Lingua Sanscrita
Lingua Sanscrita (Devanagari संस्कृतम् saṃskṛtam) est antiquissima lingua Indoeuropaea familiae Indoiranicae, divisionis Indicae sive Indoaryanae. Hodierni sermones Indoiranici, inter quos Hindicus et Bengalicus, e Sanscrito oriuntur.

Fuit lingua maximi momenti in historia subcontinentis Indicae antiquae, abhinc annorum 3500 coepti, cum primariă Hinduismi lingua sacra et sermo plurimorum operum  ac nonnullorum praecipuorum Buddhismi et Iainismi textuum esset.

Per multas variationes dialectosque, fuit lingua franca Indiae antiquae et mediaevalis. Primo millennio ineunte, cum Buddhismus et Hinduismus ad Asiam Meridio-Orientalem, Orientalem, et Mediam migravissent, lingua  et regalis illorum locorum facta est.

Haec lingua, etiamnunc a nonnullis adhibita, una est e duabus et viginti sermonibus Indiae schedulo enumeratis, atque una ex quattuor linguarum classicarum hucusque a gubernatione Indica laureatarum. E scriptoribus litterarum Sanscritarum enumerari merent poëta Kālidāsa et grammaticus Pāṇini, sed opera maxima nominibus auctorum incertis et fortasse fictis traduntur, exempli gratia carmina epica Mahābhārata et Rāmāyaṇa, necnon collectanea lyrica antiquissima Ṛgveda, Sāmaveda, Yajurveda, et Atharvaveda.

Lingua Sanscrita hodie characteribus devanagari saepius scribitur et divulgatur, at in India et Asia Meridiorientali multi alii abecedarii e scriptura antiqua  orti etiam adhibentur. Et abecedario Latino philologi Europaei Americanique, translitterationem "IAST" consecuti, utuntur.

Lingua oralis 
Lingua Sanscrita (Vedica et classica) per longum spatium temporis numquam scribebatur, sed exstabat et solum memoriae tradebatur, et Vedae partim, antequam Arii Indiam ingressi sunt, compositi sunt. Fuit lingua culta a grege doctorum virorum, quibus nomen Sanscrite pandita, inde ab aetate antiqua usque ad dies nostros. Opera maximi momenti hac lingua composita sunt (sed serius exarata) aetate qua vulgus ea non iam loquebatur (fortasse periodo Vedica excepta).

Historia

Origo explicatioque 
Lingua Sanscrita membrum generis linguarum Indo-Iranicarum ex familia linguarum Indo-Europearum est. Linguae cognatae quibus proxima est sunt illae Iranicae Avestan et Persica Vetus. 

Multi scholastici proposuerunt hypotheses migrationis ad qualitates Sanscritae et multis aliis linguis Indo-Europaeis communes explicandas, locutores nativos linguae Sanscritae futurae in hodiernam Indiam et Pakistan ex septentrione occidentali aliqua tempestate recentis secundi millennii AD advenisse adfirmantes. Indicia ad talem theoriam defendendam sunt, inter alia, relatio propinqua inter linguas Indo-Iranicas et linguas Balticasque Slavicasque, commercium vocabulorum cum linguis Uralicis (quae non sunt Indo-Europeanae), et natura vocabulorum Indo-Europeorum quibus floraque animaliaque videntur olim denotari. 

Textus recentissimi linguae Sanscritae videntur textus Brahmanici Rigvedae esse, qui creduntur permansisse ex medio secundi millennii. Nulla narratio scripta attamen habita ex ea tempestate antiqua est, etiamsi scriptura ad Sanscritam scribendam ea tempestate adfuisset. Scholastici nihilominus adcredunt transmissionem textuum supra dictorum oralem fidam esse. Hi texti erant litterae sollemnes, integritas quorum pronuntiatus ad pietatem exsequendam valde intererat. 

