Eliza Orzeszkowa (6 juni 1841 – 18 mei 1910) was een Poolse schrijfster en wordt gezien als zeer belangrijk in het positivisme tijdens de Poolse Delingen. In 1905 werd ze samen met Henryk Sienkiewicz en Lev Tolstoy genomineerd voor een Nobelprijs voor Literatuur.

Biografie 
Orzeszkowa werd geboren in de adellijke Pawłowski-familie in Milkowszczyzna, en stierf in Grodno (nu in Wit-Rusland). Toen ze 16 was trouwde ze met Piotr Orzeszko, een Poolse edelman die twee keer zo oud was als zijzelf en die naar Siberië verbannen werd na de Januariopstand van 1863. Ze scheidden wettelijk in 1869. In 1894 trouwde ze na een relatie van 30 jaar met Stanisław Nahorski, die enkele jaren later overleed.

Orzeszkowa schreef een serie van 30 romans en 120 sketches, drama's en novelles, die gaan over de sociale situatie in haar bezette land. Haar roman Eli Makower (1875) beschrijft de relatie tussen de Joden en de Poolse adel; en Meir Ezofowicz (1878), het conflict tussen joods-orthodoxisme en het moderne liberalisme. In 1888 schreef Orzeszkowa twee romans over de rivier Niemen (die nu deel uitmaakt van Wit-Rusland): Cham dat zich afspeelt rond het leven van een visser; en haar meest bekende roman, Nad Niemnem (Op de Niemen) – dat vaak vergeleken wordt met Pan Tadeusz – dat gaat over de Poolse aristocratie tegen de achtergrond van politieke en sociale orde. Haar onderzoek naar patriottisme en kosmopolitisme verscheen in 1880. Een complete versie van haar werken werd tussen 1884 en 1888 uitgegeven in Warschau. Veel van haar werk is ook in het Duits beschikbaar.

In 1905 werd ze samen met Henryk Sienkiewicz en Lev Tolstoy, genomineerd voor de Nobelprijs voor Literatuur. De prijs ging uiteindelijk naar Sienkiewicz. Volgens officiële documenten van het Nobelprijscomité, werd het idee van het verdelen van de prijs afgekeurd als minachting. Daarom kreeg alleen Sienkiewicz de prijs toebedeeld.

Geselecteerde werken 
 Obrazek z lat głodowych 1866
 Ostatnia miłość, 1868
 Z życia realisty, 1868
 Na prowincji, 1870
 W klatce, 1870
 Cnotliwi, 1871
 Pamiętnik Wacławy, 1871
 Pan Graba, 1872
 Na dnie sumienia, 1873
 Marta, 1873
 Eli Makower, 1875
 Rodzina Brochwiczów, 1876
 Pompalińscy, 1876
 Maria, 1877
 Meir Ezofowicz, 1878
 Z różnych sfer, 1879–1882
 Widma, 1881
 Sylwek Cmentarnik, 1881
 Zygmunt Ławicz i jego koledzy, 1881
 Bańka mydlana, 1882–1883
 Pierwotni, 1883
 Niziny, 1885
 Dziurdziowie, 1885
 Mirtala, 1886
 Nad Niemnem (Op de Niemen), 1888
 Cham (The Boor), 1888
 Panna Antonina (verzameling van romans), 1888
 W zimowy wieczór (verzameling van romans), 1888
 Czciciel potęgi, 1891
 Jędza, 1891
 Bene nati, 1891
 Westalka, 1891
 Dwa bieguny, 1893
 Melancholicy, 1896
 Australczyk, 1896
 Iskry (verzameling van romans), 1898
 Argonauci (The Argonauts), 1900
 Ad astra. Dwugłos, 1904
 I pieśń niech zapłacze, 1904
 Gloria victis (verzameling van novelles), 1910
Journalisme voor sociale gelijkheid
 Kilka słów o kobietach (Over vrouwen), 1870
 Patriotyzm i kosmopolityzm, 1880
 O Żydach i kwestii żydowskiej, 1882

Museum
Het Huismuseum Eliza Orzeszkowa staat in Grodno, Wit-Rusland.

Pools schrijver
Poolse adel in de 19e eeuw