Andreas-Hofer-Bund
L' Andreas Hofer Bund l'è staa un muiment de resistensa Südtirules nassüü in del Nuember del 1939 dopu che 'l Führer e 'l Mussolini even decidüü de dá ai Südtirules la famusa upsiun, ciuè l'avè de scernì in tra "uptà" de ciapà sü tüsscoss e 'ndà fort (la famusa "Option für Deutschland") e vess "relucaa" in d'un quaj sit del Reich; u de restà liinsci in Südtirol, ma 'gnì "talianissaa" del cuu ai pee: pü südtirol, ma Alto Adige, pü parlà Tudesch, ma parlà dumà Talian, pü scöra Tudesca ma dumà scöra Taliana, pü negot de Tirules/Tudesch, pü gnanch el tipegh Scussarin Blö (Der blaue Schurz). Quij ch'han scernii de restà in Südtirol hin staa suranumenaa "Dableiber" (Da = Chinsci e Bleiber = Quel che'l resta/Quij che resta, ciuè: Quel che 'l/Quij che resta chinsci), menter quij ch'han scernii de 'ndà via hin staa ciamaa "Optanten".

El Südtiroler Andreas Hofer Bund l'è staa traa inans del Friedl Volgger e del Hans Egarter (ghe pertucaven anca 'l Josef Mayr-Nusser e l'Erich Amonn). Dopu che la Wehrmacht l'è gnüda in del Südtirol in del 1943 quij che ghe pertucaven al Bund hinn staa parsegütaa e pünii de bun.