Almanach des gourmands
Almanach des gourmands, opus capitale artis culinariae Francicae, est series librorum de gastronomia quotannis Lutetiae editorum inter annos 1803 et 1808, rursus 1810, denuo 1812. Plenus primae editionis titulus sic legitur: Almanach des gourmands, ou calendrier nutritif, servant de guide dans les moyens de faire excellente chère, par un vieux amateur. "Senex [artis coquinariae] amator", his verbis commemoratus, fuit Grimod de la Reynière: ille ipse maximam operis partem conscripsit. Editor Maradan usque in annum 1808, sed Chaumerot annis 1810 et 1812 divulgaverit.

Auctor antea modo diurnario de theatro Parisiensi scribens anno 1803 sub hoc novo titulo nova genera litterarum creaverit: primus enim periegeses ganearias metropolitanas fere annuatim componebat; artes coquinarias et gastronomicas primus omnium stylo graviori explorabat. Eo cito secuti sunt plurimi coqui (exempli gratia Carême, Soyer, Urbanus Dubois) ganeonesque (Brillat-Savarin coaevus, Kitchiner, Dumas pater) et diurnarii (baro Brisse, Thebussem, Newnham-Davis). Textum Almanach des gourmands pauci nostris diebus perlegunt, sed origo litterarum gastronomicarum recentium fere omnium ex his libris annalibus deduci debet: inde evolverunt The Good Food Guide et Gourmet; a Grimod et Brillat-Savarin inspirantur Pellegrino Artusi, M. F. K. Fisher, Elizabeth David plurimique qui nostro aevo de re cibaria philosophari solent.

Series librorum 

 1803 : Almanach des gourmands, ou calendrier nutritif, servant de guide dans les moyens de faire excellente chère, par un vieux amateur. Vol. 1. A Paris: chez Maradan Textus 2ae ed. 
 1804 : Almanach des gourmands, servant de guide dans les moyens de faire excellente chère, par un vieil amateur. Vol. 2 Textus 2ae ed.
 1805 : Vol. 3 ; Textus 2ae ed. apud Internet Archive
 1806 : Vol. 4 ; apud Internet Archive
 1807 : Vol. 5 Textus apud Internet Archive
 1808 : Vol. 6 ; apud Internet Archive
 1810 : Vol. 7 ; apud Internet Archive
 1812 : Vol. 8 Textus apud Internet Archive

 versio Theodisca
 1804 : Almanach für Leckermäuler, oder Küchen- und Tafelkalender. Vindobonae et Hamburgi Textus

Res principales 

Anno 1803 insunt calendrier nutritif ("calendarium nutritivum") pp. 1-158 editionis 2ae, itinéraire nutritif sive itinerarium Lutetiae gastronomicum pp. 159-213; variétés nutritives seu miscellanea et anecdota coquinaria pp. 214-236. Calendarium magna parte ex enumerationibus carnium, volatilium, piscium, holerum quoquo mense Lutetiae venundatorum constitutum est. Sub rubrica itinerarii auctor de novis rebus Francicis, de mutatione horarum prandii et cenationis, de origine popinarum restaurativarum, de consuetudinibus Anglicis in Franciam introductis, plenius pp. 161-168 disseruit. Pagina 158 in nota subiuncta laudata est mensa convivalis  consulis secundi; volumen omne marchioni de Aigrefeuille, magistro hospitii eiusdem Cambacérès, dicatum est (pp. vii-viii).

Volumen secundum, anno 1804 divulgatum, Bartholomaeo Andreae Camerani ganeoni fabularumque scaenicarum doctori dicatum est (pp. iii-viii). Commentationes gastronomicae ad initium voluminis coactae sunt, inter quas de prandio, de merenda, de cena, de cena nocturna, de secundis mensis separatim disseritur (pp. 41-83); sub rubrica "potagii" (Du potage) praeceptum datur nutritivisssimi potagii ab eodem Camerani primum inventi (pp. 29-34). Insequuntur anecdota vel varietates nutritivae (pp. 110-143) pluresque commentationes miscellaneae inter quas longissima de potionibus (pp. 178-216). Series notitiarum de novitatibus Franciae omnis gastronomicis (pp. 249-274) loco itinerarii gastronomici stat.

