Pastillum Hamburgense
Pastillum Hamburgense (Anglice hamburger) est cibus promptus Americanus populo gratus, quem multi adfirmant circa annum 1870 creatum esse. Constat e pastillo panis cui ofella bubula isiciata assa immittitur. Varia embammata (sinapi, liquamen e lycopersicis sive embamma Magonicum), holera cruda (lactucae folium, lycopersicorum ceparumque frusta), etiam salgama de cucumeribus sive anguriis suffarcinari solent. Pastilla Hamburgensia cum patatis frictis et potione carbonica saepe proponuntur.

Idem pastillum, si frustum casei in ofellam superimponitur, cheeseburger nominatur. Ipsa ofella hamburger steak appellari solet.

Pastilla farta Hamburgensi pristino similia in Civitatibus Foederatis necnon alibi recenter venditantur, exempli gratia pullina, porcina, gallopavonina. Veggie burger etiam proponitur ("pastillum oleraceum" vel "pastillum castimoniale"), ofella de phaseolo seu cicere ex aromatibus confecta immissa.

De pastillis Hamburgensibus in litteris Americanis nonnumquam legitur. Bis in mythistoriis Sinclair Lewis protagonistae apud ganeam seu lunch-wagon ("carrum pransorium") comedentes monstrantur; in mythistoria brevi Truman Capote In Cold Blood pastillum Hamburgense in ganea sumitur. Persona J. Wellington Wimpy narrationis pictae nubeculatae Popeye the Sailor Man, ab Elzie Crisler Segar compositae, anno 1931 inceptae, amator pastillorum Hamburgensium pecuniis semper carens, rapidissime tam celeber fit ut nomen suum catenae popinarum  daret, anno 1934 conditae.

Origo et primitiae 
Isicium, quod partem carnosam huius ferculi constituit, fortasse ex isiciis iam in Germania septentrionali confectis, Frikadelle appellatis, imitatum est. Iam annis 1870 a cauponibus magna parte per Hamburgum ad Civitates Foederatas immigrantibus talia isicia variis in urbibus in popinis Germanis inferebantur. Hamburg steak ("frustum bubulum Hamburgense") per analogiam nuncupabantur, quamquam non e frustis bubulis sed e carne concisa in ofellas refecta proveniebant, quia eodem tempore ofellae carnis bubulae concisae crudae ad invalidos nutriendos nomine Salisbury steak conficiebantur; botuli appellationibus urbium Europaearum frankfurter et wiener iam nominati erant. Anno 1872, primus omnium nobis cognitorum, poëta Robert Bluebeard Kydd de his deliciis cecinit:
And sour kraut I esteem a relish
My wine and Hamburg steak to embellish
("salgama e brassica gustum aestimo ad vinum isiciumque Hamburgense"). Anno 1873 Novi Eboraci in urbe, anno 1876 in popina Germana Expositionis Centennialis Philadelphiae hamburger steaks crebrissime venditata sunt.

Qui autem primus isicium Hamburgense nuper frictum inter frusta panis immiserit, ut verum cibum viarium constituerit, haud scimus. Hoc ante annum 1893 certe accidit, quo anno in urbe Reno Nivatae Hamburger steak sandwiches semper prompta venisse asseverantur. Post tres annos Chicagine cibus promptus verbis non ambiguis describitur:
A distinguished favourite, only five cents, is Hamburger steak sandwich, the meat for which is kept ready in small patties and cooked while you wait on a gasoline range ("multo tibi gratissimus, quinque centesimis nec pluribus panis fartus Hamburgensis oblatus est, qui promptus in forma isiciorum tenetur atque in craticula gase succensa dum opperiris coquitur").
Venditores loco frustorum panis mox pastillum rotundum (Anglice bun) ad isicium Hamburgense involvendum adhibere solebant, quod pistores assidue anno 1902 et fortasse iam antea producebant.

Hae copadiae viariae, ab initio verbis pluribus denominatae, iam ab anno 1898 singulo vocabulo hamburger ("[pastillum] Hamburgense") nuncupari coeperunt, sicut in diario urbis S. Ludovici Missuriae de "gustu populari deliciarum pullinarum bubularum aliarumque apud thermopolia pransoria" legitur, the public taste for fried chicken, hamburgers and other lunch stand delicacies. Quibus pransoriis tam viariis quam forensibus hamburger stands ("thermopolia Hamburgensia") communiter appellatis, sive mox lunch wagons ("carri pransorii"), satis liquet pastillum Hamburgense inter cibos Civitatum Foederatarum gratissimos iam illo aevo enumerandum esse.

Imperium Hamburgense 

Saeculo 20 in Civitatibus Foederatis pastilla Hamburgensia non cibum viarium tantum constituebant sed etiam prandium operariis scholariisque oblatum, victuale domo paratum. Mox ganeae vel popinae, pastilla Hamburgensia venditantes, loco tabernularum viariarum florere coeperunt. Singulae ganeae crebriter in omnibus fere urbibus conditae sunt, quarum satis multae etiam hodie manent. Sed Gualterus Anderson, qui ab anno 1916 Wichita in urbe tabernulas viarias ponebat, et Waldo Ingram mercator eiusdem urbis, ab anno 1921 catenam popinarum mediis urbibus Americanis aedificare inceperunt sub nomine mercatorio White Castle ut pastilla Hamburgensia consedentibus inferrent. Post decem annos hi ambo centum triginta et unam popinas possidebant.

