Deminutivum Latinum
Vide etiam deminutivum.
Deminutivum est vocabulum ab alio vocabulo derivatum, quod deminuat, attenuet vel temperet significatum illius vocabuli principalis. In lingua Latina non modo nomina (cum substantiva tum adiectiva), sed etiam verba deminui possunt. Deminutio efficitur suffixo stirpi principali addendo. Sic nomen 'hort-us' (a stirpe 'hort-') deminutive fit 'hort-ul-us' suffixo '-ul-' stirpi addito.

Nomina deminutiva ponuntur cum pro signo caritatis, tum familiaris loco agnominis, sicut Iacobulus ex Iacobo. Exemplum significationis contemnentis est agnomen Romulo Augusto, Augustulus, utpote quod licentius sit in imperatorem dictum.

Deminutiva nominum substantivorum et adiectivorum 
Deminutivum monstrat plerumque peioritas vel affectio in nominibus propriis. Potest quoque monstrare parvitas in aliis formis. Conservat genus nominis principalis (Vicus m. → Viculus m.) Formae iregulares sunt "Conventus" m. (qui fit "Conventiculum" n.) et "Nux" f. (quae fit "Nucleus" m.)

Suffixa deminutiva 
In lingua Latina tria suffixa deminutiva inveniuntur:
 -(c)io, -(c)iōnis (m.). Hoc suffixum rarissime invenitur. Adhibetur tantum in nominibus substantivis spectantibus ad viros, ita ut deminutivum quoque ipsum plerumque sit generis masculini. Exempla praecipua sunt:
 homo > homun-cio (m.)
 Graeculus > Graecul-io (m.)
 pūmilus > pūmil-io (m./f.)
 pūsus > pūs-io (m.)
 senex > senec-io (m.)
Nomen 'Graeculionis', per iocum a Petronio fictum, nobis ostendit hoc suffixum alio quoque suffixo deminutivo (i.e. -ul-) appendi posse.

 -ŭleus (m.). Hoc quoque suffixum rarissime invenitur. Appenditur nominibus tam femininis quam masculinis, sed forma deminuta ipsa semper est generis masculini. Exempla praecipua sunt:
 equus (m.) > ec-uleus (m.)
 acus, -ūs (f.) > ac-uleus (m.)
 nux, nucis (f.) > nuc-(u)leus (m.)
Huic typo deminutivorum fortasse nomen quoque 'hinnuleus' (vel 'inuleus') addendum est, cui forma principalis non est. 

 -ul- / -ol- / -l- / -(i)cul- (+ -us/-a/-um). Hoc suffixum est trium omnium maximi momenti, quo paene omnia nomina deminui possunt. Secundum declinationem et stirpem nominis principalis variae formae huius suffixi inveniuntur, quae stirpibus - interdum paulum commutatis - appenduntur, plerumque genus principalium conservantes. Nonnulla exempla sunt:
 hort-us (m.) > hort-ul-us (m.)
 besti-a (f.) > besti-ol-a (f.)
 libr-um (n.) > libel-l-um (n.)
 mulier (f.) > mulier-cul-a (f.)
 os, oss-is (n.) > oss-icul-um (n.)
Regulae formationis deminutivorum huius typi valde nodosae sunt. Infra temptatur eas quam disertissime exponere.

Genus deminutivorum 
deminutivum adeo nominis principalis genus conservare solet ut grammatici antiqui suaderent volentibus principale genus cognoscere ut spectarent deminutivum:

{{Citatio|Eiusdem generis debent esse deminutiva, cuius generis sunt principalia; ut puta ideo haec domuncula generis feminini, quia et haec domus generis feminini est: exceptis scilicet paucis istis, scutum pistrinum canis rana verna scutra; nam scutra scutrillus facit, beta betaculus.|Servius|Commentarius in Artem Donati (Grammatici Latini ex Recensione Henrici Keilii. Vol. 4, ed. H. Keil, 1864). pagina 432, linea 17}}

Nomina principalia masculini generis deminutivum mittere solent in -us, feminini generis in -a, neutri generis in -um. Vide exempla:
 later, -is (m.) > later-cul-us (m.)
 mulier, -is (f.) > mulier-cul-a (f.)
 tūber, -is (n.) > tūber-cul-um (n.)

