Blikken in het zieleleven van den Javaan en zijner overheerschers » Kohlbrugge, Jacob Hermann Friedrich » 1907 - Pag. 29 | Delpher
geloof maakt den Christen tot Gods kind, de Javaan wordt door ilmoes een Godmensch, een Allahmanoengsa."
En Adbul Rivai ') zelf een Maleier, die ook lang op Java woonde, verklaart: "Slechts door dit geloof te bestudeeren leert men de inlandsche bevolking kennen. Immers staan hiermede, behalve hare godsdienst ook zeden en gewoonten, met welke weder hare wetten in overeenstemming zijn, in nauw verband. In poëzie en proza, in gezangen en spreuken leest men dat eeuwenoud vaststaand geloof," en verder: "Want dit geloof is het, dat de bezielende macht der inlanders is, welke hen in vrede onder elkaar doet leven en de macht die "the public spirit" der inlandsche bevolking beheerscht. Het geeft haar kracht en moed in den strijd en moeielijkheden, spoort haar aan tot daden van doodsverachting en edelmoedige zelfopoffering en schenkt haar rust en naastenliefde in tijden van vrede. Niets zullen de inlanders doen zonder hun vertrouwen in de ilmoes. Nooit, onder geen omstandigheden zullen zij hun geloof, dat hun een gedeelte van hun eigen "ik" is verloochenen. En daarom waag ik hier de stelling te verkondigen, dat een inlander, die de macht der ilmoes ontkent, geen inlander meer is."
En hoe wordt die ngelmoe nu toegepast? Wel men behoeft slechts de bijbehoorende rapal te kennen, de tooverspreuk, om die dan eventueel na lang vasten of slapeloos doorgebrachte nachten op te dreunen. En waar bestaan die tooverformulieren uit? Het antwoord gaf Harthoorn :