Januari | KNNV Vereniging voor Veldbiologie
Het ziet er feestelijk uit. Piepkleine gele confetti wordt constant de lucht ingeblazen. Ook zonder het lentezonnetje is het nu toch wel hét moment om de naderende lente te vieren. De boomhazelaar draagt bij aan de feestvreugde.
Lange katjes van de boomhazelaar (foto Rob Vereijken)
De start van de lente is niet voor iedereen een feest. Door de zachte wintermaanden die we achter de rug hebben, ging de ontwikkeling van de bloemen van de hazelaar en de els gewoon door. Al rond de jaarwisseling bloeide hier en daar de hazelaar met zijn gele hangende katjes. Het is een mooi gezicht, maar het fijne wegwaaiende stuifmeel zorgt wel al heel vroeg in het jaar voor hooikoorts.
In plantsoenen, tuinen en in de wat rijkere bossen bloeit de wilde hazelaar. Het is een forse struik die vol kan hangen met honderden katjes. De boomhazelaar is van een heel ander kaliber en groeit uit tot een mooie boom van wel 20 meter hoog. Hij komt oorspronkelijk uit Turkije en de aangrenzende gebieden in Zuidoost-Europa en Klein-Azië, vandaar ook zijn tweede naam: Turkse hazelaar. Het is een sterke boom, die goed tegen de warmte, kou en verharding kan. Hij wordt oud. De oudste nog levende boomhazelaar in Nederland is in 1795 in de Hortus Botanicus in Amsterdam geplant.
Ook in Tilburg staan ze hier en daar in parken en als laan- of straatboom. Als de boom regelmatig uitgroeit, krijgt hij een prachtige piramidevorm. Zo'n 50 jaar geleden, toen ook de eerste Turkse gastarbeiders naar onze stad kwamen, werden verschillende Turkse hazelaars aangeplant. Ze staan onder andere aan het Gounodpad, langs de Boomstraat en Hart van Brabantlaan. Op deze plaatsen zie je goed dat de bomen een flink formaat beginnen te krijgen. Aan de zuidkant van de Hart van Brabantlaan zijn ze al zo hoog als de flats. Helaas is de helft gekapt voor de herinrichting van de weg; de andere helft volgt binnenkort. In de brede middenberm van de weg komen wel weer grotere bomen terug, maar de boomhazelaars zullen hier voorgoed verdwijnen.
Beide soorten hazelaars dragen nu hun bloemen. De mannelijke katjes vallen het meest op. Bij de boomhazelaar zijn ze groot en wel 12 tot 13 centimeter lang. Wil je vrouwelijke bloemen zien, bekijk dan de knoppen goed. Er zijn er bij waar aan de top de rode stempels als een sterretje naar buiten staan. Het is een heel fraai bloemetje, dat bijna in het niet valt tussen al dat stuifmeelgeweld van de mannen. Die vrouwtjes zijn wel zeer belangrijk voor het produceren van de vruchten. Er komt geen hazelnoot groot zonder het vrouwelijk schoon.
Blijkbaar gaat het ook in onze stad goed met de voortplanting van de boomhazelaar. In het najaar liggen grote hopen afgevallen, plakkerige vruchtkluwens onder de bomen. De hazelnoten zitten erin verstopt. De nootjes zijn kleiner dan de meer bekende hazelnoten en ook veel harder. Er moet een stevige notenkraker aan te pas komen om ze te openen. De beloning is groot, want ze zijn smaakvoller dan onze inheemse hazelnoten. Ook kauwtjes vinden de inhoud lekker, maar zij krijgen de noten bijna niet kapot gehakt. Zij wachten op wat zwaarder verkeer dat voor hen de noten breekt. Er zijn overigens maar weinig Tilburgers die deze noten rapen en mee naar huis nemen. Gelukkig weet de Turkse gemeenschap nog wel wat je in de natuur en in de stad kunt oogsten: noten, bessen, mispels en rozenbottels. Voor hen betekent een rijkbloeiende Turkse hazelaar in de lente een goede oogst in het najaar. Misschien dat we de angst voor de eetbare stadsnatuur eindelijk kunnen overwinnen door de Turkse lente mee te vieren.