De materia medica (Dioscorides)
De materia medica, Graece scriptum et in multas linguas versum, est opus principale Pedanii Dioscuridis Anazarbei qui in provinciis Asiaticis Imperii Romani saeculo I p.C.n. floruit. Laecanio Basso dicatum est.

Exstant plures recensiones Graecae:
 Recensio "genuina" pristina, in quinque libros divisum, materie ordine affinitatum enumerata
 Dioscorides Parisinus gr. 2179 saeculo IX factus, exemplar huius recensionis antiquissimus sed lacunosus
 "Dioscorides alphabeticus", herbas tantum describens, imaginibus curiosis illustratus, glossario multilingui auctus. Medio saeculo IV Oribasius in Collectionibus medicis suis (lib. XI-XIII) medicamenta botanica et mineralia e Dioscoride ordine alphabetico compendiose enumeravit, e recensione alphabetica iam exstante ut videtur citans. Recensionis alphabeticae exemplaria sunt:
 Dioscorides Vindobonensis: exemplar divitissimum saeculo VI ineunte factum et feminae nobili Aniciae Iulianae dicatum. In Nationali Bibliotheca Austriaca servatur
 Dioscorides Neapolitanus: exemplar saeculo fere VII factum. In Nationali Bibliotheca Neapolitana servatur
 "Dioscorides alphabeticus" locupletior, in quinque libris divisus, herbis et glossis multilinguibus e recensione alphabetico priori, rebus medicinalibus aliis e recensione pristina demptis et ordine alphabetico inter libros singulos coactis
 Dioscorides Pierpont Morgan: exemplar saeculo X factum, imaginibus multis illustratum
 "Dioscorides interpolatus", e recensione pristina refectus, additamentis e Dioscoride alphabetico auctus

Versiones Latinae tres aevis antiquo et medio factae sunt. Versionis antiquissimae (A), saeculo III a Gargilio Martiali factae, fragmenta tantum supersunt. Versionis secundae (B) excerpta pauca apud pseudo-Apuleium et Isidori Etymologias reperiuntur. Versio mediaevalis (C, etiam "Dioscorides Langobardus" ab eruditis appellata), ab exemplari recensionis genuinae saeculo fere VI conversa, e libro manuscripto saeculi IX nobis cognoscitur. Haec versio saeculo fere XI in ordinem alphabeticum retractata est; quae recensio sub nomine "Dyascorides" recognoscitur.

Saeculo XVI opus De materia medica in linguas varias verterunt commentariisque adornaverunt Latine Ioannes Ruellius, Valerius Cordus, Italiane Petrus Andreas Matthiolus, alii nonnulli.

Notae

Bibliographia 
 Editiones
 1499 : Venetiis: editio Aldina Textus apud BVPB
 1516 (Franciscus Asulanus, Hieronymus Roscius, edd.) : Venetiis: editio Aldina 
 1529 (Ianus Cornarius, ed.) : Διοσκορίδης : Dioscorides. Basileae: ex aedibus Ioan. Bebelii Textus apud MDZ Textus apud BVPB
 1549 (Iacobus Goupylus, ed.; Ioannes Ruellius, interpr.) : Dioscorides libri octo Graece et Latine; Castigationes in eosdem libros. Parisiis  Textus apud archive.org
 1589 (Ianus Antonius Saracenus, interpr.) : Pedacii Dioscoridis Anazarbaei opera quae exstant omnia. Francofurti: sumtibus haeredum Andreae Wecheli 
 1829-1830 (Curtius Sprengel, ed.) : Pedanii Dioscuridis Anazarbei De materia medica libri quinque. 2 voll. Lipsiae   
 1906-1914 (Max Wellmann, ed.) : Pedanii Dioscuridis Anazarbei De materia medica libri quinque. 3 voll. Berolini: Weidmann  1 2 3 / 1 2 3

