Anaxagoras
Anaxagoras (Graece ) fuit philosophus Graecus Clazomenis anno 499 a.C.n. natus, Lampsaci mortuus anno 428 a.C.n.

De vita 
Memoriae traditum est patrem Anaxagorae nobilem divitemque fuisse civem Clazomenium. Anaxagoras autem, si famae credimus, auctoritatem civilem a patre sibi manantem studio posthabuit rerum naturae. Itaque vituperatus, quod rem publicam sperneret, digitum ad caelum intendens "Mea quidem" dixit "magnopere interest patria!" Alii quoque loci communes de Anaxagora feruntur: Quemdam quandoque lamentantem, quod peregre mori deberet, consolatus "Undecumque" inquit "idem est ad Plutonem descensus."

Anaxagoras primus e philosophis Ionicis Athenis habitavit discipulosque suam docuit disciplinam. Quando philosophari coeperit quemve audierit praeceptorem, ambiguum est. Veri simillimum videtur Anaxagoram anno circiter 456 Athenas pervenisse. Adultus igitur iam erat, cum suam Athenis instituit scholam, quo opere Ionicorum physicorum doctrinam in urbe palam fecit. Constat enim Anaxagorea decreta in litteratis percrebruisse Atheniensibus, ut cognosci potest apud Sophoclem, Euripidem, Aristophanem. Socrates Anaxagoram numquam audivit, incubuit tamen in scriptorum huius studium, donec de spe depulsus repudiavit. Eo abusque quo Athenas pervenit tempore Anaxagoras familiaritate erat cum Pericle coniunctus. 

Circiter viginti annos Athenis operam dedit docendo. Cum contra publicam religionem solem lunamque affirmaret non deos sed corpora caelestia esse, impietatis accusatus, ne supplicio afficeretur, anno 437 Lampsacum profectus est, qua in urbe anno 428 mortuus est.

Anaxagorea 
Quidquid de Anaxagorae decretis scimus e posteriorum philosophorum, praesertim Simplicii, commentariis exemplisque defluxit. Quae doctrinae fragmenta iam multis editionibus continentur, e.g. Curd (2007), Diels & Kranz (1974), Jöhrens (1939), Lanza (1966), Sider (2005); sed magni interest hoc cognoscere: fragmenta e posterorum scriptis excerpta nihil esse nisi ruinas et caementa prisci aedificii humi constrati, quod ratione restitui debeat. 

Constat Anaxagoram unum tantum librum scripsisse, non praeter solitum De natura () appellatum. Simplicio teste eum scimus exordium de massa quadam sumpsisse, quae sine ulla forma omnia mundi elementa complectitur. Quae mixtura informis mente quadam citatur. Elementa aeterna sunt continuoque omnia omnibus immiscentur motu versatili, quo novae regionatim compinguntur portiones veteraeque solvuntur. Quibus in figuris versatili elementorum motu effectis mundus consistit ut a nobis percipitur. Haec fere sunt principia quae fragmentis nobis defluxerunt, sed e testimoniis Anaxagoram cognovimus etiam de astronomia, meteorologia, geologia nec non de cognitione humana disseruisse; quibus de rebus parum sciri potest, quia fontes nos deficiunt.

De doctrina 
Praesertim id egisse videtur Anaxagoras, ut physicam ab Ionibus conceptam ad Parmenidis decreta accommodaret. Itaque synthesin exegit philosophicam, quae posteros multis modis affecit.

Metaphysica 
Quod non est, id nequit esse. Hoc a Parmenide dictum accepit Anaxagoras ut fundamenta metaphysica doctrinae suae. Itaque physicos maxime Ionicos reprehendit, quod perperam de rerum generatione et interitu loquerentur:
De generatione et interitu non recte iudicant Graeci. Nulla enim res generatur neque interit, sed a rebus quae sunt et commiscentur et discernuntur. Itaque rectum esset, si generationem commixtionem et interitum discretionem dicerent. 

Quod generatio novarum aut interitus veterum rerum esse percipitur, id re vera nihil aliud est nisi nova quaedam mixtura, id est: elementorum metaphysice fundamentalium nova inter se distributio et ordinatio. Cum autem res quaedam esse desinit (vel "moritur"), priore elementorum ordine dissoluto et separato nova in proximo generatur compositio. Quae omnia salvis fiunt elementis. Itaque Anaxagoras, cum verba pro dynamica mundi mutabilitate facit, negat semina, quippe quae vera sint, mutabilia esse. Hoc modo Parmenidis metaphysicam ad Ionum physicam conciliare conatur. 

