Manager worden? Leer dan filosofie en geschiedenis - NRC
Manager worden? Leer dan filosofie en geschiedenis
Nutteloze vakken als kunst en Grieks leveren juist goede managers af; mensen die begrijpen dat de echte wereld niet uit winst en efficiëntie bestaat, maar uit onvermogen en verlies, aldus Ramsey Nasr.
Mijn ouders hadden het al zien aankomen. Eerst dachten ze dat ik homo was. Toen er een kunstenaar in mij bleek te schuilen, vonden ze dat ook prima. Ze hebben mij altijd gesteund in mijn keuze; ze wisten dat ik een heilloze weg zonder winst ging bewandelen, met geen enkel uitzicht en nog minder perspectief, en ze zeiden: toe maar jongen, doe jij maar toneelspelen – omdat ze zagen dat ik het kon én omdat ik er gelukkig van werd. Dat laatste vonden ze het belangrijkst.
Voor ik besloot om acteur (en later: dichter) te worden, wilde ik klassieke talen studeren. Ik bezat een talent voor nutteloosheid. Er bestaat namelijk een krachtig verbond tussen de wereld van de kunst en die van de oude talen: beide dienen geen enkel praktisch doel in ons leven. Een mens functioneert prima zonder. Vandaar de populair-moderne vraag: wat moet je met die opleidingen? Kunst, Latijn, Grieks ... strikt genomen zijn ze overbodig. Ik bedoel, dode talen: hoe onnuttig kun je zijn? Daarom is het misschien ook niet zo erg als IS iets verderop een meer dan vijfduizend jaar oude stad opblaast. Ninive, Nimrud, van de beeldende kunst tot de stadswallen: alles weg, omwille van een nieuwe, betere waarheid. Soms moet je snoeien om te groeien.
Zo was er eens een kabinet dat een frisse wind liet waaien door Nederland: een nieuwe lente en een nieuw geluid. Het verschroeide de kunsten en voorspelde dat private sponsoren vanzelf uit de geblakerde grond zouden opspruiten om zo een zelfbedruipende Hof van Eden te creëren. Vijf jaar later blijken de private sponsoren veilig onder de grond te zijn blijven zitten. Dat viel ook te verwachten in een klimaat waarbij kunstenaars door datzelfde kabinet als profiteurs en uitvreters waren neergezet – en dát klimaat bedruipt zichzelf inmiddels uitstekend.
De effecten van dit rendementsdenken nemen steeds weerzinwekkender vormen aan. Toen zevenhonderd bootvluchtelingen onlangs verdronken op weg naar Italië, een land dat deze instroom totaal niet meer aankan, zei premier Renzi niettemin: "We praten hier niet over statistieken, maar over onze broeders en zusters". In Nederland, dat vrijwel geheel op slot zit en dat asielzoekers in principio als misdadigers behandelt, vergelijkt de VVD-fractievoorzitter onze illegalen met Willem Holleeder, 's lands beruchtste crimineel en een berekenende psychopaat. Zo, ja zo zijn onze manieren.
Waarom dan verwonderd zijn als Nederlandse burgers de boottragedie op een nieuwssite toejuichen met slogans als: "Dat scheelt weer 700 uitkeringen, maal 50 jaar. Kassa." Of: "Jammer van die 28 overlevenden, worden weer uitvreters."
Dat proces gaat sneller dan we denken. Op het internet circuleert een geestig filmpje uit 1999, waarin de Nederlandse bevolking werd gevraagd naar de slaagkansen van een zojuist geïntroduceerd apparaat: de mobiele telefoon. Wie er ook aan het woord kwam, het leek niemand een goed idee: de hele dag bereikbaar? Ben je gek? Waarom zou een mens dat willen? Vooral die oprecht verbaasde uitdrukking op de gezichten was aandoenlijk: "Ik heb thuis toch al een telefoon." Een mobieltje werd als schrikbeeld ervaren, men beschouwde het zelfs als iets asociaals. Ik vond het fragment behalve geestig ook beangstigend. Want dat was ik, iets meer dan vijftien jaar geleden. Ik herkende mezelf niet meer.