 Versiones
 1478 (Constantinus Africanus fortasse interpr.; Petrus de Abano, recens.) : Dyascorides. Incipit "[M]ulti voluerunt auctores antiqui de virtutibus herbarum"; "Explicit Dyascorides quem Petrus Paduanensis legendo corexit et exponendo quae utiliora sunt in lucem reduxit". Colle: Iohannes de Medemblick, Iulio 1478 Textus apud MDZ
 1516 (Hermolaus Barbarus, interpr.) : Ioannis Baptistae Egnatii ... in Dioscoridem ab Hermolao Barbaro tralatum annotamenta; Pedacii Dioscoridis Anazarbei De medicinali materia ab eodem Barbaro Latinitate primum donati; ... Hermolai Barbari ... Corollarium libris quinque absolutum. Venetiis Textus apud Monacenses
 1516 (Ioannes Ruellius, interpr.) : Pedacii Dioscoridis Anazarbei de medicinali materia libri quinque De virulentis animalibus, et venenis canerabioso, et corum notis, ac remediis libri quattuor. Joanne Ruellio Suessionensi interprete. Lutetiae apud Henricum Stephanum  Editio 1516 Editio Parisiensis 1549 bilinguis Editio Francofurtensis 1549 cum adnotationibus Valerii Cordi etc. Editio 1552
 1518 (Marcellus Virgilius, interpr.) : Pedacii Dioscoridae Anazarbei De medica materia libri sex. Florentiae apud haeredes Philippi Iuntae  Textus apud MDZ Editio 1523 apud BVPB
 1529 : Ioannes Ruellius, interpr.; Otho Brunfelsius, ed., P. Dioscoridae pharmacorum simplicium reique medicae libri VIII Textus
 1544 (Petrus Andreas Matthiolus, interpr.) : Di Pedacio Dioscoride Anazarbeo libri cinque della historia & materia medicinale, tradotti in lingua volgare italiana da M. Pietro Andrea Matthiolo Senese Medico, con amplissimi discorsi & commenti & dottissime annotationi & censure del medesimo interprete  Editio 1549 apud archive.org  
 1554 : Petri Andreae Matthioli Medici Senensis Commentarii in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei de Materia Medica adjectis quam plurimis plantarum & animalium imaginibus eodem authore (versio Latina Materiae medicae Dioscoridis) Editio 1558 Editio 1565 apud archive.org
 1555 (Andreas a Lacuna, interpr.) : Pedacio Dioscorides Anazarbeo Acerca de la materia medicinal y de los venenos mortiferos. Antverpiae   Exemplar manu tinctum apud World Digital Library 
 1561 : Valerius Cordus; Conradus Gesnerus, ed., Annotationes in Dioscoridis; Historiae stirpium libri IV [etc.] Textus
 1561 (Antonius Pinaeus, interpr.) : Les Commentaires de M. P. André Matthiolus sur les six livres de Pedacius Dioscoride Anazarbéen de la matière médicale  Editio 1572 apud archive.org  Editio 1627 apud BiuSanté
 1586 (Ioachimus Camerarius, interpr.) : Kreutterbuch desz hochgelehrten unnd weitberühmten Herrn D. Petri Andreae Matthioli  Textus
 c. 1650 facta, anno 1934 divulgata (J. Goodyer, interpr.; R. T. Gunther, ed.) : The Greek Herbal of Dioscorides. Londinii recensio interretialis huius versionis
 1998 (Manuela García Valdez, interpr.) : Dioscórides. Plantas y remedios medicinales (De materia medica). 3 voll. Matriti: Gredos
 2005 (Lily Y. Beck, interpr.; John Scarborough, praef.) : Pedanius Dioscorides of Anazarbus. De materia medica. Berolini: Olms-Weidmann Recensio huius operis

