Interview met Boris Penth en Harald Golbach - Boeddhistische Omroep Stichting
Interview met Boris Penth en Harald Golbach
Terug naar 'Sogyal Rinpoche - Ancient wisdom for the Modern World'
Interview met Boris Penth (regisseur) en Harald Golbach (producent). Samen hebben ze gewerkt aan de film 'Sogyal Rinpoche - Ancient Wisdom for the Modern World'.
Hoe is deze productie tot stand gekomen?
H: Ik wilde een film over Rinpoche maken, die geschikt zou zijn voor een breder publiek. Omdat ik zelf student van Rinpoche ben, vond ik dat ik te dicht bovenop het onderwerp zat om een dergelijke film te maken. Zo kwam ik op het idee om er een regisseur bij te betrekken die geen student van Rinpoche is en die ook geen boeddhist is.
Dat is waarschijnlijk ook waarom Rinpoche heeft geaccepteerd mee te werken aan het project. Ik weet dat een hoop studenten in het verleden gevraagd hebben een film met hem te willen maken, maar hij heeft het altijd geweigerd.
Boris en ik hebben lange tijd samengewerkt in een productiemaatschappij. Het idee van deze film sprak hem wel aan. Ook hebben we Jenny Schultz gevraagd mee te werken. Zij is al heel lang student van Rinpoche. Ze heeft meegeschreven aan het script.
Boris, hoe vond jij het om als niet boeddhist aan dit project mee te werken. Kende je het werk van Rinpoche?
B: In 1992 heb ik het boek Tibetan book of living and dying van Rinpoche van een vriend gekregen. Ik ben er in begonnen, maar heb het nooit helemaal uitgelezen. Ik begreep het niet en heb het weer teruggezet in de boekenkast.
Mijn rol in deze film was niet om de hele geschiedenis van het boeddhisme te begrijpen. Voor de inhoudelijke sturing hadden we Jenny Schultz er bij betrokken. Mijn rol was om er met een frisse blik naar te kijken. Om te kunnen bedenken wat een 'nieuw' publiek zou willen zien. We hadden afgesproken dat we geen film zouden maken voor de Boeddhistische gemeenschap. We wilden mensen aantrekken die open staan voor iets nieuws in hun leven.
Met de film wilden we ook bruggen bouwen. We wilden begrijpelijk maken waar Rinpoche het over heeft. We wilden laten zien dat zijn theorie geen abstracte theorie is. Of een heel ingewikkelde religie. Het is juist heel praktisch.
Daarom hebben we ook een paar van zijn studenten aan het woord gelaten. Ze vertelden wat voor hen het moment was dat ze boeddhist zijn geworden. Er is bijvoorbeeld een studente van wie de vader was overleden. Ze was op zoek naar iets om het allemaal te kunnen bevatten. We denken dat iedereen zich hiermee kan identificeren.
Heeft Rinpoche je beïnvloed?
H: Nou en of, Boris heeft vannacht nog over hem gedroomd.
B: Ik droomde dat we elkaar tegen kwamen op het vliegveld van Hong Kong. We waren alle twee alleen en vroegen elkaar wat we daar deden. Toen moesten we er heel hard om lachen.
H: Janine en ik vonden het even spannend toen Rinpoche Boris voor het eerst ontmoette. We waren benieuwd of het zou klikken tussen hen. Als je een film als deze maakt, is het heel belangrijk dat het klikt tussen de regisseur en de persoon over wie de film gaat. Na de eerste ontmoeting zagen we dat dit het geval was. Rinpoche waardeerde het hoe Boris met hem omging. Het was niet de standaard leraar / student aanpak. Boris was open en praatte met Rinpoche zoals hij met iedereen doen.
Boris hoe vond jij het contact tussen jou en Rinpoche?
B: Tussen student en meester is er een typische hiërarchie. Daarin kunnen bepaalde dingen wel en andere dingen niet. Er was een groot respect tussen Rinpoche en mij, maar voor mij is er geen verschil of ik met een bepaalde artiest of een boeddhistische meester werk. Mijn manier van praten is met respect, maar ook nieuwsgierig.
Kun je een voorbeeld noemen waarin dat verschil duidelijk was?
H: Een basis onderdeel van het lesgeven is dat de leraar je concepten of verwachtingen constant breekt. Maar als je een film draait, dan heb je een schema nodig. Dus elke keer als we iets in gedachten hadden om te draaien, dan brak Rinpoche daar weer mee: 'Vandaag is geen goede dag, misschien morgen.' Als een student ben je daar aan gewend. Maar elke keer als we Rinpoche zagen en er was zoiets de dag ervoor gebeurd, dan zei Boris: 'Sogyal Rinpoche, wat was er gisteren aan de hand. We wilden filmen. Waarom ging het niet door? Wanneer kunnen we het dan draaien?' En wij dachten allemaal: 'Oh nee, wat doet hij? Wat zegt hij nu weer?' Maar Rinpoche waardeerde het zoals Boris praatte, juist omdat het zo normaal is.
