Minder effectief sociaal-juridisch advies aan burgers door decentralisatie - HU Onderzoek
Minder effectief sociaal-juridisch advies aan burgers door decentralisatie
Sinds de decentralisatie van zorg en welzijn - van landelijke overheid naar gemeente - staat de toegang tot zorg voor de meest kwetsbaren in onze samenleving onder druk. Op basis van eigen onderzoek naar het verloop van de aanvragen voor specialistische zorg constateert het Lectoraat Toegang tot het Recht dat er belemmeringen zijn ontstaan als gevolg van het nieuwe beleid. De sociaal-economische mensenrechten die worden gesteld aan publieke diensten komen hierdoor onder druk te staan, zoals het recht op gezondheid, op een behoorlijke levensstandaard, op sociale zekerheid, en toegang tot het recht.
Het onderzoek Tussen Burgers en Recht Lokaal? dat in 2018 werd uitgevoerd onder wijkteams in Utrecht is een vervolg op het rapport Tussen Burgers en Mensenrechten Lokaal: Sociale Professionals over Toegang tot Zorg en Ondersteuning. In dit eerdere rapport van het HU-lectoraat Toegang tot het Recht stelde lokale sociaal werkers en teamleiders vier belemmeringen in toegang tot zorg en ondersteuning vast. Deze belemmeringen waren: de beperkte toegang tot de specialistische zorg, een te hoge inschatting van de zelfredzaamheid van burgers, de onduidelijke grenzen tussen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Wet langdurige zorg (Wlz) en een gebrek aan specifieke kennis en ervaring.
Door middel van interviews met tien sociaal raadslieden zijn de belemmeringen nu ook vanuit een sociaal-juridisch perspectief onderzocht. Uit dit recente onderzoek blijkt dat sociaal-raadslieden een bescheiden rol spelen in het versterken van toegang tot het recht van cliënten in relatie tot zorg en ondersteuning. Er is echter een risico dat ze deze rol minder of zelfs helemaal niet meer vervullen vanwege hun relatie met de gemeente - indirect hun werkgever – of met directe collega's. Dit heeft, ondanks de belangrijke adviserende eerstelijns-rol van sociaal raadslieden, zijn weerslag op het waarborgen van mensenrechten voor de meest kwetsbare burgers in onze maatschappij.
Bij de aanvraag van specialistische hulp adviseren sociaal-raadslieden over het verlenen van toegang tot zorg en ondersteuning op wijkniveau. Met hun sociaal-juridische achtergrond zouden zij de aanvraag van lokale zorg en de ondersteuning moeten waarborgen. Dit doen zij door het geven van advies aan sociale professionals. Ook staan deze eerstelijns rechtshulpverleners hulpzoekers bij; mensen die vanwege ziekte of lichamelijke beperking mogelijk in aanmerking komen voor extra zorg vanuit de gemeente. Dit laatste gebeurt door middel van het verwijzen naar onafhankelijke cliëntondersteuners. Tevens helpen zij bij toegang tot voorzieningen die niet verlopen via de Wmo.
Alicia Dibbets en Quirine Eijkman (2019). Tussen Burgers en Recht Lokaal?: Sociaal Raadslieden over Toegang tot Zorg en Ondersteuning, Kenniscentrum Sociale Innovatie, Utrecht: Hogeschool Utrecht