiten in het dorp gaat ondersteunen. Als iemand bijvoorbeeld iets wil organiseren voor kinderen, ouderen of voor iedereen, met carnaval, kerst of wat dan ook, dan staan zij klaar om mee te denken en mee te helpen. Maar ze bedenken zelf ook evenementen. Zo zijn ze in december 2018 gelijk al goed van start gegaan met de Kids Santa Run op het Kerkplein (kinderen lopen rondjes van 370 meter. De opbrengst van de sponsorloop is voor basisschool St. Jan) en de Kerstboomborrel op het Kerkplein. Tijdens de borrel zong a capellakoor Easy Going kerstliederen.
- Carnaval. - CV Uilendonck.
- Manege Buitenhorst* is jaarlijks op een zondag in april het toneel van een van de grootste West-Brabantse hengstenshows. De show wordt georganiseerd door Adrie Jespers uit Prinsenbeek. Diverse topruiters tonen er met twintig tophengsten hun kunnen. Ook de dressuursportliefhebbers komen aan hun trekken. * Griendsteeg 3. Tel. 0162-453007.
- Kermis (begin juni, gedurende vier dagen).
- Oldtimer Weekend (weekend in juni).
- Color Fun Run (op een zondag eind augustus).
- Het Oosteinds Spektakel (weekend eind augustus/begin september) is 3 avonden feest met live bands en DJ, op de zondag worden vanaf 10:00 uur de Brabantse Kampioenschappen Auto Blubbering gehouden (in 2019 voor de 7e keer) en zijn er vanaf 12.00 uur volop leuke activiteiten voor de kinderen.
- "Ieder jaar in oktober organiseren de leden van de WAKO (Werkgroep Amateur-Kunstenaars Oosteind) een expositie in het Oostquartier. We roepen in het eerste kwartaal van ieder jaar alle amateurkunstenaars uit het dorp op om mee te doen aan de expositie. We exposeren allerlei uitingen van amateurkunst: o.a. schilderijen, tekeningen, beeldhouwwerken, keramiek, smeedwerk in zilver of andere metalen, foto's, glaskunst. Naast het exposeren van kunstwerken begeleiden de leden het maken van kunst samen met anderen, met bijvoorbeeld Oosteindse kinderen, wiens werk ook op de expositie tentoongesteld wordt. Kinderen van de bovenbouw van de basisschool worden uitgenodigd om met de hele klas te komen kijken. Zij bekijken de kunstwerken via een speurtocht met vragen over de kunstwerken, de technieken en de kunstenaars. De expositie maakt het amateurkunstenaars mogelijk hun kunstwerken te laten zien. Het motiveert hen om door te gaan met hun hobby. Het activeert anderen. De expositie brengt kunst dichtbij. En het lokt een discussie uit over de verschillende facetten van kunst."
- Jaarmarkt (oktober).
- De Indoor Oosteind, met dressuur en springen, is in twee weekenden eind oktober / begin november.
- Fotoreportage van Oosteind, door Kees Wittenbols uit Breda.
- Algemeen: - Site van en over Oosteind.
- Belangenvereniging: - Vereniging Belangen Oosteind.
- Onderwijs en kinderopvang: - "Brede Dorpsschool St. Jan is een kleine school voor kinderen van 2,5-12 jaar in het mooie dorp Oosteind. In het voorjaar van 2016 heeft de school gekozen voor een nieuwe richting. Reden hiervoor was het feit dat de school steeds kleiner werd en dat de school toe was aan een vernieuwingsslag om antwoord te kunnen geven op de vraag die de samenleving aan het onderwijs op dit moment stelt. We hebben gekozen voor de ontwikkeling naar wereldwijs onderwijs ten behoeve van een brede persoonsvorming waar maatwerk de standaard is. We willen als school een oefentuin zijn voor het leven en een afspiegeling van 'de wereld'. Een plek waar kinderen, ouders (en dorpsbewoners) elkaar ontmoeten, waar iedereen erbij hoort en waar je je 'thuis' voelt.
Vanuit onze katholieke grondslag gaan wij heel bewust in op alle facetten van het leven. Wij leren onze kinderen om te gaan met de levensvragen en ze te herkennen in hun eigen situatie. De eigen ervaringen van de kinderen vormen hierbij het uitgangspunt van waaruit wij hen normen en waarden willen meegeven, zoals wij die ook kennen vanuit het katholiek geloof. Door het nadenken over jezelf en anderen komen tot respect voor elkaar, het positief spreken over en het opkomen voor anderen. Dit positieve leefklimaat vormt de basis van de kwaliteit van ons onderwijs. Het moet leiden tot problemen leren oplossen, écht luisteren naar een ander en het uitpraten als iets je dwars zit."
- Jeugd en jongeren: - "KPJ Oosteind is een vereniging voor en door jongeren. Het doel van de KPJ is om zoveel mogelijk leuke en gezellige activiteiten te organiseren. Onze vereniging bestaat uit een grote gezellige groep jongeren tussen de 10 en 30 jaar. Je bent aspirant als je tussen 10 en 18 jaar bent, daarna word je lid van de grote KPJ. Je hoeft niet perse uit het dorp te komen om lid te kunnen worden van onze vereniging. Jaarlijks organiseren we een feestweekend voor jong en ouder. Aan het einde van de zomer organiseren we een BBQ. Op deze dag kijken we terug op een geslaagd feestweekend. Sponsors en vrijwilligers worden tijdens de BBQ in het zonnetje gezet voor hun bijdrage aan het feestweekend. Naast activiteiten in het dorp maken we ook graag uitstapjes buiten het dorp. Om aan een activiteit deel te nemen hoef je niet perse lid te zijn. Je betaalt hier dan wel een extra bijdrage voor."
- Sport: - Voetbalvereniging OVV'67. - OVV'67 Vrouwenvoetbal.
- Welzijn: - Inloop De Pastorie is er elke dinsdag en vrijdag van 10.00 tot 15.30 uur. Ze bieden je een huiselijke sfeer in de pastorie, een moment van rust en de mogelijkheid om deel te nemen aan activiteiten. Laat je verrassen! Kom binnen. Samen ben je niet alleen. Voel de sfeer, drink een kopje koffie of thee, geniet in de tuin. Ze overwegen ook dagopvang met zorg te gaan bieden.
- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Oosteind kerk, en idem deels (nog in bewerking), met foto's van de grafzerken.