Archaea
Archaea (Graece: ἀρχαῖα 'antiqua') grex microorganismorum sunt, quorum quisque solum unam cellulam habet. Hae cellulae nucleis et ullo organello membranis ligato carent. Archaea olim putata sunt inusitatus bacteriorum grex, archaebacteria nominatus, sed quod archaeis est propria historia evolutionaria et ea in sua biochemia ab aliis vitae formis multo differunt, nunc ut dominium separatum in systemate trium dominiorum describuntur, in quo phylogenetice distincti rami originis evolutionariae sunt archaea, bacteria, et eukarya. Archaea praeterea in quattuor phyla agnota dividuntur, sed multo plura phyla fortasse adsunt. Horum gregum, crenarchaeota et euryarchaeota adsiduissime investigantur. Classificatio iam est difficilis, quod plurima archaea in laboratorio numquam investigantur, solumque studio eorum acidorum nucleicorum in speciminibus ex circumiecto extractis inventa sunt. Quamquam archaea cum bacteriis olim ut prokaryotae (in Monerorum regno) in translaticia Linnaeana quinque regnorum taxinomia posita sunt, haec classificatio est obsoleta.

Ante annum 1980, archaea et eubacteria sub taxon prokaryota subsummata sunt quod organismi in ambabus congeriebus nucleis carent. Distinctionem autem inter superregna discriminatione genetica facta est a Carolo Woese, doctore in Universitate Illinoesiensi. Archaea a bacteriis duobus modis differunt:
 in structura valli, peptidoglycanum non adest, et nullus sacculus mureinicus.
 in structura membranae lipidicae, quia archaeorum duplomembranae in hydrocarbonica isomerica consistunt, combinata per ether combinationes.

Multae archaeorum species extremos habitant, per exemplum aquam super 373 gradus K, et aquam salinitatis magnae, acidam vel alkaliam. 

Archaea morphologia et physiologia habent diversas formas: sphaericas, longas, spirales, lobatas. Diameter est ab 0.1 µm usque ad 15 µm. Procreatio est per fissione duali sive fragmentatione. Nutritio est chemolithoautotrophica vel organotrophica, aerobica, anaerobica facultativa, anaerobica obligata.

Cladogramna
Hic habes cladogramma apud Tom A. Williams et al. (2017) et Castelle & Banfield (2018) (DPANN):

Habitationes

Archaea in pervariis habitationibus fiunt. Maior oecosystematum telluris pars nunc agnoscuntur, et fortasse sunt viginti centesimae cellularum microbialium in oceanis.

Biota
Taxinomia

Notae

Bibliographia 
DeLong, E. F., et N. R. Pace. 2001. "Environmental diversity of bacteria and archaea." Systematic Biology 50, no. 4 (Augustus): 470–78. PMID 12116647. doi:10.1080/106351501750435040. Citeseerx 10.1.1.321.8828.
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
Woese, C. R., O. Kandler, et M. L. Wheelis. 1990. "Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya." Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 87, no. 12 (Iunius): 4576–79. Bibcode:1990PNAS...87.4576W. doi:10.1073/pnas.87.12.4576. PMC 54159. PMID 2112744. Editio interretialis.

Nexus externi 

Generalia
 "Introduction to the Archaea, ecology, systematics and morphology," apud www.ucmp.berkeley.edu.
 "Oceans of Archaea – E.F. DeLong, ASM News, 2003," apud www.microeco.unizh.ch.

Classificatio
 Pagina de taxinomia Archaeorum, apud www.ncbi.nlm.nih.gov.
 Genera dominii Archaeorum, apud www.bacterio.cict.fr.
 Arbor Vitae, coniunctiones Archaeorum et aliarum formarum vivarum monstrans, apud tellapallet.com.
 "Shotgun sequencing finds nanoorganisms," apud berkeley.edu.

Genomatica
 "Browse any completed archaeal genome at UCSC," apud archaea.ucsc.edu
 "Comparative Analysis of Archaeal Genomes," apud img.jgi.doe.gov (United States Department of Energy, Integrated Microbial Genomes System)

Archaea
Microbiologia