Sint Pieter! Wie die Hem kent ziet niet in den geest voor zich dat overweldigende geheel waarvan de eigenlijke kerk van Sint Pieter een deel uitmaakt. Dat harmonieuse geheel, zóó enorm van afmetingen, maar allen zóó harmonisch samengevoegd dat het nooit den indruk maakt van een opdringerige massa. Dat geheel zóó wijd en zoo innig toch, zoo majestueus en toch zoo eenvoudig, zoo aangrijpend als geen enkel geheel van bouwwerken naar mijn oordeel.
Het ruime plein zoo heerlijk frischgehouden door overvloedig-watergevende fonteinen in het midden een obelisk, een breede opgaande weg, even breed als de kerk en eenigszins traps-gewijze ingericht voert naar het ruime bordes vóór den ingang. Vandaar ziet men zoo heerlijk rond-om zich, eerst met het gezicht naar het plein en dan treft het ons hoe Sint Pieter in wijde omarming zijn beide reuzenkolonnadengallerijen uitstrekt om als het ware de heele wereld aan zijn hart te drukken.
Dan gaan we binnen in dit reuzengebouw en weer treft het ons dat bij zulke enorme afmetingen nooit het gevoel over ons komt van ongezellige leegte. 't Is niet te gelooven dat de afmetingen zòó zijn àls ze zijn; het geheel doet zóó weldadig, zoo rustgevend aan. Hoe meer we rondgaan, hoe meer komt over ons dat gevoel van innigheid, dat gevoel dat we hier thuis zijn. We weten het en we voelen het nog sterker en aangrijpender, hoe we hier nóg inniger en vaster verbonden worden met die millioenen zielen die hetzelfde gelooven en van dat geloof de zaligheid genieten, als wij.
Men ziet ze daar rondgaan die vele ongeloovige vreemdelingen met Baedeker gewapend, ach ja, ook zij genieten van Sint Pieter's grenzenlooze gastvrijheid, van zijn gulheid, van zijn eindelooze goedheid voor allen zonder onderscheid. Ziet ze daar gaan die vreemdelingen, onderzoekend de vele, vele kunstschatten die erzijn en nieuwsgierig kijkend naar de vele lichtjes die altijd branden om Petrus graf. Ach zij genieten, zeker er is zoo eindeloos veel moois te zien. Maar ze genieten zoo armoedig, ze leven niet mee met Sint Pieter, ze zien Zijn kleed, ze zien zijn Statie, maar Zijn Hart, Zijn Ziel die zien ze niet. Neen, ze kúnnen 't niet mét ons meedoen het aanbiddend neerknielen bij Petrus krijpt, ze kunnen niet met ons weenen tranen van heilige vreugde, omdat we ons voelen bij Moeder thuis, omdat we ons nooit zóó na, nooit zóó nauw en innig aan Haar verwant gevoeld hebben als hier, waar zooveel millioenen met al hun harte-aandoeningen hebben neergeknield. Ze voelen niets van de weelde, de namelooze vreugde die wij genieten, ze voelen niets in zich van die zekerheid, die veiligheid, die hier over ons komt! We zijn thuis, we weten het, we voelen het met heilige zekerheid, dit alles is van ons, dit alles hoort ook ons toe, omdat we haar kinderen zijn. En hòe ook dreigt allerlei onheil en onraad van buitenaf, wij zijn er ons dìep van bewust, dat geen macht der wereld ooit iets van innerlijke beteekenis zal vermogen tegen deze hoogste macht. Hier wordt 't ons bewust, hier in Sint Pieter: de waarheid van Christus belofte: 'Gij zijt Petrus en op u zal Ik mijn kerk bouwen en de poorten der hel zullen haar niet overweldigen.'
Nooit zullen de vrijdenkers het genoegen smaken van Sint Pieter te overmeesteren, hòe zij er ook hun uiterste best voor doen, nooit zal het hen gelukken. Nooit. Onwrikbaar staat Hij daar, majestueus en stil, maar innerlijk zich Zijner waarde en kracht ten volle bewust. Vreest niet gij geloovigen, hòe ook in de Eeuwige Stad het ongeloof hoogtij viert, vreest niet, de belofte is er om ons gerust te stellen. Dat we lijden en strijden moeten, we weten dat het de onvermijdelijke conditie is.
Maar wàt nood als ons in dat lijden de zekerheid wordt gegeven dat 'het zóó goed is.' Wat nood! Dan is er vreugde in dit lijden, grooter vreugde dan is in het schijnbaar genot der tijdelijke overwinning der nú zóó machtige moderne liberale partij. Geen nood, biddend en werkend zijn de kinderen van Sint Pieter bereid om te wachten en te lijden, totdat het genoeg zal zijn.
Neen het hindert me niet dat oneerbiedig rondloopen der vreemdelingen, ik wil niet dàt 't me hindert, als onze lieve Heer het toelaat. Hij roept ze allen, Hij noodigt ze allen, zooals ze zijn, het staat hun vrij om Hem te naderen als liefhebbend of als onverschillig kind. Maar pijn, ach ja pijn doet't me wel, want ze zouden zooveel gelukkiger zijn, als
ze niet onverschillig meer wilden zijn, als ze eens wilden luisteren en ingaan op de vriendelijke noodiging. Ach waarom geven ze gehoor aan zooveel minder aantrekkelijke noodigingen en gaan ze ijskoud voorbij aan het Hart, dat altijd vol liefde open staat voor allen, voor allen zonder onderscheid, rijk en arm, van welke aard en landstreek ook!
