Glandula adrenalis
Glandula adrenalis sive glandula suprarenalis est gemina glandula endocrinea, quae supra utrumque renem sita est. Constituta est duabus ex partibus, cortex et medulla. Hae glandulae varia hormonta, inter quae et glucocorticoida et adrenalinum, effundunt. Gubernatio per hormonta cerebralia fit.

Insufficientia corticis glandularum renalium vocacitur morbus Addisonianus. Si rarius, at repentino, paucis sub horis morbus aggravescat, crisis Addisoniensis vel crisis adrenalis dicitur.

In animalibus non paucis ambo glandulae organa, cortex et medulla, separata iacent: organum corticale enim et organum medullare.

Anatomia

Anatomia macroscopica 

Sitae sunt glandulae suprarenales, una cum renis, in spatio retroperitoneali, circumclusae renis capsulis et fibrosa et adiposa, velut organi capsula. 

Utraque glandula galeri - latere dextro triangularis, laevo lunati - instar videtur, supra renem basi imposita. Videntur utroque latere basis, facies posterior, msrgo superior, margo medialis, dextro etiam apex. Utriusque glandulae pondus est 5-15 g.

In adultis ponderis relatio inter renem et glandulam est 30:1 (in neonatis 3:1).

Providentia vascularis 
Providentia sanguinea abunde videtur. Utraque glandula suprarenalis sanguinem arterialem uniformiter trium arteriarium suprarenalium ope recipit. Effluxus venosus utriusque lateris diversus est, at invenitur utroque latere vena suprarenalis. Vasa lymphacea in regiones et lumbalis et coeliacam currunt. Connectitur quoque utraque glandula suprarenalis cum systemate nervoso autonomico.

Arteriae. Utrique glandulae suprarenali tres arteriae ex arteria phrenica inferiore et arteria renali affluunt: Arteriae suprarenales superior, media, inferior. Arteriarum variantes descriptae sunt.

Anatomia microscopica 
In sectione histologica divisio inter capsulam (partem minorem), corticem sive substantiam corticalem (partem maiorem, usque ad 80%), et medullam sive substantiam medullarem visibilis est. Sine coloratione histologica  cortex color flava, at medulla color rubescens ostendunt. Inter sustantias corticales et medullares reperiuntur fasciculi textuum connectivorum.
Capsula adiposa ex textu adiposo, capsula fibrosa ex textu connectivo formantur.

Anatomia microscopica corticis 
In cortice adultorum ipso distinguuntur tres zonae, ab externa ad internam: 
 zona glomerulosa (extrorsum) imprimis generationis mineralocorticoidorum, ut aldosteroni: lamina tenuior; ut zonae nomen indicat invenitur cellulares corticales glomeruli ordinatae,
 zona fasciculata (in medio) formationis glucocorticoidorum, ut cortisoli: lamina latior, columnis (sive fasciculis, ita fasciculata  nominata) ordinata,
 zona reticularis (introrsum) formationis androgenorum, ut testosteroni: lamina tenuior, cellulis eosinophilis, retiumformibus striis.
Nimirum cellularum formae ab externis ad internas mutat, globuliformibus enim ab externis ad cylindricas internas.

Commutationationes corticis anatomicae 
In vitae cursu relationes inter tres eas zonas constanter commutatur, sub aetatibus enim atque sub status contentionis animi.

In neonatis zonae glomerulosa et reticularis tenuiores videntur, posteaquam vialiter crescunt; denique in pubertate illarum latitudines maiores et clariores apparent. Imprimis in feminis distributio triplex clare visibilis est.

Zona fasciculata autem contentione animi chronica latior apparet, quia hormontis ACTH ope lipida magis accumulari putatur.

Anatomia microscopica medullae 
Constituta est medulla ex cellulis epithelialibus polygonalibus. Colorationes histologicae, quae chromium continent, cellulis his chromii sales acceptis, colorationem fuscum dant, hac de causa cellulae chromaffinae, rarius phaeochromaticae, nominatae sunt.

Embryologia 
Utraque pars, cortex et medulla, procreationem separatam (originem dualem) ostendit. Origo corticis est mesodermatis; medulla autem ab ectodermate formatur. Uterque cortex una cum utroquo gonado, ovario vel teste, ab plica genitali (in embryone locis renium inferiorum) derivantur, nimirum interdum textus aberrans glandulae adrenalis inter renes et plexum testicularem inveniri potest.

Cortex 
Cortex glandulae suprarenalis ex coelomatis epithelio et plicae genitalis crescit. Coeloma in utero cavitas embryonis inter intestinum et corporis parietem externum formatur.

Medulla 
Medulla autem de plicae neuralis derivatur.

Physiologia 
Corticis et medullae munera sunt diversa: Cellulae corticis genera tria hormontum secernunt: mineralocorticoida, glucocorticoida, hormonta sexualia. Cellulae medullae autem sunt pars systematis nervosi autonomici. Ut in anatomia sub aspectu physiologica glandulis supraerenalibuss late duo organa separata insunt, hac de re separatim disserenda.

Physiologia corticis glandulae suprarenalis 
Glandulae suprarenales tria genera hormontum secernunt: mineralocorticoida, glucocorticoida, androgena. Coniuncta est generatio mineralocorticoidorum cum sanguinis pressione, glucocorticoidorum cum contentione enervante biologica, androgenorum cum sexualitate. Olim se unice ea in sanguinem liberare putatum est, hodie tamen synthesis extraadrenalis omnium trium generum nota est. Gubernatio principalis per hypothalamum partem cerebri et glandulam pituitariam (axem HPA - hypothalamicum–pituitarium–adrenalem - dictum) oritur.

