‘Terecht onderscheidt hij (dat is Van Riessen, R.B.) tussen wet en wetmatigheid/orde en ordelijkheid. Tevens heb ik van hem geleerd dat wetmatigheid (ordelijkheid) behoort bij datgene wat onderworpen is aan de wet (hetzij een subject, hetzij een object) – want slechts datgene wat onderworpen is aan de wet kan de maat van de wet bezitten en zodoende wet-matig optreden[34]’.
De zinkern van het fysisch-chemische aspect daarentegen is verandering. Binnen dit aspect is er sprake van de onomkeerbare causaliteitsrelatie van oorzaak en gevolg. Ook in dit modale aspect fungeert ieder ding. Alles in de tijd, alles wat onderworpen is aan de tijd(structuren), de subjectzijde der dingen, heeft niet alleen iets constants aan zich, maar is ook aan fysisch-chemische verandering onderhevig. En ook aan de wetzijde is er verandering te onderkennen. Deze is zichtbaar bij het ontsluitingsproces, het wordingsproces, zoals dat te zien is bij de ‘soortvorming’, bij de uitwaaiering over de aarde van de pluripotent geschapen oertypen[35]. Dit verbaast ons niet, gezien de eerder genoemde onverbrekelijke correlatie van wetzijde en subjectzijde.
Op deze wijze doet de WdW zowel recht aan de voor-theoretische ervaring van de modaal dus universeel aanwezige constantie van de discrete, discontinue individuen in deze tijdelijke werkelijkheid, als aan de naïeve ervaring van modaal dus universeel aanwezige verandering binnen de continue speelruimte van hun soortelijke categorie, aangezien zij de eerste vier modale aspecten van de kosmische tijdsorde (het aritmetische, het ruimtelijke, het kinematische en het fysisch-chemische aspect) erkent als tot elkander onherleidbaar, als alle vier soeverein in eigen modale (structuur)wetskring. Noch de in het voorgaande geschetste macro-evolutionistische poging tot fysicalistische reductie van het kinematische aspect van de constantie tot het erdoor gefundeerde fysisch-chemische aspect van de verandering, noch de poging tot nominalistische reductie van het ruimtelijke aspect der continue uitgebreidheid tot de aritmetische zinzijde van de discrete punten, door welke laatste poging het werkelijke bestaan van categorieën (van universalia) ten diepste ontkend wordt, is gelukt.
[5] C. Ouwendorp: ‘Het probleem van het universele en het individuele’: p. 26, voetnoot 1; Phil. Ref. 59 (1) (1994)
[11] In een voetnoot op p. 134 wordt in Sciëntia het transcendentele onderzoek naar deze individualiteitsstructuren door Dooyeweerd, ‘na dat der modale structuren, wel het belangrijkste positieve onderdeel van de Wijsbegeerte der Wetsidee’ genoemd.
[12] Door R. Junker en S. Scherer ‘Grundtypen’ (Eng.: ‘basic types’) genaamd, binnen het Amerikaanse creationisme ‘created kinds’, door P. Borger ‘baranomen’ en door P. Scheele ‘oertypen’. Ik geef de voorkeur aan hantering van de term die Dooyeweerd al gebruikte in de jaren dertig van de vorige eeuw, dus ‘elementair stamtype’. Zijn leerling J.H. Diemer sprak in diezelfde tijd ook wel over het ‘biotype’. Ook is sprake van het ‘genotype’. In de ‘New Critique’ wordt ‘stamtype’ vertaald met ‘genotype’ of ‘primary type’. Maar deze term wordt ook wel gebruikt om de situatie m.b.t. een enkele genlocus weer te geven: die kan homozygoot dominant, heterozygoot, of homozygoot recessief zijn. De eerste twee genotypen geven dan hetzelfde fenotype ofwel variabiliteitstype ofwel rastype te zien.
[13] Overigens vormt het bestaan van voor een bepaald basistype unieke genen (de zgn. weesgenen) een sterke aanwijzing voor polyfyletisme.
[14] Er is dus geen enkele biologische (en geen enkele filosofische) reden om te denken dat er geen harde grenzen, dus grenzen die evolutionair niet te overbruggen zijn, tussen groepen organismen bestaan. Er is, biochemisch, moleculair-biologisch en celbiologisch bezien, zelfs alle reden om het tegendeel te beweren: er is alle reden om het bestaan van harde grenzen te veronderstellen. Dat is de onherleidbare complexiteit. Ieders alledaagse ervaring rechtvaardigt deze positie ook. Evenals (kennelijk) het fossielenverslag, als ik af mag gaan op hetgeen vooraanstaande, niet-creationistische paleontologen hierover gezegd hebben.
[16] D.F.M. Strauss: ‘A perspective on (neo-)Darwinism’: p. 20; zie ook a.w.: p. 10, zijn ‘Philosophy – Discipline of the Disciplines’: p. 490, en zijn: ‘Taal en historiciteit als bemiddelaars tussen geloven en denken’: voetnoot 1 op pp. 134-135; Phil. Ref. 50 (2) (1985)