Alii alias catenas "Hamburgenses" creaverunt, Eduardus Vale Gold a Bloomingtonia Indianae ab anno 1934 sub nomine , Ioannes Saxe a Milvauchia anno 1936 incipiens nomine White Tower, Robertus Wian eodem anno in urbe Glendale Californiae, nomine  mox utens, Thomas Koulax anno 1946 Angelopoli nomine , Henricus et Esther Snyder anno 1948 ad Baldwin Park eiusdem civitatis sub nomine In-N-Out Burger, Harmon Dobson et Paulus Burton anno 1950 in urbe Corporis Christi Texiae nomine Whataburger, Robertus Peterson anno 1951 Didacopoli nomine Jack in the Box, Keith Cramer et Matthaeus Burns anno 1953 Jacksonville in urbe Floridae qui denuo nomine Burger King usi erunt. Harum catenarum hodie usque florent White Castle, Wimpy, Big Boy, Tommy's, In-N-Out, Whataburger, Jack in the Box, Burger King. Interdum Ricardus et Mauritius McDonald, qui iam anno 1940 Bernardinopoli popinam "Hamburgensem" nomine McDonald Brothers Burger Bar condiderant, systema novum cibi prompti sibi evolvebant, quod ab anno 1952 in catenam McDonald's expandere coepit, hodie per totum fere mundum frequentatissimam.

Pastillum Hamburgense apud Americanos plurimis ab annis 1890 desideratum, apud Canadenses saeculo XX ineunte cognitum, in alias regiones orbis terrarum partim ad usum militum Civitatum Foederatarum sed maiore parte a societatibus commercialibus ad delectationem civium introducebatur. Wimpy Angliam ab 1953 et Africam Australem ab 1967, Burger King Australiam ab 1971 (sub nomine speciali Hungry Jack's), McDonald's Iaponiam Brasiliamque et Germaniam ab 1971, Franciam ab 1972, Thailandiam ab 1985, Russiam et Sericam ab 1990 invaserunt. Inter novas catenas enumerari possunt Bob's ab 1951 in Brasilia incepta, Little Chef ab 1958 in Anglia, MOS Burger et Lotteria ab 1972 in Iaponia, Jollibee ab 1975 in insulis Philippinis, Ramly Burger in Malaesia ab 1979 florentes, Nirula's in India ab annis 1950: hic autem, carnibus bovinis non venditatis, isicia pullina et ex holeribus confecta in pastillis immitti solent.

Notae

Bibliographia 
Bibliographica
 Eugene L. Huddleston, "A Burger Bibliography" in Journal of American Culture vol. 1 (1978) pp. 466-471

Historica
 
 John T. Edge, Hamburgers and Fries: An American Story. Novi Eboraci: Putnam, 2005. ISBN 0-399-15274-1
 Gyula Décasy, Hamburger for America and the World: a handbook of the transworld hamburger culture. Blooomington, 1984
 John T. Edge, Hamburgers and Fries: an American story. Novi Eboraci, 2005
 David Graulich, The Hamburger Companion: a connoisseur's guide to the food we love. Novi Eboraci, 1999
 
 
 Ronald L. McDonald, The Complete Hamburger: The History of America's Favorite Sandwich. Londinii: Citadel, 1997. ISBN 1-55972-407-2
 George Motz, Hamburger America: A State-by-State Guide to 150 Great Burger Joints. 2a ed. Running Press, 2011 (prima ed. 2008)
 Josh Ozersky, Hamburgers: a cultural history. Novo Portu: Yale University Press, 2008. ISBN 978-0-300-11758-5 
 
 Chase Purdy, Billion Dollar Burger: Inside Big Tech's Race for the Future of Food. Penguin, 2020. ISBN 2019056851
 Elisabeth Rozin, The Primal Cheeseburger: A Generous Helping of Food History Served On a Bun. Novi Eboraci: Penguin, 1994. ISBN 0-14-017843-0
 
 
 Jeffrey Tennyson, Hamburger Heaven: the illustrated history of the hamburger. Novi Eboraci, 1993

 Praecepta culinaria
 1993 : Marcel Desaulniers, Burger Meisters: America's best chefs give their recipes for America's best burgers plus the fixin's. Novi Eboraci, 1993
 1995 : Marcel Desaulniers, Burgers: classic American hamburgers and their accompaniments. Londinii, 1995
 2004 : Rebecca Bent, Tom Steele, Burgers: 50 recipes celebrating an American classic. Clarkson Potter, 2004
 2004 : Emily Bloom, Burgers Every Way: 100 recipes using beef, chicken, turkey, lamb, fish and vegetables. Novi Eboraci, 2004
 2013 : Andy Husbands, Chris Hart, Andrea Pyenson, Wicked Good Burgers: fearless recipes and uncompromising techniques for the ultimate patty. Fair Winds Press. ISBN 1592335586
 2015 : Jens Fischer, The Art of the Burger : More Than 50 Recipes to Elevate America’s Favorite Meal to Perfection. Skyhorse Publishing. ISBN 1632205084
 2016 : George Motz, The Great American Burger Book: How to Make Authentic Regional Hamburgers at Home. Novi Eboraci: Harry N. Abrams, 2016
 2018 : Chris Kronner, Paolo Lucchesi, A Burger to Believe In: Recipes and Fundamentals. Ten Speed Press. ISBN 0399579265

 McDonald's
 Artocreas
 Hilla calens

Nexus externi 
 

Ars coquinaria Civitatum Foederatarum
!