Cui regulae, ut solet, sunt aliquot quoque exceptiones. Primum nomina masculina primae declinationis declinationem suam conservant et deminutivum mittunt in -ula, quod nihilominus sit generis masculini:
 scurr-a (m.) > scurr-ul-a (m.)
 vern-a (m.) > vern-ul-a (m.)
Deinde, ut grammatici (supra citati) quoque admittunt, nonnulla nomina nihilominus genus mutant in deminutione:

 Regulae praecipuae deminutionis nominum 
Regulae formationis deminutivorum nominum valde difficiles sunt. Forma suffixi dependet primo a principalis declinatione, tum a stirpis terminatione. Infra primum conspectus brevis datur regularum praecipuarum uniuscuiusque declinationis, deinde conspectus magis extentus regulas quoque obsoletas et formas omnino irregulares includens.

 Declinationes Prima Secundaque 
 Conspectus parvus 

 Regula Generalis 

 Stirpes in vocalem exeuntes 

In nominibus propriis declinationis primae, "-ia" fit interdum "-illa" (Lucia → Lucilla, sed Tullia → Tulliola).

 Stirpes in -ul- exeuntes 
Nomina quorum stirps exit in -ul- (seu principalia seu deminutiva) in deminutione (seu prima seu secunda) illud -ul- mutant in -ell- aut -ill-. Regulam tamen discernere difficile est. In tabula supposita multorum vocabulorum quorum stirps in -ul- exit deminutiva data sunt. Eis quae ipsa deminutiva sunt, principalia sunt praeposita, significatu tamen admodum differentia in parenthesibus () inclusa. Qui systema viderit, dicat!

 Stirpes in -r- exeuntes 

 Stirpes in -n- exeuntes 

 Deminutiva in -xill- exeuntia 

 Excepta 

 Declinatio Tertia 
 Conspectus parvus 
Nomina tertiae declinationis parisyllaba in -es, -is et -e

Cetera nomina tertiae declinationis

 Nomina in -ēs, -is exeuntia 

 Nomina in -is, -is (m./f.) aut -ĕ, -is (n.) exeuntia 

 Stirpes in -c- et -g- exeuntes 

 Stirpes in -t- et -d- exeuntes 

 Stirpes in -p- et -b- exeuntes 

 Stirpes in -n- exeuntes 

 Stirpes in -r(r)- et -l(l)- et -s- exeuntes 

 Stirpes in -r- ex -s- orta exeuntes 

 Stirpes in -u- et -v- exeuntes 

 Stirpes in duas aut plures consonantes exeuntes 

 Declinatio Quarta 

 Declinatio Quinta 

 Deminutiva ambigua 
 catellus < catulus & catena
 catella < catula & catena
 manicula < manus & manica
 patella < patera & patina (synonyma)
 petasunculus < petasus & petaso
 scutella < scutula & scutra (synonyma)
 utriculus < uter & uterus

 Deminutivus Bigeminus 

Cum suffixum est "-ulus, -a, -um," deminutivus Bigeminus est "-ellus, -a, -um." Ergo "Capitulum" (Dimutiva versio Capiti) fit "Capitellum" (quoque neutrum). Deminutivus Trigeminus est "-ellulus, -a, -um," sicut "Capitellulum". Tum potis est fieri formae infinitae (vide Imaginem.)

 Deminutiva adverbiorum 
 clam > clanculum
 diu > diutule
 longe > longule
 saepe > saepicule
 saepius > saepiuscule

 Deminutiva verborum 
In verbis, deminutivum semper geret coniugationem primam, "-ill-" inter radicem et finem addens. Exempli gratia:

 Notae 

 Nexus externi 
 Nōmina Dēminūtīva Latīna ab Ian Andrea Miller confecta 
 Allen and Greenough's New Latin Grammar for Schools and Colleges, 'Diminutive Nouns' and 'Diminutive Verbs' 
 Latinum - The Latin Language Learning Podcast from London, 'Latin suffixes' (ausculta imprimis partes "Diminutives" et "Verbs ending in -lo''") 
 Frederic Taber Cooper, Word Formation in the Roman Sermo Plebeius, pages 26 and 27 
 Words, a Gulielmo Whitaker confecta. Versionem interretialem invenies hic 
 Grammatici Latini, ex recensione Henrici Keilii, vol. 1, vol. 2, vol. 3 

Grammatica Latina

de:Diminutivsuffix#Latein
en:Diminutive#Latin
fi:Deminutiivi#Latinan kieli