De Sint-Petrus en Pauluskerk is de parochiekerk van de Antwerpse gemeente Schelle en behoort tot het oudste patrimonium van de Rupelstreek.

Geschiedenis

Ontstaan 
De geschiedenis van de Sint-Petrus en Pauluskerk start in 650, waar Sint-Amandus een reeks van kerkjes zou hebben neergezet langs de Schelde-oevers. Zo werd de patroonheilige van de kerk van Schelle bepaald door het patronaatschap van haar bouwheer, de Sint-Pietersabdij van Lobbes. De abdij van Lobbes was de eigenaar en de beschermheer van de kerk, zij benoemde en betaalde de pastoor en ook alle inkomsten van de kerk. De oudste vorm van de kerk zou zich situeren in een primitieve bouw in hout of steen.

Twaalfde eeuw 
Na een turbulente periode van invallen door de Noormannen en de Friezen, zou er een periode van stabiliteit aanbreken: de grote gregoriaanse hervorming. Omstreeks de twaalfde eeuw werd Schelle een zelfstandige parochie, afhankelijk van het Sint-Romboutskapittel van Mechelen. Zo werd de kerk van Schelle met haar voorname inkomsten geschonken aan het Mechelse Sint-Romboutskapittel, dit door Notker: de eerste prins-bisschop van Luik. Deze schenking zou in 1147 nog eens plechtig bevestigd worden door Nicolaus, de bisschop van Kamerijk.

Vijftiende eeuw 
Aan het einde van de vijftiende eeuw zou onder pastoor Jan Pelle het middenschip van de kerk volledig herbouwd zijn in Gotische stijl. De meeste pilaren uit de hoofdbeuk stammen uit die tijd. Hierbij zou men in één van deze pilaren het jaartal 1472 hebben teruggevonden. In 1487 was er een grote brand die het dorp en de kerk verwoestte. Deze werd aangestoken door de soldaten van het Franse regiment, dat onder leiding van Willem van Kleef de Duitse troepen van Maximiliaan van Oostenrijk hier kwam verjagen. Het dorp heeft twee plaatsen waar nog regelmatig troepen zullen gelegerd worden: het Fort aan de Muien en de barakken aan het Tolhuis (gekend als het kasteel Ten Essche).

Zestiende eeuw 

Tot aan de oprichting van het bisdom Antwerpen in de zestiende eeuw onder bewind van de Spaande Habsburgers, behoorde de Schelse kerk zoals alle andere uit de streek bij het bisdom Kamerijk. Later zou de kerk onder het bisdom Antwerpen vallen. In 1566 komen vanuit Antwerpen de gewelddadige Beeldenstormers naar Schelle afgezakt en plunderen met al hun fanatisme de kerk en de naburige abdij van Hemiksem. In 1577 vonden de Schellenaren de moed om in 1577 hun kerktoren te herstellen. Echter twee jaar later in 1579 zou het nog erger worden. Dan verschijnen hier de Zwarte Ruiters van Maarten van Rossem die de kerk wederom zouden platbranden.

Zeventiende eeuw 
Tussen 1609 en 1621 zou de rust wederkeren naar Schelle. Hierbij zou de kerk wederom opgebouwd worden. Het huidige middenschip werd gebouwd. Ook de fraaie bovenbouw – de slanke torenspits - dateert uit die periode. Kort na de bouw van de torenspits zou deze scheef geblazen worden door een stormwind. In 1607 zou de kerkklok hergoten worden en in 1613 was de kerk klaar om opnieuw ingewijd te worden. Het jaar nadien zou Jan Breugel de Oude ‘het Dorp aan de Rivier’ schilderen. Hierop verschijnt de Schelse kerk als volwaardige dorpskerk met toren en twee kruisbeuken.

Negentiende eeuw 
Tussen 1814 en 1830 stelde pastoor Bals vast dat de kerk zo vervallen was dat een volledige wederopbouw als onvermijdelijk werd geacht. De noordermuur was door het opstuwende water van de nabije Hamer zo bouwvallig geraakt dat hij moest onderstut worden. Op die plaats was hij ook zo slecht dat hij niet meer het dak behoorlijk kon ondersteunen. Het regenwater sijpelde daar lands alle kanten binnen. Volgens pastoor Bals was de kerk ook te klein geworden. De parochie telde toen een vijftienhonderd zielen en hat de kerk ook te veel daken (acht) om behoorlijk te worden onderhouden. Pas in 1843 zou men het nodige geld verzamelen voor de wederopbouw van de kerk.  Met start met de geleidelijke afbraak van de ruisbeuken en de zijmuren van het kerkschip. Het koor met het barokke altaar blijven gelukkig overeind. Het plan van de provinciale bouwmeester Berckmans zou het nieuwe middengedeelte op bakstenen muren optrekken. De architect heeft iets van de kruisopbouw van de oude kerk willen bewaren. De voorste bogen werden aangepast aan de twee nieuwe pijlerbundels vooraan het koor, waarin een oude pilaar werd verwerkt.

Restauratie 
In 2002 onderging de kerk een grondige restauratie. Hierbij werd de spits volledig gedemonteerd en grootdeels met nieuwe materialen weer opgebouwd.  “Het is een vreemde geschiedenis”, zegt Jos Roosemont, de Mechelse architect die de restauratie van de kerk begeleidde. “In de torenconstructie vonden we nergens scheuren of barsten en toch moet er iets gebeurd zijn. De scheefstand heeft zeker niets te maken met een onstabiele ondergrond, zoals dat in Pisa het geval is. De toren van Schelle begint pas over te hellen vanaf de ‘lantaarn’, dit is de achthoek onder de spits.”

Schevetorenfeest 
Naar aanleiding van de restauratie in 2002 organiseerde de gemeente de eerste editie van de ‘Scheventorenfeesten’, wat verwijst naar de torenspits die één meter naar achter helt. Wegens het groot succes zou het feest iedere 3 jaar georganiseerd worden.

Gebouw 
De ingebouwde gotische toren is gebouwd in zandsteen en voorzien van een hoge achtkante, met leien bedekte spits welke enigszins scheef staat. Het bakstenen schip is voornamelijk neogotisch en het in zandsteen gebouwde vijftiende-eeuws gotisch koor is driezijdig afgesloten.

Met een hoogte van 52,59 meter hoog en met de top die 1,15 meter uit het lood staat. Maakt dit de kerktoren van Schelle hier als waar monument word beschouwd.

Interieur en kunst 
Het kerkmeubilair is deels in barok- en deels in rococostijl. Het hoofdaltaar is een achttiende-eeuws portiekaltaar. Ook de noordelijke en zuidelijke portiekaltaren zij van omstreeks 1756. De biechtstoelen zijn van 1660 en van de eerste helft van de achttiende eeuw. Het koorgestoelte en de preekstoel zijn achttiende-eeuws en de communiebank is van omstreeks 1700.

J. P. De Roover vervaardigde in 1719 het schilderij: Jezus overhandigt Petrus de sleutels. Van Antoon van Dyck is de Marteldood van Sint-Sebastiaan (eerste helft zeventiende eeuw). Van de Vlaamse school zijn verder de zeventiende-eeuwse schilderijen: Dode Christus beweend door Onze-Lieve-Vrouw en Heilige familie.

De beelden van Sint-Lucia en Sint-Sebastiaan zijn zeventiende-eeuws. Het Van Peteghem-orgel is van 1777-1779.

Bronnen 

Petrus
Onroerend erfgoed in Schelle
Beschermd monument in Vlaanderen