Merkwaardig is nu dat de gevestigde meningen over die vele goden waarover mythologische verhalen worden verteld bijna altijd uiting geven aan het idee dat de functie van de goden was om de verschillende aspecten van de werkelijkheid te verklaren. Met andere woorden, de mensen in de oudheid werden en worden nog steeds geacht goden en godinnen bij natuurverschijnselen te verzinnen. Dat is vreemd en zelfs onlogisch. Waarom zouden mensen supermensen verzinnen – want dat waren de goden doorgaans – om allerlei natuurverschijnselen te verklaren.
Is het niet veel meer voor de hand liggend dat eenvoudige mensen hoog ontwikkelde mensen ontmoetten die in hun ogen toverachtige dingen deden, dingen die bij een huidige nadere beschouwing thuis horen in de hoek van de toegepaste wetenschappen. Veel vanzelfsprekender lijkt mij dat, maar ik heb een aardig voorbeeld uit onze eigen jongste geschiedenis. In het verleden heb ik er al eens eerder over geschreven, maar dat is zo lang geleden dat ik het wel aandurf om ervan uit te gaan dat mijn lezers het waarschijnlijk vergeten zijn.
Het onderwerp waarover ik toen schreef werd “cargo religie” genoemd. Cargo is lading of vracht en daarmee had de oorsprong van die bijzondere godsdienstige uiting dus te maken. Het verhaal was als volgt. Een klein vliegtuig moest een noodlanding maken in Nieuw-Guinea. Als ik het me goed herinner betrof het een verkenningsgroepje waarbij ook een arts was en uiteraard een piloot met de nodige technische kennis. In het gebied leefde een natuurvolk dat niet eerder in aanraking was geweest met de westerse technische beschaving. Het kostte enige tijd om het vliegtuigje te repareren en er werden twee palen gezocht en neer gezet met daartussen een lange koperdraad die als antenne moest dienen om er zeker van te zijn dat het bericht via de boordradio de beschaafde wereld zou bereiken. Intussen waren er contacten met de bevolking en de arts van het gezelschap kon, gebruik makend van de medicijnvoorraad een aantal zieke mensen van de primitieve bevolking helpen. Na enige tijd waren er via een overvliegend vliegtuig voldoende materialen gedropt om de nodige reparaties te verrichten en kon de groep weer vertrekken.
Een aantal jaren later kwam een andere groep onderzoekers op die plek en trof daar tot hun verbazing twee palen aan, waartussen een touw was gespannen. De primitieve bevolking had waargenomen dat andere hulpvaardige “goden” met twee palen en een draad waren opgeroepen. Het feit dat het een koperdraad was geweest die verbonden was met de boordradio hadden die eenvoudige mensen natuurlijk niet begrepen. De twee palen met de draad ertussen werden geacht te kunnen dienen op de goden op te roepen.
Dit is een voorbeeld van een zogenaamde cargo religie. Duiding van goden op basis van onbegrepen handelingen en voorwerpen die gebruikt waren door een onbegrepen hogere beschaving.
Als verklaring voor het benoemen en beschrijven van goden is dit een veel voor de hand liggender denkwijze dan te veronderstellen dat een ingewikkelde godenwereld door primitieve mensen werd verzonnen om de natuurverschijnselen en alle natuurlijke samenhangen te verklaren.
Ik wil dan eigenlijk ook voorstellen om er eens vanuit te gaan dat de zogenaamde goden die in allerlei mythologieën een rol spelen niet als fantasiewezens te benaderen, maar als mensen met een technisch hoge beschaving. Dat ze door de gewone mensen als goden werden beschouwd had enerzijds te maken met hun verrichtingen en manieren waarop ze zich konden verplaatsen en anderzijds met het feit dat ze vele malen ouder konden worden dan de gewone mensen.