Wat is een scherzo? | Preludium – magazine voor liefhebbers van klassieke muziek
Wat is een scherzo?
Een scherzo is een kort, levendig muziekstuk. Het kan onderdeel zijn van een symfonie of strijkkwartet, maar ook op zichzelf staan.
Ontstaan van het scherzo
Tijdens de Barok werd de term scherzo al incidenteel gebruikt, zowel voor vocale als instrumentale muziek. Maar het werd een begrip rond 1800, toen het scherzo het menuet verdrong als het derde deel van een symfonie of strijkkwartet.
Politieke verschuivingen speelden daarbij een rol. De Franse Revolutie had een eind gemaakt aan de adellijke cultuur waarvan het menuet een symbool was; het scherzo gaf de geest van de vrije burgerij weer. Een scherzo is dan ook sneller en vrijer van vorm dan een menuet.
Is een scherzo altijd vrolijk?
Scherzo´s zijn niet gebonden aan een driekwarts- of drie-achtste maatsoort zoals een menuet, maar hadden een vergelijkbare functie als luchtig intermezzo; de naam is dan ook een Italiaanse versie van het Duitse woord voor grap, scherts.
In naam is een scherzo dus relativerend, wat ook blijkt uit het snelle tempo en de vaak lichte instrumentatie. Het karakter is vaak eerder grillig dan vrolijk. En sinds de Romantiek kan een scherzo ook een ronduit grimmig karakter hebben. Chopins Scherzo's hebben een duidelijk gekwelde ondertoon, evenals de scherzo-delen in sommige symfonieën van Mahler en Sjostakovitsj.