Srednjovjekovna književnost
Srednjovjekovna književnost je široka tema koja obuhvata gotovo sva pisana djela dostupna u Evropi i šire tokom srednjeg vijeka (tj. tokom hiljadu godina nakon pada Zapadnog Rimskog Carstva oko 500. godine do početka firentinske renesanse u kasnom 15. vijeku). Književnost tog vremena sastojala se od religijskih zapisa, kao i sekularnih djela. Kao što je slučaj i sa modernom književnošću, ona je složena oblast proučavanja, od posve svetog do veselo profanog, dodirujući sve tačke između ta dva ekstrema. Književna djela obično se grupiraju prema porijeklu, jeziku i žanru.

Jezici 
Budući da je latinski bio jezik Rimokatoličke crkve, koja je dominirala u Zapadnoj i Centralnoj Evropi, i budući da je Crkva faktički bila jedini izvor obrazovanja, latinski se jezik često koristio pri pisanju srednjovjekovnih manuskripta, čak i u nekim dijelovima Evrope koji nikada nisu bili romanizirani. Međutim, u Istočnoj Evropi utjecaj Istočnog Rimskog Carstva i Pravoslavne crkve učinio je grčki i staroslavenski jezik dominantnim pisanim jezicima.

Narodi su nastavili koristiti svoje vlastite govorne jezike. Neki primjeri, kao što su Beowulf (na staroengleskom), Nibelungenlied (na srednjogornjonjemačkom), Digenis Acritas (na srednjovjekovnom grčkom), Slovo o Igorovom pohodu (na staroruskom), Chanson de Roland (na starofrancuskom), poznati su i danas. Iako se postojeće verzije tih epova generalno smatraju djelima pojedinačnih (ali anonimnih) pjesnika, nema sumnje da su se oni zasnivali na narodnoj usmenoj predaji. Keltske tradicije također su se očuvale u baladama Marije Francuske, Mabinogionu i Arthurske cikluse.

Anonimnost 
Značajan dio srednjovjekovnih književnih djela su anonimna. To nije samo zbog nedostatka dokumenata iz određenog perioda, već i zbog shvatanja autorove uloge koja se značajno razlikuje od romantičkog shvatanja tog termina, koje koristimo i danas. Srednjovjekovni autori često su izražavali duboko poštovanje za klasične pisce i crkvene oce i prepričavali su i uljepšavali priče koje su čuli ili pročitali, umjesto osmišljanja novih priča. Čak i kada ih jesu stvarali, često su tvrdili da zavještaju nešto od auktora. Sa tog gledišta, imena pojedinačnih autora činila su se mnogo manje važnima, te stoga mnoga važna djela nikada nisu pripisana jednoj tačno određenoj osobi.

Tipovi književnih djela

Biografije 
U srednjovjekovnom periodu stvorena je biografija. Istraživala ju je Andrea Walkden u svom djelu "Privatni životi učinjeni javnima: Stvaranje biografije u Engleskoj u ranom modernom dobu (izučavanje srednjovjekovne i renesansne književnosti)" (en. Private Lives Made Public: The Invention of Biography in Early Modern England (Medieval and Renaissance Literary Studies)).

Religijska 
Teološka djela bila su dominantna književna forma i obično su se mogli naći u bibliotekama tokom srednjeg vijeka. Katolički sveštenici bili su intelektualni centar društva u srednjem vijeku i njihova se književnost proizvodila u najvećoj količini.

Iz tog perioda potiču bezbrojne himne (i liturgijske i paraliturgijske). Sama liturgija nije imala fiksnu formu, a brojni konkurentni misali postavljali su induvidualne zamisli o redoslijedu mise. Teolozi kao što su Anselmo Canterburyjski, Toma Akvinski i Pierre Abélard piasli su dugačke teološke i filozofske rasprave, često pokušavajući pomiriti učenja grčkih i rimskih paganskih autora sa doktrinama Crkve. Hagiografije, ili "životi svetaca", također su često pisane kao poticaj za pobožne i opomena za ostale.

Zlatna legenda (Jacobus de Voragine) postala je tako popularna da se, u svoje vrijeme, navodno čitala češće nego Biblija. Franjo Asiški je bio plodan pjesnik, a njegovi franjevački sljedbenici često su pisali poeziju u svrhu izražavanja svoje pobožnosti. Dies Irae i Stabat Mater su dvije najsnažnije pjesme na latinskom koje se dotiču religijskih tema. Golijardski stih bio je umjetnička forma kojom su neki sveštenici izražavali neslaganje. Jedina raširena religijska djela koja nisu pisali sveštenici bili su mirakuli: izrasli iz prostih izvodbi pojedinačnih biblijskih scena uživo, svaki mirakul postao je izraz ključnih događaja u Bibliji za svako selo. Tekstove tih drama često su kontrolirali lokalni esnafi, a mirakuli su se izvodili u pravilnim vremenskim razmacima tokom praznika i često su trajali cijeli dan i dugo u noć.

