Novum Comum
Novum Comum, simplicius Comum (Italiane Como), olim colonia Romana Galliae Cisalpinae, est urbs et municipium Italiae, circiter 84 690 incolarum, in regione Langobardia sita. Est urbs capitalis provinciae Novocomensis.

Nomen 

Gallorum Insubrium oppidum, nomine Latino "Comum", a Caesare in formam coloniae restitutum, nomen "Novum Comum" accepit, sed appellatio anterior "Comum" saepius adhibetur. Urbani "Comenses" et "Novocomenses" appellantur. Vox "comum" fortasse a Gallico sermone ducitur, ubi camb "flectere" significare censetur.

Geographia 
Urbs in regione Langobardia iacet, in parva campestri alluvione in extremo Lario lacu, inter meridiem et occasum solis. Comum est urbs "affluens" mercaturis opificiisque, quae sericis, machinis, alimentis, chartae, vestibusque student, et viatores ecclesias, Maiores Domus, Museum Civicum, Templum Volvitanum, et moenium reliqua petunt.

Historia 

Primus auctorum Latinorum nobis cognitorum Catullus Larium lacum Novumque Comum refert, urbem familiarem Caecilii amici et poëtae ("Poëtae tenero, meo sodali Velim Caecilio, papyre, dicas Veronam veniat, Novi relinquens Comi moenia Lariumque litus") necnon poëtriae Caecilii admiratricis ("Quae nunc, si mihi vera nuntiantur, Illum deperit impotente amore. . . . Sapphica puella Musá doctior"). Historia anterior a Livio narratur: Comum oppidum munitum Insubrium anno 196 a.C.n. ab exercitu Romano obsessum.

Prima Romana colonia a Pompeio Strabone, Magni patre, anno 89 a.C.n. eo deducta est postquam priores incolae damna a vicinis Raetis acceperunt. Anno 59 a.C.n. cum consul esset Gaius Iulius Caesar novos colonos addidit ac simul coloniam in salubriorem locum transtulit ː quia ab eo velut iterum conditum erat ab illo tempore non iam simpliciter Comum sed Novum Comum appellabatur. Indignantibus optimatibus et civitate Romana novos incolas donavit adeo ut Marcus Marcellus consul civem ex colonia Novo Como virgis verberari iussisse diceretur, per supplicium cive Romano indignum ostendere cupiens quantum civitatem a Caesare donatam parvi faceret. Anno 354 Flavius Claudius Iulianus, futurus imperator, apud Larium lacum in exilium eiectus est. Inter annos 449 et 468, Abundius fuit Comi episcopus: Comi civitatis et dioecesis sanctus patronus iam est; saeculo undecimo, sancti Abundi episcopi ecclesia iterum aeficata est. Medio aevo Comum Mediolano obstetit et delectum est, deinde in Mediolanensium dominorum potestatem redactum est et recenti aetate Mediolani ducatus Hispania, Austria, ac Francogallia rectus est. Medio undevicesimo saeculo Comum Italiae urbs factum est.

Novocomenses 
Qui Comi nati sint aut hac in civitate vixerint:
 Gaius Plinius Secundus
 Caius Plinius Caecilius Secundus
 Innocentius XI Papa
 Paulus Iovius, antiquitatis studiosus homo atque episcopus
 Antonius Sant'Elia, architectus
 Iosephus Terragni, architectus
 Alexander Volta, physicus
 Maximus Bontempelli, scriptor
 Georgius Perlasca, mercator qui multos Iudaeos e manibus Nazistarum eripuit
 Carola Porta Musa, scriptrix et poëtria
 Iosephus Pontiggia, scriptor
 Ioanlucas Zambrotta, pedilusor
 Iosephus Sinigaglia, remex atque miles italicus

Aedificia egregia 
 Ecclesia cathedralis Comensis
 Villa Carlotta

Ecclesia Catholica Romana 
Comum est sedes episcopalis Ecclesiae Catholicae Romanae. Nomen est Dioecesis Comensis et praesens episcopus est Didacus Coletti.

Vici in municipio 
Albate, Breccia, Camerlata, Camnago Volta, Civiglio, Garzola, Lora, Monte Olimpino, Cardina, Muggiò, Ponte Chiasso, Prestino, Rebbio, Sagnino, Tavernola.

Notae

Bibliographia 
 Opera antiquiora
 Angelo Pavesi, Memorie per servire alla storia del commercio dello stato di Milano, e di quello della città e provincia di Como in particolare. Comi, 1778 Textus apud Internet Archive
 Giuseppe Rovelli, Storia de'principali avvenimenti dopo l'ingresso de'francesi in Lombardia, cioè dal maggio del 1796 a tutto il 1802 per servire di appendice alla Storia di Como: con un prospetto fisico e politico della stessa città ed antica sua provincia. Comi, 1808 Textus apud Internet Archive
 Giuseppe Rovelli, Storia di Como. 3 partes in 5 voll. Mediolani, Comi, 1789-1803 pars 1 pars 2 pars 3 vol. 1 pars 3 vol. 2 pars 3 vol. 3

 Eruditio recentior
 Cesare Cantù, Storia della città e della diocesi di Como. 2 voll. Florentiae: Felice Le Monnier, 1856 vol. 1 vol. 2 apud Internet Archive
 P. Frico, Effemeridi comensi: estratte dalla storia ecclesiastica, civile e politica di Como. Comi, 1884 Textus apud Internet Archive
 Maurizio Monti, Storia antica di Como. Mediolani: Società Tipografica de' Classici Italiani, 1860 Textus apud Internet Archive
 Maurizio Monti, Storia di Como. 2 voll. Comi, 1829-1832 Vol. 1 vol. 2 i vol. 2 ii
 Santo Monti, Storia ed arte nella Provincia ed antica Diocesi di Como. Comi, 1902 Textus apud Internet Archive

 Topographica
 
 
 "Comum" in  L 32 Mediolanum (Romae, 1966) p. 57

 Aliae encyclopaediae

Nexus externi 

 Situs publicus 
 Discover Como: City Guide

Pinacotheca 

 
Coloniae Romanae