Frederik Dhondt: Heeft Sarko nu al verloren of niet ?
De Franse pers maakt zich traditiegetrouw jaren op voorhand druk over de politieke hoogmis van de vijfde republiek, de rechtstreekse verkiezing van de President. Zoals ik al eerder op deze blog berichtte, heeft de UMP de laatste verkiezingen voor het zo ver is (april-mei 2012) met glans verloren.
Nu goed, links wint echt bijna altijd bij lokale/regionale/intermediaire verkiezingen sinds 2001 (régionales 2004 = landslide; municipales 2008 = idem; régionales 2010 = idem), zonder dat zich dat in 2002 of 2007 heeft vertaald in een nationale overwinning. Maar... aan alle liedjes komt ooit een eind.
Het traditionele scenario (dat al meer dan een jaar in de media wordt herhaald), ziet er als volgt uit:
- Sarkozy wordt uitgespuwd door de publieke opinie en lijkt onverkiesbaar; maar in een eerste fase profiteert enkel het FN daarvan (de meeste ontevredenen blijven thuis bij de cantonales, 2012 is een ander verhaal)
- de socialisten moorden elkaar uit in hun "open primaries", die worden gesaboteerd door rechtse kiezers, die er massaal aan deelnemen om de slechtste (François Hollande of Ségolène Royal) te laten winnen
- de UMP weet zich te verenigen rond Sarko, die uiteindelijk met een mooie score de stemmen van het Front National opeist, na de traditionele anti-vreemdelingen en anti-criminaliteitstoer op te gaan
Dit scenario is ongeveer dat van 2007. Van buitenaf gezien had Royal toen alle kansen om te winnen. Voor de Fransen was de vraag helemaal anders: Royal was gedecridibiliseerd door een aantal persoonlijke kleine blunders, die door het internet en (deels vijandige) media aan haar zijn blijven kleven, maar had eigenlijk ook voortdurend dolken in de rug te verwerken van de collega-socialisten. Vanuit dat standpunt bekeken, heeft Frankrijk voor de minst incompetente kandidaat gekozen: Sarko.
Nu, bij de PS is wel wat veranderd sinds 2007. Martine Aubry is niet alleen verstandig (zoals François Hollande, die Sciences Po-ENA-HEC gedaan heeft), maar heeft ook een hart voor de partij. Ik was vorige week maandag op een debat van Terra Nova, de progressieve denktank van de PS. Olivier Ferrand, die de zaak leidt, zat de werkgroep voor die de huidige "open primaries" op het getouw heeft gezet.
De fine fleur van de Franse intellectuele, administratieve en juridische elites is betrokken bij het proces. Bijvoorbeeld Marc Lazar (Italiëspecialist van Sciences Po) en Mireille Delmas-Marty (leerstoel recht in het Collège de France, de hoogste post die je in Frankrijk kan bekomen als wetenschapper) hebben hun schouders gezet onder uitwerking resp. toezicht op de kiesverrichtingen. Er is expliciet voorzien in een verzoeningsmoment, zoals de democratische conventie in de VS, waarbij de verslagenen
- hun nederlaag erkennen
- zich achter de winnaar scharen
Dit vitale element was in 2007 niet aanwezig. Hollande (mijnheer "vleesgeworden zachte consensus") had toen amper 300 partij-notabelen bijeengebracht en voornamelijk over zichzelf gepraat. Gevolg: de geslagenen (Fabius, DSK) hebben Royal vervolgens vrolijk in de rug geschoten, de rest van de partij-elites geloofde niet in haar en ze heeft uiteindelijk verloren. Met als gevolg tien jaar rechts bewind sinds 2002.
Dat vertaalt zich ook in de individuele strategieën: er is een besef bij de huidige PS-elite dat het zowat de laatste kans is om "te passeren". Fabius (eerste minister Mitterrand), Strauss-Kahn (financiën onder Jospin) en Aubry (arbeid onder Jospin) hebben de handen in elkaar geslagen. Slechts één van hen zal naar de primaires trekken. Dat Royal zich uit dat pact heeft teruggetrokken, lijkt nu een stommiteit van jewelste.
De primaires zijn bovendien ook bedoeld als een manier om de kandidaat sterker te maken in het debat met Sarkozy: veel verwijten die nu van rechts komen ("kandidaat van het partij-establishment", "kent de realiteit van de Franse 'terroirs' niet") vallen, als twee of drie miljoen sympathisanten (en niet 60 000 leden) gaan stemmen. Overigens waakt een ethisch comité over het gevecht, dat te allen tijde fair moet blijven.
Hoe dan ook vergeet men veel te vaak de verdeeldheid op rechts:
- Villepin, die hoe dan ook kandidaat zal zijn, moet zijn proces in beroep nog krijgen, waar hij hoogst waarschijnlijk vrijuit zal gaan en nog eens goed Sarkozy als boksbal zal kunnen gebruiken
- Fillon of Alain Juppé (beiden wél nog populair) dromen eigenlijk van een kandidatuur in de plaats van Sarkozy, die de centrumkiezers wegjaagt en daardoor laag in de peilingen staat
- Sarkozy raakt binnen de eigen partij stelselmatig verder geïsoleerd; de "Chiraquiens" die hij in zijn kabinet opnam (Baroin, Juppé) beginnen zich openlijk tegen hem af te zetten (bijvoorbeeld in het debat rond de tweede ronde van de "cantonales", waar Sarkozy wou oproepen tot blanco stemmen tegen het FN ipv voor de PS stemmen); ook de rechts-radicalen (radicaal betekent hier overigens "gematigd") van Jean-Louis Borloo drijven de prijs op
- De centristen kunnen opnieuw hun vel duur verkopen (vb tussen de "Divers droite"-verkozenen van vorige week zaten maar liefst 100 kandidaten van het "nouveau centre" van Hervé Morin, die Sarko uit de regering gekieperd heeft)
Het is dus zéker nog niet verloren voor links. Het grootste gevaar zou misschien wel een kandidatuur-Juppé kunnen worden. Integer, intellectueel, afstandelijk... of het tegendeel van Sarkozy. Iemand die de presidentiële functie echt kan incarneren, die in 2004 veroordeeld is in de plaats van Chirac (ivm de malversaties bij de RPR) en dus recht heeft op een tweede kans.
Martine Aubry begint dit weekend met de voorstelling van het nieuwe PS-project, op het moment waarop de UMP haar zoveelste debat over de lekenstaat (lees: tegen de islam) voert. Een zeer belangrijk moment. Vergeet overigens niet dat de PS sterk aanleunt bij Europe Écologie-Les Verts, die een alternatief kunnen zijn voor teleurgestelde centrumkiezers.