Iets meer dan vijftien jaar geleden was het een Nederlands schrikbeeld om vluchtelingen niet alleen terug te sturen maar ze en plus te bestempelen tot gewetenloze criminelen die hun straf willen ontlopen.
Daarom sta ik niet te trappelen als ik lees dat The Rotterdam School of Management dit studiejaar dertienhonderd eerstejaars heeft verwelkomd. Nóg meer managers, nóg meer nuttige leiders.
Het schrikbeeld voor Nederland zijn niet de classici zonder werk, de subsidie slurpende kunstenaars of uitzuigende asielzoekers. Het schrikbeeld voor Nederland bestaat uit mensen die slechts leven voor economische waarde, die elke empathie hebben verloren, alleen geïnteresseerd zijn in het eigen verhaal en die louter willen denken in cijfers en getallen, in het uitgekiende besef dat je getallen kunt ontslaan zonder dat het pijn doet. Dat zijn de ware Willem Holleeders van onze samenleving.
Gaan kunst, filosofie, geschiedenis, Grieks de wereld redden? Bieden zij soms wél pasklare oplossingen? Nope – en dat is precies de bedoeling. Ze werpen vragen op in plaats van antwoorden te geven en lijken daarmee in te gaan tegen het primaire doel van onderwijs. Ze kietelen onze nieuwsgierigheid naar onbekend terrein, naar wat áchter de horizon ligt en bevrijden ons van de kokerwereld van ons hic et nunc. Belangrijkst van al: ze doen dat zonder gebruik te maken van de verlokkingen van een hiernamaals. Ze maken ons immuun voor De Waarheid, die simpel, verstikkend en humorloos is. Bovendien komen ze in opstand tegen onze gretige hang naar snel rendement, dus tel uit je winst. Het zijn uiteindelijk deze nutteloze vakken die goede managers en bestuurders zullen afleveren; mensen die begrijpen dat de echte wereld niet zozeer uit winst en efficiëntie bestaat, maar uit onvermogen, verlies en vergankelijkheid. Goed bestuur ziet daar de waarde van in.
Bij het schrijven van dit stuk moest ik denken aan een ervaring van jaren geleden – ik zal een jaar of 15, 16 zijn geweest. Een bevlogen leraar – hij gaf klassieke talen – was op het onzalige idee gekomen onze klas mee te nemen naar een hedendaagse opera. De opera heette Aquarius, van de Belgische avant-garde componist Karel Goeyvaerts, en het stuk werd opgevoerd in de Rotterdamse stadsschouwburg. Nu zal ik iets verklappen. Belgische avant-gardemuziek en Rotterdamse pubers, dat is geen goed huwelijk. Ik was in die dagen geheel en al met mijn hormonen bezig en dat was al ingewikkeld genoeg. Ik heb me dan ook stierlijk verveeld. Het was werkelijk niet te harden – tot de finale. Tijdens de laatste tien minuten gebeurde iets wat mij stuksloeg: een luide koorzang beëindigde de opera, meerstemmig, in hallucinante harmonieën, terwijl de zangers in gestileerde bewegingen aan het publiek voorbijtrokken. Dat moment ben ik nooit vergeten, het was verpletterend en schokkend. Het bood geen antwoord, had geen nut en het verschafte me geen enkele praktische vaardigheid. Het had de uitwerking van een epifanie. Voor een kort ogenblik deed het me geloven in iets waarvan ik wist dat het niet bestond. De waarde lag louter in de ervaring, die me alles uit handen sloeg. Die ervaring verruimde mijn verbeelding met grof geweld en vergruizelde mijn Waarheid. Ik had geloofd in iets wat mij vreemd was.
Bezuiniging is voor KLM
In Manager worden? Leer dan filosofie van geschiedenis (9/5, O&D 4-5) staat dat Schiphol (met bestuursvoorzitter Jos Nijhuis), 700 miljoen moet bezuinigen. Onjuist. KLM moet dat bedrag gaan besparen.