Agrigentum
Agrigentum () et rarius Acragas (; Graece Ἀκράγας; Italiane Agrigento; Sicule Girgenti) est urbs Italica et municipium, circiter 59 650 incolarum, in meridianis insulae Siciliae regionibus situm. Caput est Consortii Liberi Municipalis Agrigentini.

Ad 60 000 hominum urbem incolunt, et praecipuae civitates in provincia Licatam et Narum (Naro) includunt; haec autem servatissimis catacumbis notissima est, quae sunt loca secreta in quibus primi Christiani eorum deum adorabant.

Sententia 
Sententia urbis est: Signat Agrigentum mirabilis aula gigantum.

Historia

Aetas antiqua 
Historia Agrigenti antiquissima est. Agrigentum 581 a.C.n. ab incolis Gelae condita est et urbs "Acragas", ex flumine Akragante, appellata est. Deinde Acragas inter flumina sicula Hymera australem et Halycum condita est. Post urbem conditam, circa 570 a.C.n. tyrannus Phalaris rerum potitus est et, per sedecim annos, ferox tyrannis Phalaridis urbem gubernavit. Tyranno Phalaride, inventor Perillus Atheniensis tormentum ad scelestos viros necandos construxit, quod taurus aëneus appellatus est: in hoc tormento morituri includebantur, et igni subter accenso atrociter moriebantur, quia metallo fervefacto torrebantur. Sed cum Perillus Phalaridi taurum istum praeberet, crudelis tyrannus inventorem in eius invento inclusit. Perillus ex morte causa tauri servatus est, sed paulo post Phalaride iubente ex rupe deiectus est. Sed 554 a.C.n. seditione orta Phalaris tyrannide spoliatus et occisus est. Phalaris in ipso tauro aëneo perisse dicitur, qui "Taurus Phalaridis" postea appellatus est. Tyranno Therone, aetate aurea Acragas fuit et 300.000 cives urbem habitabant. Acragas Punicos in bello dominationis Maris Siculi vicit sed Theron anno 471 a.C.n. mortuus est. Cum philosopho Graeco Empedocle aetas democratica incepit et magna praeclara templa Vallis Templorum aedificata sunt. Poëta Pindarus de Acragante scripsit ut pulcherrima urbs mortalium. Anno 406 a.C.n. Poeni urbem ceperunt et deleverunt, sed anno 339 a.C.n. Graeci, Timoleonte Corinthio duce, sub influentia Syracusana urbem restituerunt et novis incolis Acragas frequentata est. Anno 282 a.C.n. tyrannus urbis Phintias, oppugnata Gela a Mamertinis, oppidum delevit et cives deportavit in Alicata, ubi templa et nova moenia aedificata sunt. Post biennium Syracusani Acragantem oppugnaverunt et bello vicerunt. primo bello Punico Romani anno 262 a.C.n. urbem obsidione clauserunt, sed Poeni anno 255 a.C.n. urbem receperunt. Anno 212 a.C.n. Romanisecundo bello Punico urbem ceperunt eique nomen latinum Agrigentum impositum est. Quintus Fulvius Flaccus censor templum Iunonis Laciniae tegulis marmoreis spoliavit.

Aetas Medievalis 
Post finem Imperii Romani Agrigentum a Vandalis, Ostrogothis et Imperio Byzantino dominata est et aetate byzantina multi cives loco moti sunt et in acropoli vixerunt. Anno domini 828 Saraceni urbem desertam ceperunt eique nomen arabum Jirjant (Arabice حِرحَنت) imposerunt. Postea Normanni urbem expugnaverunt et nomen ex arabo Jirjant in siculo Girgenti mutatum est. Anno 1087 Rogerius I de Altavilla Archidioecesim Agrigentinam restituit et Castrum Agrigenti aedificatum est a Normannis. Anno 1150 ab Edrisio castrum firmissimum descriptum est ut arx principalis pro defensione.

Aetas moderna 
Aetate moderna Sicilia a Hispanis, Sabaudis Francicisque invasa est et Agrigentum lente vetere gloria rediit post XVIII saeculum. Anno domini 1860 Iosephus Garibaldi cum Mille militibus in Siciliam pervenit atque dominatio Borbonica finem habuit, deinde anno post Italia unificata est. Anno 1927 dux Benitus Mussolini urbi nomen italicum Agrigento, nomen similius nomini latino quam nomen Girgenti, imposuit. Tamen, sub consilio scriptoris Empedoclini Andreae Camilleri, anno domini 2016 vicus historicus Agrigenti « Girgenti » appellatus est.

Clari cives

Nati 
 Empedocles, philosophus Graecus prae-Socraticus
 Acro, medicus Graecus
 Gaius Ofonius Tigellinus
 Aloisius Pirandello, scriptor in Portu Empedocles vico apud Agrigentum natus est
 Angelinus Alfano

Hic vixerunt 
 Dominicus Modugno

Mortui 
 Perillus Atheniensis
 Phalaris
 Simonides
 Marius Tobino

Urbis administratio 
A die 3 Iunii 2015 praefectus urbis Calogerus Firettus est.

Aedificia egregia 

 Ecclesia cathedralis metropolitana S. Gerlandi
 Ecclesia Sancti Laurentii
 Ecclesia Sancti Calogeri
 Ecclesia Sanctae Mariae Graecorum
 Ecclesia Sancti Nicolai
 Ecclesia Sancti Iosephi
 Ecclesia Sancti Dominici
 Palatium Gigantum
 Theatrum Aloisii Pirandello
 Vallis Templorum
 Templum Concordiae
 Templum Iunionis
 Templum Herculis
 Templum Iovis, sive Olympeium
 Templum Vulcani
 Templum Aesculapii

Ecclesia Catholica Romana 
Agrigentum sedes episcopalis metropolitana Ecclesiae Catholicae Romanae est. Nomen sedis episcopalis Archidioecesis Agrigentina est.

Fractiones, vici et loci in municipio

Fractiones 
 Leopolis (San Leone Mosè)
Fiumenaro, Fontanelle, Giardina Gallotti, Montaperto, Villaggio Peruzzo, Villaggio Mosè, San Michele, Villaseta.

Municipia finitima 

 Aragonia
 Catholica Eraclea
 Favaria
 Fanum Sancti Angeli Muxari
 Ioppulum Giancascium
 Portus Empedocles
 Mons Laetus
 Narum
 Palma Montis Clarii
 Raphadalis
 Regalis Mons
 Siculiana

Notae

Nexus externi 
 Situs Publicus

Pinacotheca 

 
Urbes Graecae antiquae