Sisith
Sisith (indecl.) sive zizis (indecl.) (Hebraice צִיצִית ṣīṣīth, appellatione Neohebraica [t͡siˈt͡sit], Aschenezica [ˈt͡sit͡sɪs], tempore Romano fere [sˀiːˈsˀiːθ]), Latine fimbriae, et, Aevo Novo peniculamenta, sunt praetexta vestitus sacri Iudaeorum, fila plexa et nodata quae de angulis vestimentorum pendent.

De vocabulo 
Vox Hebraica quae est sisith videtur a ציץ ṣīṣ 'flore; petalo, lamina' deduci, quod ipsum ab efflorendi, sive latius effulgendi enitendive radice נצץ nṣṣ deductum est. Sensus similis est voci Latinae quae est cirrus, in eo quod cum fimbriam significare potest, tum floccum: in Prophetia Ezechielis 'cincinno' vertitur. In Thalmude Babylonico sensus verbi dicitur nihil esse nisi יוצא 'exiens', et ענף 'ramus, frondes, coma'. 

Cum "fimbrias" Vulgata, κράσπεδα Septuaginta pluraliter adhibeant, verbum sisith quod in textu Hebraico reperitur, ציצת, singulare est, ita ut nomen innumerabile esse videatur. Serioribus tamen in scriptis Hebraicis nonnumquam vidimus pluralem צִיצִיוֹת ṣīṣīyōth.

Praecepta Biblica 
Fimbriae bis in Bibliis Sacris mandantur, primum in in Numerorum libro:
{{Citatio2 
| 1=  דַּבֵּר אֶל־בְּנֵי יִשְׂרָאֵל וְאָמַרְתָּ אֲלֵהֶם וְעָשׂוּ לָהֶם צִיצִת עַל־כַּנְפֵי בִגְדֵיהֶם לְדֹרֹתָם וְנָתְנוּ עַל־צִיצִת הַכָּנָף פְּתִיל תְּכֵֽלֶת׃ וְהָיָה לָכֶם לְצִיצִת וּרְאִיתֶם אֹתֹו וּזְכַרְתֶּם אֶת־כָּל־מִצְוֹת יְהוָה וַעֲשִׂיתֶם אֹתָם וְלֹֽא־תָתֻרוּ אַחֲרֵי לְבַבְכֶם וְאַחֲרֵי עֵֽינֵיכֶם אֲשֶׁר־אַתֶּם זֹנִים אַחֲרֵיהֶֽם׃ לְמַעַן תִּזְכְּרוּ וַעֲשִׂיתֶם אֶת־כָּל־מִצְוֹתָי וִהְיִיתֶם קְדֹשִׁים לֵֽאלֹהֵיכֶֽם׃Loquere filiis Israhel et dices ad eos ut faciant sibi fimbrias per angulos palliorum ponentes in eis vittas hyacinthinas / quas cum viderint recordentur omnium mandatorum Domini nec sequantur cogitationes suas et oculos per res varias fornicantes / sed magis memores praeceptorum Domini faciant ea sintque sancti Deo suo.
| 2=Biblia Sacra
| 3=Numerorum liber 15:38—40
| 4=Hieronymus}}

Verba "וּרְאִיתֶם אֹתֹו", quae Hieronymus 'quas cum viderint' vertit, accuratius reddi possunt 'et videbitis eum', (hoc eum masculino genere fortasse ob פתיל, Hieronymi 'vittas'). Discrimen inter viderint et videbitis interest, quia Iudaei hoc membrum habent pro mandato altero, de quo vide infra. פתיל pǝthīl alibi vertitur 'armilla' (Gen. 38:18 et 25), 'ligatura' (Num. 19:15), 'funiculus' (Ezech. 40:3), sed conlocatio פתיל תכלת 'vitta hyacinthina' reddi solet.

