Aan die dubbele staatsgreep werd met de salvo’s in het parlement abrupt een einde gemaakt. Van een ‘zachte’ coup kon na zoveel vertoon van geweld geen sprake meer zijn en de democratische toespraak van de koning (aan wie daarin een sleutelrol was toegedacht) bevestigde dat nog eens.
Nadat het kamp van de de putschisten in tweeën was gescheurd, trachtten de houwdegens onder hen alsnog de ‘harde’ coup te redden – en zij waren het die in het parlement nog altijd de regering en ruim 300 afgevaardigden in gijzeling hielden. Pas aan het eind van de ochtend van de 24ste was het gevaar bezworen en werd er, aldus Cercas, een punt gezet achter de lange geschiedenis van de Burgeroorlog.
Achteraf gezien bleek de coup in een aantal opzichten een blessing in disguise. Wat volgens sommigen een ‘correctie’ en volgens anderen een afschaffing van de democratie had moeten worden, zette haar uiteindelijk steviger in het zadel dan ooit. Elke gedachte aan een staatgreep was vanaf dat moment ridicuul – al betoonden sommige legerofficieren zich ook daarna nogal hardleers. De koning, die tot dan toe in het buitenland veel meer krediet had bezeten dan binnen Spanje zelf, kwam er stevig mee in het zadel te zitten. En Suárez, voor wie hetzelfde gold, zag gaandeweg de waardering groeien voor de heksentoer die hij had uitgevoerd: ook bij de schrijver Cercas zelf, die als jongeman Suárez al met net zoveel minachting had bekeken als een groot deel van de andere Spanjaarden.
Toch weigert Cercas in de afloop van ‘el 23-F’ de triomf van de democratie te zien die deze volgens de gangbare geschiedschrijving geweest is. In werkelijkheid had die avond alleen maar aan het licht gebracht hoe angstig en futloos de Spanjaarden hadden gereageerd toen het er in de transitie werkelijk om ging spannen, zo schrijft hij. Daarmee doet hij, in dit verder zo meeslepende en in veel opzichten zo wijze boek, Spanje tekort en lijkt hij zijn waardering voor het pragmatisme van Suárez te zijn vergeten. Het was niet meer dan terecht dat de Spanjaarden zich niet blootstelden aan het risico van een bloedbad, zolang de salvo’s uit het parlementsgebouw hen nog in de oren klonken. Hun angst voor een Burgeroorlog 2.0 was realistisch – hoezeer die angst achteraf ook op zijn beurt iets operette-achtigs heeft gekregen.