Hiermede meen ik voldoende voorbeelden te hebben gegeven om aan te toonen hoe veelzijdig ontwikkeld Quarles was1. En dan is er nog zooveel van zijne pen, dat nimmer gepubliceerd werd en waarschijnlijk nooit gepubliceerd zal worden. De hem verstrekte overdrukken zijner koloniale kronieken zijn vol van kantteekeningen; soms ook zijn er vellen vol aanteekeningen tusschen gevoegd. Van zijn werkkracht en ‘Ausdauer’ is het bijna onmogelijk zich een juist denkbeeld te vormen. Niet vele jong gepromoveerden zullen er toe komen, na een Latijnsche dissertatie geschreven te hebben, nog tot eigen vermaak en stichting ‘Annotationes in Dissertationem’ op te teekenen. En wie zou, in onzen haastigen en gehaasten tijd, er aan denken uit een geschiedkundig werk een ‘Table Chronologique’ af te schrijven, hande-
lend over de Fransche Revolutie - van 4 Mei 1789 tot 10 November 1799 - gedurend welk tijdvak elken dag iets te vermelden viel? Het manuscript zou, gedrukt, eenige boekdeelen vormen.
Den raad, hem destijds door zijn oud-oom Baron Collot d'Escury van Heinenoord gegeven, heeft Quarles klaarblijkelijk trouw opgevolgd - nl. om nooit te lezen zonder een potlood in of bij de hand1. Hij heeft nagelaten een soort van encyclopaedie - die hij Omniana noemt - waarin hij aanteekeningen en opmerkingen over het door hem gelezene verzamelde. Het zijn zes groote boekdeelen. Bovendien heeft hij kans gezien, in acht deelen, verschillende gegevens bijeen te zamelen over staathuishoudkunde, statistiek en politiek, in hoofdzaak de koloniën betreffende2.
Aan iemand, die zooveel heeft geschreven, moet wel eens een ondoordacht woord uit de pen gevallen zijn: een woord dat, zonder zoo bedoeld te zijn, anderen noodeloos kwetst. Nu is 't merkwaardig op te merken dat, met het toenemen in leeftijd, bij Quarles het strijdzuchtige in zijn geschriften afneemt. Voor mij persoonlijk is het doorlezen zijner geschriften een revelatie geweest. Ik had nooit gedacht, dat deze kalme zachtmoedige grijsaard in zijne jonge jaren zoo heftig heeft kunnen zijn. En het curieuse is, dat hij zelf niet altijd voelt hatelijk te zijn3.
in dit verband kan dit ook van Quarles worden gezegd Hij zelf is daarvan overtuigd: immers in de reeds genoemde ‘Schets’ vind ik over zijn vroegere geschriften dit oordeel: ‘veel daarvan zou ik in kalmer tijden, en op bezadigder leeftijd anders of niet hebben gezegd’.