Allereerst doordat de Noordoostpolder als zodanig een polder was die in 1940 droogviel. De Duitsers spanden zich in tijdens de oorlogsjaren om de ontginning voortvarend ter hand te nemen. Ze zagen de poldercultuur tot op zekere hoogte als een corsage voor de ariërs zoals zij die zich idealiter wensten. Tegelijk was de polder een manier voor mannen die voor de arbeidsinzet naar Duitsland moesten om aan de oorlogsindustrie te ontsnappen. Ze meldden zich bij het bureau van Knipmeijer in de Graafschap in Kampen en waren blij als ze in de polder mochten werken als pionier. Er waren ook mensen, wellicht ook joden, die de polder gebruikten om onder te duiken.
Flevoland heeft qua cultuurgrond minder met de jodenvervolging te maken dan de rest van de classis Overijssel-Flevoland. Dat is waar. Maar de mensen die uiteindelijk wel in Flevoland gingen wonen hebben allemaal een achtergrond op het oude land, waar de naziterreur wel plaatsvond. En wat meer is: de actuele vragen van discriminatie en antisemitisme en anti-islamitische agressie spelen in plaatsen als Almere en Lelystad evenzeer als in Zwolle en Enschede.
Er is sinds 1997 een joodse gemeente in Almere. Er zijn vanaf het begin tweewekelijkse synagogediensten gehouden en er kwam joods onderwijs. De gemeente Almere nam een jaar later op het bedrijventerrein Markerkant een eigen synagoge in gebruik en in 2004 kocht de gemeente een eigen joodse begraafplaats in Almere Stad. Ook in Lelystad ging men diensten houden. In 2015 is men een nieuwe sjoel in Almere gaan gebruiken in een anoniem ogend rijtjeshuis aan de Nimfkruidstraat. Dankzij een sponsoring van een familie uit New York kwam er een nieuwe Torarol. Tijdens een seideravond heeft men wel tot negentig mensen ontvangen. Ik ben in de pers nog geen reactie tegengekomen van hoe het bestuur van deze sjoel aankijkt tegen de verklaring die René de Reuver van plan is uit te spreken.
Qua aantallen veel groter zijn de moslimgemeenschappen in Flevoland. Je vindt diverse moskeeën in de polder, niet alleen in de bevolkingsrijke plaatsen Almere en Lelystad, maar ook in plekken als Dronten en Emmeloord. Diverse onderzoeken wijzen uit dat er agressie is tegen islamitische instellingen. Ineke van der Valk becijferde vier jaar geleden al weer dat 68 procent van de moskeeorganisaties te maken heeft gehad met agressie. Er ligt een directe relatie tussen het aantal PVV-stemmers en de cijfers van intimidatie, zo toonde de onderzoekster aan.
De relevantie van de verklaring voor Overijssel is makkelijk zichtbaar te maken. Je hoeft de cijfers er maar even bij te pakken. Van de tientallen joden in Zwartsluis hebben twee leden de oorlog overleefd. Van de tientallen joden in Kampen heeft alleen tandarts Polak zijn oorlogservaringen kunnen vertellen na de oorlog; hij dook onder bij een gereformeerde boer op het Kampereiland. Van de 492 joden in Deventer kwamen er 401 om in de oorlog. De joodse gemeenschap in Haaksbergen telde aan het begin van de twintigste eeuw zo’n zestig leden. Een derde kwam om in de oorlog; de anderen doken onder.
Pijnlijk waren de ervaringen van de joden in Zwartsluis, waar Wim Coster over schrijft. Er waren de gangbare discriminaties, waarbij bezit werd geconfisqueerd en er bordjes verschenen in het straatbeeld van ‘Joden verboden’. Buitengewoon wrang is het verhaal van Wolf Aronius, die jarenlang een leidinggevende positie had in de Sluziger synagoge. Hij was een ‘kenner van de wet en de profetie’. Aan de gevel van het gemeentehuis las Wolf begin 1941 dat hij zich als persoon van ‘joodse bloede’ moest melden via een officieel formulier. Dat je apart gezet wordt als ‘jood’ met een officiële registratie is al dramatisch. Maar Wolf moest voor dat formulier ook nog eens één gulden betalen. ‘De premie voor zijn doodvonnis’, noemt Coster het.