De Nieuwendammerdijk | I amsterdam
De Nieuwendammerdijk
De Nieuwendammerdijk is een oorspronkelijk laat-middeleeuwse nederzetting op de Waterlandse Zeedijk. Grote stukken van deze dijk lopen dwars door de bebouwing van Amsterdam-Noord. Voordat de hoofdstad de noordoever van het IJ in gebruik nam voor scheepsbouw en industrie, lag Nieuwendam tussen weilanden en het IJ. Het leven stond er in het teken van handel, scheepsbouw en doorvoer van zuivel uit het achterland.
Nieuwendam ontstond na een dijkdoorbraak in 1514. Er werd een nieuwe dijk en een 'nieuwe dam' aangelegd, waarschijnlijk bij het Sluisje in de Kleine Die. Hier bouwden vissers, veerlieden, handelaars en scheepmakers hun (pak)huizen en werven. Vanuit Nieuwendam voeren schepen in de 'Waterlandse Gouden Eeuw' (ca. 1450-1570) overzee om te handelen in granen en turf.
Nieuwendammerdijk met kerk en winkel rechts molenpad, 1930.
Na de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) werkten Waterlanders vaker in dienst van de groeiende havenstad Amsterdam. In de haven van het dijkdorp wachtten schepen op goede wind of lading, om het hoge Amsterdamse havengeld te besparen. Nieuwendammers specialiseerden zich onder meer in scheepsbouw en -reparaties.
Statige herenhuizen, 1988.
Aan de huizen op de Nieuwendammerdijk kun je de geschiedenis aflezen. Het Nieuwendammer Sluisje uit 1565 is één van de oudste bouwwerken. Enkele klok- en kuifgevels – zoals de nummers 301 t/m 309 – zijn nog van kapiteinshuizen uit de achttiende eeuw. Ze ogen als grachtenpanden maar zijn gemaakt van hout, zodat de dijk ze kan dragen. De neoclassistische villa De Halve Maen (1909) op nummers 202-204 werd gebouwd voor de rijke scheepsbouwfamilie De Vries-Lentsch.
Kapitale herenhuizen, 2010.
Zweedse prinses
Heel bijzonder zijn de neoclassistische huizen op nummers 300-308. De wereldberoemde fysiotherapeut Johan Georg Metzger (1838-1909) kreeg de grond waarop ze gebouwd zijn van een Zweedse prinses voor zijn reuma-, ischias- en jichtpatiënten. Onder hen waren beroemdheden zoals keizerin Elisabeth (Sissi), Baron de Rothschild, keizerin Eugénie (echtgenote van Napoleon) en hoogleraar letterkunde J.A. Alberdink Thijm.,