Tenesmus (Latijns: tēnesmus, Grieks: τεινεσμός) is een vals gevoel van aandrang, hetgeen zich kan voordoen tijdens het maken van de stoelgang (tenesmus ani) of bij het urineren (tenesmus vesicae). Het kan leiden tot een pijnlijk en krampend gevoel in de anus of onderbuik. Door het gevoel van valse aandrang zal de patiënt vaak harder persen, terwijl er maar een geringe hoeveelheid ontlasting of urine wordt geproduceerd.

Het kan een symptoom zijn van vele aandoeningen, maar meestal wordt het veroorzaakt door een ontsteking van het slijmvlies van de endeldarm (proctitis) of de urineblaas, die verscheidene oorzaken heeft. In geval van proctitis zal er ook vaak sprake zijn van rectaal bloedverlies en diarree of constipatie.
Bij inflammatoire darmziekten wordt het vaak gezien bij colitis ulcerosa, maar minder bij de ziekte van Crohn.

Oorzaken 
Tenesmus wordt naast proctitis geassocieerd met de volgende aandoeningen:

 Aambeien
 Anorectaal abces
 Coeliakie
 Constipatie
 Colorectale kanker
 Diverticulose
 Dysenterie
 Endometriose (bij tenesmus ani)
 Genitale prolaps
 Hymen imperforatus (bij tenesmus vesicae)
 Inflammatoire darmziekte
 Ischemische colitis
 Nierstenen (bij tenesmus vesicae)
 Prikkelbaredarmsyndroom
 Rectocele
 Seksueel overdraagbare aandoening
 Zweepwormbesmetting

Diagnose 
Bij langdurige tenesmus is het belangrijk om ernstige oorzaken uit te sluiten, zeker wanneer er ook sprake is van gewichtsverlies en bloedverlies. Bloedonderzoeken, beeldvormende diagnostiek en endoscopie kunnen de oorzaak mogelijk achterhalen. Indien er een oorzaak wordt gevonden, kan een behandeling beginnen. 

Daarnaast kan er gebruik worden gemaakt van adequate pijnstilling, waarbij methadon effectief blijkt te zijn tegen de pijn die kan optreden bij rectale tenesmus.

Aandoening

Zie ook 
 Dyschezie