Zona glomerulosa et mineralocorticoida 

Intra zona glomerulosa canales iontici calcii tensione pendentes locati sunt. 

Mineralocorticoida, per receptoria propria (receptoria mineralocorticoidorum), mutationes aequilibriorum natrii Na+ et kalii K+ et aquae H2O, ita etiam sanguinis pressionis efficiunt. Mineralocorticoidum aldosteronum
 concentrationem sanguineam Na+ auget, reabsorptionis ope natrii ex urina, saliva, faecibus, quo fit, ut aqua in spatium extracelluare influat;
 in renium cellulis parietalibus quoque Na+ retinetur, pariter K+ et hydrogenium H+ in tubulos renales emittuntur, quo fit, ut urinae K+ diuresis plus pH deminutionem (urinas acidas) ostendunt.
Vice versa insufficientia glandularum cum generationis deminutione mineralocorticoidorum valores minores natrii, at kalii altiores.

Axis hypothalamicus–pituitarius–adrenalis (axis HPA) 
Axis HPA actiones et retroactiones inter cerebri hypothalamum et per hormon resolvens CRH (corticotropini resolvens hormon) hypophysem (= glamdulam pituitariam), denique per hormon ACTH (adrenocorticotropinum hormon) cortices glandularum suprarenalium describit. Munus axis HPA est synthesis corticoidorum adrenalium gubernandi.

Biochemia 
Generant corticis cellulae ex cholesterolo plus quam triginta hormontum steroidorum, quae cellularum itinera metabolica, per exemplum, gluconeogenesem catalysant. Tria genera hormontum steroidorum nota sunt: mineralocorticoida, glucocorticoida, androgena; eorum synthesis quaedam cytochromata P450 enzyma requirit.

Synthesis hormontum steroidorum 

Substantia principalis est cholesterolum, cum atomis carbonii viginti septem (C27) et nucleo cyclopentanoperhydrophenanthreno. Conversionis primae in pregnenolonum, cum carbonii atomis viginti unis (C21), enzymum mitochondriale cholesteroli desmolasis, CYP11A, necesse est. Pregnenolono exeunte partitio fit:
 partim ad mineralocorticoida et glucocorticoida (utrumque C21 quoque) per progesteronum; divisio inter mineralocorticoida et glucocorticoida ab progesterono fit.
 partim ad androgena, cum carbonii atomis undeviginti (C19) per DHEA (dehydroepiandrosteronum).

Synthesis aldosteroni mineralocorticoidi 
Adrenocorticotropino hormono (ACTH) stimulata synthesis aldosteroni in zona glomerulosa fit: Ex cholesterolo enzymi CYP11A1 ope oritur pregnenolonum, deinde progesteronum fabricatur, post hoc 11-deoxycorticosteronum, corticosteronum, 18-hydroxcorticosteronum, demum aldosteronum.

Mineralocorticoidum naturale principale, aldosteronum, ex cholesterolo in gradibus sex formatur: 
 Cholesterolum → Pregnenolonum (synthesis pregnenoloni haec in gonadis, glandulis adrenalibus, cerebro)
 Pregnenolonum → Progesteronum
 Progesteronum → 11-Deoxycorticosteronum (enzymi 21-hydroxylasis auxilio) (praeterea per 17α-hydroxylasem in 17-Hydroxprogesteronum - versus cortisolum)
 11-Deoxycorticosteronum → Corticosteronum
 Corticosteronum → 18-Hydroxycorticosteronum
 18-Hydroxycorticosteronum → Aldosteronum

Synthesis cortisoli glucocorticoidi 

Synthesis cortisoli in corticis adrenalis strato medio (zona fasciculata) fit.
 Cholesterolum → Pregnenolonum
 Pregnenolonum → Progesteronum
 Progesteronum → 17-Hydroxprogesteronum per 17α-hydroxylasem
 17α-Hydroxprogesteronum → 11-Deoxycortisolum
 11-Deoxycortisolum → Cortisolum
Extra glandulas adrenales ex cortisolo formantur cortisonum (abhinc tetrahydrocortisonum et allo-tetrahydrocortisolum), 18-hydroxycortsolum (dein oxocortisolum), tetrahydrocortisolum, allo-tetrahydrocortisolum.

Mala et morbi glandularum suprarenalium 
In senectute degeneratio zonae glomerulosae observatur. Chronica animi contentione et mentis morbis latitudo conspicue aucta zonae fasciculatae observari potest. Aldosteronismus primarius sive syndroma Conn ad generationem aldonsteroni immoderatam spectat. Insufficientia corticis glandularum suprarenalium morbus Addisonianus nominatur. Rarissime mutationes geneticae geni ABCD1 cum glandulae insufficientia quoque coniunctae sunt: adrenoleucodystrophia et adrenomyeloneuropathia. Interdum glandularum tumores adenomata observantur.

Notae 

 Hypothalamus
 Mitochondrium
 Receptorium glucocorticoidorum
 Systema endocrineum

Abdomen
Glandulae
Systema endocrineum
Systema nervosum autonomicum
Spatium retroperitoneale