Planten in de Middeleeuwen - Universiteit Leiden
Kennis van en over planten is zo oud als de beschaving. In de middeleeuwen dacht men eerder aan het nut van planten en dan aan de schoonheid van de natuur. Met eerbied werd de kennis van de klassieke voorouders gekoesterd. Auteurs als Pedanius Dioscorides uit de eerste eeuw na Christus hadden van honderden planten het medische gebruik opgeschreven, en zijn tekst bleef door de eeuwen heen bewaard, - men refereert naar zijn recepten tot in publicaties van de achttiende eeuw toe. Overdracht van kennis ging aanvankelijk van mond op mond en van generatie op generatie, tot met het geschreven woord de kennis wijder kon worden verspreid.
Niet alleen medicijnen, pigmenten, en etenswaar komen van planten. De toverkracht van planten speelde een belangrijke rol. Natuurlijk kende men het gebruik van gif en tegengif. Magische recepten waren een lang leven beschoren. Harry Potter kan de lezer alles vertellen over de mandragora, een plant wier vruchten in het Oude Testament al buitengewone krachten toegedicht kreeg.
In vijf colleges wordt ingegaan op het gebruik van planten zoals we dat kunnen destilleren uit middeleeuwse boeken en hun illustraties vanaf de zesde eeuw – 900 jaar voor de uitvinding van de boekdrukkunst – tot de zestiende eeuw.
Myriophyllum en de manlijke en vrouwelijke plant van de Mandragora. Blad uit een handschrift ca 600 nu in Napels (Biblioteca nazionale suppl.gr. 28) van Dioscorides, Peri ules iatrikes, De materie medica
Inleiding en rondleiding door expositie over middeleeuwse tuinen in Rijksmuseum van Oudheden. (Annemarieke Willemsen)
Teksten en andere bronnen uit de oudheid. Planten als voedsel in de oudheid. (Claudine Chavannes-Mazel)
Planten als medicijn, kloostertuinen. (Claudine Chavannes-Mazel}
Planten als pigmenten. (Micha Leeflang)
Planten als symbool in de literatuur. (Linda IJpelaar)
De Clusiustuin in de Hortus Botanicus Leiden. (Gerda van Uffelen) (college en rondleiding)
Claudine Chavannes-Mazel is emeritus-hoogleraar Kunstgeschiedenis van de Middeleeuwen, Universiteit van Amsterdam.
Dr. Annemarieke Willemsen, conservator Middeleeuwen, Rijksmuseum van Oudheden.
Dr. Micha Leeflang, conservator Museum Catharijneconvent Utrecht.
Linda IJpelaar MA, kunsthistorica, gespecialiseerd in iconografie en boekwetenschap.
Dr. Gerda van Uffelen, hoofd collectiebeheer Hortus botanicus Leiden.
Pagina van Gerda van Uffelen op de website van de Universiteit Leiden.
4, 6, 11, 13, 18, 20 juni
Claudine Chavannes-Mazel en Linda IJpelaar, De groene middeleeuwen, Duizend jaar gebruik van planten (600-1600), Lecturis 2018. ISBN 9789462262973, € 39,95.