Cuniculi Claudii
Cuniculi Claudii sunt emissarium ad altitudinem Fucini moderandum in costa occidentali lacus huius iussu imperatoris Claudii perfossum annoque 52 inauguratum. Triginta duo putei recti et sex cuniculi excavati sunt, quorum multae reliquiae permanent. Emissarium 5653 metris longum est, cum sectura inter 5 et 10 m2 casuraque 8.44 m, in Lirim flumen effluens. Usque ad consummationem, anno 1870, cuniculi ferriviarií Fréjus, hi cuniculi Claudii foramen longissimum in mundo manebant.

Inceptum 
Caesar emittere Fucinum lacum destinabat sed mortuus est prius quam hoc opus sumere posset. Marsis precantibus, tamen Augustus tantum munus negavit. Tandem Claudius hoc opus quod eo tempore necessarium fuit perficere destinavit. Narcisso ministro suo lacum exsiccare mandavit et inde milia 20 hectariorum ad agriculturam liberare, adque navigabilitatem Liris fluminis per influxionem aquarum pluvialium ex Fucino augere.

Opus 

In hoc opere 30 000 servorum undecim annis continue laborantium fere 6 chiliometra per calcarium et strata adluvialia forabant. Opus, quod, dici possit, etiam hodierna technologia perfici difficile fuisset. Cuniculum 2.75 m amplum et 6 m altum esse constitutum fuit. In hoc excavatione specubus inclinatis multis et puteis verticalibus circa 40, aliquibus 120 m altis, utebantur, de quis postea fossura transversa facta est. Lapis scalpro aqua ferventeque rumpebatur ut deinceps rudera aenis sursum trochleatim extrahere. Opus erat segmenta multa per terram friabilem fossa ligno fulcire, qua in extremo caemento firmata sunt.

Inaugurationes offensionesque 
Ad inaugurationem aestate anni 52 naumachia in lacu parata est, in qua damnati naumachi pugnare negaverunt. Praeterea mox manifesta fuit incuria operis, quod aquae depressae non plus quam 4.5 m sunt. Ergo foramen alterum inferius aperire constitutum est. Inauguratio secunda fuit, ad quam proelium gladiatorium super aquam in ratibus paratum est. Quoque convivium prope ore emissarii paratum est, a quo calamitas evenit, cum ab vorticis impetu orae raptae sunt, quid paene causa Claudii ipsius submersionis fuit. Postea Agrippina Narcissum eventus incusavit ac peculatus per opus accusavit. Neque lacus penitus depressus est, quamquam ab 140 chm2 prioribus in 90 chm2 versus est. Proinde, tametsi non totum, ut constitutum fuerat, aliquid spatii agricolationi liberatum est.

Post Claudium 
Annis posterioribus emissarium ob curam malam obstructum factum est et Traianus eum aperire iussit. Posterius Hadrianus iterum Fucinum exsiccare conatus est. Itaque emissarium melius fecit, sed lacum tantum in 57 chm.2 deprimere adeptus est. Emissarium operabatur usque ad saeculum VI, quando ob incuriam denuo obstructum est. Saeculo XIII Fridericus II conatus est emissarium aperire, sed id non pervenit. Tantum anno 1870 omnino novo emissario Fucinus tandem exsiccatus est.

Fontes antiqui 
 Cassius Dio, Historia Romana 60.11, 60.33
  36.24
 Suetonius, De vita Caesarum "Iulius" 44, "Claudius" 20-21, 32
 Tacitus, Annales 12.56-57

 Notae 

 Bibliographia 

 Carlo Afan de Rivera, Progetto della restaurazione dello emissario di Claudio e dello scolo del Fucino. Neapoli: Stamperia e cartiera del Fibreno, 1836
 Ezio Burri, Il parco naturalistico archeologico dei cunicoli di Claudio (Avezzano, Italia centrale). Florentiae: Associazione Nazionale dei Musei Scientifici, 2002
 Adele Campanelli et al., Il tesoro del lago: l'archeologia del Fucino e la Collezione Torlonia. Piscariae: Carsa Edizioni, 2001
 V. Castellani, W. Dragoni, "Italian Tunnels in Antiquity" in Tunnels & Tunnelling International'' vol. 23 no. 3 (1991)
 

 Avezzanum

Nexus externi 

 De cuniculis apud situm regionis

Aquaeductus
Avezzanum
Confecta 52
Claudius
Loci archaeologici Italiae
Archaeologia aquaeductionis