Dein in Deuteronomii libro:
 

Nota bene fimbrias "ex ipso stamine" illigatas esse contra normas Rabbinicas. Sed Hieronymus, Epiphanio plus minus contemporaneus, et magis nova et insolita de Pharisaeorum fimbriis asseverat:

Et legimus quidem in Thalmude Babylonico aliquos hyacinthum a Palaestina in Babyloniam saeculo tertio quartove importantes ab "aquila" (id est Romanis) captos esse.

Quodam tempore inter saecula sexta et octava, usus hyacinthi inter Iudaeos deperditus est. In Thalmude, mentio postrema est hyacinthum a Terra Israel in Babyloniam importari posse in diebus Rabbi Ahaei, anno fere 506. Utcumque, nulla mentio hyacinthi deperditi fit in toto Thalmude, ergo rationi constat Iudaeos Babylonios iam habuisse saeculo sexto medio. At in Midras Thaneuma, liber qui secundum doctos medio saeculo octavo compositus est, hyacinthum nunc deest:

At motus etiam erat in annos crescens, praesertim in Aschenez mediaevali, mulieres a sisith prohibere, quem primus civit Rabbi Meir Mauritius Rotenburgensis. Rabbi Moses Iserles censuit strictissimo sensu licitum esse mulieri sisith uti, sed reapse audacia superbiave esse. Per Rabbi Iacob Mölin tallith cum fimbria est vestis virilis. Idem proclamat Thargum Pseudoionathan (incerti temporis, sed inter 8 saeculum et 15), in versione latissime elaborata versus Deut. 22:5 de vestibus alterius sexus non gerendis:

Quorum locorum sunt Christiani qui legunt versum Profetiae Malachi 4:2 "et orietur vobis timentibus nomen meum sol iustitiae et sanitas in pinnis eius ... " tamquam praefigurationem, nam vox hic "pinna" versa idem est ac ea quae "angulus" in Vetere Testamento (nempe variae figurae vocabuli כנף). 

Sunt etiam qui credant Sindonem Taurinensem non solum genuinum esse, sed etiam pallium Iudaicum antiquum fuisse (quo involutus Iesus sane sepultus erat), itaque olim fimbriatum. Nullae sisith restant, sed duo ex angulis sindonis desunt, fortasse fimbriis exsectis ut in sepultura Iudaica—duo autem tantum, nam duo anguli salvi sunt, et absque sisith.

