Of leenstelsel arme studenten afschrikt weten we nog niet | De Volkskrant
Sander van Walsum 20 april 2016, 19:49
De gevolgen van de invoering van het sociaal leenstelsel - of 'studievoorschot' - in het hoger onderwijs waren tot op zekere hoogte te voorzien: in het laatste jaar vóór de invoering van het nieuwe systeem zwol de instroom aan door toedoen van studenten die nog wilden profiteren van de basisbeurs (zo'n 280 euro per maand voor uitwonenden). In het eerste jaar ná de stelselwijziging ontbreekt deze prikkel en neemt het aantal inschrijvingen weer af. Minister Jet Bussemaker vergeleek deze beweging met een boeggolf.
Waar het eerste effect nog van calculerend burgerschap heette te getuigen, geldt het tweede effect als het zoveelste symptoom van een sociale tweedeling in het onderwijs. Het zijn namelijk kinderen van lager opgeleiden die afzien van een studie uit beduchtheid voor de schuld die daaruit voortvloeit.
Als het leenstelsel, dat niet zonder reden sociaal is genoemd, de toegankelijkheid van het hoger onderwijs inderdaad structureel zou beperken, zijn wellicht maatregelen nodig. Maar daarvoor is het nu nog te vroeg. De balans kan pas over enkele jaren worden opgemaakt. Daarbij moet niet alleen worden gekeken naar de gevolgen voor de sociaal zwakkeren, maar ook naar de ontwikkeling van de totale studieschuld in Nederland en naar de verbetering van de onderwijskwaliteit die de politiek bij de invoering van het leenstelsel in het vooruitzicht heeft gesteld.
Tot die tijd moet de sociale pretentie van het studievoorschot zo goed mogelijk gestand worden gedaan. Studenten wier ouders niet aan de studiekosten kunnen of willen bijdragen, moeten weten dat ze in aanmerking komen voor een beurs. Voor deze groep zou de afschaffing van de studiefinanciering dus geen nadelige gevolgen moeten hebben. Verder kan het geen kwaad studenten erop te attenderen dat de voorwaarden voor de uitkering en terugbetaling van studieleningen uiterst mild zijn - zeker in vergelijking met de Verenigde Staten, waar de collectieve studieschuld een bijna ondraaglijke last vormt.
Als het leenstelsel zwak gemotiveerde scholieren afschrikt, is dat slechts een aanbeveling. Want voortijdige studie-uitval is nog altijd een van de grootste problemen van het hoger onderwijs in Nederland.