3D-dansdocumentaire Cunningham bevat bedwelmende choreografieën in gespikkelde bodysuits ★★★☆☆ | De Volkskrant
FilmrecensieCunningham
3D-dansdocumentaire Cunningham bevat bedwelmende choreografieën in gespikkelde bodysuits ★★★☆☆
Voor deze film over dansvernieuwer Merce Cunningham werden zijn choreografieën op bijzondere locaties én met drones gefilmd.
Annette Embrechts 9 september 2020, 17:57
Merce Cunningham tijdens 'Antic Meet' (1958), een samenwerking tussen Cunningham, zijn dansers, kunstenaar Robert Rauschenberg en componist John Cage. Beeld Robert Rutledge
Weinig invloedrijke kunstenaars zijn zo egoloos als de beroemde dansvernieuwer Merce Cunningham (1919-2009). De Amerikaan wilde alleen 'danser' worden genoemd, nooit choreograaf of avant-gardist. Iemand die beweegt, ook onder moeilijke omstandigheden. En lastig waren de condities aan begin en eind van Cunninghams zeventig jaar omspannende, wereldvermaarde carrière. Ondanks jarenlange artritis – een gevolg van jong en vaak dansen op koude, harde ondergrond – was hij tot zijn dood op 90-jarige leeftijd dagelijks in de dansstudio te vinden, in zijn rolstoel.
De beginjaren waren nog zwaarder, zo illustreert de 3D-dansdocumentaire Cunningham. Met weinig introductie maar veel historisch materiaal omspant filmregisseur Alla Kovgan drie decennia uit Cunninghams carrière, van 1942 tot 1972. De rustige, aimabele danser ontdekt zijn zielsverwantschap met componist en levenspartner John Cage (1912-1992) en de Amerikaanse popartkunstenaar Richard Rauschenberg (1925-2008). 'We hebben twee dingen gemeen: onze ideeën en onze armoede', zo blikt de schilder vrolijk terug. We zien Cunningham begin jaren veertig blootsvoets dansen – zijn vermaarde tenen zijn veelvuldig in beeld – in zijn koude krot in New York, terwijl hij vertelt hoe hij op straat hout moet sprokkelen om zijn huis warm te stoken. Ook zijn dansers, volgelingen bijna, vragen zich wanhopig af hoe ze met z'n tienen moeten rondkomen van 25 dollar, op tour door Ohio, in een rammelende bus, picknickend met door Cage geplukte paddestoelen. 'Gewoon in beweging blijven', adviseert Cunningham.
Merce Cunningham met dansers in zijn choreografie 'Summerspace' (1958). Beeld Robert Rutledge
Veel meer komen we niet te weten over Cunninghams privéleven. Zijn jeugd, waarin hij leerde tapdansen in de keuken van mevrouw Barrett, blijft buiten schot, evenals zijn start als danser bij danslegende Martha Graham (1894-1991). Wel lezen we ontroerend korte briefjes van Cage: '17 august 1944, when are we going te be together?' Zijn ondertekening – The Nameless One – vervangt hij door Love, John.
Creëren op basis van toeval, beslissen door muntworpen, het bij de première voor het eerst samenbrengen van dans, muziek, kostuums en decor en het samenwerken op basis van vertrouwen, dit alles trekt voorbij in split screens met zwart-witbeelden. 'Niemand is verantwoordelijk. Niemand is onverantwoordelijk', benadrukt Cunningham. 'We interpreteren geen muziek. We presenteren beweging. Interpreteren doet het publiek.' Dat moest er in het begin niets van hebben. Een danscriticus vroeg haar entreegeld, treinticket en oppaskosten terug.
Kleurrijk zijn vooral de nieuw gefilmde, soms met drones vastgelegde choreografieën van Cunningham, door zijn trouwe dansers hernomen op gestileerde locaties zoals een glazen luchtbrug, een antieke balzaal en een grasgroen vijverpark. Het 3D-effect met gespikkelde bodysuits werkt daarbij werkelijk bedwelmend.