Ex Rigveda usque ad Pāṇini tempestatem (quarti saeculi) explicatio recentis linguae Vedicae per alios textus Vedicos perspici potest: Samaveda, Yajurveda, Atharvaveda, Brahmana, Upanishadque. Etiamsi in hoc tempore, linguae fama, utilitas, pietasque, atque molimentum enunciationis rectae inhibuissent Sanscritam linguam facile mutari secundum processus normales mutationis linguisticae, explicatio linguae quinque graduum ex Rigveda ad Upanishadan et recentissimas Sutrah (e.g., Baudhayana) praestat.

Hodie 

Idem ac lingua Latina, lingua Sanscrita adhuc hodie longe lateque usurpatur velut lingua viva; non solum extant commentaria, emissiones radiophonicae, et universitates studiorum quae eam colant, sed Unio Indiana eam constitutione inter linguas nationum agnovit, quarum sunt viginti duae (vide Index linguarum sollemnium Indiae). Omnes chartae nummariae inscriptiones habent his viginti duabus linguis, Sanscrita addita. Census anno 1991 habitus numeravit 49 736 hominum quibus patrius sermo est Sanscritus.

Nam cum lingua Sanscrita sit sacra Hinduistis, quidam parentes eam usurpant loquendo cum liberis. Quod ad circulos vel institutiones linguae Sanscritae vivae attinet, unam saltem laudare sufficit, cui nomen est Samskrita Bharati qui commentarium vulgat, cui index Sambhasanah sandeśah est. Quanto lingua Sanscrita simillima sit Graecae linguae, Latinaeque aliisque linguis Indoeuropaeis clarissime patet cum paucis verbis oculos intendamus:

et alia.

Morphologia 
Verbum
Lingua Sanscrita multas declinationis ac coniugationis formas possidet. E. g., systema verbi Sanscritici ex his constat:
 personae tres (bharā-mi "fero" vs. bhara-si "fers" vs. bhara-ti "fert")
 numeri tres(bhara-ti "fert" vs. bharā-mas "ambo ferimus" vs. bhara-tha "fertis")
 verbi genera duo (activum, sanscrite: Parasmaipada vs. mediopassivum, sanscrite: Ātmanepada; bharā-mas "ferimus" vs. bharā-mahe "ferimur")
 modi tres (vel, exnumerando altero, quattuor)(Indicativus, Optativus, e. g., bhavem "feram", Imperativus, e. g. bhara-tu "ferto" et Precativus)
 tempora (praesens et imperfectum, perfectum, aoristus, conditionalis, futurum)

Textus exempli 
Commentatione prima Universae Iurum Humanorum Declaratio (a Consociatione Nationum) cum translitteratione Latina:

.

Translatus Sanscrite ab Arvind Iyengar. E situ Omniglot.

Omnes homines dignitate et iure liberi et pares nascuntur, rationis et conscientiae participes sunt, quibus inter se concordiae studio est agendum.

E situ United Nations Human Rights - Office of the High Commissioner for Human Rights.

 Sanscritismus

Notae

Bibliographia 

 Banerji, Sures. 1989. A companion to Sanskrit literature: spanning a period of over three thousand years, containing brief accounts of authors, works, characters, technical terms, geographical names, myths, legends, and several appendices. Delli: Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-0063-2.
 Burrow, T., The Sanskrit language. Londinii: Faber, 1973. Reimpressum Calcuttae: Motilal Banarsidass, 2001 ISBN 81-208-1767-2
 Pollock, Sheldon I. (2006), The language of the gods in the world of men: Sanskrit, culture, and power in premodern India. University of California Press, ISBN 9780520245006.
 Salomon, Richard. 1998/ Indian epigraphy: a guide to the study of inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan languages. Novi Eboraci: Oxford University Press, ISBN 0195099842.
 van Gulik, Robert. 1956. Siddham; an essay on the history of Sanskrit studies in China and Japan. Nagpur: International Academy of Indian Culture, ISBN 8177420380.

