Dossier boek. het « boeklog
Het boek, als ding
Book on the Bookshelf Henry Petroski06/2011
Paper Mark Kurlansky01/2018
Book on the Bookshelf ~ Henry Petroski
Petroski begint dit boek met een simpele observatie. Iedereen die bij hem langskomt, kijkt wel vol interessen naar de boeken in zijn kasten, maar nooit naar de kasten zelf.
Terwijl die toch zo veel zeggen.
Terwijl de boekenkast absoluut een intrigerende geschiedenis heeft. Ook al omdat deze historie parallel loopt met zo veel andere ontwikkelingen. De kast heeft sterk beïnvloed hoe boeken er zijn gaan uitzien.
De boekenkast vertelt ook van alles over de geschiedenis van de bibliotheek. Zoals dat de leestafels aanvankelijk altijd aan de boekenkast vastzaten. Wat wel moest, omdat de boeken zo kostbaar waren, dat elk met een ketting aan de kast vastzat. Tegelijk bleef deze mode voortduren, tot lang na het verdwjnen van de kettingen.
Nuttigst bleek evenwel de appendix te zijn, van deze uitgave. Omdat Petroski daarin een lijst geeft van mogelijkheden om boeken thuis te ordenen. Een van de vele ideeën daarin is om de nog ongelezen boeken gewoon in de kast te zetten, maar dan met de kant zonder titel naar buiten geplaatst. Zodat het op den duur gaat intrigeren welk boek daar staat.
Bij mij moeten boeken namelijk hun verblijf in mijn kasten eerst nog verdienen.
Maar, omdat inmiddels enige honderden titels erop wachten om gelezen te worden, is het bijna al zo ver dat er een speciale kast moet komen voor de ongelezen werken. Petroski's idee voorkomt dat.
Overigens stonden boeken overal heel lang met de papieren kant naar buiten. Als ze al stonden, want zelfs de vondst om boeken verticaal te bewaren, was niet vanzelfsprekend. Boekrollen en codexen werden op stapels bewaard, en zo gebeurde dit ook met de eerste boeken.
En zo stonder er meer feiten en feitjes in The Book of the Bookshelf waarvan ik blij was ze te hebben leren kennen. Dat perkament gevoeliger voor vochtigheid is dan papier bijvoorbeeld, waardoor perkamenten boeken wel tussen zware houten kaften bewaard moesten worden, met klemmen.
Of dat de genoemde oertraditie om boeken aan een ketting vast te leggen in bibliotheken op sommige plaatsen tot in de negentiende eeuw heeft geduurd.
Hoe lang duurde het tenslotte wel niet voor het de meest logische keuze werd om een boekenkast tegen de muur te plaatsen. En niet midden in de ruimte.
En deze vele feiten redden het boek. Petroski weet allerlei intrigerend materiaal aan te dragen, maar hij schrijft niet bijzonder intrigerend. Bovendien puilt zelfs dit dunne boek uit van de herhalingen.
Vintage 2000, oorspronkelijk 1999
Paper ~ Mark Kurlansky
Doorgaans lees ik pas kritieken over een boek nadat ik het zelf heb gelezen, en er een boeklogje aan wijdde. Dan hebben zulke critici naar hetzelfde gekeken als ik. En daarmee wordt zichtbaar of mij bij het lezen misschien iets ontgaan is, en of zo'n recensent nog een beetje zelfstandig denken kan.
Over Paper las ik evenwel toevallig voor het lezen al meerdere besprekingen, die bovendien allemaal wat zuurs hadden. Kurlansky was te slordig geweest in zijn research, zo klonk het bijvoorbeeld daarbij.
Dat vond ik een merkwaardig argument. Zelfs al is slordigheid niet goed te praten. De critici hadden dit boek aangezien voor iets dat het niet was.
Kijk naar het oeuvre van Mark Kurlansky, en dan valt allereerst op dat hij een schrijver is van de grote greep. Zijn boeken willen allereerst een verhaal brengen. Doorgaans door daarbij dan een geschiedenis te vertellen.
Hem lees ik ook vooral om dat totaalverhaal, en het amusement daarin aangebracht. Kan de correctheid van de details daarin me niet meteen het meeste schelen. Er staan ook wel heel veel details in zijn boeken.
Paper pakte dan zelfs uit als een wereldgeschiedenis, die millennia omspant, gecentreerd om dat ene materiaal.
Al is in het boek nog net belangrijker wat mensen precies deden met dat papier. Dus is Paper terloops ook een geschiedenis van het schrijven, en van de drukkunst. Van papierfabricage ook, zowel als de ontwikkeling van de grafisch kunst en industrie.
Dus biedt deze uitgave én een wereldgeschiedenis — want de papierfabricage komt uit China vandaan, en werd in Europa onder meer verbreid door de Islam — een techniekgeschiedenis, én een cultuurgeschiedenis ineen. Heel leesbaar opgeschreven daarbij, waardoor ik dit boek zonder enige hapering uitlas.
Mijn bewondering voor de communicatiekracht van Kurlansky is weer eens groot.
Toegegeven. Ik was ook wel doelgroep voor dit boek. Ik heb ooit stad en land afgereisd voor het beste lompenpapier om op te tekenen. En omdat ik bijvoorbeeld zelf weleens handgeschept papier heb gemaakt, kon Kurlansky me niet snel vervelen met technische details over papierfabricage.
Voornaamste weetje dat ik overhoud aan dit boek? Dat de papierfabricage pas relatief laat in Nederland plaatsvond — omdat voor de industriële vervaardiging van het materiaal traditioneel waterkracht nodig was. En snel stromend water was hier niet.
Er waren al ruim honderd jaar drukkerijen actief in de Nederlanden voor er eind 16e eeuw eindelijk ook papier werd gemaakt. De hele Zaanse papierindustrie ontstond pas na 1600 — om daarop al snel wel de hele fabricage van het materiaal structureel te versnellen.
Alleen werd daarop meteen een strijdpunt internationaal of de kwaliteit van dat Hollandse papier wel deugen kon.
En mede daarom zijn er lokale verschillen blijven bestaan in het maken van kwalitatief goed papier — goedkopere soorten, als krantenpapier zullen overal wel op dezelfde manier worden gemaakt; al schijnt er in het onze dan weer opvallend veel oud papier gerecycled te worden.
Dus zo ik iets op dat boek aan te merken zou hebben, dan toch de opmerking dat het op éen gebied nog wel wat nerdiger had gemogen. Een slothoofdstuk over wat er op het moment allemaal voor soorten papier gemaakt worden, en waar die dan allemaal hun inzet vinden, had Paper vervolmaakt.