Stilleven met geborduurde lap - Jan van Tongeren - Collectie Harms Rolde
Jan van Tongeren, stillevens met een twist
Een tinnen kan, dof glimmend in een onzichtbaar licht. Een tafelkleed, zo glad dat de strijknaden er nog in zitten. En een breekbare aardewerken kan met een sierlijk handvat. De stillevens van Jan van Tongeren (1897-1991) bevatten alledaagse voorwerpen, maar de schilderijen zijn beslist niet gewoon te noemen. Iets in de compositie, de zachte kleuren en de bijna onzichtbare penseelstreek maakt dat de toeschouwer dichterbij gaat staan om erachter te komen welk geheim er schuilgaat achter de oppervlakte.
Visie: vervreemding en vervorming
Jan van Tongeren kan worden gerekend tot de stroming van het magisch realisme. Kunstenaars uit deze stroming combineerden ogenschijnlijk normale objecten in een ongewone combinatie of situatie. De benadering van het onderwerp zorgt voor een typerende, vervreemdende sfeer in het schilderij. Van Tongeren bereikte hetzelfde effect met zijn stillevens, voornamelijk door middel van een bijzondere perspectiefwerking. Vaak schilderde hij de voorstellingen van schuin boven, in het vogelvluchtperspectief. Dat geeft een hele andere kijk op de objecten, omdat het lijkt alsof de toeschouwer erboven zweeft. Deze techniek, in combinatie met het karakteristieke kleurgebruik en de fijne penseelstreek voegt een extra dimensie toe aan bekende genre van het stilleven.
Techniek: over stofuitdrukking en gaten
Het exact weergeven van materialen was voor Jan van Tongeren uiterst belangrijk: het glimmende glazuur op een bruine schenkkan, de stugge stof van een servet en de matte glans van een schaal met peren. Daarnaast was de compositie van het werk een groot aandachtspunt. Alle voorwerpen zijn nauwkeurig gerangschikt. Elk object heeft een specifieke plaats binnen het geheel, en zelfs de lege vlakken ertussen zijn van belang. Deze 'gaten' tussen de voorwerpen hebben een specifieke vorm en kleur en doen net zozeer mee in de uiteindelijke vlakverdeling als de voorwerpen zelf. Dankzij een uitstekende beheersing van technieken en materialen was Jan van Tongeren in staat zijn karakteristieke oeuvre samen te stellen.
Collectie Harms Rolde biedt een aantal bijzondere schilderijen van Jan van Tongeren te koop aan. De prijzen van deze stillevens vindt u in het overzicht van zijn werk hier beneden. De werken van Jan van Tongeren zijn de afgelopen decennia bovendien te zien geweest in verschillende museale collecties. Op dit moment is een representatieve collectie van zijn werk te bewonderen in Museum MORE te Gorssel.