In studies naar hoogbegaafdheid wordt de invloed van het onverwachte en onvoorspelbare op het verloop van de menselijke ontwikkeling grotendeels genegeerd. Dat dit onderwerp nauwelijks onderzocht wordt is begrijpelijk. Wat is er dan ook te zeggen over geluk of toeval, behalve dan dat het bestaat en dat het een verschil kan maken tussen succes en mislukking? Niemand weet welke vormen toeval aanneemt. Niemand weet wanneer het toeval zal toeslaan. Of hoeveel keer je toeval zal hebben. Geluk wordt beschouwd als iets bovennatuurlijks. Daarom wordt het buiten de grenzen van de wetenschap gehouden. Niemand ontkent nochtans de kracht van geluk waardoor iets creatiefs kan gebeuren of juist kan worden tegengewerkt.
Voor onderwijzers, ouders en professionele hulpverleners die heel veel inspanning leveren voor potentieel hoogbegaafde kinderen, is het hard om te beseffen dat het soms helpt en soms zinloos is. Er zijn steeds omstandigheden waarover ze geen controle hebben, waardoor hun werk zowel versterkt kan worden of tenietgedaan. Zelfs als het erop lijkt dat iemand heel zeker succesvol zal worden, kan tegenspoed de dingen toch nog helemaal doen omkeren.
Volgens Atkinson (1978) wordt elk menselijk gedrag en realisatie toegeschreven aan “twee cruciale dobbelsteenworpen waarover een individu totaal geen controle heeft: het toeval van je geboorte en het toeval van je achtergrond. Eén worp bepaalt je individuele erfelijkheid, de andere je omgeving waarin je gevormd wordt.“
Toevalsfactoren zouden nooit verwaarloosd mogen worden in onderzoek naar hoogbegaafdheid. Er zijn zoveel eminente personen die er net de nadruk op leggen. Heel wat onvoorspelbare gebeurtenissen hielpen hen de top te bereiken.
Is toeval echt een gelukstreffer? Enkel een lukrake gebeurtenis in iemands leven? Is toeval totaal onafhankelijk van de psyche of van de omgeving? Is het een vaststaande toestand, onwaarschijnlijk en noodlottig? Of kan een persoon ernaar grijpen en er een dynamische relatie mee ontwikkelen?
Allereerst is er het pure toeval dat je op spreekwoordelijke wijze overvalt. Het komt op je pad zonder dat je er iets voor doet. Het is het lot – goed of slecht – dat een passief persoon overkomt op de juiste (of slechte) plaats en op het juiste (of slechte) moment.