Op steun van Amerika heeft Kosovo sinds de oorlog van eind jaren negentig altijd kunnen rekenen. Tijdens die oorlog was het Amerika, van toen president Clinton, die de militaire interventie tegen het Servië (toen Joegoslavie) van Slobodan Milosevic leidde. Daar zijn de Kosovaren Amerika tot op de dag van vandaag dankbaar voor.
De Kosovaarse volkszanger Armend Miftari maakte er zelfs een liedje over. “Thank you USA, you are my best friend. You are the peace keeper. You are the legend”, zingt hij.
In 2008 riep Kosovo eenzijdig de onafhankelijkheid uit van Servië. Servië ziet Kosovo nog steeds als hun eigen provincie, en ook de VN-veiligheidsraad kan het land niet als soeverein beschouwen omdat Rusland en China achter Servië staan en hun veto gebruiken om tegen te stemmen.
Toch wordt Kosovo al door 113 landen erkend. En dat is mede door de steun en lobby van de Verenigde Staten, zegt Agron Demi van de denktank GAP. “We zijn zo ver gekomen dankzij Amerika. We hebben nog veel meer erkenningen nodig, maar nu met Trump in het Witte Huis is het nog maar de vraag of we die nog krijgen”, zegt hij.
Dan is er nog de NAVO, die sinds de oorlog een aanzienlijke vredesmissie in Kosovo heeft, en Kosovo’s veiligheid garandeert bij gebrek aan een eigen leger.
Trump zei voor de verkiezingen al eens dat hij de NAVO overbodig vond. En deze week, een paar dagen voor zijn inauguratie, verklaarde hij nog eens dat de NAVO in zijn ogen ‘verouderd’ is. Die opmerking veroorzaakte onrust bij de Noord Atlantische Verdragsorganisatie, maar ook in Kosovo.
Afgelopen week laaide spanningen tussen Belgrado en Pristina weer flink op. De arrestatie van ex-president Haradinaj en een Servische trein met daarop de tekst ‘Kosovo is Servie’ die naar Kosovo zou gaan rijden, zorgden voor hernieuwde oorlogstaal over en weer. Kosovaren menen dat ze de NAVO, nu meer dan ooit, nodig hebben.
De verkiezing van Trump tot president van Amerika heeft Kosovaren wakkergeschud. Ze maken zich zorgen. Want wat gaat er nu gebeuren met die onvoorwaardelijke politieke bijstand? En wat zal Trump gaan doen met de NAVO?
Een jonge studente loopt elke dag langs het standbeeld van Bill Clinton op weg naar de universiteit. “Met Trump weet eigenlijk niemand wat er gaat gebeuren”, zegt ze. “Het is een onzekere tijd voor Kosovo. We kunnen alleen maar afwachten.”
In Montenegro zijn komende zondag verkiezingen. Het kleine land in de Balkan wordt al een kwart eeuw door dezelfde partij geregeerd onder leiding van premier Milo Djukanovic. De oppositie hoopt dat er eindelijk een machtswisseling komt, vooral nu de onvrede onder de bevolking toeneemt. Een reportage van correspondent Mitra Nazar.
In het centrum van de Servische hoofdstad bivakkeren honderden vluchtelingen die geen kant op kunnen. De lokale bewoners noemen het park bij het busstation, waar grote aantallen zich ophouden, nu zelfs het ‘Afghanenpark’. Deze zomer zijn de aantallen migranten die vanuit Griekenland of Bulgarije noordwaarts langs de Balkanroute reizen, weer aanzienlijk gestegen. Maar omdat Hongarije en ook Kroatië een streng grensbeleid voeren en hekken bouwen, stranden deze mensen nu in Servië. Een reportage van correspondent Mitra Nazar.
