Uniek fotoalbum Gerrit Jan Dieperink, docent Duits en spil v... - Gooieneemlander
Een van de in scène gezette foto's: ambtelijk verzet.
28/02/2020 om 19:38
Heel bijzonder en heel waardevol. Zo omschrijft archivaris Karin Abrahamse het unieke fotoalbum over het Hilversumse verzet dat onlangs boven water is gekomen.
(Lees hier ooggetuigenverhalen over de Tweede Wereldoorlog)
Het gaat om een 32 pagina's tellend album, dat in 1949 is aangeboden aan dr. Gerrit Jan Dieperink. Deze docent Duits (vanaf 1935) aan het Christelijk Lyceum (nu Comenius College) had tijdens de oorlog een belangrijke rol in het verzet.
Dieperink was eerst commandant van de Ordedienst (O.D.) en later commandant van de Binnenlandse Strijdkrachten in Hilversum. Ter gelegenheid van zijn verhuizing naar Haarlem, in juli 1949, kreeg hij van zijn 'vrienden en medewerkers uit het verzet 1940-1945' als afscheidscadeau het fraaie herinneringsalbum.
Dieperinks kleindochter, Joke Buijtendorp (68) uit Waddinxveen, heeft het onlangs aan het Streekarchief Gooi en Vechtstreek in Hilversum geschonken. Archivaris Karin Abrahams is verguld met de aanwinst. ,,Wij kregen een mailtje van mevrouw Buijtendorp.
Een geheime wapenopslag van het verzet in een wijnopslag aan de Noorderweg.
Zo van: 'met al die herdenkingen op komst is het misschien iets voor de gemeente Hilversum'. Toen ik de meegestuurde foto's van enkele pagina's zag, dacht ik: 'Wat!?'. Ik heb haar direct terug gemaild en gezegd dat het album zó bijzonder is, dat wij heel graag langs wilden komen om het op te halen. Zij antwoordde dat ze het zelf wel kwam brengen, zo schattig."
Toen mevrouw Buijtendorp en haar man in Hilversum waren gearriveerd, kon Abrahamse het album in zijn geheel bekijken. De kleindochter van de verzetsheld had geen idee hoe uniek haar schenking was, merkte de archivaris.
De villa Utrechtseweg nr. 61, uitvalsbasis voor de verzetsgroep U 61.
,,Het bijzondere is dat er veel foto's in staan van leden van het verzet uit verschillende groepen. En allemaal met naam en toenaam. Het gaat om ruim zestig mensen. Over het verzet in Hilversum was tot nu toe vrij weinig bekend. Door dit album krijgen we veel beter en veel completer beeld. We wisten bijvoorbeeld niet, dat er zoveel mensen bij betrokken zijn geweest. Sommige groepen kenden we zelfs helemaal niet. Er is bijvoorbeeld één pagina met fotootjes van de koeriersters."
Er is na de oorlog veel discussie geweest over wie er nu wel of niet in het verzet heeft gezeten. Het album is slechts enkele jaren na de bevrijding samengesteld, door de verzetsmensen zelf. Dat maakt het volgens Abrahamse een heel betrouwbare en daarmee zeer waardevolle bron voor historici en andere belangstellenden.
Het album telt maar liefst 169, overwegend nooit gepubliceerde, foto's. Voor een groot deel gaat het om pasfoto's, die door de personen zelf (of in enkele gevallen hun nabestaanden) zijn aangeleverd.
De radiomensen en 'gevaarlijke lieden' op een pagina verenigd.
Er staan ook diverse grote foto's in, die na de bevrijding zijn gemaakt. Van de intocht van de geallieerden en hun onthaal op het plein voor Gooiland, indertijd het hoofdkwartier van de Binnenlandse Strijdkrachten, bijvoorbeeld. Maar er is ook een aantal in scène gezette foto's van diverse activiteiten van het verzet.
Tweede verrassing
Mét het album kwam er nog een tweede verrassing vanuit Waddinxveen naar Hilversum. Een kistje waarin Dieperink allerlei formulieren uit de oorlog bewaarde. Officiële papieren waarmee verzetsmensen onder meer een vrijstelling kregen of tijdens controles konden aantonen dat zij hun persoonsbewijs kwijt waren.
,,Het is onduidelijk of die formulieren vervalst zijn of buitgemaakt bij een overval", licht de archivaris toe. ,,Dat ze in het bezit waren van het Hilversumse verzet zegt in ieder geval iets over hun netwerk, de contacten met groepen in andere plaatsen." In de doos zitten ook valse stempels, onder meer van het arbeidsbureau in Emmen.
Het kostbare album heeft jaren in een kast gelegen, vertelt de schenkster. ,,Wij vonden het toen wij het huis van mijn vader opruimden nadat hij was overleden. Dat was in 1996." Nadat het album onlangs wat meer in het zicht was komen te liggen, kreeg mevrouw Buijtendorp het idee dat zij er iets mee moest doen. ,,Ik dacht: 'opa is in Hilversum een bekende figuur geweest, laat ik het daar maar proberen'. "
Dat haar schenking zelfs met gejuich werd ontvangen, dat verraste haar nogal. ,,Ik was zelf in de veronderstelling, dat men alles wel zo ongeveer wist over het verzet. Dat bleek niet zo te zijn. Ik vind het heel leuk dat er zo positief op wordt gereageerd. Ik voel me er ook heel goed over: het is de enige juiste plek voor het album van mijn opa."
De ontvangst in Hilversum noemt zij 'boven verwachting'. ,,Tot mijn verbazing werd ik ook nog ontvangen door de burgemeester. Hij was erg geïnteresseerd en vond het album ook heel bijzonder. Ik begrijp dat op een van de foto's ook een familielied van de burgemeester staat."
Van haar opa heeft de Waddinxveense nooit iets over de oorlog gehoord. ,,Mijn oma vertelde wel eens iets, maar dat was extra spannend gemaakt, voor de kinderen. Hoe heftig het echt was, daar werd nooit over gesproken."
Dat geldt ook voor haar vader, Fred Dieperink, die bij het uitbreken van de oorlog twintig jaar oud was, in Hilversum bij het verzet betrokken raakt, moest onderduiken in Groningen, en daar zijn activiteiten voortzette.
,,Ook hij vertelde daar nooit iets over. Zelfs mijn moeder wist maar heel weinig. Voor die mensen was het: de oorlog is voorbij, we laten alles achter ons."
Haar opa, doctor in de Duitse taal- en letterkunde, vertrok in de zomer van '49 naar Haarlem. Daar gaf hij nog jaren Duitse les. Aan leerlingen van het plaatselijke lyceum, denkt zijn kleindochter. Na zijn pensionering keerde Dieperink terug naar Hilversum, waar hij in 1973 overleed en begraven werd. Op 5 mei 1955 - op de tiende verjaardag van de bevrijding - was hij bijgeschreven in het Gulden Boek van de gemeente Hilversum.
Het afscheidscadeau dat Dieperink ooit van zijn Hilversumse verzetsvrienden en -medewerkers kreeg, is al gescand. Net als de door Dieperink bewaarde formulieren. Op de website van het streekarchief kan het hele album inmiddels worden bekeken. ,,Wij zijn blij met alle reacties op de foto's", doet Abrahamse een voorzet.