De Grote Matthäus-Passion Quiz | Trouw
PasenQuiz
Peter van der Lint & Sandra Kooke 10 april 2020, 13:24
Voor het eerst sinds de Matthäus-tradities in Amsterdam en Naarden begonnen, klinkt er geen ­enkele passie dit jaar. Dat is slechts één keer eerder voorgekomen: in het oorlogsjaar 1945. Toen Bachs meesterwerk 150 jaar geleden voor het eerst in Nederland te horen was, markeerde dat het begin van een opmerkelijke traditie die is uitgegroeid tot een uniek fenomeen. Nergens anders in de wereld zijn er in de weken voor Pasen zoveel uitvoeringen van een van de twee passies van Bach als in Nederland.
Om de kleine drie uur die u nu over heeft op te vullen, kunt u uw kennis van deze veruit meest favoriete compositie in Nederland toetsen. Hoeveel weet u eigenlijk van de Matthäus-Passion en van de geschiedenis van het werk? Test op deze stille Goede Vrijdag uw kennis aan de hand van een aantal historische en hilarische vragen.
Veel succes. Speel de quiz hieronder. De vragen staan hier eveneens onder. In de krant van zaterdag vindt u de juiste antwoorden, op de cultuurpagina's, of klik hier.
1 Nederlandse première
In welke Nederlandse stad vond in 1870 de allereerste uitvoering plaats van Bachs Matthäus-Passion? Dirigent was de Duitser Woldemar Bargiel , een leerling van Mendelssohn en een halfbroer van Clara Schumann. Hij leidde het plaatselijke orkest en koor van de Vereniging ter Bevordering van de Toonkunst.
2 Weggesnoeide aria's
De Palmzondag-traditie van het Concertgebouworkest begon in 1899. Vooral onder leiding van toenmalig chef-dirigent Willem Mengelberg groeiden de jaarlijkse uitvoeringen van de Matthäus-Passion uit tot nationale evenementen. Mengelberg, die voor langzame tempi opteerde, dirigeerde echter nooit een Matthäus-Passion die helemaal compleet was. Her en der snoeide hij recitatieven en koralen weg. Maar ook nu zeer geliefde aria's moesten eraan geloven. Hoeveel aria's schrapte Mengelberg om toch een beetje op tijd klaar te zijn?
3 De complete aria's
Hoeveel van die mooie aria's componeerde Bach eigenlijk voor zijn grote passie?
Na een uitvoering met Willem Mengelberg, die live op de radio werd uitgezonden, bleef de microfoon openstaan en werd een uitspraak onbedoeld de ether in gestuurd. Of het verhaal echt waar is weten we niet, maar de anekdote duikt elk jaar wel weer op. Wat zou sopraan Jo Vincent na afloop tegen Mengelberg hebben opgemerkt?
A. Zo, nu eerst mijn schoenen uit
B. Zeg, zullen we volgend jaar een andere Evangelist vragen?
C. Zo, die hangt weer voor een jaartje
D. Zo, ik ben toe aan een dubbele whisky
5 Kleiner en completer
Er kwam in Nederland na verloop van tijd kritiek op de jaarlijkse uitvoeringen in Amsterdam. Al verklaarde de wereldvermaarde violist Yehudi Menuhin aan het eind van zijn leven dat een uitvoering die hij in 1937 in Amsterdam met Mengelberg bijwoonde, tot zijn indrukwekkendste muzikale ervaringen behoorde. De Nederlandse Bachvereniging begon een nieuwe traditie in Naarden met dirigent Johan Schoonderbeek. Doel was om met een kleinere bezetting de complete partituur van Bach uit te voeren. In welk jaar begon de Bachvereniging met deze uitvoeringen?
6 Jongenssopranen
Met de opkomst van de authentieke muziekbeweging in de jaren zestig van de vorige eeuw ging men nog verder op zoek naar hoe de Matthäus-Passion in Bachs tijd geklonken moest hebben. Daartoe zette men oude instrumenten in of kopieën daarvan. Vrouwelijke sopranen en alten werden vervangen door jongenssopranen en countertenoren. In Bachs tijd was het zingen in kerken voor vrouwen immers verboden. Nikolaus Harnoncourt was met zijn Concentus Musicus Wien een van de bekendste pioniers op dit gebied. Harnoncourt liet zich in meerdere Nederlandse steden gelden. In welke stad debuteerde hij met zijn interpretatie?