Dedicatione voluminis tertii Carolus Bertinazzi histrio Taurinensis, Lutetiae anno 1783 mortuus, "ultimus comoediae Italicae harlechinus", commemoratus est (pp. vii-viii). Prima commentationum miscellanearum de vocabulis quaesivit (Des gourmands et de la gourmandise, pp. 1-7), verbis Francicis friand et friandise distinctis, ut si a "ganeone" et "ganea" distinguantur "dulcivorax" et "dulcivoracitas"; modus potagii inferendi apud  usitatam, iuratricem gastronomicam, laudata est (pp. 12-18); sed maxima pars huius capituli enumerationi fructuum data est (pp. 25-87). Second promenade d'un gourmand dans Paris ("iter secundum ganeonis per Lutetiam" sicut renovatio et auctio itinerarii, quod iam in primo volumine proderat, propositum est (pp. 88-137); quod sequuntur commentationes variae de cibis. Novitatibus cibariis sicut anno anteriore enumeratis, editio journal des gourmands proposita est (pp. 160-163). Sub nova rubrica Essai de biographie gourmande vitae breves ganeonum Italorum propositae sunt (pp. 154-160). Hoc anno etiam Geographie gourmande brevissime incepta est: geographia ganearia Francica (pp. 213-220); De la gourmandise allemande; Le Français panivore (pp. 240-245); epistula de deliciis Germaniae (pp. 289-300).

Volumen quartum ad Associationem dierum Mercurii, societatem cenatoriam, dicatum est (pp. v-x). De ordine primarum mensarum (Des entrées, Des hors d'oeuvres, du rôti vel carne assa, pp. 1-19) secundarumque cum vinis eodem tempore propositis (Des entremets necnon Des vins d'entremets, pp. 25-39) necnon prandiorum campestrium gastronomicorum (Des parties de campagne gourmandes vel pique-niques, pp. 65-78), insuper de officio magistri hospitii (pp. 39-45) explicatum est. Inter cibos singulos caseus recoctus Provinciae iuscellumque testudinum Anglicum descripti sunt (pp. 58-64). Geographia ganearia ex elixiribus Grassae et Genavae confectis incepit, ad confecturas ribum Barrenses peperit, in alleces soros Bruxellenses finivit (pp. 78-137). Iter gastronomicum Parisiense denuo sub rubrica Petite revue gourmande datum est ("Parva revisio ganearia", pp. 138-282). Iam non secundum vicos viasque, potius ratione artium a tabernariis adhibitarum ordinatur: separatim ergo enumerati sunt restauratores (pp. 142-154), caupones generum plurium, braxatores (pp. 168-171), acetarii et mustardarii (pp. 182-187), pasticiarii (pp. 187-204), confectores bellariorum (confiseurs, pp. 226-247) etc., et qui venditabant in macellis vel Hallis Parisiensibus (Marchands et marchandes de La Halle, pp. 171-180, cf. iam vol. 3 pp. 301-307). Sequuntur novitates gastronomicae paucae (pp. 283-291) et "necrologia gastronomica" ubi commemorata est vita Iosephi Gastaldy medici et ganeonis (pp. 291-304).

Cuius memoriae volumen quintum, quod anno 1807 prodit, dicatum est (pp. v-viii). De salsis vel iuribus (Des sauces, pp. 1-8), de iuscellis e pastis et collyris (pp. 102-109), de cenatoribus urbanis ("parasitis" antiquorum, pp. 42-57), de coquis et magistris hospitii (pp. 57-64), de vinis explicatum est. Inter singula alimenta descripta sunt vinum Cabliacense (pp. 20-27), defrutum Anglicum (pp. 69-72), thea (pp. 92-97), vina cocta sive et fortificata (pp. 149-155), pilau Turcicum (pp. 65-69), stimulantia et aphrodisiaca necnon aromata et condimenta (pp. 180-196). Geographia gastronomica brevius modo academico disputata est (pp. 277-280), sed additur symbola de gastronomia urbis Massiliae ab Alphonso de Fortia de Piles contributa (p. 222 ss.). Carmen gastronomicum ab  pp. 305-314 divugatum est. Iter vel revisio ganearia Parisiensis admodum brevis p. 315 ss. sequitur.

