Is er een recept voor Japan? | De Volkskrant
Is er een recept voor Japan?
Peter de Waard 19 augustus 2015, 02:00
De CEO van Toshiba, Masashi Muromachi. Beeld EPA
De topman van technologieconcern Toshiba maakte een buiging van 15 seconden als spijtbetuiging voordat hij op een persconferentie zijn aftreden bekendmaakte na een boekhoudschandaal. Cees van der Hoeven toonde geen moment berouw toen hij na een boekhoudschandaal bij Ahold moest aftreden. Hij begon weer als manusje-van-alles bij investeerder Marcel Boekhoorn.
Er bestaan grote culturele verschillen tussen Japan en de rest van de wereld. Misschien ligt het land daarom zo in de knoop met zichzelf. Japan is bijna perfect georganiseerd. De welvaart is redelijk verdeeld. Er is relatief weinig criminaliteit. Het volk is gedisciplineerd, werkt hard en betaalt punctueel de belastingen. Kortom, Japan heeft alles wat Griekenland niet zou hebben, maar het lukt al 25 jaar niet uit een negatieve spiraal te komen.
Abenomics lijkt inmiddels een fiasco na een hoopgevend begin. Al twee jaar wordt volgens het recept van premier Abe continu geld in de Japanse economie gepompt met het doel de inflatie aan te wakkeren tot minimaal 2 procent en consumptie en investeringen aan te zwengelen.
Maar het leidt eigenlijk alleen tot zeepbellen op de aandelen- en vastgoedmarkten. De koers van de Japanse yen is ten opzichte van de dollar met 32 procent gedaald in drie jaar, zonder dat het effect sorteert. Het Japanse aandeel in de wereldexport is sinds 2012 teruggelopen van 4,7 naar 4 procent. Zuid-Korea, dat zich op dezelfde afzetmarkten beweegt, heeft het aandeel zien toenemen, terwijl de Koreaanse munt ten opzichte van de yen 50 procent meer waard is geworden.
De inflatie is in Japan na een aanvankelijke stijging weer teruggevallen naar 0,7 procent. Voor 2016 en 2017 wordt een inflatie voorspeld van 1 procent. Dat zit nog ver onder de doelstelling.
De centrale bank koopt daarom al tweeënhalf jaar als een gek staatsobligaties van het eigen land op. Omdat Japan de hoogste schuldratio in de wereld heeft - 225 procent van het bbp - leek die voorraad oneindig. Nu heeft de Bank of Japan al 27 procent van alle Japanse staatsobligaties in bezit. Als ze in dit tempo doorgaat, bezit de Bank of Japan in 2020 liefst 65 procent van al het schuldpapier van het land. Dat is praktisch onhaalbaar, omdat Japanse banken, pensioenfondsen en verzekeraars ook staatsobligaties nodig hebben. Het plafond van de zogenoemde kwantitatieve verruiming komt in zicht.
Japans probleem is niet op te lossen met economische of monetaire middelen. Het is een demografisch en cultureel probleem. Als gevolg van het extreem lage geboortecijfer en de geringe immigratie is sprake van enorme vergrijzing, waardoor de bestedingen laag zijn. Er is weinig ondernemingszin en er zijn veel vaste machtsstructuren in bestaande bedrijven.
Dat vergt een cultuuromslag, geen economisch recept. Bij die omslag mogen ze hun buigtraditie best in stand houden.