In een kort, afsluitend ‘uitgeleide’ wordt tenslotte nogmaals gesteld ‘dat er iets aan godsdienst is dat aantrekkelijk blijft ondanks de associatie ervan met allerlei wandaden, onheil en intolerantie’.
Er lijkt de laatste tijd bij enkele jongere filosofen (ook met islamitische achtergrond) een neiging te bestaan om zich vooral tegen het atheïsme te keren en in één moeite door de Verlichting en aanverwante maatschappelijke fenomenen op de korrel te nemen. Wat is de reden van een bijna panische schrikreactie tegenover atheïsme, atheïsten en seculariteit? Waarom deze paranoïde reacties bij mensen die aan een of ander geloof verbonden/gebonden zijn om zich zo agressief op te stellen? Het amateurisme en de krampachtigheid waarmee dat gebeurt is soms ontmoedigend. Temeer dat dit al-dan-niet verdoken neerkomt op een zich afkeren van positivisme, rationalisme en wetenschap en soms zweemt naar een terugkeer naar obscurantisme en spiritualisme.
Ook Vanden Auweele behoort hiertoe met zijn opstelling in het debat. Hij voert het debat alsof het om een strijd gaat tussen atheïsme en anti-atheïsme waarbij hij zich vooral geroepen voelt om zich tegen aanvallen vanuit het atheïsme te verdedigen. Hierbij schuift hij het atheïsme allerlei denkbeelden in de schoenen die doen vermoeden dat hij het beschouwt als een soort kerk en vooral als één die het christendom aanvalt en dus zijn vijand is. Wat hij het atheïsme allemaal toeschrijft en verwijt laat eerder vermoeden dat het probleem zich vooral in zijn hoofd bevindt.
Religie wordt door anti-atheïsten gezien als iets dat volledig buiten de maatschappelijke ontwikkelingen zou staan. Opmerkelijk is de onwetendheid (of is het ontkenning?) dat historische, politieke en sociologische factoren determinerend zijn geweest voor de evolutie van het hedendaagse denken rond god – religie – geloof – wereldbeeld – mensbeeld in onze maatschappij. In dit denken is weinig ruimte voor een rechtstreekse of onrechtstreekse interventie van een god.
Ontkenning/onwetendheid hiervan/hierover houdt tevens een miskenning in van het belang van het fenomeen macht en machtsmisbruik, nochtans steeds inherent aan de positie die religies in de maatschappij bezetten. Daardoor werden religies steeds gevaarlijker, zowel voor de maatschappij (waarvan zij denken en handelen beheersten) als voor de individuele burger wiens psychologisch evenwicht niet zelden een leven lang verstoord kan worden.
Inhoudelijk is het boek weinig relevant, de structuur is ongenietbaar, en het geheel is moeilijk leesbaar en weinig toegankelijk voor mensen die niet meestappen in het religieuze (vooral christelijk geïnspireerde) betoog. Het gebruik van een dikwijls hermetisch jargon uit de godsdienstwetenschappen maakt inleving in de tekst ook niet gemakkelijker…
De gehanteerde epistemologie doet eveneens vragen rijzen. De auteur doet uitspraken van speculatieve/metafysische orde wanneer hij het heeft over ‘transcendente dimensie’ en ‘mysterie’. Hij doet de uitspraken alsof ze wetenschappelijk zijn daar waar ze volgens hem tezelfdertijd verwijzen naar een domein dat volgens hem niet voor wetenschappelijke vorsing vatbaar is.
Zelfs Augustinus wordt van stal gehaald én aan diens uitspraken wordt door Vanden Auweele ook voor vandaag waarheidswaarde toegekend.
Het toekennen van wetenschappelijkheid aan deze stellingen doet de vraag rijzen of Vanden Auweele wel begrepen heeft dat wetenschap een proces van zoeken is beoefend door vrijdenkende mensen. Ook het opvoeren en gebruiken van kleine verhaaltjes (vertelselkes!) met zuiver anekdotische waarde uit de bijbel, uit de biografie van bekende figuren of zelfs uit het leven van de schrijver zélf, doet de wenkbrauwen fronsen. Wanneer ze dan ook nog leiden (als een soort ‘ex uno disce omnes’) tot grote conclusies en veralgemeningen, wordt er wel degelijk een loopje genomen met de academische epistemologie.
Deze monografie levert opnieuw een bewijs dat het quasi onmogelijk is om argumentaties en redeneringen te volgen die elementen inroepen en gebruiken die behoren tot een of andere metafysische, hogere, niet-zintuiglijke en erg individuele denkwereld van sommige groepen of mensen. Caveat! Deze monografie mag geenszins beschouwd worden als een geschrift dat de hand wil reiken aan andersdenkenden. Oecumenisch ingestelde tolerante personen/groepen zouden zich kunnen laten verleiden door het gebruik van een term als ‘niet-dogmatische religie’, maar dergelijke uitdrukking is gewoonweg misleidend en wordt dan opnieuw onmiddellijk door de context ‘recht’ getrokken.