Voluminis sexti commentationes miscellaneae locum primum habent de collationibus (Des ambigus, pp. 1-8), de altero prandio (pp. 74-83), de pincernis (Des sommeliers. pp. 18-25), de ligationibus salsarum (Les liaisons, pp. 26-33), de salsis coulis (pp. 183-188), de conservatione fructuum et holerum a Nicolao Appert inventa (pp. 102-107). Cibi varii descripti sunt, videlicet persica pp. 83-92, cucumeres pp. 97-102, engraulides pp. 107-113. Ganeones Grimod amici nonnumquam celebrati sunt, videlicet Chagot praeses vicarius iuratorum, qui apud Villebouzin cenas dabat (pp. 116-128, cf. 92-97);  qui conceptionem cenarum russarum candidarumque promovebat (pp. 128-133); poëta  et cena quaedam apud Le Rocher de Cancale celebrata (pp. 160-173). Nundinae variae urbis Lutetiae descriptae sunt (pp. 209-218); insequitur revisio ganearia Parisiensis (pp. 219-308).

Volumen septimum histrioni iuratorique gastronomico  dicatum est (pp. iv-x). Commentationes miscellaneae de ferculis splendidioribus et architectonicis (Des grosses pièces, Des pièces montées, pp. 1-8), de potagiis garbure appellatis (pp. 8-16) propositae sunt, deinde de elixiribus Burdigalensibus et praecipue a Maria Brizard confectis (pp. 16-21), de sardinis Namnetensibus (pp. 21-32), de utilitate patatarum (pp. 39-47), de "coffeo" e cichoria et de "vanilla" ex avena confectis (pp. 47-58), de andulliis Virae in Normannia (pp. 133-135), de socolata (pp. 135-142), de capsicis loco piperis usitandis (pp. 143-147, 185-186). Oratio  de eloquentia gastronomica divulgata est (pp. 86-92). Revisio ganearia Parisiensis a pagina 193 incepit.

Ultimum volumen, anno 1812, ad manes Francisci Vatel, magistri hospitii Nicolai Fouquet, qui anno 1671 mortem sibi consciverat (pp. v-viii, cf. vol. 7 pp. 169-172). Commentationes editae sunt de tuberibus albis, russis, nigris (pp. 4-10); de ostreis aperiendis (pp. 37-40); de ovis (pp. 49-52); ab Isouard scriptae de carne asinina et de adipe ficedularum (De la chair d'âne, Sur la graisse de bec-figues, pp. 62-65); de puddings artis culinariae Anglicae (pp. 134-138); de vino Maderaico (pp. 21-24); de spiritu e cerasis (Kirschwasser, pp. 97-108); de regulis vinorum Burgundiensium (pp. 125-131); de coquis feminis (pp. 43-49). Historia iuratorum gastronomicorum explicata est (pp. 114-120); dissertatio de theatro Vaudeville data est (pp. 139-151); rursus de eloquentia ganearia aut Rouvière aut alius quis scripsit (pp. 186-200). Revisio ganearia Parisiensis ultima paginis 201-331 divulgata est.

Iuratores gastronomici 

Ab anno 1804 itineraria nutritiva redigebantur ope quorundam iuratorum qui congredi solebant ad illas delicias aestimandas quas tabernarii Lutetiae submiserant. Inter iuratores enumerantur Camerani (potagii Camerani primus inventor), Chagot du Creusot, Alexis Balaine (popinae Le Rocher de Cancale patronus), Rouget (pasticiarius), marchio de Cussy, Fortia de Piles, , , mulieresque , Mézeray, Des Brosses, , Hervey, Mars, Ferrière, Hopkins, ,  necnon sorores Augusta et . Praeses ab initio congressuum fuit Iosephus Gastaldy medicus, l'un des meilleurs dégustateurs qu'a jamais produits la médecine ("unus optimorum gustatorum quos unquam produxerit medicina"). Cui successor fuit Gaspard Grimod de Verneuil, editoris cognatus.

Notae

Bibliographia 
 
 
 
 

Franciae scripta
Grimod de la Reynière
Incepta 1803
Libri de re coquinaria
Litterae Francogallicae
Scripta 1812
Ars coquinaria Francica