 Fontes Latini 
 (Saeculo 1): Pseudophilonis Antiquitatum Biblicarum liber 16.50:
In illo tempore precipit illis de fimbriis et tunc restitit Chore, et ducenti viri cum eo, et locuti sunt dicentes: "Quid si ponitur nobis lex intolerabis?"<ref>Cf. Thargum Pseudoionathan Num. 16:1—2.:
ונסיב גולייתיה דכולא תיכלא קרח בר יצהר בר קהת בר לוי ודתן ואבירם בני אליאב ואון בר פלת בני ראובן׃ וקמו בחוצפא ואורו הילכתא באנפי דמשה על עיסק תיכלא משה הוה אמר אנא שמעית מן פום קודשא יהי שמיה מברך דציציית יהוון מן חיוור וחוטא חד דתיכלא יהי ביה קרח וחברוי עבדו גוליין וציצייתהון כולהון דתיכלא מה דלא פקיד ייי ומסעדין להון גוברייא מבני ישראל מאתן וחמשין אמרכלי כנישתא מערעי זמן למיטל ולמשרי מפרשין בשמהן׃
Et sumpsit pallium totum hyacinthinum Core filius Isaar filii Caath filii Levi, et Dathan atque Abiram filii Heliab, Hon quoque filius Pheleth de filiis Reuben / surrexerunt in audacia, et docebant ritum contra Moysen de usu hyacinthi. Moyses dicebat "Ego audivi ab ore Sancti, sit nomen Eius benedictum, quia fimbriae erunt ex albo, et unum filum hyacinthinum inerit." Core autem et socii eius fecerunt pallia et fimrias suas tota hyacinthina, quod non decreverat Dominus, et adiuvantes eos viri filiorum Israhel ducenti quinquaginta proceres synagogae et qui tempore concilii per nomina vocabantur.</ref>
 Inter saecula 4 et 5: Hieronymi Commentarii in Matthaeum, ad 4:23,(§7): Iusserat quoque aliud Moyses ut in quatuor angulis palliorum hyacinthinas fimbrias facerent, ad Israelis populum dignoscendum, ut quomodo in corporibus circumcisio signum Iudaicae gentis daret, ita et vestis haberet aliquam differentiam. Superstitiosi magistri captantes auram popularem, atque ex mulierculis sectantes lucra, faciebant grandes fimbrias, et acutissimas in eis spinas ligabant, ut videlicet ambulantes et sedentes interdum pungerentur, et quasi hac admonitione retraherentur ad officia Domini, et ministeria servitutis eius.(§9): Istiusmodi erat fimbria parva et brevis ex Lege praecepta, quam et mulier illa quae sanguine fluebat, tetigit in pallio Domini sed non est compuncta superstitiosis sentibus Pharisaeorum; magisque sanata ad tactum eius.
 Saeculo 13: Thomae Aquinatis Epistola ad Ducissam Brabantiae:(Art. 8): Ultimo quaeritis, si bonum est ut per provinciam vestram Iudaei signum distinctivum a Christianis deportare cogantur. Ad quod plana est responsio, et secundum statutum Concilii generalis, Iudaei utriusque sexus in omni Christianorum provincia et in omni tempore aliquo habitu ab aliis populis debent distingui. Hoc eis etiam in lege eorum mandatur, ut scilicet faciant fimbrias per quatuor angulos palliorum, per quos ab aliis discernantur. 
 1639: Buxtorfii Lexicon Chaldaicum Talmudicum et Rabbinicum, pp. 1908—9, s.v.:(p. 1908): VI. צִיצִית Cincinnus, Villus, pili contorti in ſe & in longum dependentes: Peniculamentum, Extremitas veſtis in fila exiens: item Fila in telæ extremitate redundantia... 
... Hoc pręceptum in miram ſuperſtitionem apud poſteros converſum eſt, quam vel magno libro hodiè ſatis explicare nequeunt....
 1641: Buxtorfii Synagoga Iudaica, pp. 128—134, 175—6
(p. 128): A ſingulis angulis longa fimbria, octo filis albis & laneis conſtans, per nodum deorſum pendet, interdum quatuor, interdum octo vel duodecim digitos lata. Ejuſmodi Fimbrias ציצית Zizis appellant, & mira de illis ſcribunt, è quibus pauca duntaxat attingam...
