Haarlem heeft de reputatie dat er het "zuiverste" Nederlands wordt gesproken.[20] Hoewel het dialect van de plaats inderdaad niet veel van het Standaardnederlands afwijkt, is het niet zo dat men naar Haarlem moet afreizen om juist daar het zuivere Nederlands te horen. De reputatie heeft de stad waarschijnlijk te danken aan (de Haarlemmer!) Johan Winkler, die in de 19e eeuw in zijn Dialecticon schreef dat de plaatselijke volkstaal veel leek op het "modern Hollandsch" en dat dit moderne Nederlands al door de helft van de Haarlemse bevolking werd gesproken.[21]
Haarlem is de provinciehoofdstad van Noord-Holland. Waarvan het provinciehuis, het Paviljoen Welgelegen nabij de Haarlemmerhout bevindt
De gemeenteraad van Haarlem bestaat uit 39 leden en wordt sinds 4 juli 2006 voorgezeten door de huidige burgemeester, Bernt Schneiders. De raad telt 11 verschillende fracties.
De stad wordt bestuurd door het college van burgemeester en wethouders, dat voor de periode 2014-2018 bestaat uit de burgemeester en vijf wethouders uit de coalitiepartijen D66, PvdA, GroenLinks en CDA. De vier partijen bezitten samen 23 van de 39 zetels in de raad. De burgemeester van Haarlem is Bernt Schneiders van de Partij van de Arbeid. Schneiders is sinds het aantreden van Jan Reehorst in 1977 al de vierde PvdA-burgemeester voor de stad op rij.
Haarlem heeft samen met Emirdağ gewerkt aan een project genaamd "Towards a New Waste Management Policy",[25] dat draait om een afvalbeleid. Nu wordt er gewerkt aan werkafspraken en een totstandkoming van een afvalverwerkingsplan. Emirdağ heeft aangegeven verder te willen werken met Haarlem.[25] Dit allemaal wordt gedaan met het doel om integratie en uitwisseling op de terreinen van cultuur, onderwijs, gezondheid en ouderenzorg tussen Haarlem en Emirdağ te bevorderen.
En er is ook een samenwerkingsband uit particulier initiatief met de regio rondom Rivas in Nicaragua sinds 1986.[26]
De handhaving van de openbare orde en veiligheid wordt in Haarlem uitgevoerd door politie Noord-Holland district Kennemerland, team Haarlem. Burgemeester Bernt Schneiders van Haarlem is aangesteld als korpsbeheerder. Het hoofdbureau van de politie Kennemerland bevindt zich aan de Koudenhorn 2 te Haarlem. Bij het politiedistrict Kennemerland werken ongeveer 1600 personen.