Na de PABO deed Esther de studie onderwijskunde en werkte ze als docent bij de Ziekenhuisschool, het voortgezet speciaal onderwijs en Time Out. Inmiddels werkt ze nu al vele jaren als adviseur bij (voorlopers van) CMO STAMM. Omdat ze van ontwikkeling en afwisseling in thema’s houdt heeft ze procesmanagement op meerdere maatschappelijk relevante trends gedaan: onderwijs; voortijdig schoolverlaters (RMC), ontwikkeling zorgboerderijen, harmonisatie van peuterspeelzalen en kinderopvangprojecten, maar ook maatschappelijk betrokken ondernemers (PMOG en Uitdagingen), burgerkracht (Ideeënbank Groningen) en overheidsparticipatie (met lef!).

De presentatie plaats van een boek Er was eens – TwentseFotoSite | Alle nieuws in beeld gebracht door Coen Mulder
Vanmiddag vond bij ijssalon Talamini de presentatie plaats van een boek Er was eens. Een boek over Almelo bedacht door DHR van Lies. De burgemeester zou aanwezig zijn maar had elders verplichtingen. Onze Stadsomroeper Rene Coupee overhandigde het boek. Er was aardig wat belangstelling.

In een zaal vol mensen uit de hele wereld met een universele droom – het bestrijden van onrechtvaardigheid in de elektronische industrie – begon ik mijn stagedag optimistisch, maar ging ik gedesillusioneerd naar huis.
Engels is de voertaal op de internationale conferentie Electronics Watch. Een jaarlijks terugkerende bijeenkomst van organisaties verenigd in een gelijknamige onafhankelijke organisatie. Ik was te gast bij Ronald Gijsbertsen, directeur van Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO), mede-organisator van de conferentie. Deze onafhankelijke non-profit organisatie onderzoekt al sinds 1973 de wereldwijde effecten van de activiteiten van grote multinationals op het welzijn van mens en milieu. Dat gebeurt door eigen onderzoek, maar ook door samen te werken met gelijkgezinde organisaties. Zij zijn daarom lid van Electronics Watch.
De deelnemende leden aan de conferentie zetten zich in voor het verbeteren van de arbeidsomstandigheden van fabrieksarbeiders over de hele wereld. Meer rechten, zoals die om zich te verenigen in vakbonden, maar ook gezondheid, bescherming tegen gevaarlijke werkomstandigheden en goede lonen staan op de wensenlijst. De focus ligt op de vervaardiging van elektronische apparaten, zoals onze geliefde smartphones, computers en game consoles.
Ronald heeft me als deelnemer ingeschreven. Ik stel me aan mijn tafel voor als kritische consument. Mijn tafelgenoten vormen een mix van vertegenwoordigers van idealistische non-profitorganisaties, universiteiten, overheidsafnemers, verantwoordelijk voor grote aanbestedingen en sociale auditors. Hun nationaliteiten zijn onder andere Spaans, Mexicaans, Vietnamees, Brits, Amerikaans, Nederlands en Indiaas. Ik ben optimistisch. Vertegenwoordigers van de hele leveringsketen zijn aanwezig. En iedereen wil hetzelfde bereiken: een betere wereld.
Mijn optimistische houding verandert in de loop van de dag. De keten van opdrachtgever, via multinational, naar fabricage en de consument blijkt onoverzichtelijk. Er is geen vat op te krijgen. Bovendien zijn de mensen die de apparaten vervaardigen afhankelijk van hun baan. Zij weten niet wat hun rechten zijn, maar zullen ook nooit een onvertogen woord zeggen over hun werkgever. En de vele onderdelen van een apparaat worden door zoveel opdrachtnemers en daaronder weer subcontractanten gemaakt, dat het spoor al snel bijster is.