(p. 176): ... Non ſecus ac, quis rei alicujus oblivioni obviam iturus, nodum in cingulo connectit, ut ſubinde menti obverſetur: ſic etiam illi fimbrias illas, quinque nodis inſignes, geſtant, tamquam totidem à peccato dehortationes & avocationes. Et hæc eſt cauſa, cur & tam pii ſint Judæi, & tam accuratè Dei mandata cuſtodiant, ſi modò credere fas eſt.
 1644: Werenfelsii De Velamine Iudaeorum Cordibus Impendente pars 3:
De velo altero, quod Judæi in capite geſtant, vel quo caput obvolvunt, quando legitur lex, vel quando precantur in Synagogis ſuis cap.9. Synagogæ Judaicæ de ציצית ſeu peniculamentis, & תפלין ſeu Phylacteriis, ceu Precum & Pietatis adminiculis, ut & in Lexico Talmudico ad Rad. טלל tegere, operire, &c ita nos docent Celeberrimi Buxtorfij; Præter טלית קתון[SIC] talles ſeu veſtem parvam, quam qui cæteris ſanctitate & pietate antecedere volunt, quotidie ſimul ac ſurgant, cùm cæteris veſtibus induant, & ſub toga circumferant, ita tamen ut fimbriæ paululum emineant, & illas intueri atque in oculis habere poſſint, præter, inquam, hoc talles parvum, quotidianum & vulgare, eos habere quoque תלית גדול talles magnum: hoc talles magnum eſſe velum ex lana ovilla & agnina confectum ad inſtar mappæ quadratæ formatum, quatuor fimbrias ſeu peniculamenta habens, quod non corpori applicent, ut talles parvum, ſed quo caput & collum obvolvant, vel circumvolvant in Synagoga tempore precum & aliorum ſacrorum.
 1648: Antonii de Escobar Ad Evangelia Temporis Commentarii Panegyricis, vol. 3:
Et magnificant fimbrias. ] Quænam autem Iudæorum fimbriæ? Fila quædam non texta, quæ ex infima ora vestis dependebant, quæ ab Hebræis vocantur, עיצת[SIC] iſitſish.[SIC] Num.15.&c. Dauid authore. Fimbrias hyacintino colore Iudæos geſtare Deus præceperat, vt legis recordarentur. Num.15. Deut.22. Eas ergo Scribæ, & Phariſæi præ cæteris Iudæis magnificabant, id eſt, maiores quam cæteri faciebant. Addit Hieronymus, Phariſæi has fimbrias dilatabant, quibus acutiſſimas ſpinas inſerebant, ut eis ambilantes pungerentur, & ad memoriam cultum Dei reuocarent. Dubitat Maldonatus num certum hoc ſit? Credendum Hieronymo, qui non aſſereret, ſi ab Hebræis, aut graui aliquo Auctore non didiciſſet. 
 1701: Hilleri הלכות ציצית sive Dissertatio Philologico-Theologica de Hebraeorum Vestibus Fimbriatis
(p. 9): ציצת] Peniculamentum, fimbrias: Eſt enim שם כלל nomen collectivum, Lutherus  Belgæ. . Illud, quod Zizis poſterioribus ſeculis Hebræi vocarunt, peniculus fuit ex nodis & ligamentis, quorum quidem Rabbini mentionem faciunt, Scriptura nullam. Distinguunt enim inte גדילים & ציצית putantes, illud quod ציצית nominatur, eſſe retorta ad oram veſtium, h.e. quod relinquitur in tela; fila autem aſſuta, nec texta vocari גדילים.
 1732: Ikenii Antiquitates Hebraicae:
(20.18, p. 286—285): Precum matutinarum tempus propriè eſt ab ortu ſolis, usque ad horam tertiam ſeu nostram nonam matutinam, quo antequam quicquam guſtârunt, aut ulla negotia tractarunt, ſummo ſtudio purgati, loti, benè compoſiti & ציצית ſeu fimbriis instructi ad Synagogas cum ſtrepitu currunt...
(3.5.26, p. 540): Tam fimbrias quàm lora divina inſtitutionis eſſe ſatis certum eſt, Num. XV.37 Deut. XXII.12. unde & vix dubitari poteſt Servatorem utraque geſtaſſe v. Matth. IX 20,21. XIV. 36. & Luc. VIII.44. quamvis tamen & vix ambigi queat, quoad formam & alias circumſtantias multa a Magiſtris propius determinata eſſe, quemadmodum & Phariſæi fimbrias ſolito longiores fecerunt & Phylacteria dilatarunt, quem hypocriticum faſtum taxat Servator Matth.XXIII.5.
 1737: Cottae הלכות ציצית sive De Peniculamentis Iudaeorum Dissertatio Philologica:
