Zeegrasbehoud | Rijkswaterstaat
Zeegras komt niet meer op zo'n grote schaal voor als 100 jaar geleden toen er nog sprake was van duizenden hectares zeegras.
In vroegere tijden heeft zeegras een zeer belangrijke economische rol gespeeld in Nederland. Veel mensen verdienden er hun brood mee.
Sinds de middeleeuwen werd gedroogd zeegras al gebruikt voor versterking van de dijken. Aan de zuidzijde van Wieringen is nog zo'n zogenaamde wierdijk te vinden. De gangbare naam in die tijd voor zeegras was wier. Later werd zeegras ook wel gebruikt als vulling voor matrassen, kussens en canapés. In eerste instantie werd alleen het losgeslagen ronddrijvende wier verzameld. Later kwam men er echter achter dat het maaien van wier een beter product opleverde. Toen men de noodzaak in zag om het wier te behouden, en zo nodig te beschermen, werd in 1867 een commissie in het leven geroepen om uit te zoeken of de wiermaaierij onacceptabele schade aanbracht aan de zeegrasvelden. Deze commissie heeft de eerste Nederlandse zeegraskaart gepubliceerd.
Aangezien er in Nederland nog slechts enkele zeegrasvelden over zijn, is het duidelijk dat het voortbestaan van gemeenschappen van de zeegrasklasse aan een zijden draad hangt. Om de oppervlakte van de zeegrasvelden weer te laten toenemen moeten een aantal belangrijke maatregelen genomen worden. Zo moet bodemerosie worden teruggedrongen, watervervuiling worden aangepakt en is herstel van het estuariumkarakter van zeearmen nodig.
Pogingen tot herstel van litorale zeegrasvelden in de Waddenzee door aanplant zijn tot nog toe weinig succesvol gebleken. Daarom heeft bescherming van de nog aanwezige populaties altijd de voorkeur. Zeegrasvelden kunnen op verschillende manier beschermd worden:
door waterkwaliteitaspecten, zoals het zoutgehalte en eutrofiëring, in de gaten te houden, en waar mogelijk in te grijpen
door het voorkomen van beschadiging door de schelpdiervisserij en oeverrecreatie en pierenspitten
Momenteel wordt er ook geëxperimenteerd om de leefomstandigheden van zeegras handmatig te verbeteren. Zo is in de Oosterschelde gebleken dat onder de huidige minder gunstige omstandigheden de laatste veldjes klein zeegras zich beter kunnen handhaven op plaatsen waar de bodem extra stabiel is door een kleilaag vlak onder het oppervlak of door de aanwezigheid van veel schelpen. Bij enkele experimenten met zowel klein als groot zeegras is gebruik gemaakt van stabiliserende materialen zoals schelpen, netten en trottoirbandjes. Toevoeging van schelpen had een positief effect, de overige maatregelen hadden in het algemeen weinig effect.
Minimumpopulatie
Grotere zeegrasvelden hebben de eigenschap dat ze de kracht van stroming en golven aanzienlijk kunnen reduceren, waardoor de kans op erosie en het weg slaan van het zeegras sterk afneemt. Daardoor hoeven de individuele planten minder te investeren in overleven en kunnen ze beter reserves opslaan voor slechtere periodes. Ook kunnen ze beter herstellen van bijvoorbeeld een strenge winter. Je kan dan stellen dat planten (en dieren) een minimum populatieomvang moeten hebben om langdurig te kunnen overleven: de minimumpopulatie. Het is onbekend hoe groot de minimumpopulatie voor groot en klein zeegras zou moeten zijn. De huidige populaties beginnen erg klein te worden, zeker voor groot zeegras. De vraag is of deze kleine populaties niet al in de buurt van die vereiste minimumpopulatie zit. Zeker voor groot zeegras lijkt het aannemelijk dat de huidige populatie in feite te klein is. Dan moeten maatregelen primair gericht zijn op het vergroten van de populatie.
Herstel van het eertijds belangrijkste bolwerk van de zeegrassen in Nederland, het sublitorale breedbladige groot zeegras in de westelijke Waddenzee, is vooralsnog echter niet te verwachten. Eerst moet duidelijk worden of er in dit gebied überhaupt nog geschikte groeimogelijkheden zijn. Een eerste verkenning hiernaar is niet echt optimistisch. Mocht herstel toch mogelijk zijn, dan zal het zeegras van elders geïntroduceerd moeten worden.
De afgelopen jaren zijn er wel twee grootschalige projecten geweest om litoraal zeegras te behouden. Namelijk de herintroductie van groot zeegras in de Waddenzee en de migratie van klein zeegras in de Oosterschelde.