Quae cum ita sint, apparet Anaxagoram duo proponere gradus metaphysicos. Primus gradus ex seminibus sive iis quae verae sunt rebus constat. Non solum aqua et ignis et terra sed etiam caro et ossa nec non calidum et frigidum sunt res verae sive semina. Alter gradus est rerum ex his elementis compactarum. Quae res sensu metaphysico non sunt, quod velut epiphaenomena quaedam ex temporariis seminum mixturis emergunt. Itaque bestiae et plantae et homines caelestiaque corpora sunt composita naturalia, quippe quae vi naturae ultro generentur. A rebus humana arte ad humanum usum factis eo differunt, quod causa teleologica deest, quem ad finem factae sint. 

Anaxagoras, cum generationem negat, contendit omnia in omnibus inesse: 
 Una omnes res erant.
 In cuncto inest portio cuncti.
Haec dicta omnipraesentiam elementorum arguere videntur. Itaque omnibus in rebus inest mixtura omnium quae sunt elementorum, et unum quodque elementum omni tempore ubique est. Horum praeceptorum, quamquam maximi sunt momenti ad Anaxagorae doctrinam disserendam, haud facilis est interpretatio. Si enim omnia in omnibus insunt, necesse est elementa inter se penetrent, namque aliter non videtur liquere, quo modo omnia elementa eodem tempore in uno quoque loco inesse possint. Quae cum ita sint, in novam accumulari formae potentiam elementum quodvis potest, velut si nova quaedam generaretur res aut qualitas.

De elementis fundamentalibus, qualia sint, parum liquet. Plerique crediderunt Anaxagoram elementa pro corpusculis sive particulis perparvulis habuisse. Lucretius his versibus Anaxagoream explicat doctrinam:
 Ossa videlicet e pauxillis atque minutis
 ossibus hic et de pauxillis atque minutis
 visceribus viscus gigni sanguenque creari
 sanguinis inter se multis coeuntibu' guttis,
 ex aurique putat micis consistere posse
 aurum, et de terris terram concrescere parvis,
 ignibus ex ignes, humorem humoribus esse.
Ita interpretationem geminat Aristotelicam, quae unam quamque rem naturalem declarat ex particulis eiusdem qualitatis consistere. Haec explicandi ratio a Lucretio homoeomeria (ὁμοιομέρεια) appellatur.

Notae

Fontes 
Plutarchus, Pericles 4-6 et 16.7 et 32.2

4180 Anaxagoras

Nexus externi 
 Fragmenta Anaxagorae

Bibliographia

Editiones 
 Curd, P. (2007) Anaxagoras of Clazomenae: Fragments. Text and Translation with Notes and Essays. Toronto: University of Toronto Press.
 Diels, H. & Kranz, W. (1974) Die Fragmente der Vorsokratiker. Berlin: Weidmann. (Editio sexta reimpressa.)
 Jöhrens, O. (1939) Die Fragmente des Anaxagoras. Bochum-Langendreer: Heinrich Pöppinghaus.
 Lanza, D. (1966) Anassagora: Testimonianze e Frammenti. Florence: La Nuova Italia.
 Sider, D. (2005) The Fragments of Anaxagoras. Edition, Introduction and Commentary. Sankt Augustin: Academia Verlag. (Editio secunda.)

Studia 
 Ferguson J. (1979) Δῖνος in Aristophanes and Euripides. Classical Journal 74:356–359.
 Mansfeld, Jaap (1979) The chronology of Anaxagoras' Athenian period and the date of his trial. Part I. Mnemosyne 32:39–69.
 Mansfeld, Jaap (1980) The chronology of Anaxagoras' Athenian period and the date of his trial. Part II. Mnemosyne 33:17–95.
 Schofield, M. (1980) An Essay on Anaxagoras. Cambridge: Cambridge University Press. 
 Stewart D. J. (1968) Νοῦς in Aristophanes. Classical Journal 63:253–255. 
 Vlastos, G. (1950) The physical theory of Anaxagoras. Philosophical Review 59:31–57.
 Woodbury, Leonard (1981) Anaxagoras and Athens. Phoenix 35:295–315.

Epistemologi
Philosophi Graeci
Philosophi mentis
Nati 499 a.C.n.
Mortui 428 a.C.n.