Unda gravitational
Un unda gravitational es un deformation dynamic del curvatura del spatiotempore (dunque del intensitate del gravitation) causate per un evento cosmic (movimento transitorio de corpores celeste massive) e qui se propaga, tal un unda, al velocitate de lumine trans le Universo.

Historia
Primo proponite per Oliver Heaviside in 1893, undas gravititional ha essite predicite per Albert Einstein in 1916 in le quadro de su theoria general de relativitate.

In 1981, physicos habeva monstrate que le diminution de periodo del pulsar binario PSR J1915+1606 se explicava per le emission de unda gravitational. Russell Alan Hulse e Joseph Hooton Taylor, Jr. obteniva le premio Nobel in 1993 pro iste labor. 

Le prime observation directe de unda gravitational occurreva le 14 septembre 2015 (publicate in 2016) per observatorios LIGO e VIGO. Le evento observate esseva le coalescentia de duo foramines nigre de massa stellar (movimento accelerate de cadita in spira usque le collision). Le premio Nobel de physica 2017 es attribuate a Rainer Weiss, Kip Thorne e Barry Barish pro lor contribution al detection de undas gravitational.

Le 29 junio 2023, scientificos publica le prime identification del ruito de fundo gravitational del Universo (potentialmente causate per coalescentias de foramines nigre supermassive o altere eventos cosmic). Iste infime undas gravitational es identificate per le collaboration del plus grande radiotelescopos del mundo in le quadro del International Pulsar Timing Array. Hic le massas de foramine nigre binar implicate es de un million ad un millardo de vices le massa del Sol e per consequentia undas es de frequentia multe parve. Con un massa de un millardo de vices le massa solar, lor "cadita inspiral" dura circa 25 milliones de annos e le frequentia del undas se exprima in nanohertz. Pro complir iste identification, scientificos utilisa un rete de pulsares del Via Lactee qui emitte radiofrequentias (inter 100 e 700 Hz) multe regular. Le infime variationes de iste frequentias se revela esser un signal coherent revelante undas gravitational cercate.

Cosmologia