Twintig jaar geleden liepen de Servisch-Bosnische troepen van Ratko Mladić Srebrenica onder de voet. Een Bosnische moslimenclave die door Nederlandse VN-troepen beveiligd moest worden. Ik bezocht de stad vlak voor de twintigste herdenking van de genocide. Mensen willen er niet langer blijven hangen in het verleden, maar dat is – zelfs twintig jaar na de genocide – niet gemakkelijk.
Als we elkaar voor het eerst ontmoeten, op een terras langs de bergwand aan de zuidkant van Srebrenica, lijkt hij achterdochtig. ‘Laten we eerst eten en praten,’ schreef hij eerder in een bericht op Facebook, ‘dan zien we wel of dat interview er komt.’ De toon is gezet. De 31-jarige zanger en gitarist Muamer Čivić uit Srebrenica wil eerst weten wat voor vlees hij in de kuip heeft.
Al jaren wordt Čivić geconfronteerd met journalisten die eens per jaar naar Srebrenica afreizen. Altijd willen ze weten waar hij was tijdens de oorlog. Hoe hij zich voelt als hij een Serviër tegenkomt. ‘Sommige mensen hier kunnen niet stoppen met over de oorlog praten,’ zegt hij. ‘Maar de meesten van ons zijn het zat om steeds opnieuw dezelfde vragen te beantwoorden.’
Muamer Čivić wil het liever over muziek hebben. Over zijn band Afera, een rockband die bestaat uit twee Bosnische moslims (hierna Bosniakken genoemd) en twee Bosnische Serviërs (hierna Serviërs genoemd). Čivić noemt het ‘toevallig’ dat hij als Bosniak in een band zit met twee Serviërs, voor de buitenwereld is het een unicum. Hun eerste optreden in september vorig jaar haalde alle Bosnische kranten. Want Bosniakken en Serviërs die iets samen doen, dat is nog steeds nieuws. Vooral in Srebrenica.
Later die dag ben ik bij hun optreden op een bijeenkomst van motorrijders uit verschillende steden in Bosnië. ‘Dit is ook Srebrenica!’ schreeuwt Čivić vanaf het podium.
Hier gaat het niet over wie wat heeft gedaan in de oorlog. Niet over de genocide, niet over de jaarlijkse herdenking en begrafenis op 11 juli. Hier staan Bosniakken en Serviërs samen op het podium, hier draait het om de stampende rock.
Gitarist en leadzanger Čivić was elf jaar toen de Bosnisch-Servische troepen van generaalRatko Mladić Srebrenica onder de voet liepen. Zie voor meer uitleg over die inname deze recente documentaire: ‘Waarom Srebrenica moest vallen.’Met zijn moeder vluchtte hij naar Tuzla, een toen voor Bosniakken veilige stad. In de jaren erna groeide de jonge Čivić op in Tuzla en Sarajevo, maar zijn moeder had heimwee naar Srebrenica. In 2009 besloten ze terug te gaan.
‘Ik wilde terugkomen. Iets maken van deze plek,’ zegt Čivić, als hij na afloop van het concert heeft besloten dat hij wel wil praten, maar alleen over nu en de toekomst. ‘We hebben nu andere problemen,’ zegt hij. ‘Grote problemen. En daar wordt nauwelijks over gesproken.’
Toen in november 1995 de Daytonakkoorden werden gesloten, kwam er een langverwacht einde aan de Bosnische burgeroorlog. Bosnië werd opgedeeld in de Bosniak-Kroatische Federatie en de Servische Republiek. De voormalige moslimenclave Srebrenica kwam midden in de Servische Republiek te liggen, onder Bosnisch-Servisch bestuur.
Srebrenica werd toen vooral bewoond door Bosnische Serviërs. Sommigen woonden er al, anderen verhuisden later naar sinds de oorlog leegstaande huizen. Pas rond het jaar 2001 begonnen de Bosniakken – net als Čivić -, met hulp van de internationale gemeenschap, terug te keren. Langzaamaan ging Srebrenica weer lijken op de etnisch gemengde stad, die zij voor de oorlog was, met zowel Bosniakken als Bosnische Serviërs.