Lex Romana


Quomodo vox legis variis rei publicae Romanae aetatibus definita sit 
Etiamsi quomodo mos legum ferendarum ortus sit adhuc ambiguitur videtur antiquissimum usum legis, id est legis actionem, religionis ex potestate magis quam e consilio rei publicae valuisse. Postquam res Romana ab imperatoribus haberi consuevisset vocatione lex plerumque praecepta per auctoritatem rei publicae principiumque eius designata sunt. Exempli gratia iuris consultus Papinianus in digestis 1 tit.3 s1 rem ita definivit: Lex est commune praeceptum, virorum prudentium consultum, delictorum, quae sponte vel ignorantia contrahuntur, coercitio, communis rei publicae sponsio.

Iustiniano imperatore in institutionibus (1 tit.2 s4) vox ita definitur: Lex est quod Populus Romanus senatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat.

Quomodo leges aetate rei publicae latae sint 

 1. Magistratus quidam senatui novam legem proponit
 2. De lege ferenda in senatu disputatur
 3. Lex publice promulgatur
 4. De lege in comitiis deliberatur (rogatio) et duabus sententiis fit suffragium (uti rogas aut antiquo)
 5. Lex in comitiis accepta publicatur.

Duo sunt formae legum Romanarum, 'leges curiatae et leges centuriatae. Principio pro legibus solum leges curiatae in comitiis curiatis sanctae nominabantur. Institutis autem comitiis centuriatis curiata comitia tantum magistratibus imperium per legem curiatam de imperio adrogare solebant.

Exinde leges a comitiis centuriatis sanciri, e magistratibus rogantbius nominari mos erat. Ex anno 287 v. Chr. lege Hortensia constitutum est plebiscita legibus aequiparari. Aetate imperiali leges plebiscitaque a senatus consultis et praecipue a constitutionibus gradatim substituta sunt.

Quomodo mos legum ferendarum abolutus sit 
Apud Tacitum legimus (Annales iii.25-28) legum frequentiam magnopere auctam esse. Iulius Caesar cum etiam arbitratus esse feratur num legum collationem curari opporteat leges Iulias tulit. Teste quidem Gaio iuris consulto (i.2ff) leges et plebis scita etiam aetate imperatorum retinebantur, exempli gratia lex Visellia, altera lex agraria imperante Caligula nec non lex Claudia de manumissione feminarum (Gaius, i. 157, 171). Nulla autem lex post Nervam imperatorem esse latam in digestibus 47 tit.21 s3 § 1 legimus (cf. Herennium Modestinum).

Quo consilio voce aetate media usum sit 
Initio saeculo VI sub voce legis in regno Visigothorum complures codices iudicales ad Romanam partem habitantium spectantem (lex Romana Visigotorum) et Burgundorum (lex Romana Burgundionum) edicti sunt. Etiam in moribus Germanorum tribuum conscribendis nomen legis identidem adhibita est (lex Alamannorum, lex Baiuvariorum, Lex Frisionum, lex Ribuaria, lex Salica, lex Saxonum etc.).

Notissimae leges Romanae 
(secundum annum conceptionis)

 Lex XII Tabularum
 Lex Valeria Horatia
 Lex curiata de imperio
 Lex Canuleia
 Leges Liciniae Sextiae
 Lex Poetelia Papiria de nexis
 Lex Aquilia
 Lex Ogulnia
 Lex Hortensia de plebiscitis
 Lex Flaminia de agro Gallico et Piceno viritim dividundo
 Lex Claudia de modo navium
 Lex Cincia de donationibus
 Lex Furia testamentaria
 Lex Voconia
 Lex Calpurnia de repetundis
 Lex Rupilia:
 Lex Acilia de repetundis pecuniis
 Leges Semproniae
 Lex agraria
 Lex frumentaria
 Lex iudiciaria
 Lex militaris
 Lex de provincia Asia
 Lex de provinciis consularibus
 Lex de provocatione
 Lex de viis muniendis
 Lex agraria
 Lex Appuleia agraria
 Lex Appuleia de piratis persequendis
 Lex Tarentina
 Lex Iulia de civitate
 Lex Plautia Papiria
 Lex Pompeia de Transpadanis
 Lex iudiciaria
 Lex de magistratibus
 Lex de praetoribus
 Lex de repetundis
 Lex de tribunis plebis
 Lex de XX quaestoribus
 Lex Gabinia de piratis persequendis
 Lex Roscia theatralis
 Lex Manilia
 Lex Papia
 Lex Pompeia
 Leges Iuliae:
 Lex agraria
 Lex de repetundis
 Lex Vatinia de imperio Caesaris
 Lex Licinia Pompeia
 Lex municipalis
 Lex Antonia de mense Quintili
 Lex Ursonensis
 Lex Rubria de Gallia cisalpina
 Lex Falcidia
 Leges Iuliae Augusti:
 Lex de adulteriis coërcendis
 Lex iudiciorum publicorum et privatorum
 Lex de maritandis ordinibus
 Lex Fufia Caninia
 Lex Aelia Sentia
 Lex Papia Poppaea
 Lex Iunia Norbanna:
 Lex Iunia Petronia:
 Lex Petronia
 Lex de imperio Vespasiani
 Lex Manciana
 Lex Malacitana
 Lex Salpensana
 Lex Irnitana
 Lex provinciae
 Lex Hadriana de rudibus agris
 Lex metalli Vipascensis

Bibliographia 
 "Lex" in 

Ius Romanum
Lex maiestatis

!
Ius Romanum