Dementia
Dementia est grave et globale facultatis cognitivae damnum in homine olim non debilitato. Hoc damnum superat id, quod ex senectute ordinaria exspectari potest. Dementia est aut constans, effecta per singulare et globale vulneris cerebri, aut progressiva, sequens aliquem morbum, e. g. Alzheimerianum et deminutionem diutinam efficiens. Quamquam dementia inter senes communior est, etiam ante aetatem 65 annorum fieri potest; quo facto, dementia praecox appellatur.

Dementia non est morbus uniformis, sed potius syndroma aegritudinis non diserta (i.e., copia signorum et symptomatum), in quibus adfectae cognitionis regiones sunt memoria, attentio, lingua, et solutio problematum. Diagnosis usitate requirit, ut symptomata saltem sex menses adsint.; confusio cognitiva per tempora breviora, praecipue minus quam nonnulla hebdomada rite delirium appellatur. In omnibus confusionum cognitivarum generibus, superiores functiones mentis in progressione morbi primum adficiuntur.

Hodie tres typi principales discernuntur, tametsi saepe formae mixtae fiunt: dementia corticalis, dementia subcorticalis, et dementia frontalis. In dementia corticali imprimis memoria, calculatio, et lingua imminutae sunt, in dementia autem subcorticali, res exsecutivae et celeritas cognitionis, in dementia frontali demum personalitas, iudicium, et arbitrium.

In cura aegrotorum cum dementia non raro morum et psychologica symptomata circum dementiam valde onerose appareant.

Mala et morbi syndromam dementiae efficiens 
Dementia syndroma, non morbi eo ipso, cum deductione cognitionis memoriaeque, variis malis morbisque efficitur. Tabula adhuc non completa videatur:

Mala et morbi neurodegenerativi 
 Angiopathia amyloido cerebralis
 Dementia cum corpusculis Leweyi — frequentia secunda generum degenerativorum dementia; dementia velociter apparet, cum vigilantia fluctuante, alucinationibus opticis, instabilitate posturali, sed ambulatione non inhibita
 Morbus Alzheimerianus — cum cursu tardivo
 Morbus Creutzfeldt-Jakob — cum cursu rapido
 Morbus Gerstmann et Sträussler et Scheinker
 Morbus Huntington
 Morbus Parkinson — dementia tarda (= non prius quam unum annum post symptomata motorica)
 Neurodegeneratio pantothenati kinasi sociata - Dementia cum symptomatibus motoricis, hyperreflexia; ferri aggregationis intracerebrali causa
 Prionopathia VPSPr

Dementiae frontotemporales 

 Dementia frontotemporalis varietatis se gerendi
 Aphasia progressiva primaria varietatis semanticae (dementia semantica)
 Aphasia progressiva primaria varietatis agrammaticae nonfluentis
 Degeneratio corticobasalis
 Paralysis supranuclearis progressiva — imprimis typus Parkinson cum cursu veloci, casibus ab initio numerosis
 Dementia frontotemporalis cum morbo nervorum motoriorum sociata

Dementia vascularis 
 cum cursu fluctuante

Morbi malaque systematis immunitatis dementiis interdum commissa 
 Encephalomyelitis disseminata
 Lupus erythematodes

Morbi systematis endocrinei 
 Hyperparathyreoidismus
 Hyperthyreosis
 Hypoparathyreoidismus
 Hypothyreosis (functio glandulae thyreoideae iacens)

Alia 
 CADASIL
 Angiopathia amyloido cerebralis (multiplices haemorrhagiae intracerebrales)
 Hydrocephalus
 Morbus mentis, imprimis depressio ("Pseudodementia")
 Paranoia
 Exsiccosis
 Cancer cerebri
 Alcoholismus

Morum et psychologica symptomata circum dementiam 
In literatura internationali notio Anglica behavioral and psychological symptoms of dementia cum abbreviatura BPSD legitur. Quod est, in morbis dementivis non solum symptomata dementia (memoriae et cogitationis), sed etiam alia, ut: 
 Insomnia, perturbatio rhythmi circadiani
 Timor, depressio
 Hyperphagia (nimis edere)
 Dolor
 Mos aggressivus
Quaedam symptomatum horum non raro observari possunt, ut depressio et timor. Non raro quoque cura et tractatio symptomatum istorum pondus maius quam dementiae ipsius requirit. Interventiones sint et non pharmacologicae et pharmacologicae.

De facultate disceptandi et autonomia in dementia 
Ethica medica inter alias ad autonomiam aegroti spectat. In dementia non gravis facultas disceptandi haud impedita apparet. Quo alter ad aegroti auxilium surrogatus est, saepe disceptationes pro aegrotis instituere res difficiles sunt.

Dementiae pericula et praesidia contra dementiam 
Pericula, quae processum dementiae incitare possint:
 Auditus diminutus prae causis et centralibus et periphericis
 Solitudo causa certorum morborum, ut dementiae Alzheimerianae, in suspicionem cecidit, nuper anno 2021 investigatione cardiaca Framinghamiensi dementiae Alzheimerianae iterum apparuit.
 Televisio
 Schizophrenia. Putatur periculum dementiae apud schizophrenia afflictos homines augeri decies.

Adhuc effectus salubritati utiles noti sunt:
 Eruditio 
 Circumiectus virides arboribus pratisque

 Amnesia
 Aphasiologia
 Hippocampus (cerebrum)
 Neurodegeneratio
 Psychiatria senectutis
 Schizophrenia
 Stultitia
 TDP-43

Notae

Bibliographia 
 S. Peleg, F. Sananbenesi, A. Zovoilis, S. Burkhardt, S. Bahari-Javan, R. C. Agis-Balboa, P. Cota, J. L. Wittnam, A. Gogol-Doering, L. Opitz, G. Salinas-Riester, M. Dettenhofer, H. Kang, L. Farinelli, W. Chen, et A. Fischer (2010), Altered histone acetylation is associated with age-dependent memory impairment in mice, Science 328 (5979) :753–56.

Nexus externi 
 AFAL, www.afal.es
 Alzheimer´s Disease International, www.alz.co.uk
 Alzheimer Europe, www.alzheimer-europe.org
 CEAFA, www.ceafa.es
 Dementiae, www.hipocampo.org
 De dimentia senili, www.salud.es
 Encyclopaedia Dementiarum, www.demencias.com
 WHO (Ordo mundi sanitarius): Deminuere pericula dementiae 

Cognitio
!
Diagnosis psychiatrica
Morbi
Morbi neurodegenerativi