Deze gebouwen zijn dus in hun overgrote meerderheid, na de verwoesting van de Tempel gesticht, tijdens de verstrooiing van het Joodse volk. Daaruit kan men het bewijs putten, dat synagogen nimmer een eigen stijl, of eigen bouwkunst bezaten. Slechts verstrooide volksgroepen, onder vreemde volken geduld, en vrijheid van godsdienst gekregen hebbende, ontwikkelden zich na langere of kortere tijd zodanig in kracht, dat zij tot het stichten van een Beth-Haknesset overgingen. Het valt dus niet te verwonderen, dat de onder zulke omstandigheden gestichte gebouwen geen zodanig representatief karakter dragen, als de ons overgebleven monumenten uit de grote stijlperioden. Nochtans gewaagt de historie uit enige eeuwen voor de gewone jaartelling van een synagoge te Alexandrië, van meer dan gewone afmetingen, die zelfs zo groot was, dat de verzamelde gemeente door middel van vlaggenseinen de vordering van het gebed des voorlezers werd gemeld.
De verstrooiing en eeuwenlange vervolging van ons volk was mede oorzaak dat men zich ook lange tijd tevreden stelde, nadat men deze eerst in het geheim had gehouden, godsdienstoefeningen in niet daartoe gestichte gebouwen te organiseren, zoals wij ook nog als zodanig onze gewre-sjoelen bezitten. Ook de ruimte waar men voor de leeroefeningen bijeen kwam, fungeerde lange tijden tot synagoge; ook werden deze dikwijls uitgebreid met ruimten, speciaal voor het uitspreken van het gebed, waardoor het prototype van onze tegenwoordige synagogen ontstond. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de Heilige Arke in haar primitiefste vorm een draagbare Ã¢â‚¬â€˜ in elk geval een verplaatsbare was, die in de leerscholen, welke ook voor profane doeleinden werden gebruikt, op de tijden van het gebed wanneer de eredienst de Heilige Arke vereiste, werd binnen gedragen. Toen later de ontwikkeling der synagoge zich ruimer baan brak, kreeg de Heilige Arke haar vaste plaats in het grondvlak, en was daarmede het dominerende moment in de synagogengebouw gevestigd. De oriëntering van het gebouw was daarmede vastgesteld en het hoofdmoment voor de architectonische ontwikkeling geschapen. Als tweede moment volgde de “Biema”.
De Heilige Arke, als dominerende factor van het grondplan, werd zelfs in haar eerste verschijning op een verhevenheid, de “Doechen” geplaatst, welke combinatie zich in verschillende architectonische uitingen ontwikkelde. In vele nieuwere buitenlandse synagogen treft men in tegenstelling met de Hollandse, dan ook een ruim ontwikkelde “Doechen” aan, waar ter plaatse de gehele eredienst zich concentreert, en waarop zowel de Heilige Arke als “Almemmer” en “Omed” zich verenigd. Begrijpelijkerwijze brengt een dusdanige uitbreiding van het hoofdmoment, de bouwkundige ontwikkeling der synagoge op een hoger plan.
De vrouwensjoel, bij de oudste vondsten geheel afwezig, komt bij de latere ook een fase van ontwikkeling. Men vindt een bijruimte, waarbij men curieuze gevallen aantreft, hoe sterk de separatie van vrouwen en mannen is toegepast (Vrouwen konden slechts door enige smalle muurpleten in de mannenafdeling zien). Later komt het bouwen van galerijen daarvoor in toepassing. In andere centra, ook in Holland, ontwikkelt zich de “vrijstaande” Biema, waarmede veelal een meer centrale bouw ontstaat. Zeer belangwekkende voorbeelden van oude synagoge-bouw bestaan in Europa in Praag, Furth, Worms, Regensburg, Frankford, Posen, enz. In Worms, Friedberg, Offenbach en Spyer zijn interessante specima van oude Mikwe’s, aan de synagoge gelegen, bewaard gebleven. Deze Mikwe’s leidden langs lange trappen tot verdiepte baden, rechtstreeks met de langslopende rivier in verbinding staande.
En zo nadert men de Renaissance waarin de vervolgingen in verschillende landen minder voorkomen, de Joodse volksgroepen, van hun bestaan zekerder worden en tot stichting van grotere synagogengebouwen overgaan. Men kan ter bestudering van dezulke in ons eigen land terecht. De meest belangwekkende is zeker de synagoge der Portugese Gemeente in Amsterdam. Ook de daartegenover gelegen synagogen der Hoogduitse Gemeente geven behoorlijke voorbeelden. Nochtans moet het worden gezegd, dat men hierbij het verschijnsel kan constateren, dat, behalve aan de behoefte ten aanzien van de eredienst, overigens niets “Joods” aan zulke gebouwen te ontdekken valt, uitgezonderd dan de meestal nog wel geschilderde Hebreeuwse teksten. Men bouwt of laat bouwen in de “stijl”of in een “stijlnamaak”die het volk, waartussen men leeft, naar voren brengt. Ook het interieur, waarbinnen de vromen, in hun eigen gebed in hun eigen taal, hun innigste gevoelens tegenover het Opperwezen uitstorten, is in “geassimileerde” vormen bewerkt. Hoe ziet men, voornamelijk in het buitenland, evenwel in Westerse landen, bij synagogenbouw de toepassing van Arabische en Moorse bouwstijlen, blijkbaar omdat ze “Oosters” zijn, dikwijls toegepast.