Zo werk je goed samen met ouders in het basisonderwijs
Bij educatief partnerschap werken school en ouders goed samen zodat de leerling zich optimaal kan ontwikkelen. Dit vraagt om specifieke competenties van leraren. Om leraren daarbij te ondersteunen onderzocht Fontys Hogeschool Pedagogiek niet alleen wat nodig is, maar ook verschillende manieren om educatief partnerschap vorm te geven. Bijvoorbeeld door te investeren in informeel contact en ouders te begeleiden bij het thuisleren. Lees meer over de aanbevelingen en tips voor een goede samenwerking met ouders.
In het schooljaar 2016-2017 interviewde Fontys Hogeschool Pedagogiek 55 leraren van reguliere basisscholen, stimuleringsscholen en scholen voor speciaal onderwijs over hun samenwerking met ouders (vooral van zorgleerlingen). De focus lag op het contact tussen ouders en leraren en het bevorderen van onderwijsondersteunend gedrag van ouders. De belangrijkste bevindingen zijn:
Belang van informeel contact
Uit het onderzoek blijkt dat leraren het belangrijk vinden om een vertrouwensrelatie met ouders op te bouwen. Zij zien hierin een taak voor zichzelf en zijn bereikbaar en beschikbaar. Leraren erkennen het belang van informeel contact, maar het is niet op alle scholen gebruikelijk dat ouders en leraren elkaar op de speelplaats of in de klas ontmoeten.
Het is niet gangbaar dat leraren en ouders naar elkaar toe verwachtingen uitspreken en doelen, werkwijze en rolverdeling met elkaar bespreken. Meestal maken zij geen concrete afspraken over wie wat doet. Leraren die dit wel doen, nemen meer regie in de samenwerking, bijvoorbeeld bij het creëren van een gedeelde verantwoordelijkheid met instanties als jeugdhulp en gezondheidszorg.
Ondersteuning bij thuisleren
Scholen verschillen in hoe zij ouders begeleiden bij het thuisleren. Reguliere basisscholen geven vooral informatie over huiswerktaken. Leraren van s(b)o-scholen bespreken vaker specifieke taken die ouders thuis met hun kinderen kunnen doen. Zij gaan na wat goed past bij wat de ouder wil en kan, en vooral wat bij het kind past.
Voor leraren van stimuleringsscholen is het gebruikelijk om ouders te ondersteunen bij het thuisleren. De focus ligt op wat ouders kunnen bijdragen en wat leerlingen nodig hebben. Leraren helpen ouders door ze tips te geven en informatie mee naar huis te geven. Bijvoorbeeld door het voordoen van de manier van cijferen of delen. Zo leren ouders hun kind goed te begeleiden bij huiswerktaken.
Op de stimuleringsscholen en s(b)o-scholen van het onderzoek benutten leraren de expertise van ouders en de mogelijkheden voor afstemming van zorg. Zij vragen hoe de leerling het thuis doet of hoe ouders thuis met een probleem omgaan. Op reguliere scholen betrekken leraren ouders onvoldoende bij beslissingen in het zorgproces. Leraren richten zich vooral op het informeren van ouders.
Inspiratie halen uit samenwerken in lastige situaties
De geïnterviewde leraren blijken in lastige situaties een proactieve en sensitieve houding te hebben. Juist dan handelen leraren vanuit partnerschap en tonen ze inlevingsvermogen. Ze stellen heldere grenzen met het oog op het welzijn van de leerling, terwijl ze tegelijkertijd de vertrouwensrelatie met ouders beschermen.
Succesfactoren voor educatief partnerschap
Wil je als leraar werken aan educatief partnerschap met ouders? Dan gaat het vooral om vertrouwen en wederzijds begrip creëren. Eerlijkheid, oprechte belangstelling en alledaagse gesprekken zijn hierbij de sleutelwoorden. Wees positief en ga uit van groei. Uit het rapport komen deze praktische tips:
Besteed tijd aan informeel contact. Als leraar kun je op allerlei momenten benutten: ga op huisbezoek of organiseer laagdrempelige activiteiten waar leraren en ouders elkaar kunnen ontmoeten, zoals een kerstmarkt of een inloopochtend.
Neem ouders mee in beslissingen over zorg. Samen verantwoordelijkheid nemen voor zorgleerlingen vraagt – zeker sinds de wet op Passend onderwijs – om andere competenties. De vele deelnemers in de besluitvorming rond een leerling vereist duidelijkheid in het proces. Maak helder wie waarover de regie heeft. Bekijk hoe je ouders kunt meenemen in beslissingen over de zorg op de website Educatief partnerschap.
Stem wederzijdse verwachtingen af. Een belangrijke voorwaarde voor sterke ouderbetrokkenheid is dat je als leraar een balans vindt in de ambities van beide partijen. Dat is een continu proces. Luisteren naar ouders en rekening houden met het acceptatieproces als hun kind zorg nodig heeft is belangrijk. Lees de praktijkvoorbeelden over de afstemming van wederzijdse verwachtingen op de website Educatief partnerschap.
Ontwikkel cultuursensitieve gespreksvaardigheden. Een goed gesprek voeren met ouders kun je leren. Verdiep je in de verschillende sociaal-culturele achtergrond van ouders en houd rekening met ieders 'eigenheid'. Echte samenwerking kenmerkt zich door acceptatie van en respect voor verschillen. Het gaat niet alleen om culturele verschillen, maar ook om verschillen in leefstijl of sociale achtergrond. Wees je ervan bewust dat verschillende disciplines en verschillende culturen ieder hun eigen jargon en taalgebruik hebben en dat luisteren dikwijls belangrijker is dan praten. Lees meer tips over gespreksvaardigheden op de website Educatief partnerschap.
Begeleid ouders bij hun ouderrol thuis en bevorder onderwijsondersteunend gedrag. Overleg regelmatig met ouders hoe zij hun kinderen kunnen ondersteunen. Geef ouders bijvoorbeeld concrete taken om samen te doen met hun kind. Houd er wel rekening mee dat ouders verschillen in wat zij kunnen en welke behoefte ze hebben aan ondersteuning. Bekijk voorbeelden van ondersteuning van ouders op de website Educatief partnerschap.
Ondersteun taalontwikkeling van anderstalige of laaggeletterde ouders. Je kunt de taalontwikkeling van anderstalige ouders of laaggeletterde ouders bijvoorbeeld ondersteunen door te verwijzen naar oudercursussen voor laaggeletterden of door ze te helpen aan een taalmaatje.
Lees meer in het rapport Verschillende ouders, verschillende leerkrachten. Educatief partnerschap in het primair onderwijs
Lees het een antwoord op de Kennisrotonde over de invloed van ouderbetrokkenheid op leerprestaties
Lees meer in het artikel op Leraar24 over Handelingsgericht werken: een goed gesprek met ouders en leerlingen