SUCCESVOLLE BEMIDDELING - NRC
SAADIA Bourich (15) en Andjlie Pahladsingh (15) hebben de afgelopen maanden een training gevolgd om als vertrouwensleerling op te treden op het Utrechtse Spectrum College. Ze zitten allebei in de tweede klas van het IVBO, het individueel voorbereidend beroepsonderwijs. Wanneer medeleerlingen problemen hebben die ze liever met een leeftijdgenoot bespreken dan met hun mentor of met de vertrouwenspersoon van de school, kunnen ze op een van de tien vertrouwensleerlingen toestappen. Saadia vindt zichzelf heel geschikt om anderen te helpen. ``Ik denk dat ik de leerlingen goed begrijp en goed met ze kan meeleven.''
Ze straalt, want ze is buitengewoon in haar sas met haar nieuwe rol als vertrouwensleerling. De school van het Spectrum College waar het VBO en de Mavo zijn gevestigd telt zo'n duizend scholieren die merendeels van buitenlandse afkomst zijn. De animo om vertrouwensleerling te worden was groot. Twintig leerlingen hadden zich aanvankelijk opgegeven vertelt Ad Stein. Zij is tekenlerares, mentor, remedial teacher, faalangsttrainer en vertrouwenspersoon van de school en heeft dit project van de vertrouwensleerlingen opgezet. Na de eerste bijeenkomst waar uitgelegd werd wat er van de vertrouwensleerlingen wordt verwacht en welke vaardigheden zij zich eigen moeten maken, haakten tien leerlingen af. Door deze zelfselectie hield Stein precies het aantal vertrouwensleerlingen over dat ze in gedachten had.
De afgelopen maanden kwamen ze met z'n tienen – acht meisjes en twee jongens – wekelijks bij elkaar. Stein, die zelf al zo'n vijf jaar vertrouwenspersoon is, heeft samen met het School Advies Centrum (SAC) in Utrecht een programma ontwikkeld om vertrouwensleerlingen van het IVBO te trainen. Dit programma is binnenkort ook voor andere scholen beschikbaar. Een netwerk van vertrouwensleerlingen binnen de school is niet uniek, legt Stein uit. ``Maar dat ook IVBO-leerlingen hiervoor getraind worden is wel bijzonder.'' Deze i-groep, die volgens haar op de onderste sport van de ladder staat, ligt haar na aan het hart. ``Er zit gewoon meer in. Als je ze verantwoordelijkheid geeft zie je ze groeien.'' Trots kijkt Stein naar Saadia en Andjlie, die vertellen hoe ze een probleem tussen leerlingen hebben aangepakt en goeddeels hebben opgelost.
Het is de trend om leerlingen zelf een actievere taak te geven in de verbetering van het schoolklimaat. Ruzies, geroddel, pesten en agressief gedrag kunnen voor een belangrijk deel worden gesignaleerd en opgelost door leerlingen die een vertrouwenspositie innemen binnen de school. Als het te ingewikkeld wordt of de problemen zijn te groot, dan kunnen ze terugvallen op een docent, vertrouwenspersoon Ad Stein in dit geval.
De training is nu in de eindfase en wordt afgerond met het maken van affiches die binnen de school bekendheid moeten geven aan het werk van de vertrouwensleerlingen. Saadia en Andjlie vonden de cursus erg leuk en merken nu dat ze er veel aan hebben gehad. ``We hebben geleerd hoe je goed kunt luisteren en hoe je open vragen moet stellen. Daarnaast hebben we met rollenspellen geoefend welke stappen je moet nemen als je tussen leerlingen wilt bemiddelen die bijvoorbeeld ruzie hebben. Je stelt je voor en zegt dat je wilt helpen om de ruzie op te lossen. Je vraagt of zij ook een oplossing willen. Als ze ja zeggen spreek je af dat ze tijdens het gesprek niet mogen schelden, dat ze elkaar niet in de rede mogen vallen en dat het gesprek vertrouwelijk is. Je laat eerst de ene persoon zijn verhaal vertellen, je vat het samen en dan vertelt de tweede persoon zijn verhaal en dat vat je ook samen. Daarna ga je zoeken naar een oplossing. Als er iets is waar ze het allebei over eens zijn, wordt die oplossing gekozen. Aan het eind van het gesprek zeg je dat je het goed vindt dat ze zijn komen praten en dat ze altijd kunnen terugkomen.''
Na de voorjaarsvakantie starten de vertrouwensleerlingen officieel met hun werk. Vanaf dan houden ze iedere schooldag in de tweede pauze spreekuur in een apart kamertje. Maar nu al weten kinderen die ergens mee zitten hen te vinden. Soms zijn ze doorgestuurd door Ad Stein, die elke dag wel door een aantal leerlingen wordt aangesproken als vertrouwenspersoon. Gaat het om ruzies of pesten dan stuurt ze hen door naar de vertrouwensleerlingen. ``Eerst begreep ik niet zo goed wat er aan de hand was'', vertelt Andjlie die door een medeleerling in vertrouwen was genomen. ``Ik dacht dat het meisje gepest werd. Maar het zat anders. Ze had ruzie gekregen met andere meisjes omdat die over haar hadden geroddeld. Ik heb haar eerst gerustgesteld en gezegd dat op zo'n grote school als deze altijd wel geroddeld wordt en dat ze zich er niet te veel van aan moet trekken. Ik heb het advies gegeven om naar de meisjes toe te gaan en gewoon te vragen waarom ze over haar roddelen.'' Een paar dagen daarna had Andjlie dit meisje in de gang nog even gevraagd hoe het ging. Het roddelen was afgelopen.
Ook Saadia heeft inmiddels als vertrouwensleerling opgetreden. ``Het was een meisje dat zo erg gepest werd dat ze niet meer naar school durfde'', vertelt ze. ``Eerst heb ik gevraagd waarom ze gepest werd. Ze was te rustig, vertelde ze. Toen heb ik tegen haar gezegd dat ze net zoveel waard is als ieder ander. Dat vond ze heel fijn. Ze was opgelucht dat ze me kon vertrouwen.'' Vervolgens haalde Saadia de pestende medeleerlingen – twee meisjes – erbij en voerde met alle partijen een gesprek. ``Dit meisje heeft aan de andere twee verteld wat het haar deed als ze werd gepest. Die schrokken ervan, ze wisten niet dat het zo pijnlijk was. Ze zeiden dat zich er schuldig over voelden.'' Saadia is erg tevreden over deze geslaagde bemiddeling: ``Ik heb nu zo veel zelfvertrouwen dat ik ook andere problemen kan oplossen.''
Sommige problemen zijn misschien te groot voor de vertrouwensleerlingen. Ze hebben geleerd te zeggen dat het gesprek vertrouwelijk is, maar dat ze mevrouw Stein inschakelen als het te moeilijk voor ze wordt. Sommige problemen zijn trouwens ook voor mevrouw Stein te moeilijk, zij neemt dan contact op met de officiële hulpverlening. Ze hoopt dat leerlingen sneller op een medeleerling afstappen als er iets is. ``Het werkt dan een beetje preventief', zegt Stein. ``Als wij van een geval van pesten horen is het meestal al heel lang bezig.'' Het is ook beter als leerlingen in staat zijn pesterijen en ruzies onderling op te lossen, vindt ze. ``Beter dan wanneer er een docent bij zit, want dan speelt de angst voor straf altijd mee. Als leerlingen merken dat ze elkaar kunnen vertrouwen, zullen ze zich op school zeker veiliger gaan voelen.''