H: Het was een goede beslissing om Rinpoche in Sikkim te interviewen. Hij was erg ontspannen en in een goede bui. Ook maakte hij dingen voor ons mogelijk die we niet verwacht hadden. Er is nog nooit een camera in de Royal Tempel van Sikkim geweest. We moesten de apparatuur bedekken voor de politie en de militairen in het gebied. Maar Rinpoche had met de beheerder van de abdij gesproken over dat we er wilden filmden en hij vond het goed.
Waren er momenten dat het beperkend werkte dat je geen boeddhist was?
Ben je boeddhist geworden?
B: Nee, ik ben geen boeddhist geworden. Het is wel interessant om te zien hoe je soms in het leven meer ontvangt dan je je realiseert. Veel dingen uit het boeddhisme herkende ik. De regel dat alles wat je doet of wat je zegt weer naar je terug komt, is bijvoorbeeld heel belangrijk voor me. Dat was het al vóór deze ervaring, maar ik ben me er nu meer bewust van.
Harald, Hoe was het voor jou als student om deze film te maken?
H: Het was geweldig. Ik ben ook heel blij dat we de beslissing gemaakt hebben om Boris als niet-boeddhist bij deze film te betrekken. Hierdoor hebben we een film kunnen maken die voor een breder publiek geschikt is. Ik heb het gevoel dat ik Rinpoches werk op deze manier zo goed mogelijk heb kunnen dienen.
Boris, Is er een verschil in opbouw met een boeddhistische of een niet boeddhistische film?
B: Er is inderdaad wel een verschil met mijn andere films. Deze film is veel langzamer. Het ritme is heel belangrijk, omdat dat het onderbewustzijn beïnvloedt. 80% Van hoe je een film waarneemt gebeurt met je onderbewuste. Je neemt slechts voor 20% met je bewustzijn waar, met je hersens, je intelligentie.
De muziek, de kleuren, het ritme van de montage van deze film maken je heel rustig. De film heeft een meditatieve kwaliteit. Wist je van te voren dat dat je aanpak zou zijn?
B: Nee, als je filmt denk je daar meestal nog niet aan. Later als je het materiaal ziet, dan kan je jezelf afvragen welke concepten je gaat gebruiken. Hoe je een bepaald ritme gaat toepassen. Ritme is het meest belangrijke van een film. Als er niet een bepaald ritme is, dan wordt de film ook niet goed ontvangen. Stel je maar eens voor als je Rinpoche zou horen vertellen en dat het dan als videoclip gemonteerd is. Het zou nergens op slaan. Dus je moet op zoek gaan naar een bepaalde vorm. De vorm ontstaat als je aan het filmen bent, maar ontstaat eigenlijk nog meer tijdens de montage.
De werking van de kleuren zijn ook heel belangrijk. De film heeft een hoop diepe en donkere kleuren. Het is rijk met kleur. Dat past ook bij deze filosofie.
Harald, zijn jouw visie op Rinpoche en het boeddhisme beïnvloed na het maken van deze film?
H: 'Ik heb Rinpoche in een heel andere context gezien. Normaal, in het westen, lees je zijn boek, je ontmoet hem en gaat naar zijn retraite. Maar je ziet het grotere plaatje niet. Toen we een hooggeplaatste persoon interviewden uit de streek waar Rinpoche vandaan kwam, was er iets dat me erg raakte. Ze zei: 'Het is goed dat Rinpoche naar het westen is gegaan. Maar ook hier hebben we hem heel erg nodig.´
Ook de andere mensen die over hem spraken hebben een diepe indruk op me gemaakt. Vooral in Sikkim. Ze hebben een totaal andere benadering en dankbaarheid over wat leraren voor hen betekenen en hoe bijzonder ze zijn. Rinpoche is afkomstig van een van de laatste generaties die opgegroeid is in Tibet. Het is een wonder dat hij in Cambridge gestudeerd heeft en dat hij besloot naar het westen te komen.
Dat veranderde mijn hele perspectief. Hier in het westen nemen we zoveel dingen voor lief; hij komt en hij geeft les. Ik zie het nu als een wonder dat ik hem ontmoet heb. Het heeft me heel dankbaar gemaakt.'