Nieuwe of Littéraire Sociëteit De Witte - Atlassenkamer - Locaties.nl
Geschiedenis t/m WO II
Tot november 2013 was de huidige Atlassenkamer bekend onder de naam Bovenkamer. De ruimte is rond 1930 in gebruik genomen om het groeiend aantal boeken van de – op dat moment inmiddels 70 jaar bestaande – bibliotheek een plaats te kunnen geven. De ruimte herbergt 6.000 boeken. De boeken die er heden staan zijn niet de boeken van destijds. Immers op 11 juli 1941 werd de sociëteit door de "Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des SD" gesloten en opgeheven.
Op Duits bevel werd de bibliotheek geïnventariseerd en in beslag genomen door het zogenaamde 'Departement van Volksvoorlichting en Kunsten'. Een groot deel van de collectie werd op transport gesteld naar diverse onzekere bestemmingen waaronder de grotten van de Sint Pietersberg, het Rothschild Museum in Frankfurt, geheime opslagplaatsen in de buurt van Berlijn en later naar Minsk als oorlogsbuit van de Russen. In Nederland bleven 7.000 van de oorspronkelijke 20.000 boeken achter.
Het gebouw van de sociëteit werd in 1941 in gebruik genomen als 'Kasino der Reichskommissars', een sociëteit voor Duitse officieren en hoge Duitse ambtenaren. De Wehrmacht bouwde in de huidige Atlassenkamer een telefooncentrale. Alle boekenkasten werden gesloopt. Het raam van deze ruimte was het hoogste punt van het gebouw en gaf goed zicht op het Plein, waar belangrijke Duitse instanties waren gevestigd (bron: Erik P. Löffler).
Na de bevrijding nam de Canadian Military Force samen met de British Army of the Rhine de nog functionerende telefooncentrale in gebruik. De telefooncentrale werd pas ontmanteld in april 1946. Om dit stuk geschiedenis niet verloren te laten gaan is in de zomer van 2014, tijdens de renovatie van deze ruimte, de door de Engelsen op de muur aangebrachte plattegrond van de geallieerde telefoonverbindingen gerestaureerd.
De 7.000 boeken die niet door de Duitsers werden meegenomen zijn na de oorlog in de bibliotheek teruggekeerd en hebben een plaats gekregen in deze ruimte. Tevens bevinden zich hier bijzondere plaatwerken en atlassen. Atlassen vormen van oudsher een verzamelobject van de bibliotheek van De Witte. Samen met toenmalige schenkingen van leden vormt dit de geïmproviseerde na-oorlogse collectie (kast 1 t/m 23). Het overige van de huidige collectie bevindt zich in het Uitleenbureau en op de boekenzolder (kast 24 t/m 86). Zie de standplaatslijst in het Uitleenbureau.
In 2014 is de Atlassenkamer uitgebreid gerestaureerd.
In dit kader van het verzamelen van atlassen is tussen 2005 en 2012 dankzij een schenking van een lid de aanschaf van de opnieuw uitgegeven 9-delige serie atlassen van de VOC en WIC mogelijk geworden inclusief de aanschaf van een speciaal ontworpen en voor dit doel vervaardigde kast.
Tevens werd begin 2013 bekend dat kon worden ingeschreven op een heruitgave van de 'Atlas der Neederlanden'. Deze atlas is een zogenaamde 'verzamelatlas'. Het origineel berust bij de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam. Van een verzamelatlas bestaat altijd maar één exemplaar.
Deze Atlas der Neederlanden is de grootste en meest complete verzamelatlas die bewaard is gebleven. De atlas toont de Nederlanden in de 17e en 18e eeuw en in de Franse tijd met in totaal circa 600 kaarten van de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden. Provinciebesturen, waterschappen, dijkgraven, grootgrondbezitters, rijke handelaren, allen hebben bijgedragen aan de bonte schakering van informatieve landkaarten. Een opdrachtgever is niet bekend. Gesuggereerd wordt dat dit Koning Willem I geweest zou kunnen zijn.
Het origineel van deze atlas heeft in de loop der eeuwen veel geleden. In 2005 is besloten tot restauratie en reproductie in de vorm van een facsimile-uitgave van100 exemplaren in 9 banden inclusief een deel X waarin een beschrijving wordt gegeven van het tot stand komen van het gehele project. Elk van de 600 kaarten uit de negen delen wordt in dit deel X afzonderlijk opgevoerd met afbeelding, beschrijving en toelichting.
Wederom dankzij een schenking van hetzelfde lid kon worden ingeschreven op deze serie en tevens werd voor een tweede maal een speciaal ontworpen kast vervaardigd. Het geheel kon eind 2013 geplaatst worden in de inmiddels tot Atlassenkamer omgedoopte Bovenkamer.