Aleid Truijens: 'We moeten durven toegeven dat vooroordelen een rol spelen bij het schooladvies' | De Volkskrant
bellen metonderwijscolumnist Aleid Truijens
Door het vervallen van de eindtoets hebben basisschoolleerlingen het afgelopen jaar gemiddeld een lager schooladvies gekregen, met name die van minder welvarende ouders. De dinsdag gepubliceerde CBS-cijfers met die strekking verrassen onderwijscolumnist Aleid Truijens niet. 'Wat nu gebeurt is een verergering van een systeem dat al slecht en oneerlijk was.'
Charlotte Huisman 13 april 2021, 00:01
'Meisjes doen het beter, maar leraren willen dat blijkbaar liever niet zien.' Beeld Marcel van den Bergh
Wat denkt je bij deze onderzoeksuitkomsten?
'Ze verbazen me niets. Er is veel onderzoek over onderadvisering en ik heb daar vaak over geschreven. Als je het schooladvies overlaat aan de leerkracht, krijg je dit. Wat me wel een beetje verraste: dat ook meisjes hierdoor specifiek worden getroffen. Zij halen over het algemeen hogere scores in de eindtoetsen. Meisjes doen het beter, maar leraren willen dat blijkbaar liever niet zien.'
Moet er niet iets gebeuren voor deze kinderen die een hoger advies zijn misgelopen door de coronacrisis? Omdat ze niet de kans hebben gehad te laten zien wat ze in hun mars hebben bij de eindtoets?
'Ik vind dat zij recht hebben op bijstelling, dit kun je niet laten passeren nu deze cijfers er zijn. Dit mag geen pechgeneratie zijn. Want nu komen sommige van hen op een lager schoolniveau uit dan bij hen past. En zo gemakkelijk kom je niet van bijvoorbeeld het vmbo nog op de havo. Het mag niet zo zijn dat zij hiervan levenslang gevolgen ondervinden. Wat nu gebeurt is een verergering van een systeem dat al slecht en oneerlijk was.'
Hoe heeft zo'n systeem dan kunnen ontstaan?
'Eerder, onder onderwijsminister Bussemaker, is besloten dat niet de toetsuitslag, maar het oordeel van de leerkracht leidend is in het schooladvies. Toen zag je al dat de kloof begon te groeien tussen de adviezen voor de kinderen van hoog- en laagopgeleide ouders. Laat het aan de leerkracht over, en hij geeft advies naar milieu.'
'Dat doet die leerkracht niet bewust. Maar soms uit een soort medelijden. Van: jij zal het wel moeilijk krijgen op het vwo. Maar daarmee haal je een kind naar beneden in plaats van dat je het een kontje geeft omhoog. Tuurlijk kan zo'n kind terugvallen, maar geef het een kans.'
Doen andere landen het dan anders?
'De Oeso, die wereldwijd sociaal beleid bestudeert, heeft Nederland al eens op de vingers getikt: dat wij hier selecteren zonder objectieve toetsing, dat het oordeel is aan de leerkracht. En als die leerling dan in een toets hoger scoort dan de leerkracht verwacht, is het ook de leerkracht die besluit of het advies moet worden bijgesteld. Dat is een rare weeffout: dat degene die moet bijstellen, dezelfde is die die fout heeft gemaakt. Dan kun je geen kant op.
'Daarbij selecteert Nederland kinderen ook op veel jongere leeftijd dan veel andere landen. In bijvoorbeeld Finland en Canada hebben kinderen tot 15 of 16 jaar de kans om zich te ontwikkelen tot een hoger niveau, als dat er in zit. En in Nederland willen scholen al op 11-jarige leeftijd voorspellen wat er in een kind zit. Dat wordt dan een self fulfilling prophecy. Je zou kinderen op die leeftijd niet al in een hok moeten plaatsen. Hoofdsocioloog Tanja Traag van het CBS heeft gelijk met haar pleidooi voor een langere brugklas.'
Dus wat jou betreft gaat het systeem nu op de schop?
'Ja, we moeten van dit nare systeem af. We moeten durven toegeven dat vooroordelen een rol spelen bij het schooladvies. Van: bij jou thuis spreken ze geen Nederlands, dan kunnen ze je niet helpen. Terwijl je juist zou moeten denken: dat kind heeft juist zonder die ondersteuning thuis zo'n hoge score gehaald op de eindtoets. Milieu blijft al een rol spelen: veel kinderen met hoogopgeleide ouders groeien op met boeken en krijgen bijles als het nodig is. Dat moet je dan niet verder versterken.'
Kansenongelijkheid onderwijs
Ontdek hoe onderwijskansen voor kinderen zijn verdeeld en bekijk op de kaart de kansen in uw wijk
Aantoonbare discriminatie, die zien we in het onderwijs in harde cijfers
Gun leerlingen een objectief oordeel
Laat kinderen thuis na schooltijd alsjeblieft andere dingen doen dan schooltje spelen op hun tablet
'Buiten ons categoraal gymnasium bestond de boze wereld van de lycea, waar je zomaar 'afgleed' naar de havo'