Ach indien ze 't wisten! Want ik geloof zeker dat een diepe onkunde de oorzaak is van zooveel onverschilligheid. Wie toch ter wereld zal met zijn volle verstand voorbij gaan wat ieder individu als eerste levensvoorwaarde behoeft. Onkunde en vooroordeel, het een is het gevolg van het andere en die knappe, ontwikkelde menschen, die reizen en onderzoeken, geven zich niet de moeite om de allergewichtigste levensvraag op te lossen! Met de grootste interesse wordt Rome's historie bestudeerd, het heidensche Rome en het Christen-Rome, en ze vergeten dat, hòe belangrijk dat alles ook is, al deze dingen zijn van veel minder gewicht toch dan het grootste van alle dingen, n.l. het vullen van geest en hart zóó, dat beide voldaan bevredigd zijn in alle omstandigheden des levens. Ach als ik ze zoo zie heen en weer trekken die toeristen zonder geloof, dan zou ik ze dat alles willen zeggen, o zóó van harte graag! Maar 't zou me niet baten, ze zouden niet van me gediend zijn. Bovendien als mensch kunnen we zoo weinig in die richting. We kunnen alleen voor hen bidden en dàt doen we.
Aan het hoofd van God's Rijk hier op aarde staat de Paus, onze heilige Vader. Me dunkt het moet de socialisten en alle vrijdenkers toch wel treffen, hoe de hoogste plaats die door een mensch kán ingenomen worden op aarde, nú wordt ingenomen door een man, zóó volkomen eenvoudig en zonder éénige pretentie. Bij deze regeering zullen ze moeten erkennen, zit geen vooroordeel van stand of geld vóór. Of hen dit feit dan niet treft! God alleen weet 't. Maar mij dunkt, ieder denkend mensch moet deze waarheid toch opvallen.
Dan wordt er tegengesproken dat er zooveel weelde is in de katholieke kerken en dat er naast die weelde zooveel armoede is.
In de eerste plaats is die weelde nooit aangekocht, het is alles vrijwillig gegeven weelde; en bovendien genieten van die weelde armen en rijken. Verder vergeet men, dat de weelde der kerken niet verslijt, maar blijft, eeuw - in, eeuw - uit en dus aan geslachten door vreugde geeft. Dan nóg is het vertegenwoordigen van reëele waarde in den zin van munt, veel geringer dan men denkt, iets wat ons in Frankrijk bewezen is. Bovendien is er een deel menschen dat bij preferentie bedelt, omdat het een makkelijk en niet oninteressant bestaan is, vooral in een stad vol vreemdelingen als Rome. Heel Italië levert dus aan Rome een groot stel bedelaars, die 't allen goed hebben hier en hun leven voor niets ter wereld zouden willen ruilen met het leven der illustere heeren van het Kapitool. Bovendien wordt er door 'de Kerk' zeer veel gedaan voor de armen, naar ziel en lichaam worden de armen geholpen. Dacht iemand soms dat b.v. nu in Frankrijk het volk en de armen beter af zijn? Wacht maar eens! Datzelfde Frankrijk, datzelfde volk, diezelfde armen zullen eenmaal smeeken om den terugkeer van alles wat ze nu zoo geweldadig verdreven en verjaagd hebben!
Ach die arme misleiden! Ziet naar Frankrijk en ziet naar Italië, wie gevolgd heeft den loop van het Dreyfus-geval en nú hier in Italië het geval Nasi wordt niet vervuld met diepen afkeer van zooveel huichelarij, zooveel Tartufferie en oplichterij op de grootst denkbare schaal. Kán dan de goedaangelegde bij dit alles kalm blijven? Denken ze er nooit aan, dat de vrijdenkers, die ons Roomschen zoo belasteren en laaghouden, dat dòen òmdat ze zelve in hart en geest die dingen in zich voelen en ze daarom meenen te zien in hun vijanden. O, dat toch onze oogen eens eerlijk open wilden gaan en we eens zelf wilden kijken en zelf wilden denken en niet langer napraatten wat we hooren, maar zelf eens scherp opletten. Niet alleen lezen, couranten en tijdschriften van één richting, maar ook van de zuiver R.K. richting.
Ach, dat ze eens allen zoo eerlijk wilden zijn om met eigen oog en hart te onderzoeken wàt er vanaan is van den laster ons Roomschen zoo ruimschoots toebedeeld. Ach, dat ze eens mochten lezen onze couranten, onze tijdschriften!! Ik ben er zóó zeker van dat menig eerlijk hoofd en hart zouden getroffen worden door veel wat ze nú missen moeten. Dat ze ze eens kenden onze geestelijken die een zoo gestreng en werkzaam leven leiden voor zichzelf en zoo geduldig en zachtmoedig voor anderen zijn!
Maar wie wil uit eigen beweging dat doen? De meesten durven het niet te ondernemen. Goed, maar waarom durven ze dan wel zonder reden ons Roomschen minachten om veel,
wat indien ze beter wisten, hen ons zou doen achten zeker en zeer waarschijnlijk ons zou doen liefhebben.
O dat de lust tot eerlijkheid, oprechtheid en waarheid velen mocht aandrijven om eens zelve te onderzoeken wat ik hier beweerd heb. Dàt geve God!