Res philologicae
 Abhyankar, Kashinath V. (1986), A dictionary of Sanskrit Grammar. Gaekwad's Oriental Series, 134, Baroda: Oriental Institute
 Bopp, Franciscus. Grammatica critica Linguae Sanscritae. 1832  Textus apud google.books
 Franciscus Bopp, Ausführliches Lehrgebäude der Sanskrita-Sprache. Berolini, 1828  Textus interretialis
 Berthold Delbrück. 1876. Altindische Tempuslehre. ISBN 1421246880.
 Berthold Delbrück. 1888. Altindische Syntax. Halle. Nachdruck: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1988, ISBN 3534041054.
 Masica, Colin. 1991. The Indo-Aryan Languages. Cantabrigiae: Cambridge University Press, ISBN 978052129944-2.
 Mayrhofer, Manfred. 1978. Sanskrit-Grammatik mit sprachvergleichenden Erläuterungen. Berolini: Walter de Gruyter. ISBN 9783110071771.
 Oberlies, Thomas. 2003. A Grammar of Epic Sanskrit. Walter de Gruyter. ISBN 3110144484.
 Wackernagel, Jacob, et Albert Debrunner. Altindische Grammatik. 3 voll. Goettingae, 1896-1954

Lexica
 Mayrhofer, Manfred. 2001. Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen. 3 vol. ISBN 3-8253-1477-4.
 Monier-Williams, Monier. 1898. A Sanskrit-English Dictionary.
 Mylius, Klaus. 2005. Sanskrit–Deutsch, Deutsch–Sankrit: Wörterbuch. Wiesbaden: Harrassowitz. ISBN 3-447-05143-4.

Artes grammaticae
 Bartholomaeus, Paulus. Vyacarana (1904) Textus apud archive.org
 Coulson, M. 2003. Teach Yourself Sanskrit. Londinii: Teach Yourself, ISBN 0-340-85990-3
 Goldman, Robert P. 1999. Devavāṇīpraveśikā: An Introduction to the Sanskrit Language. Berkeley: Center for South Asia Studies, University of California, ISBN 0-944613-40-3.
 Kielhorn, Franz. 1888. Grammatik der Sanskrit-Sprache. Berolini: Dümmler.
 Maurer, Walter Harding. 2000. The Sanskrit Language: An Introductory Grammar and Reader. Richmond, Surrey: Curzon Press, ISBN 0700713824.
 Morgenroth, Wolfgang. 1973. Lehrbuch des Sanskrit: Grammatik, Lektionen, Glossar. Lipsiae: Verlag Enzyklopädie
 Shastri, Vagish. 2000. Conversational Sanskrit. Varanasi: Vāgyoga Chetanāpitham, ISBN 81-85570-12-4.
 Stenzler, Adolf Friedrich. Elementarbuch der Sanskrit-Sprache. Zahlreiche Auflagen (Die 7. Auflage 1902, und auch die 9. Auflage 1915  Textus interretialis
 Stiehl, Ulrich. Sanskrit-Kompendium. Ein Lehr-, Übungs- und Nachschlagewerk. Devanagari-Ausgabe. 4. überarbeitete und erweiterte Auflage. Hüthig Jehle Rehm, Heidelberg 2007, ISBN 978-3-87081-539-4 Textus interretialis
 Whitney, William Dwight. 1889. Sanskrit Grammar: Including both the Classical Language and the Older Dialects. Breitkopf & Härtel
 Williams, Monier. 1846. An elementary grammar of the Sanscrit language. Londinii: W. H. Allen.

Nexus externi 

 Lexicon Anglicum-Sanscritum et vice versa apud spokensanskrit.de dictionary
 Lingua Sanscita apud encyclopaedia Omniglot
 Index litterarum Sanscritarum in interrete repertarum
 Numeri Sanscrite apud Vicipaedia Veda

 
Linguae auxiliares