— Тел практикасы көчлерәк булсын өчен, тормышта тел бик күп булырга тиеш, бу исә когнитив эшчәнлеккә азрак көч сарыф итүгә китерер иде. Сөйләмдә табигый булмаганлык турында сөйләгәндә, сез гыйбарәләрне татар телендә төзисез һәм табигый булмаганлык турында сөйләшәсез, бу сезгә куярга кирәк булган когнитив көч турында. Димәк, сез әлеге телдә сөйләшкәндә артык күп когнитив көч кулланганны сизәсез.  Туган телдә бу үзеннән-үзе, когнитив йөкләмәләрсез барлыкка килә. Ләкин тарих шуны күрсәтә: әгәр дә сез кинәт тел мохитендә калсагыз, анда бу тел бик күп булса, сезгә ул телдә сөйләшергә кирәк булачак һәм сез үзегез дә әлеге телдә сөйләшергә теләгәнегезне аңлаячаксыз, аны үзләштерергә теләячәксез, ясалмалык һәм куелган когнитив көч күләме кимиячәк. Һәрхәлдә, әгәр дә cез икенче телне төп аралашу теле итмәсәгез, доминант тел белән чагыштырырлык булмаячак. Башка илгә киткән һәм туган телләрендә сөйләшергә кешесе булмаганнар башка телдә сөйләшергә мәҗбүрләр һәм кыска арада алар шул телдә фикер йөртә, шул телдә төшләр күрә башлыйлар. Бу баш миенең нейросыгылмалы булуына, яшенә бәйле, көягъни яшьрәк һәм бигрәк тә балалык чорына караганда, олырак булган саен моны эшләү катлаулырак. Һәрхәлдә, бу тәҗрибә. Әгәр көн саен сөйләсәгез яки тыңласагыз, соңыннан сез үзегез дә когнитив көчнең азрак сарыф ителгәнен аңларсыз. Һәм бу табигый булачак. Әлбәттә, сез иркен сөйләшәсез дигән хис булмаячак, чөнки ул барыбер үзләштерү яше, шул ук фаразлау да тәэсир итәчәк. Балачакта татар телендә бик күп сөйләшкән һәм аралашкан кешене тыңлаганда, әлбәттә, үзегезне аның белән чагыштырачаксыз һәм бу сезнең файдага булмаячак. Ләкин үзегезне кичәге, өченче көнге, бер ел элек белән чагыштырып, сез бик зур аерма сизәрсез. Бу алга китеш когнитив көчне азрак сарыф итәргә мөмкинлек бирәчәк. Ләкин мондый интенсив практикага мотивация булсын өчен, когнитив өстенлек, когнитив резерв һәм итальян профессоры Юбин Буталебе чыгышында ишеткәнемне истә тотыгыз. Ул дәүләт деменцияне дәвалау өчен миллионлаган фунт, доллар, евро, зур күләмдә акча сарыф итә, бу үсеш алган илләрдә зур проблема ди. Дарулар, программалар уйлап табарга мөмкин, әмма иң яхшы ысул — билингвизм, ике телдә сөйләшегез һәм сез когнитив яшьлегегезне озайта алырсыз. Бу Кембридж нәшрият журналының баш мөхәррире булган кешенең мөрәҗәгате, бу икетеллелек проблемалары белән шөгыльләнүче кешеләр һәм моның яхшы тәҗрибә икәнен искәртүчеләр.
— Языка должно быть очень много в жизни, чтобы практика языка была более интенсивной и приводила бы к меньшим когнитивным усилиям. Вы строите фразы на татарском языке и говорите о неестественности — это о когнитивных усилиях, которые вам нужно прилагать. То есть, вы чувствуете как вы прилагаете неимоверные когнитивные усилия, когда говорите на этом языке. На родном языке это происходит спонтанно, без когнитивных нагрузок, но история показывает, что если вдруг вы окажетесь в языковой среде, где будет очень много этого языка, вам нужно будет на нем говорить и вы сами будете понимать, что хотите на нем говорить, захотите освоить, то это [ощущение неестественности] будет постепенно снижаться. В любом случае, с доминантным языком вряд ли это как-то сможет сравниться — если только вы не сделаете второй язык основным языком общения. Люди, которые уезжали в другую страну и им не с кем было говорить на своем родном языке, должны были говорить на другом языке, и он очень быстро становился языком их мыслей, они быстро начинали видеть сны на этом языке. Это зависит от нейропластичности мозга, от возраста — то есть, с возрастом это делать сложнее, чем в более молодом возрасте и уж тем более в детстве. В любом случае, если каждый день говорить или слушать, впоследствии вы сами поймете, что когнитивных усилий будет все меньше и меньше затрачиваться и это будет более естественно. Конечно, ощущения, что вы свободно говорите, не будет, потому что это все-таки возраст усвоения, тот самый предиктор, тоже будет влиять. Когда вы будете слушать человека, который в детстве очень много говорил на татарском, конечно, вы, сравнивая себя с ним, будете сравнивать не в свою пользу, но сравнивая себя с тем, что было вчера, позавчера, год назад, вы увидите сильную разницу, прогресс, который позволит затрачивать меньше когнитивных усилий. Но, чтобы была мотивация к такой интенсивной практике, помните о когнитивном преимуществе, когнитивном резерве. Я слышала в докладе итальянского профессора Юбина Буталебе: он говорит, что государство тратит миллионы фунтов, долларов, евро, огромные количества денег на лечение деменции — это большая проблема в развитых странах. Можно придумывать медикаменты, программы, но самый лучший способ — это билингвизм. Используйте два языка и вы сможете свою когнитивную молодость продлить. Это призыв человека, который является главным редактором журнала кембриджского издательства, это люди, которые занимаются проблемами билингвизма и говорят о том, что это хорошо.