Proteobacteriën (Proteobacteria) zijn bacteriën waarvan vele belangrijke stikstofvastleggers zijn. Ze kunnen de stikstof uit de lucht vastleggen. Er zijn ook ziekteverwekkers die behoren tot de proteobacteriën.

De naam proteobacteria is afgeleid van de Griekse god Proteus, die zijn gedaante kon veranderen. Tot deze groep behoren bacteriën met veel verschillende vormen. De verwantschap berust dan ook niet op morfologische kenmerken maar op RNA-sequenties. De celwanden van de proteobacteriën bestaan uit een- tot enkele lagen mureïne en lipopolysacchariden. Ze zijn daarom ook gramnegatief. Vele soorten hebben voor de voortbeweging zweepstaartjes, anderen kunnen glijden.

Enkele ondergroepen zoals de Rhodospirillaceae (purpurbacteriën) en Chromatiaceae (zwavel-purpurbacteriën) kunnen onder anoxische (zonder zuurstof) omstandigheden fotosynthetiseren. Ze gebruiken hiervoor organische stoffen, zwavelwaterstof, zwavel of waterstof als elektronendonor, waarbij geen elementaire zuurstof vrij komt.

De ondergroep van de Myxobacteria is de enige bekende groep van proteobacteriën in het overgangsgebied van eencellige naar meercellige levensvormen. Myxobacteriën vormen veelcellige vruchtlichamen met sporen, een convergente evolutie met de slijmzwammen.

De Proteobacteria worden in vijf hoofdgroepen ingedeeld, die als klassen beschouwd kunnen worden en die de Griekse letters Alpha tot Epsilon als voorvoegsel hebben: Alphaproteobacteria, Betaproteobacteria, Gammaproteobacteria, Deltaproteobacteria en Epsilonproteobacteria. Enkele kunnen mogelijk paraphyletisch zijn.

Volgens de endosymbiontentheorie stammen de mitochondriën bij Eukaryonten van endosymbiontische proteobacteriën af.

Systematiek 
Hieronder volgen enkele belangrijke orden, families en geslachten van de vijf klassen Proteobacteria:

 Klasse I. "Alphaproteobacteria"
 Orde I. Rhodospirillales
 Familie I. Rhodospirillaceae (niet zwavel gebruikende Purpurbacteriën)
 Familie II."Acetobacteriaceae, Acetobacteraceae;"  triv. azijnzuurbacteriën (azijnzuur)
 Orde II. Rickettsiales
 Orde VI. "Rhizobiales"
 Familie I. Rhizobiaceae
 Geslacht I. Rhizobium
 Familie II. Bartonellaceae
 Familie III. Brucellaceae
en andere Taxa

 Klasse II. "Betaproteobacteria"
 Orde I. "Burkholderiales"
 Orde IV. Neisseriales
 Familie I. Neisseriaceae
 Geslacht I. Neisseria
 Geslacht IX. Kingella
en andere Taxa

 Klasse III. "Gammaproteobacteria"
 Orde I. "Chromatiales"
 Familie I. Chromatiaceae (triv. zwavel-purpurbacteriën)
 Familie II. Ectothiorhodospiraceae
 Orde II. "Xanthomonadales"
 Familie I. "Xanthomonadaceae"
 Geslacht I. Xanthomonas
 Geslacht VII. Stenotrophomonas
 Geslacht Lysobacter
 Orde IV. "Thiotrichales"
 Familie I. Thiotrichaceae
 Geslacht VII. Thiomargarita
 Orde VIII. Pseudomonales
 Familie I. Pseudomonaceae
 Geslacht I. Pseudomonas
 Familie II. Moraxellaceae
 Geslacht I. Moraxella
 Geslacht II. Acinetobacter
 Orde X. "Vibrionales"
 Familie I. Vibrionaceae
 Geslacht I. Vibrio
 Orde XII. "Enterobacteriales"
 Familie I. Enterobacteriaceae
 Geslacht I. Escherichia
 Geslacht X. Citrobacter
 Geslacht XXVIII. Proteus
 Geslacht XXXII. Salmonella
 Orde XIII. "Pasteurellales"
 Familie I. Pasteurellaceae
 Geslacht I. Pasteurella
 Geslacht III. Haemophilus
en andere Taxa

 Klasse IV. Deltaproteobacteria
 Orde I. Desulfovibrionales
 Familie I. Desulfovibrionaceae
 Geslacht Desulfovibrio
 Familie VI. Bdellovibrionaceae
 Geslacht Bdellovibrio
 Orde II. Myxococcales (Myxobacteriën)
en andere Taxa

 Klasse V. Epsilonproteobacteria
 Familie I. Campylobacteraceae
 Geslacht Campylobacter
 Familie II. Helicobacteraceae
 Geslacht Helicobacter
en andere Taxa

Literatuur 

 Martin Dworkin, Stanley Falkow, Eugene Rosenberg, Karl-Heinz Schleifer, Erko Stackebrandt (Hrsg.) The Prokaryotes, A Handbook of the Biology of Bacteria. 7 Bände, 3. Auflage, Springer-Verlag, New York u. a. O., 2006, ISBN 0-387-30740-0. Vol. 5: Proteobacteria: Alpha and Beta Subclass ISBN 0-387-30745-1; Vol. 6: Proteobacteria: Gamma Subclass ISBN 0-387-30746-X; Vol. 7: Proteobacteria: Delta and Epsilon Subclass, ISBN 0-387-30747-8

Bacterie
Fotosynthese