IJmeer geeft schat prijs | Het Parool
IJmeer geeft schat prijs
8 september 2009, 11:49
Het middendeel van het zeventiende-eeuwse schip wordt gelicht. In Amsterdam is nog niet eerder zo'n vaartuig geborgen. Foto Periplus Archeomare
AMSTERDAM - ''Hier doe je het voor!'' zegt stadsarcheoloog en hoogleraar Jerzy Gawronski, als maandagavond rond zevenen het zwarte geraamte van een historisch schip uit het IJmeer gevist wordt. Het gaat om een uniek wrak uit begin zeventiende eeuw.
Aan het ijzeren frame van de kraan hangt het middenstuk van een 'waterschip'. Het is 'het werkpaard van de Gouden Eeuw', dat werd gebruikt voor visserij, maar ook als sleper, om vrachtschepen de zandbanken bij Amsterdam over te sleuren.
Het wrak ligt in de vaargeul. Voor de berging moet sinds vrijdag de scheepvaart tussen het Markermeer en de Oranjesluizen worden omgeleid. Gisteren werd het centrale gedeelte geborgen van het wrak. Dat was onder water eerst in drie stukken gezaagd, omdat het anders uit elkaar zou zijn gevallen.
In het middendeel staat een 'bun', waar de bemanning levende vis opgesloten hield. Het schip is goed bewaard gebleven, aldus de archeoloog, zodat de bun vol graten, kieuwen en viskaken ligt. Zijn blik valt op merktekens in het hout. ''Gaat het om een merk van het hout of van de timmerman?'' vraagt Gawronski. ''We gaan het uitzoeken.''
Gawronski: ''Wij kunnen straks bijna vaststellen welke vis op welke dag vanwege schipbreuk niet geleverd is op de vismarkt, die stond op de plek waar nu de Bijenkorf staat.''
Het waterschip werd in 2007 gevonden bij het uitbaggeren van de oude vaargeul Amsterdam-Lemmer. De vondst van een munt uit 1596 wees erop dat het schip rond 1600 moet dateren. Het wrak werd eerst ontdaan van stenen, en van de afzettingen van zand en klei.
Het is voor het eerst dat in Amsterdam een schip wordt geborgen. Bureau Monumenten en Acheologie (BMA) heeft sinds augustus een opgravingsvergunning die niet alleen voor op land maar ook voor de waterbodems geldt. Gawronski: ''Mooi dat zich meteen een schip aandient dat geborgen moet worden.''
In deze omgeving worden zelden historische schepen omhoog gehaald, hoewel het Markermeer bezaaid ligt met wrakken. In Amsterdam is nooit een wrak gelicht, zegt Gawronski. ''En het zal niet snel meer voorkomen, omdat volgens de ethiek van de 'nieuwe archeologen' schepen onder water in zand en klei beter bewaard blijven voor latere generaties.''
Het bergen van dit schip gebeurt nu alleen omdat de vaargeul uitgebaggerd wordt en het wrak daarom toch niet behouden zou kunnen worden.
Op het Zeeburgereiland wordt het wrak voor onderzoek weer opgebouwd. Het achterschip ligt er al. Een lichte plek op de achtersteven geeft aan waar de ijzeren banden van het roer zaten.
Over de toekomst van dit waterschip kan archeoloog Wouter Waldus kort zijn: ''Het hout zal door droogte verpulveren. Conserveren voor een museum kan dus niet.'' Wel komt er binnenkort een open dag. (TON DAMEN)