D. Groningen
7 Splitsing en schisma's
De ontwikkelingen in het historisch verantwoord uitvoeren van Bachs werken gingen ook niet aan de Nederlandse Bachvereniging voorbij. Vanwege een verschil van mening over die uitvoeringspraktijk maakte het grote koor zich in 1983 los van de Bachvereniging. Onder leiding van dirigent Charles de Wolff ging het zelfstandig verder als Bachkoor Holland. De Bachvereniging bleef de uitvoeringen in Naarden verzorgen. Naar welke stad verhuisden de Matthäus-uitvoeringen van Bachkoor Holland?
8 Chef-dirigenten
In Amsterdam werd na de periode Mengelberg en die van zijn opvolger Eduard van Beinum het dirigeren van de Matthäus-Passion uitbesteed aan specialistische gastdirigenten. Welke van deze recente chef-dirigenten van het Concertgebouworkest dirigeerde de Matthäus-Passion wél met zijn eigen orkest in Amsterdam, zij het slechts eenmaal?
A. Riccardo Chailly
B. Mariss Jansons
C. Daniele Gatti
D. Iván Fischer
9 Eindelijk de Matthäus
Bernard Haitink dirigeerde pas na lang aarzelen op latere leeftijd zijn eerste en enige Matthäus-Passion. Dat was in 2008. In welke stad deed hij dat?
B. Wenen
D. Berlijn
10 Niet onbevlekt
Het manuscript van de Matthäus-Passion, dat Bach met rode en donkerbruine inkt heeft geschreven, wordt bewaard in de Staatsbibliotheek in Berlijn. Op dit manuscript heeft Bach een vlek gemaakt. Waarmee?
A. Inkt
C. Wijn
D. Kaarsvet
11 Matrozenkoor
Herman Kooke, vader van een van deze quiz-samenstellers, zong als jongetje met het Matrozenkoor menige Matthäus-Passion. Naar één passage keken hij en zijn vriendjes uit, omdat dan steevast een deel van het publiek wakker schrok. Welke passage is dat?
A. 'Barrabam!'
B. 'Wir setzen uns mit Tränen nieder'
C. 'Sind Blitze , sind Donner'
D. 'O Schmerz!'
12 Verloren passies
Er is van Bachs muziek gelukkig veel bewaard gebleven. Toch zijn er door de jaren heen heel wat van zijn composities verloren gegaan. Daartussen zaten ook complete passies. Hoeveel passies zou Bach volgens zijn zoon Carl Philipp Emanuel geschreven hebben?
13 Kukelekuu!
Vlak vóór 'Erbarme dich', volgens velen de mooiste aria uit de Matthäus-Passion, verloochent Petrus tot drie keer toe Jezus. En dan, precies zoals Jezus dat heeft voorspeld, kraait er een haan. Aan wie deelt Bach die rol van kraaiende haan toe?
B. Hoboïst
C. Gamba-speler
14 Vioolvirtuoos
De aria 'Erbarme dich' wordt solo begeleid door de eerste violist uit orkest I. Ook de eerste violist uit orkest II krijgt van Bach een prachtige en virtuoze solo. In welke aria is dat?
A. 'Mache dich, mein Herze rein'
B. 'So ist mein Jesus nun gefangen'
C. 'Sehe, Jesus hat die Hand'
D. 'Gebt mir meinem Jesum wieder'
15 Klein, kleiner, kleinst
In Matthäus aan de Maas, het spektakel in Ahoy dat de EO organiseerde maar dat door het coronavirus niet door kon gaan, zouden de koorpartijen worden gezongen door maar liefst 800 zangers. Zoveel zangers had Bach zeker niet tot zijn beschikking. Hoeveel het er dan wel waren, is nog steeds onderwerp van een hevige discussie. Welke van deze specialisten voerde de passie uit met slechts acht zangers, het kleinst mogelijke aantal?
A. Paul McCreesh
B. Jos van Veldhoven
C. René Jacobs
D. Jan Willem de Vriend
Het tijdschrift ZingMagazine houdt al een paar jaar een PassieBarometer bij. Daarin staat hoe vaak er Bach-passie in Nederland te horen is. Dit jaar zou het een recordaantal zijn, totdat half maart alles werd afgelast. Hoeveel uitvoeringen stonden er dit jaar in Nederland van Bachs passies, dus inclusief de Johannes-Passion, gepland?