Zwart-wit geredeneerd, vanuit een klassikale schoolorganisatie zou de eerste reactie kunnen zijn dat vrijheid kan leiden tot ordeloosheid. Niets is minder waar. Binnen het daltononderwijs heeft ieder kind de vrijheid om:
hoeveel taken geef ik de kinderen op, zijn de kinderen toe aan een grotere taak (dagtaak, meerdaagse taak en weektaak);
Van ieder kind wordt een bepaalde basisprestatie verwacht die haalbaar moet zijn. Wij delen de groep kinderen op in drie niveaus. Leerlingen die meer kunnen presteren, moeten dus ook meer doen of ander uitdagend werk krijgen. Zijn de kinderen klaar met hun taak, dan kijken ze op hun weektaak wat de andere taken zijn die ze moeten doen. Natuurlijk heeft de leerkracht bij dit alles een begeleidende rol en zal handelen indien dit gewenst is. De vrijheid is er bij de kinderen,maar wel in gebondenheid: dreigt er iets mis te gaan, dan zal de leerkracht sturend bijstellen. De rol van de leerkracht wijzigt. Hij wordt van leider meer begeleider. Hij heeft meer mogelijkheden om kinderen met achterstanden en kinderen die meer aankunnen, te helpen binnen de groep.