Toont de canon zich te gevoelig voor de tijdgeest? Dat valt reuze mee | Trouw
CommentaarNederlandse geschiedenis
Toont de canon zich te gevoelig voor de tijdgeest? Dat valt reuze mee
Redactie Trouw 25 juni 2020, 8:28
Willem Drees eruit, Marga Klompé erin, Karel V eruit, Anton de Kom erin. Er is nogal wat gesleuteld aan de canon van de Nederlandse geschiedenis. Van de vijftig vensters die de canon telt zijn er 36 herschreven en tien gewisseld. Toont de canon zich daarmee te gevoelig voor de tijdgeest? Dat valt reuze mee. Het is goed dat onze blik op geschiedenis van tijd tot tijd kritisch onder de loep wordt genomen.
De canon bestaat sinds 2006 en beoogt scholieren een veelzijdig beeld van geschiedenis te geven. Ook toen al waren de vijftig vensters onderwerp van bij tijden heftige discussie. Want wat was het nu eigenlijk? Een educatief hulpmiddel of nieuwe lijm om de samenleving na de Fortuyn-revolte bijeen te houden? Moesten we trots zijn op onze nationale symbolen en personen of ons er juist rekenschap van geven? Mediëvist Frits van Oostrom hakte destijds de knopen door. Ditmaal was het James Kennedy, hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, die de opdracht kreeg. Tekenend voor de maatschappelijke gevoeligheid is dat minister Van Engelshoven van cultuur meer aandacht wilde voor 'de zwarte bladzijden', maar dit op last van de Kamer uit de opdracht moest schrappen.
Toch is Kennedy erin geslaagd een meerstemmiger canon neer te zetten. Daarin klinkt ook, in zijn woorden, "het geluid van minder machtige mensen". Met de Surinaamse antikoloniale schrijver, activist en verzetsheld Anton de Kom, en met thema's als slavernij en gastarbeiders als meest opvallende wijzigingen. De commissie-Kennedy adviseerde verder om iedere tien jaar de canon grondig te herzien.
Dat kan het verwijt opleveren dat de canon in deze tijden van anti-racisme-protesten te 'actueel' wordt, een speelbal van de tijdgeest, wat dat dan ook mag zijn. Dat doet onrecht aan de betekenis van het belang van veranderingen in het maatschappelijk debat. Geschiedschrijving houdt altijd een keus in voor een perspectief, en te lang is dit het perspectief van witte machtige mannen geweest. Meer aandacht voor maatschappelijke waarden is juist welkom, zonder dat dit afbreuk doet aan wetenschappelijk onderbouwde feiten. Of zoals Kennedy zelf zegt: Dit is geen heruitvinding van de Nederlandse geschiedenis.
Laat het dus een geruststelling zijn dat de canon niet in beton gegoten is. Het geheel biedt niet meer, maar ook niet minder dan 'doorkijkjes' op de Nederlandse geschiedenis. Lang vergeten of genegeerde stemmen kunnen zo alsnog worden gehoord. En dan kan over honderd jaar altijd nog een historicus promoveren op de ontwikkeling van de canon door de jaren heen.