 Editiones, versiones, commentationes partiales

 Praefatio: John Scarborough, Vivian Nutton, "The Preface of Dioscorides' Materia Medica: introduction, translation, commentary" in Transactions and Studies of the College of Physicians of Philadelphia n.s. vol. 4 (1982) pp. 187-227.
 Amomum: Nicolaus Maronea Veronensis, "Commentarii in tractatus Dioscoridis et Plinii de amomo" in Ioannes Pona, Plantae seu simplicia ut vocant, quae in Baldo monte et in via ab Verona ad Baldum reperiuntur (Basileae: Zetznerus, 1608)
 Balsamum: Andreas Chiocchus, Carmen de balsami natura et viribus iuxta Dioscoridis placita. Veronae, 1596
 Giovanni Pona, Del vero balsamo de gli antichi: commentario ... sopra l'Historia di Dioscoride. Venetiis, 1623 
 Bryonia: S. S. Renner, J. Scarborough, H. Schaefer, H. S. Paris, J. Janick, "Dioscorides’ bruonia melaina is Bryonia alba, not Tamus communis and an illustration labelled bruonia melaina in the Codex Vindobonensis is Humulus lupulus not Bryonia dioica" in M. Pitrat, ed., Cucurbitaceae 2008: IXth Meeting on Genetics and Breeding of Cucurbitacea (Avenione: INRA, 2008) pp. 273-280
 Mandragora: George Saliba, Linda Komaroff, "Illustrated Books May Be Hazardous to Your Health: A New Reading of the Arabic Reception and Rendition of the "Materia Medica" of Dioscorides" in Ars Orientalis vol. 35 (2008) pp. 6-65 JSTOR

 Eruditio antiquior
 Hermolaus Barbarus, In Dioscoridem corollariorum libri quinque. Coloniae: apud Ioan. Soterem, 1530 

 Eruditio recentior
 Minta Collins, Medieval Herbals: The Illustrative Traditions (Londinii: British Library, 2000) pp. 31-89 
 
 Florence E. Day, "Mesopotamian Manuscripts of Dioscorides" in Metropolitan Museum of Art Bulletin n.s. vol. 8 (1950) pp. 274-280 JSTOR
 A. Dietrich, Die Dioskurides-Erklärung des Ibn al-Baiṭar: ein Beitrag zur arabischen Pflanzensynonymik des Mittelalters. Gottingae: Vandenhoeck & Ruprecht, 1991
 Cesar E. Dubler, Elias Teres Sadaba, La 'Materia Medica' de Dioscorides, transmisión medieval y renacentista. 6 voll. Barcelone, 1952-1957
 Nicholas Everett, The Alphabet of Galen: Pharmacy from Antiquity to the Middle Ages (Toronti: University of Toronto Press, 2012) pp. 64-78 
 
 Martin Levey, Early Arabic Pharmacology: An Introduction Based on Ancient and Medieval Sources. Lugduni Batavorum: Brill, 1973 
 
 
 John M. Riddle, Dioscorides on pharmacy and medicine. Austin: University of Texas Press, 1985
 Mahmoud M. Sadek, The Arabic Materia Medica of Dioscorides. Quebeci: Editions du Sphinx, 1983
 George Saliba and Linda Komaroff, "Illustrated Books May Be Hazardous to Your Health: A New Reading of the Arabic Reception and Rendition of the "Materia Medica" of Dioscorides" in Ars Orientalis vol. 35 (2008) pp. 6-65 JSTOR
 John Scarborough, "Pharmacy in Pliny's Natural History: some observations on substances and sources" in Roger French, Frank Greenaway, edd., Science in the Early Roman Empire (Londinii: Croom Helm, 1986) pp. 59-85 [de fontibus tam Dioscoridis quam Plinii]
 John Scarborough, Pharmacy's ancient heritage: Theophrastus, Nicander and Dioscorides. Lexington, 1985.
 Max Wellmann, "Dioskurides (12)" in  vol. 5 pars 1 (1903) pp. 1131–1142

 Notae librariae

Nexus externi 
 Lambecius 1669

Scripta saeculo 1
Anatoliae scripta
Litterae Graecae aevi Romani
Libri de medicamentis
Dioscorides