Surgere mane
Surgere mane est praeceptum de vita quotidiana a multis inculcatum, a nonnullis vituperatum.

Qui mane surgendum suadent 
In carmine mediaevali cuius titulus est Regimen sanitatis Salernitanum reperitur hexametrum de hac re, verbatim:
Sanat, sanctificat et ditat surgere mane.
Anglice hoc proverbium oratione soluta ab Antonius Fitzherbert anno 1523 sic conversa est: Early rising maketh a man whole in body, wholer in soul and richer in goods. Sed eadem sententia iam saeculo XVII his versibus popularibus Anglice citatur:
Early to bed, early to rise
Makes a man healthy, wealthy and wise.
E libris paroemiologicis Beniaminus Franklin versús repetivit et confirmavit, primum in libellis annalibus cuius titulus est Poor Richard's Almanac, postea in libro The Way to Wealth.

Trito proverbio theodisco suadetur: 'Morgenstund hat Gold im Mund' (Hora matutina aurum in ore fert). Alii: 'Matutinus avis vermem capessit' (Der frühe Vogel fängt den Wurm); his suasoribus diffidentes interdum huic consilio per iocum addunt: '... secundus autem mus caseum demum carpit'.

Qui tardius surgendum suadent 
Ovidius in carmine quodam Amorum, puellis suadet ut in lecto maneant:
Omnia perpeterer – sed surgere mane puellas
Quis, nisi cui non est ulla puella, ferat?
Serlo de Wiltonia monachus in Versibus de differentiis vel seipsum vel amicum in lecto saepius manere confessus est:
"Care", dico, "mane", cum debeo surgere mane!
Franciscus Rabelaesus in libro satyrico Gargantua librum Psalmorum citat, ubi surgere inutile esse confitetur sine Dei favore ("Vanum est vobis ante lucem surgere et sero quiescere") et his versibus Francogallicis praecipit:
Lever matin n'est poinct bon heur;
Boire matin est le meilleur.
Scriptores recentes variis modis proverbium Anglicum subverterunt. Iacobus Thurber enim anno 1939 in fabula "The Shrike and the Chipmunks" sic monuit: Early to rise and early to bed makes a male healthy and wealthy and dead. Sed Mazer Rackham, persona ab Orson Scott Card ficta in mythistoria sua Ender's Game, aliter praecepit: "Early to bed and early to rise," Mazer intoned, "makes a man stupid and blind in the eyes."

Notae

Bibliographia 
 Early Rising: a natural, social and religious duty. Northantoniae: Abel & Sons, 1855 

Locutiones Latinae
Publius Ovidius Naso
Proverbia