Een ware beschaving zorgt voor haar zwakkeren/Geestelijke verzorging | Trouw
Een ware beschaving zorgt voor haar zwakkeren/Geestelijke verzorging
Douwe van Houten pleit in het artikel 'Secularisatie houdt niet op bij poort gevangenis' (Trouw, 6 januari) voor een 'humane detentie' waarvan geestelijke zorgverlening een essentieel onderdeel uitmaakt. Ik ben dat volledig met hem eens.
Johan Bouwer 14 januari 1999, 0:00
Geestelijke zorgverlening is gerelateerd aan het grondwettelijk recht op vrijheid van levensbeschouwing of godsdienst. Het beschavingspeil van een samenleving is af te lezen van de kwaliteit van de zorg die zij aan haar kwetsbaren en gekwetsten verleent. Langzamerhand raakt men ervan doordrongen dat zorg een totaalconcept is. Zorg betekent niet alleen aandacht voor de medische, psychologische of socio-economische behoeften van de mens, maar ook voor de geestelijke behoeften - voor de zingeving, de existentiële zijde van de mens.
In tijden van crisis (ziekte, lijden, invaliditeit, trauma, detentie, dood) zal de zorg zich bij uitstek op het geestelijke moeten richten. De uitwerking van een crisis manifesteert zich immers juist op het terrein van het geestelijke.
In de zorgverlening - de geneeskunde, de psychiatrie, de psycho-sociale en geestelijke begeleiding - verenigt de zorg de elementen 'cure' (genezing) en 'care' (verzorging) beide in zich. De hulpverleners werken immers allemaal mee aan het bestrijden van het kwaad van ziekte, dood, detentie en trauma.
Zorg is een antropologische constante. Alle mensen, dus ook gezonden, zieken, gedetineerden en gehandicapten, richten hun levens in volgens het principe van het zorgen. Door het zorgen moet de mens worden bevrijd van de dwang die hem hindert bij het eigen 'zelf-worden'. Daarom kan het 'zorgen' worden gezien als het fundament waarop het huis van de mens in zijn oriëntatie op de werkelijkheid rust. Het uitzonderen van een van de aspecten van dit totaalconcept 'zorg' - en vaak is dit het lichamelijke aspect - werkt reductionisme in de hand. Men zegt daarmee dat de ander slechts een lijf is, alleen maar een lichaam. Men zegt daarmee feitelijk de solidariteit op met een ander individu. Men knipt daarmee het ethische koord door dat er tussen mensen bestaat.
In de discussie over de 'kwaliteit van zorg' zal de overheid met dit gegeven rekening moeten houden. Datzelfde geldt voor zorginstellingen waaronder ik ook penitentiare inrichtingen reken. De mens is een eenheid, dus ook een geest. De mens is een zinzoekend wezen. En de wijze waarop er voor elkaar en voor de kwetsbaren en gekwetsten in het bijzonder wordt gezorgd, zegt alles over de ethische positie van de zorgers. Dit is relevant voor zowel de (geestelijke) gezondheidszorg en ouderenzorg als voor de zorg aan gedetineerden.
Om ons nu te beperken tot de laatstgenoemden: vaak is het proces van zorgen bij gedetineerden verwrongen en vastgelopen. Dat proces moet op een kwalitatief goede en professionele wijze weer op gang worden gebracht en worden gladgestreken door gespecialiseerde geestelijke verzorgers. De samenleving is dat niet alleen aan zichzelf, maar vooral ook aan de slachtoffers van delicten verschuldigd.