Axona
Axona est flumen Galliae Belgicae, cuius fons surgit inter montes Arduennae, in vico Sommaisne, prope valles Matronae et Mosae. Ad regiones Lotharingiam Campaniam et Arduennam Picardiamque adluit et post praefecturas Mosam, Matronam, Arduennam, Axonam, Esiaque praeterlapsus esse ostium Clairoix, duo milia passuum in septentrione civitatis Compendii, invenit quo fluvium Esiam incidens eaque confluit et Sequanam auget atque in Manicam influit.
Naves ab antiquis temporibus Axonam, sicut Isaram, descendunt vel ascendunt. Impetu fluctus etiam utebantur plures hydraletae. Pleraeque istae machinae hodie deletae sunt, et in eorum situ cataractae ad navigandum structae sunt.

Alia nomina 
Auxunnus (τῷ Αὐξύννῳ ποταμῷ) ab Dione Cassio in Historia Romana Gaii Iulii Caesaris fluvius vocatur. Auxenna in tabula Theodosiana et Itinerario proviciarum Antoninii Augusti intinere ab Durocortoro Divodurum nominatur. Ausona Hugo Floriacensis Monachus in Chronico anno MCIX scripto appellat. Auxona alii inter quos Iohanes Parisiensis in Memoriali Historiarum et in libro IX Philippidos etiam Wilelmus Britto Armoricus vocant. Iam Axona ab Decimo Magno Ausonio in Mosella et libro II De bello Gallico Gaii Iulii Caesaris invenitur.

Historia 
57 a.C.n. cum foederationem Belgarum debellaret Gaius Iulius Caesar exercitum in extremis Remorum finibus traducit et Axonam fluvium transiluit atque Ponte Varense Suessiono non Longe castra posuit. In eo flumine pons erat ubi utrisque partibus praesidium ponit. Ibi ad flumen copia sua hostes contenderunt.

Per primum bellum mundanum pugnae Axonae apud vallem tres fuerunt, prima Septembri 1914, secunda vere 1917, tertia Maio et Iunio 1918.

Tributarii praecipui Axonae 
Fluvii praecipui qui in Axonam influunt, a monte ad vallem :

Littera D tributarii qui ripam dextram accedunt ostenduntur, littera S ii ripam sinistram.

 Ante
 Auve
 Bionna
 Biesme
 Turba
 Aire
 Vaux
 Retourne
 Suppia
 Vidula
 Crise
 Ru de Bernes

Loci ad Axonam 
Communia praecipua praefecturis digesta quae Axona praeterlabitur :

 Mosa :
 Vaubecourt
 Triaucourt-en-Argonne
 Matrona :
 Sancta Manechildis
 Nova Villa ad Pontem
 Arduenna :
 Vongum Remorum
 Attiniacum Remorum
 Rethel
 Castellum Portianum Remorum
 Asfeld
 Axona :
 Novum Castellum Suessionum
 Velliacum
 Suessonae
 Vicus Axonae
 Braine
 Esia :
 Attichy
 Compendium

 Axona

Notae

Nexus externi 

Flumina Franciae
Systema Sequanae fluminis