Tritone (corp celest)
Tritone l'è 'l piö grant dei satèliti natürài del pianéta Netùno. L'è stat scuprìt ai 10 de utùer del 1846, del astrònomo inglés William Lassell. L'è l'ünica 'ntra le lüne piö grànde del Sistema Solar a ìga 'na rotasiù retrògrada, che öl dì che 'l gìra endèla diresiù contrària a la rotasiù del sò pianéta. El g'ha 'n diàmetro de 2700 km, che völ dì che l'è chèl dei sèt entra i satèliti del Sistema Solar per grandèsa. 

A rizù de la sò òrbita retrògrada e de la sò cumpuzisiù che se 'nsomèa a chèla de Plutone, se pènsa che Tritone el se sàpe mìa furmàt ensèma a Netuno ma che 'l sàpe uriginàre de la Fàsa de Kuiper e che 'l sàpe stat catüràt piö tàrde. 

Tritone el g'ha 'na süperfìce furmàda perlopiö de 'na grösta de azòto conzelàt sùra 'n mantèl de gias de àiva e piö sóta 'n nùcleo dür de préda e metài.

L'è apò a giü dei póch satèliti del Sistema Solar del qual se sà che l'è geologicamente atìf. L'è per ch'èsta sò atività che la sò superfìce l'è piötòst zùina, e 'l demóstra 'na stória geològica cumplicàda a cumincià dei sò teré criovülcànich e tetònich intricàcc.

La sò òrbita entùren a Netuno l'è presapóch en sércol e 'l ghe mèt 5 dé e 21 ùre (terèstri) a fà 'n gir entréch entùren al sò pianéta. L'è 'n rotasiù sìncrona, che vö dì el ghe móstra sèmper la stèsa fàcia al sò pianéta. 
El sò as de rotasiù l'è perpendiculàr al sò pià de revulusiù, che l'è 'nclinàt de 156,865° (-23,135°) söl pià de Laplace del sistéma, e infìna a 129,6° (-50 4°) en relasiù al pià orbitàl de Netuno entùren al Sul — chèsto öltem valùr l'è 'l màsimo de 'n inclinasiù che la vària endel córs de la revulusiù de Netuno entùren al Sul. Per conseguènsa, sö Tritone, i sércoi polàr i è sitüàcc a 'na latitüden de ±39,6° e 'nvéce i tròpici— escürsiù màsime del pónt sotasolàr — i è a 'na latitüden de ±50,4°: le stagiù dóca i è bèle marcàde, con dei cambiamèncc climàtich radicài entra l'emisfér picàt al Sul e chèl che ciàpa mìa el Sul, amò a de piö per el fàt che ògna stagiù de Tritone la düra en média 41 agn.

Riferimèncc

Satelit del Sistema Solar
Astronomia