Bij veelvuldige sneeuwval werd de broodronde deels te voet gedaan. Sneeuwruimers en strooiwagens zag je toen nog niet in het dorp. Soms namen de bakkers de tijd om bij een of andere goede kennis op ‘de ronde‘ de handen te warmen of wat tijd nemen voor een koffie of een ‘klare’.
Ik heb het als kleine jongen alvast meermaals meegemaakt dat tijdens de wintermaanden ons huis een huis van verpozen was. Men had daar toen nog de tijd en de goesting voor…” (Foto: Georges Stock en zijn ‘triporteur’)
Ook de aardappel was “ons dagelijks brood”. Iedereen moest daar mee voor zorgen. Ik herinner me hoe we destijds door de coloradokever werden geplaagd. De kever met zijn geel-zwart gestreepte vleugelschelpen. Eenmaal die op de aardappelplanten was neergestreken werden de velden kaalgevreten tot er enkel een troosteloze stengel overbleef. Wilde men de aardappeloogst niet verloren laten gaan, moest de kever dringend bestreden en vernietigd worden. Dus werd er vanop het balkon van het gemeentehuis door de veldwachter verkondigd dat de kever door de boeren moest bestreden worden. Hij voegde eraan toe dat er controle zou worden gedaan (ik denk dat niet bestrijding strafbaar was).
Terug werden wij, kinderen, ingeschakeld. Ik denk dat het 1950 was. Gewapend met een blikken doos moesten we kevers en larven van de planten plukken en die in de doos deponeren. De larven waren rozerood met zwarte stippen. Het goedje verspreidde een typische geur. Wat we verzameld hadden – en dat was heus niet weinig – werd verbrand. De van Amerika afkomstige kever is voor zover ik weet totaal verdwenen mede door toedoen door het gebruik van sproeistoffen.
Als kind verheugde ik me steeds op het einde van de aardappeloogst. Want iedereen die bij het rooien van de aardappels betrokken was, werd uitgenodigd op een koekenbak. Dan werden door moeder en vader koeken gebakken op de Leuvense stoof. Het was een gezellige bedoening. De laatste nieuwsjes van het dorp werden besproken (of was het een beetje roddelen?).
De aardappelen werden bewaard in kuilen in de aarde, dicht bij de hoeve. Deze kuilen werden afgedekt met stro, daarbovenop een dikke laag aarde. Hier en daar werd er een verluchtingsgat gelaten. Dit om zuurstof toe te laten om verhitting en verrotting tegen te gaan. Bij vriesweer werden die openingen met stro afgesloten tegen de vorst. Dit ganse gedoe was handenarbeid. In feite waren die aardappelkuilen de voorlopers van de huidige maïskuilen.
Er was brood en er waren aardappelen, maar ook melkproducten ontbraken niet. Bij ons thuis werd er gekarnd. De melkkan werd bovenaan voorzien van een houten deksel. In het midden was er een gat waar een soort bezemsteel in paste. Onderaan de stok bevond zich een rond stuk hout met enkele gaten. De stok werd op en neer bewogen tot de room veranderde in boter. Wat overbleef was karnemelk. Deze bewerking duurde gemakkelijk 45 tot 60 minuten. Meermaals heb ik moeder doende gezien. Soms vroeg ze mij even over te nemen om haar armen wat te laten rusten.
De mensen op het dorp werden bediend door de melkboer. Op de foto hierboven zien we de melkboer met kar en melkton. Vooraan melkkannen en de maatbekers om de klanten te bedienen. De kar getrokken door een prachtige schimmel. De flessen wijzen er op dat we reeds in een latere periode zitten. Ik meen zelfs chocolademelk te herkennen vooraan de kar.
Op een ander beeld zien we in een latere periode het ophalen van de melk op de boerderij. Deze dagverse melk werd naar de melkerij in Oedelem gebracht. Koelinstallaties waren er op de boerenhoeve toen nog niet. De boeren werden vergoed voor de geleverde melk, soms was daar ook melkerijboter bij. Wie dat wou, kon het zelf karnen dus achterwege laten.
Op de foto zien we een familie trots poseren bij een geslacht varken. Een indrukwekkend exemplaar. Voor mij was dit gebeuren een ware belevenis. Door een kier in de deur volgde ik hoe vader en de ‘slachter’ het varken naar een hoek van het hok dreven. Om daar een stevige koord aan de achterpoot van het dier te bevestigen. De geur van de vreemdeling maakte het varken wantrouwig. Je zag het zo denken: hier klopt iets niet. Het dier kalm houden was vooral belangrijk voor het goede verloop van de slachting. Eenmaal die eerste handeling tot een goed einde gebracht, werd het varken naar de slachtplaats geleid. Ook dat verliep niet altijd van een leien dakje.
