Grisonia
Grisonia, vel Grisonum pagus, est maximus Helvetiae pagus qui ad territorium pertinet, inter meridiem et orientem solis spectans. Hic pagus Italiam, Lichtenstenum, et Austriam adiacet. Finitimi pagi sunt Ticinum, Urania, Glarona, Sanctogallum. Caput est Curia Raetorum urbs.

Sermones publici

Homines ibi praeter linguam Theodiscam etiam linguis Rhaetica atque Italiana utuntur. Nomen pagi in his sermonibus proprie est Graubünden, Grischun, et Grigioni.

Historia 
Grisonia est pagus Helvetiae ab anno 1803, sed socia fuit Confoederationis Helvetiae a saeculis antea.

Nam Grisonia coniunctione trium municipiorum societatum: Societas Domus Dei (Rhaetice Ligia dalla casa da Diu aut Cadi, [Italiane]] Lega della Ca' di Dio, Theodisce Gotteshausbund); Societas cana (Ligia grisch, Lega Grigia, Grauer Bund), quae nomen dedit pago et Societas decem Iudicum (Ligia dallas diesch dertgiras, Lega delle Dieci Giurisdizioni, Zehngerichtebund) in aevo medio condita est.

Ab anno 1515 usque ad annum 1797, Italica Vallis Telina ad Grisoniam pertinuit.

Terrae historicae
Insubria
Raetia

Institutiones
Facultas legum faciendi ad Magnum Consilium (Thodisce Grosser Rat, Romancice cussegl grond, Italiane Gran Consiglio) pertinet, a 120 legatis populi constitutum et administrandi ad Consilium (Regierungsrat, Regenza, Governo) a quinque legatis constitutum.

Districtus 

Grisoniae sunt undecim districtus, qui in triginta novem circulos divisi sunt:
 Albula in circulos divisus Alvaschein, Belfort, Bergün et Surses (caput Castellum Impitinis)
 Bernina in circulos divisus Brusio et Pesclavium (caput Pesclavium)
 Hinterrhein in circulos divisus Avers, Tumilasca (Domleschg), Rheinwald, Schams et Thusis (caput Thusis)
 Imboden in circulos divisus Trins et Rhäzüns (caput Domat/Ems)
 Inn in circulos divisus Remuscis, Sur Tasna, Suot Tasna et Vallis Monasterii (caput Schulles)
 Landquart in circulos divisus Magia et Fünf Dörfer (caput Igis)
 Maloja in circulos divisus Praegallia et Vallis Superior Aeni (caput Samedan)
 Moesa in circulos divisus Calanca, Mesocco et Regoredus (caput Regoredus)
 Plessur in circulos divisus Curia Raetorum, Churwal et Schanfigg (caput Curia Raetorum )
 Prättigau/Tavaus in circulos divisus Tavaus, Jenaz, Klosters, Küblis, Luzein, Schiers et Seewis (caput Tavaus)
 Surselva in circulos divisus Desertina, Iliande, Lumnezia/Lugnez, Ruis et Stosavia (caput Iliande)

Urbes et oppida (selectio)

 Curia Raetorum, urbs
 Alvisinis
 Amedes
 Andestis
 Araus
 Ardezis
 Auna
 Beneduces, vicus
 Beverus
 Bivius, vicus
 Bregonius, vicus
 Bregelus, vicus
 Brienzola, vicus
 Brusium vel Perusium, vicus
 Castellum
 Castellum-Vergastenus
 Castrices
 Fagonium, vicus
 Fanum Sancti Victoris
 Flemme
 Gumpus de Ernece
 Higenae
 Lapidaria, vicus
 Leitura
 Lemennis, vicus
 Magia (commune), vicus
 Maladrus
 Malogia vicus
 Marmoraria, vicus
 Mederis, vicus
 Medezenus, vicus
 Mentaunis, vicus
 Mulina, vicus
 Pesclavium, vicus
 Pictavus, vicus
 Reninus, vicus
 Ruzunnes, vicus
 Sanctus Mauritius, vicus
 Scanaues, vicus
 Schraunis, vicus
 Secanius, vicus
 Selaunum, vicus
 Solium, vicus
 Speluca
 Seturius, vicus
 Stosavia, vicus
 Summusvicus
 Supra Saxa
 Tinetio-Rouena
 Turunnius
 Zuses

Geographia

Montes
Adula
Barnynia
Crap Sogn Gion
Picu Kesch

Flumina 
Rhenus
Aenus

Valles 
Vallis Calanca
Vallis Eniatina
Vallis Faller
Vallis Ferrera
Vallis Roseg
Vallis Tumilasca

Transitus 
Alpis superior
Bernina, transitus
Cunus Aureus, transitus
Iulius Mons
Lucus Magnus, transitus

Glaciaria 
Glaciarium Morteratsch
Glaciarium Paradisi

Bibliographia 
Robbi, Jules. 1916. Ils terms per ils noms dellas vschinaunchas, fracziuns e cuorts del Chantun Grischun dad hoz in di ed aunz l'an 1500. Eggerling. Textus.

Nexus externi

Alpes
!