(§2, p. 2) Talium ueſtium fimbriatarum originem ſi inquirere uolumus, frequentem iam earum uſum apud ueteres quasdam gentes fuiſſe deprehendemus. Aegyptios enim iam indutos fuiſſe uesſtibus fimbriatis Herodotus Lib. II c. 81 his uerbis docet: Ενδεδυκασι κιθωνας λινεους, περι τα σκελεα θυσσανωτους, ους καλεουσι καλασιρις: induti ſunt (Aegyptii) tunicis lineis circa crura fimbriatis, quas uocant Calaſiris. Inferre inde illi poſſent qui plurimos ritus loquendique formulas Iudaeos ab Aegyptiis retinuiſſe ſtatuunt, hunc ritum, praecepto diuino confirmatum, Iudaeos ab Aegyptiis accepiſſe. Sed ex re ipſa accurate conſiderata, quandum diſcrimen inter ueſtes fimbriatas Aegyptiorum ac Iudaeorum intercedat, facile patet. Herodotus enim Aegyptios indutos eſſe ueſtibus περι τα σκελεα fimbriatis affirmat, eo fortaſſis ueſtium genere, quibus his temporibus homines ſplendidiores utuntur: Iudaei uero fimbrias cuilibet tantum ueſtis addunt extremitati.
 1740: Reckenbergeri Sacri Iudaeorum Ritus Antiqui
(§458 p. 555): Duas veſtes religioſas habent, nempe peniculamenta & phylacteria. Peniculamenta, vel ציצית i.e. fimbriae in quatuor angulis veſtimenti ſunt. Vnumquoduis hyacintinis quatuor filis conſtat, quae per foramen mittuntur, complicanatur, nodisque inſtruuntur. Hodie illa in extremitate ſui טלית gerunt, quod duplex habent, alterum maius & alterum minus. Maius conſtat duabus quadratis partibus, in medio conſutis, quo ſi precantur, caput operiunt. Minus טלית duas tantum plagulas habet, quo vtuntur ſub reliquis veſtibus, vt peniculamenta pauliſper appareant. Plagulae iſtae super humeris colligantur, cuius per medium caput exerunt....
(§459, pp. 556—7): Quando Phariſaei tangebant veſtes plebeiorum polluebantur, aeque ac ſi calcationem feminiflui tetegissent, & lotione indigebant. Vid. comment. maimonidis ad Chagiga cap.II.th.7.(a) Hunc in finem fimbrias longiores facere quam ordinarie ſolebant, iuſſerunt, & phylacteria dilatarunt. Matth. XIII,5....
(§460, p. 557): Qui haec phylacteria & ציצית vel fimbrias, ex diuina inſtitutione deriuant, Num. XV, 37 & Deut. XXII, 12. illi non verentur aſſere, quod & Chriſtus inter orandum, tam fimbriis, quam phylacteriis, ſit vſus. Matth.IX,20.21 XIV,36. Luc. VIII, 44. Quod Chriſtus in oratione vſus ſit phylacteriis iosephus scaliger affirmat, ſed negat schoettgenivs in horis hebr. & talm. p. 195. Olim forte cum fimbriis & phylacteriis inter homines verſati ſunt, ſequiori vero aetate phylacteria & טלית maius ſolummodo tempore precum geſtant, & טלית minus non induunt, niſi quando vigilant. Namque putant omnes has veſtes religioſas in ſomno pollui. Potiſſimum viris phylacteria conueniunt, quae tamen & feminis non negantur.

Notae

Bibliographia
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 van der Hoeven, A. A. M. 2012. "The Seam and Missing Corners of the Turin Shroud as Characterstics of John Mark's Temple Garment."
 
 Kaplan, S.W. 2001. "Tekhelet Rediscovered גילוי התכלת מחדש‎."
 
 
 
  
 Milgrom, J. 1983. Of Hems and Tassels. BAR 9:03, Mai/Iun. 
 
 Miller, Rabbi S. "The Search for Techeiles" in Halacha Berurah הלךה ברורה 9.2, pp. 1—6.
 
  
   
  
 Singer, M. E. 2001. Understanding the Criteria for the Chilazon, Journal of Halacha and Contemporary Society 42, Sukkot.
 
 Twerski, Rabbi C. E. 1997. Identifying the Chilazon, Journal of Halacha and Contemporary Society 34:77—102.
 Wein, Rabbi B. et al. 2003. Topics in Perek HaTecheiles: Daf Yomi Menachos Perek 4 = נושאים בפרק התכלת: דף יומי מנחות פרק ד‎.
 
  

Vestitus Iudaicus