Eenmaal op de juiste plaats werd op teken van de slachter het varken neergetrokken en volgde de dodelijke messteek. Pas later werd het verboden te slachten zonder het varken eerst te verdoven. Men gaf het dier met de houten hamer een serieuze tik op de kop. Later werd die hamer vervangen door een krulbol, op een steel bevestigd. Dit was het moment waarop mijn hartslag de hoogte in ging.
Niettegenstaande de bloederige bedoening, bleef het mij fascineren. Ik keek met ontzag naar de slachter. In mijn kinderogen was deze man van niks bang.
Vooraleer het dier de geest gaf, had het reeds meerdere doodskreten ten gehore gebracht. Het was de kunst van een goede slachter om het dier zoveel mogelijk bloed te laten verliezen. Om dit doel snel te bereiken werd in de laatste stervensfase een pompende beweging gemaakt met een van de voorpoten. Af en toe kwam er nog een gulp bloed tevoorschijn. Ondertussen werd in het bloed geroerd om stolling tegen te gaan. Vervolgens werden beschuiten aan het bloed toegevoegd. Nu werd het varken op stro gelegd en gebrand met stro tot alle beharing was verdwenen. Eenmaal dat achter de rug werd de huid van het varken geschraapt tot deze kraaknet was.
Onze slachter destijds had van een platte conservendoos voor vis een schraper gemaakt. Met een nagel had hij dicht bij elkaar gaten geslagen, gevolg puntige bramen aan de onderzijde van de doos. Aan de binnenkant had hij een houten stok als handvat bevestigd en klaar was kees, goedkoop en zeer efficiënt.
Tijdens de schraapbeurt kreeg ik als kleine knaap de taak regelmatig water te gieten op de geschraapte huid, zodanig dat het schraapvuil wegspoelde en de slachter kon zien of zijn werk ok was. Wanneer de helft afgewerkt was, werd het dier omgedraaid zodat het op de ladder terecht kwam welke ondertussen naast het varken was geschoven.
De eindafwerking van het schrapen gebeurde met een mes. Nu zei de slachter, mij aankijkend: “We gaan zijn schoenen afdoen!”. In een draaiende beweging verwijderde hij een voor een de hoornlaag van de tenen van het varken. Deze hoorntjes hadden de vorm van de cuberdons (neusjes, snoepen). Wij als kinderen vonden het leuk deze op onze neus te plaatsen, die typische geur van de verbrande hoornhuid is me steeds bijgebleven.
Maar veel tijd om te spelen was er niet. Op de ladder was er horizontaal een stevige houten stok aangebracht en ook waren er reeds vleeshaken in de achterpoten van het varken aangebracht. De haken werden aangeprikt aan de dwarsstok en zo werd het ganse gevaarte door enkele mannen rechtop gezet tegen een muur (soms werd een oude deur gebruikt om het aan op te hangen).
Het varken werd opengesneden. Alles wat zich erin bevond werd verwijderd. Bijna niets ging verloren. Vette darmen werden gekuist, gebakken met een ‘geutje’ azijn en opgegeten. Ik vond de geur afschuwelijk en toch waren er mensen welke dit een lekkernij vonden.
Mijn oom kon als de beste hoofdvlees maken. Ik had nu de taak het fornuis brandende te houden, want de ingrediënten voor het hoofdvlees moesten gaar gekookt worden, te beginnen met de kop van het varken. Wanneer de tijd rijp was, werd het vlees van de kop verwijderd en alles wat in het hoofdvlees terecht kwam fijngestampt met een spade, speciaal vervaardigd om kopvlees te ‘stekken’. Nonkel voegde peper, zout en muskaat aan het goedje toe, proefde regelmatig, tot hij vond dat alles op smaak was. Iedere aanwezige nam een proefje warme ‘hoofdvlakke’ (kopvlees) op een ‘grove stuude’ (boterham). Nonkel sloeg de proevers gade en was fier als een gieter als hij geprezen werd voor het lekkere product dat hij had afgeleverd.
Later moest ook nog het vet gesmolten worden tot smout. Wat over bleef werd ‘kaantjes’ genoemd. Vogels waren er verlekkerd op, vooral merels en spreeuwen. Het werd dan ook regelmatig gevoederd aan de lokvogels van de spreeuwenvangers van destijds.