Marcha van den Hurk – Pauluskerk
In gesprek met kunstenaar Marcha van den Hurk
In de afgelopen weken heb jij hier in Museum Boijmans van Beuningen samen met bezoekers van de Pauluskerk gewerkt aan het kunstenaarsboek Prognose. Hoe is het geweest?
Fantastisch! Ik had dit project van te voren aangekondigd in het open atelier van de Pauluskerk, de plek waar we normaalgesproken samenkomen om kunst te maken. De bezoekers bleken heel bereid om dit avontuur met elkaar aan te gaan. We werkten gefocust en we hadden ook plezier. Echt een cadeautje.
Samen met jouw collega Ilse van der Laan heb je zes workshopmiddagen belegd in drie weken tijd. Dat is best veel.
Ja, dat klopt. Het museumpersoneel merkte op hoe groot het werkethos was in de groep. Leuk hè. Gemiddeld werkten we met negen bezoekers van de Pauluskerk. De groep werd steeds aangevuld met toevallige museumbezoekers die zin hadden om mee te tekenen.
Waar hebben jullie precies aan gewerkt?
In Prognose verwoordden en verbeeldden deelnemers hun eigen vragen over de toekomst. Ter inspiratie had ik een grote stellingkast in de ruimte geplaatst met daarin thema's als de liefde, maatschappelijke zorg, wonen, techniek en wetenschap. Deelnemers kozen een onderwerp dat hen aansprak. Hoe ziet het leven er in de stad in 2029 uit? Wat is er dan allemaal veranderd? Wat is jouw prognose? Een kort gesprek met mensen over hun verwachtingen was vaak voldoende om aan het werk te kunnen gaan. Kinderen vroeg ik naar hun leeftijd. Daar telden we dan samen tien jaar bij op. 'Waar ben jij als je zo oud bent?,' vroeg ik hen dan.
Waarom is dat een belangrijke vraag, hoe de toekomst eruit ziet?
In het open atelier in de Pauluskerk hebben we vaak leuke en interessante gesprekken over allerlei onderwerpen. Soms luchtig met veel humor, soms diepgaand en soms delen mensen hun zorgen. Dat kan allemaal. We zijn vanuit onze interesse in kunst samen en hebben in de afgelopen jaren een vaste groep gevormd. Ik koos ervoor om met deze groep naar de toekomst te kijken omdat ik benieuwd was naar hun ideeën en perspectieven.
De reacties van de deelnemers op het thema waren heel verschillend. Het eerste wat Freerk Gerkema zei was: 'Prognose? Ach, ik ben helemaal niet geïnteresseerd in de toekomst. Mijn enige vraag is of ik wel in de hemel kom.' Janneman ging onmiddellijk een gedicht schrijven over afval lozen en vervuilde grond. Fabius zette in no time een prachtige tekening op papier.
Tijdens een van de Prognose workshops vertelde iemand dat hij geen huis heeft, geen baan, geen familie, geen ouders en geen vrouw en kinderen. 'Future? What do I have and what can I do?' Hij had geen paspoort meer en ook geen geld voor een ticket naar huis. Dat is voor hem een keiharde realiteit. Hij moet overleven. Heb ik eten? Waar slaap ik? Nogal logisch dat je in deze omstandigheden niet goed kunt nadenken over de toekomst. Het nu en zo meteen zijn alleen relevant.
De manier waarop mensen het onderwerp wilden verbeelden was vrij. Er stonden materialen klaar zoals ecoline, houtskool, allerlei soorten potloden, acrylstiften, verf en magazines voor het maken van collages. Één iemand heeft gegutst in linoleum. Soms reikte ik materialen aan, maar meestal gingen mensen zelf aan de slag.
Het samen kunst maken met de bezoekers van de Pauluskerk is iets wat jij al jaren doet. Vorig jaar maakten jullie hier in Museum Boijmans van Beuningen een dialoogtekening. Hoe gaat dat in zijn werk?
Er ligt een canvasdoek op tafel waar we met zo'n zes mensen omheen zitten. We beginnen met tekenen of schrijven, op het stuk canvas dat voor ons ligt. We praten erover en ondertussen krijgt het werk een richting en soms al een thema. Al werkend groeien we naar elkaar toe en wordt de tekening een geheel.
We hebben ook eigen termen bij het dialoog tekenen. Een condor is een tekening die iemand op het grote doek zet, waarbij we geen idee hebben wat we er mee moeten doen. Later blijkt zo'n condor dan een parel te zijn: een grote toegevoegde waarde voor de tekening. In het dialoog tekenen is het de kunst om de condor te verwelkomen en een waardige plek te geven.
Nu doe je opnieuw een kunstproject waarin een groep mensen met elkaar werk maakt. Een boek waar het eerder dialoogtekeningen waren.
De overeenkomst is dat beide werken collectief tot stand komen. Zowel het boek als de dialoogtekeningen zijn verzamelingen van verhalen en beelden. Er is nu niet een beeld waar de hele groep aan heeft gewerkt, maar een verzameling afzonderlijke werken. De eigen stijl en signatuur van de individuele makers zijn nu zichtbaar. Het is heel rijk.
Ik zie hier prachtige mappen liggen, met canvas bekleed. Kun je daar wat over vertellen?
Voor dit project heb ik contact gezocht met boekbinderij Roest, die ik ken van een eerder kunstproject. De boekbinder was heel enthousiast op de mappen te maken en is samen met zijn assistent naar Museum Boijmans van Beuningen gekomen om hier een deel van het maakproces te laten zien. Een aantal van de foedralen die de mappen beschermen, is hier in huis gemaakt.
Wat is jouw drive om samen met bezoekers van de Pauluskerk kunst te maken? Je kan ook voor een hele andere kunstpraktijk kiezen.
Ik vind de manier waarop we met elkaar omgaan heel prettig. De bezoekers zijn soms heel eerlijk en direct en daar houd ik van. Het geeft mij de vrijheid om ook heel eerlijk te zijn. Ik leer veel van hen. Ik vind het mooi om samen tot een goed werk te komen. Ik vind het fijn om mensen te betrekken. Ik vertel altijd dat iedereen het kan. Het maakt niet uit hoe groot of klein jouw bijdrage is. Alles telt en iedereen telt. Dat is belangrijk.