Gebrek aan archiefmateriaal ­­­heeft het tot op heden niet gemakkelijk gemaakt om de eerste jaren van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VVK, 1894) te onderzoeken. Dat heeft er zeker mede toe geleid dat de oude beeldvorming over de VVK, vooral afkomstig uit de koker van haar toenmalige socialistische tegenstrevers, tot op de dag van vandaag stand heeft gehouden. Dat beeld is, kort samengevat, dat de VVK een vereniging van ‘dames’ was die alleen op kiesrecht uit waren om de belangen van de elite waaruit zij afkomstig waren te beschermen, waar ze ook alle tijd voor hadden omdat ze niet voor hun brood hoefden te werken en het huishouden aan personeel over konden laten. Gelukkig is er een lang veronachtzaamde bron die nu net over de ledensamenstelling van de VVK helderheid biedt: de gedrukte ‘Alphabetische Naamlijst van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht’, verscholen in een exemplaar van de in één band gebonden eerste drie jaargangen van het Maandblaadje uitgegeven door de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (1897-1899).[1] Deze eerstbekende ledenlijst van de VVK maakt het mogelijk om de vroege achterban van de vereniging te leren kennen, die, zeker als we ons tot Amsterdam beperken, als de voorhoede van de Nederlandse vrouwenkiesrechtbeweging kan worden beschouwd.
De ledenlijst in de verzamelband is niet gedateerd. Ze beslaat vijf pagina’s zonder paginanummers, met op de laatste pagina een vermelding van de drukker, A. Hooiberg te Epe, die ook het Maandblaadje drukte. Het zal dus een afzonderlijke uitgave zijn geweest. In de band is de lijst geplaatst achter het laatste nummer van jaargang 2 (15 december 1898). Nu weten we uit andere bron dat de VVK met het eerste nummer van jaargang 1 (15 maart 1897) een ledenlijst meestuurde.[2] Bestudering van de leden van de afdeling Amsterdam suggereert, dat de meegebonden ledenlijst een gecorrigeerde versie van de lijst van maart 1897 moet zijn, waarbij de laatst-doorgevoerde mutaties (twee adreswijzigingen) van december 1897 dateren. Daarbij komt dat het aantal Amsterdamse leden op de lijst, 135, niet erg veel groter is dan het aantal dat de afdeling Amsterdam volgens eigen opgaaf in november 1896 telde: 126.[3] Vandaar dat ik ervan uitga dat deze eerstbekende ledenlijst het ledenbestand van (eind) 1897 weergeeft.[4]
Op deze eerste peildatum, zo’n drie jaar na de oprichting op 5 februari 1894, telde de VVK 727 leden. Daarvan woonden er zoals gezegd 135 in Amsterdam, dat daarmee de meeste leden kende. Dat is niet verwonderlijk: de VVV die in 1893 het initiatief tot de VVK nam, was een Amsterdamse vereniging, en de VVK was ook in Amsterdam opgericht. Het eerste bestuur was dan ook in meerderheid een Amsterdams bestuur, waar pas verandering in kwam toen er plaatselijke afdelingen werden gevormd, eerst in Rotterdam (juli 1894), toen ook in Amsterdam (oktober 1894), waarna tot eind 1897 Den Haag, Middelburg, Groningen, Arnhem, Kampen, Zwolle en Zutphen volgden.