Met gelijke mensen komt alles goed | De Volkskrant
Met gelijke mensen komt alles goed
In 1973 debuteerde Frank Martinus Arion met Dubbelspel, een indrukwekkende roman over vier mannen die op een slaperige namiddag in een dorp op Curaçao domino spelen op leven en dood....
Clara Strijbosch 17 februari 2006, 00:00
Of zijn nieuwste roman, De deserteurs, dat beeld zal veranderen, is devraag. Aan het belang van het onderwerp zal het niet liggen. De deserteursspeelt zich af in de jaren van de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd,van 1776 tot 1780, en draait om thema's als de rechtvaardiging van eenopstand tegen een wettige koning, de verdorvenheid van de monarchie en hetonrecht van slavernij.
Het centrum van het boek is het huis van de familie Blincker inPhiladelphia, in die jaren een bloeiende en vooruitstrevende stad. In dithuis voeren drie jongemannen uit drie verschillende gebieden hun dagenlangediscussies: John Blincker, de grote, blonde zoon van koopman JamesBlincker; John uit Barbados in het Caraïbische gebied, zoon van eenhandelspartner van Blincker; en de zoon van een Chinese moeder en eenFranse avonturier, Ho Ping Wang, uit Zuid-China. John Blincker is groot enblond, de Caraïbische John is donkerder van huid, en Ho Ping ziet eruitals een 'echte Chinees'. De drie worden vrienden.
Wat nog ontbreekt aan deze vertegenwoordiging van de wereldbevolking iseen zwarte Afrikaan, maar ook daarin wordt voorzien: als ze in Philadelphiain het ouderlijk huis van Tim zijn, komt er een weggelopen slaaf aanlopen,de zwarte Mohammed, die een islamitische Malinese prins uit Mali blijkt tezijn.
De vier jongens zetten zich aan heftige discussies over de tweeonderwerpen die hun dagen beheersen: de Amerikaanseonafhankelijkheidsstrijd en de afschaffing van de slavernij. Dat laatsteis zo belangrijk, dat ze, ondanks hun bezwaren tegen de Engelse koning, hetCongres van de Onafhankelijke Staten niet willen steunen zolang dat zichniet ondubbelzinnig uitspreekt tegen de slavernij. Voor Ho Ping is hetleven in Philadelphia een sociaal experiment waaraan men kan zien 'datmensen van alle rassen, standen en geslachten gelijk zijn'. Het was een vande fundamentele problemen uit de Amerikaanse geschiedenis: voor eenonafhankelijke staat werd er uitgegaan van het principe dat alle mensengelijk zouden zijn. Maar de zwarte slaven die uit Afrika werden ingevoerd,konden onmogelijk net zo gelijk zijn als andere Amerikanen.
Na een gemeenschappelijke inwijding in seksuele genoegens worden devier vrienden ontvoerd door Amerikaanse patriotten die zich inzetten voorde onafhankelijkheidsoorlog. Ze worden te werk gesteld op een geroofdschip, waar de kapitein hen en andere geronselde of geroofdebemanningsleden probeert te overtuigen van de zaak van de Opstand. Hetviertal heeft sympathie voor de zaak, maar weigert, nu ze zelf totslavernij gedwongen zijn, een papier te ondertekenen dat hun bekeringvastlegt. Na een feestelijke begroeting bij het Caraïbische eiland SintEustatius, dat in Nederlandse handen is, weten de vier het schip teontvluchten. Ze belanden bij een zwarte koningin die aan het hoofd staatvan een ideale zwarte vrouwensamenleving. Daarna zullen de wegen van devier zich scheiden. Engeland verklaart de Nederlanders de oorlog en wintde slag om het Caraïbisch gebied, maar verliest de Amerikaanseonafhankelijkheidsoorlog.
Arion pakt in deze roman flink uit, met belangrijke historischegebeurtenissen aan de vooravond van de Amerikaanse onafhankelijkheid en meteen belangrijk thema als de slavernij. Hij bestrijkt het hele Noord- enMidden-Amerikaanse gebied en voert hoofdpersonen uit de hele wereld tentonele. De strijd van de Amerikaanse staten tegen hun Engelse koning en vande Engelsen tegen de Nederlanders, de ontworsteling aan het moederland, hetonrecht van slavernij en het ontwerp van een ideale samenleving waarin allemensen aan elkaar gelijk zullen zijn, passeren de revue. Er wordenmanifesten over onafhankelijkheid en de strijd tegen het koninklijk gezagweergegeven, en het utopische verlichtingsgeschrift l'An 2440 komt meer daneens ter sprake. Maar al die theorieën en paperassen blijven een legehuls. Dat de personages hun opvattingen breedvoerig behandelen, maakt zenog minder mensen van vlees en bloed dan ze al waren. Hun betogen zijnniet alleen veel te theoretisch, het sociale ideaal dat ze nastreven isbovendien van een ongeloofwaardige eenvoud. Alle mensen zijn gelijk enmoeten als gelijken samenleven, wordt ons verteld. Als de mensen dat numaar begrijpen, komt het allemaal goed.
Wat is er toch gebeurd met het schrijftalent van Arion? Al sinds 1973hopen we dat hij zijn meesterlijke debuut zal evenaren. Pas dan komt hetook met Arion nog goed.