(R)oma: een (familie)geschiedenis – Academie voor Beeldvorming
Een oudere Joegoslavische vrouw uit de Roma-gemeenschap moet een plek vinden in de Nederlandse samenleving. Maar telkens blijkt het onbegrip te groot. Toch blijft ze met haar kinderen en kleinkinderen zoeken naar een beter leven.
De Academie voor Beeldvorming werkt met oma (tot haar overlijden in augustus 2020) en haar kinderen en kleinkinderen, aan een filmische installatie. Basis voor de vertelling is een serie interviews waarin oma haar verhaal deelt. De film zal op zondag 14 november 2021 in première gaan in het Chassé Theater in Breda en van 5 november 2021 tot en met 9 januari 2022 als installatie met onderzoeksobjecten te zien zijn in Het Stedelijk Museum Breda. Daarna zal de film toeren door Nederland en Europa.
De installatie vertelt in vier hoofdstukken de migratiegeschiedenis van de familie en spiegelt met vooroordelen over 'zigeuners', criminaliteit, oorlogsvluchtelingen en armoede in media en beleid in Europa en Nederland in de afgelopen 80 jaar. Het verhaal is een familiegeschiedenis. Tegelijk maakt het op een bijzondere manier onze gezamenlijke Europese geschiedenis zichtbaar.
Het eerste hoofdstuk vertelt over de kindertijd van oma, Hajrija Salkanovic. Ze groeit op in het Joegoslavië van voor de Tweede Wereldoorlog. In interview en animatie wordt weergegeven hoe de oorlog een eind maakt aan een semi-nomadisch bestaan op de rand van armoede. Veel familieleden komen om in Jasenovac. Oma en haar ouders ontkomen aan dit concentratiekamp.
In het tweede hoofdstuk reizen we met de camera door de bossen van Kroatië. Hier leeft oma met gezin en familie als partizanen. Na de oorlog zoekt ze met een grotere groep Roma naar een waardig bestaan. Deze zoektocht brengt hen naar Rome. Maar Italië blijkt niet meer te bieden dan diepe armoede. Oma vertelt in het interview dat ze met man en kinderen verder reist naar Frankrijk en België.
In 1971 komt de familie aan in Nederland. Deze aankomst is zorgvuldig gedocumenteerd in meer dan 80 krantenartikelen, vier Brandpunt-uitzendingen, kamervragen en gerechtelijke uitspraken. Via de regeling Hopic ontvangt de familie een tijdelijke experimentele verblijfsvergunning. Onder het kabinet Den Uyl krijgen ze een definitieve verblijfsstatus. In het derde hoofdstuk spelen we met de familie deze geschiedenis in een filmstudio na; het historisch materiaal is hierbij uitgangspunt. In het vierde hoofdstuk reflecteren we met familieleden vanuit het heden op deze geschiedenis. Hoe slaagt de familie deel te worden van de Nederlandse samenleving? Hoe werken de frames in media en beleid door in de manier waarop de familie regie voert over de eigen identiteit?
Hajrija Salkanovic (†), Serif Hopic, Beba Hopic, Nebosa Hopic en familie Hopic
Artistieke leiding: Klaas Burger en Stefany Karghoti
Montage: Jesse Immanuel Bom
Geluid: Michiel van de Weerthof, Olivier Nijs, Jeroen Stout
Camera: Stefany Karghoti, Jesse Immanuel Bom, Fanny Hagmeier, Matija Pekic, Lavinia Xausa
Interventies in het verhaal door Tess Martin, Lavinia Xausa, Matija Pekic en Katarina Jazbec
Advies: Huub van Baar, Universiteit van Amsterdam; Sheila Seijaert, Pandor Jeugdzorg; Paul Öffner; Joep Weel, Rechtsbuiten
Dank aan: Ben Evers, Gertjan Adema, Erven Peter Schat
Partners: Stedelijk Museum Breda, Chassé Theater, Gemeente Breda, VSB Fonds, BankgiroLoterijFonds, Annahuis Breda, Kansfonds, Witte Rook