Het maken van een overzicht van de keten is dus ondoenlijk. Het monitoren onmogelijk. Van welke kant je de keten ook benadert, er wordt gezwegen, gelogen en verborgen. Wordt er in een land moeizaam een wet aangenomen waardoor bijvoorbeeld het werken met bepaalde chemicaliën wordt verboden, dan blijkt handhaven moeilijk te zijn. Als dit wel lukt, wordt er gewoon uitgeweken naar een land waar een dergelijk verbod niet geldt. Dat is goedkoper. Het is een wereld groot probleem.
Ronald ziet in dit probleem ook een uitdaging. Eentje die hij al bijna zestien jaar aangaat, samen met zijn collega’s van SOMO. Sinds 2003 als directeur. “Ik haalde mijn master Business Administration aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, met een specialisatie in Change Management. Daarnaast studeerde ik bedrijfsethiek aan de University of Bath. Ik wilde iets doen aan de schrijnende arbeidsomstandigheden en het verslechteren van het milieu. Daarnaast was voor mij het externaliseren van sociale en ecologische kosten een belangrijke drijfveer. Er wordt veel geld verdient aan consumenten. Zij zijn zich niet altijd bewust van wat er aan vooraf gaat voordat ze hun nieuwe iPhone in handen hebben.”
Ook ik kan niet tegen onrecht. Ik ben echter een op-de-barricaden-type. Mijn stijl zou zijn de arbeiders verenigen en revolutie (*balt vuist*). Een korte sprint op de 500 meter. Het traject dat Ronald gaat is echter geen 500 meter, maar 500.000.000.000.000 meter. Daar moet je een dieselende marathonloper voor zijn met ontzettend lange adem. “Hoe houd je dit vol?”, vraag ik hem. “Alles wat je doet is een druppel op en gloeiende plaat.” Ronald moet om mijn wanhoop lachen. “Als je maar kort vooruit kijkt, lijkt dat inderdaad zo te zijn. Kijk ik achterom, naar die vijftien jaar dat ik dit werk doe, dan is er al ontzettend veel bereikt in de bewustwording en beleidsinitiatieven. Over vijftien jaar vanaf nu hebben we twee keer zoveel bereikt, want we zijn met meer dan toen ik begon. We hebben hulp uit de hele wereld. Hopelijk hebben we dan verandering kunnen brengen aan de omstandigheden van de mensen in de keten.”
Mijn stagedag met Ronald heeft me een week lang, elke dag, de hele dag bezig gehouden. Gevoelens die langskwamen: schuldgevoel, want ook ik heb een iPhone en ik wil hem niet kwijt. Strijdlust, want ik sta achter wat SOMO en Electronics Watch willen bereiken. Moedeloosheid, omdat ik echt niet zie waar je moet beginnen met veranderen. Verdriet, omdat er zoveel misgaat op plekken waar grof geld wordt verdiend. Empathie, voor de mensen die in deze ketens gevangen zitten. Machteloosheid, omdat ik hier als individu niets aan kan doen.
Het gaat me dus aan het hart. Dat is bij Ronald ook zo. Dit is voor hem een reden er iets aan te doen, want niets doen helpt sowieso niet. Mijn methode, een korte, felle, ludieke actie helpt maar even. Het trekt de (media-)aandacht. Dat komt echter in de krant waarin morgen de vis wordt verpakt. Wat SOMO en alle andere leden van het collectief doen, is stapje voor stapje grote veranderingen bewerkstelligen. Ik ben ervan overtuigd geraakt dat dit op de lange (en duurzame) termijn veel meer zoden aan de dijk zet. Wat ontzettend gaaf voor Ronald dat hij daar een onderdeel van is. Hij heeft een baan om trots op te zijn!
Sinds september 2018 ben ik op zoek naar de baan die bij mij past door aan de motivatie van mensen te snuffelen die een gave baan hebben. Ik zoek ze op en probeer er achter te komen wat hun baan zo gaaf maakt en hoe belangrijk werken is op hun schaal van het leven.