Tokom srednjeg vijeka, jevrejska populacija Evrope također je doprinijela sa značajnim brojem izuzetnih pisaca. Majmonid, rođen u Cordobi, i Raši, rođen u Troyesu, Francuska, dva su najpoznatija i najutjecajnija od tih jevrejskih pisaca.

Sekularna 

Sekularna književnost u tom periodu nije stvarana u jednakoj količini kao i religijska književnost, ali je dobar dio nje sačuvan. Tema "dvorske ljubavi" postala je važna u 11. vijeku, naročito na romanskim jezicima (francuski, španski, galicijsko-portugalski, katalonski, provansalski, prije svega), kao i na grčkom. Putujući pjevači—trubaduri—živjeli su od svojih pjesama. Trubadurske pjesme često se asociraju sa neuzvraćenom čežnjom, ali to nije sasvim istinito (vidjeti obad, na primjer). U Njemačkoj, Minnesängeri su nastavili tradiciju trubadura.

Uz epske pjesme u njemačkoj tradiciji (npr. Beowulf i Nibelungenlied), epske pjesme u tradiciji chanson de geste (npr. La Chanson de Roland i Digenis Acritas, koje se bave karolinškim ciklusom, odnosno akritskim pjesmama) i dvorske romanse u tradiciji roman courtoisa, koje se bave britanskim pitanjem i rimskim pitanjem, postigle su veliku i dugotrajnu popularnost. Roman courtois se razlikuje od chanson de geste ne samo po tematici, već i po naglasku na ljubavi i viteštvu umjesto ratnom umijeću.

Također se pisala politička poezija, naročito pri kraju tog perioda, a golijardsku formu počeli su koristiti sekularni pisci kao i sveštenici. Putopisi su bili vrlo popularni u srednjem vijeku, budući da su fantastični izvještaji o dalekim zemljama (često uljepšani ili sasvim neistiniti) pružali zabavu za društvo koje je, u većini slučajeva, ograničavalo ljude na područje u kojem su rođeni. (Važno je spomenuti važnost hodočašća, naročito u Santiago de Compostela, tokom srednjeg vijeka, o čemu se govori i u Kenterberijski pričama Geoffreya Chaucera).

Najistaknutiji autori jevrejske sekularne poezije u srednjem vijeku bili su Solomon ibn Gabirol i Yehuda Halevi, koji su također bili poznati pisci religijskih pjesama.

Ženska književnost 
Iako je istina da žene u srednjovjekovnom periodu nikada nisu postigle potpunu jednakost sa muškarcima, neke su od njih mogle iskoristiti svoju vještinu sa pisanom riječi kako bi postigle slavu. Religijska djela bila su najlakši izbor—žene koje su kasnije kanonizirane kao svetice često su objavljivale svoja razmišljanja, otkrića i molitve. Mnogo toga što se zna o ženama u srednjem vijeku poznato je zahvaljujući djelima kaluđerica kao što su Klara Asiška, Sveta Brigitan i Katarina Sijenska.

Međutim, vlasti su često smatrale religijsku perspektivu žena nepravovjernom, a mistične vizije autora kao što su Julian od Norwicha, Matilda Magdeburška i Hildegard od Bingena daju uvid u dio srednjovjekovnog života koji je bio manje prijatan za institucije koje su u to doba vladale Evropom. Žene su također pisale utjecajne tekstove u polju sekularne književnosti—razmišljanja o dvorskoj ljubavi i društvu Marije Francuske i Kristine Pizanske i dan danas se istražuju u svrhu razumijevanja srednjovjekovnog društva.

Za moderan pogled na historiju, historijsko djelo D.H. Greena (2007), Žene čitatelji srednjeg vijeka (en. Women Readers of the Middle Ages) istražuje pismenost i književnost u pogledu žena u srednjovjekovnom društvu. Neki je smatraju "radikalnom ponovnom procjenom doprinosa žena srednjovjekovnoj književnoj kulturi."

Alegorija 

Iako su u srednjovjekovnim književnim djelima iskorištene mnoge književne tehnike, alegorija je bila tako izražena u tom periodu da zaslužuje posebno priznanje. Većina srednjovjekovne književnosti oslanjala se na alegoriju kako bi prenijela pouku koju je autor imao na umu prilikom pisanja - predstave apstraktnih vrlina, događaja i institucija snažno prožimaju većinu književnih djela tog vremena. Najutjecajnija i vjerojatno prva alegorija je Psychomachia (Borba duša) Aureliusa Clemensa Prudentiusa. Ostali važni primjeri su Roman de la Rose, Everyman, Piers Plowman, Roman de Fauvel i Božanstvena komedija.

Značajna srednjovjekovna književna djela 

 Aleksijada, Ana Komnina
 Beowulf, anoniman anglosaksonski autor
 Kedmonova himna
 Pjesme o bogorodici, galicijski
 Knjiga o gradu dama, Christine de Pizan
 Knjiga o civiliziranom čovjeku, Daniel od Becclesa
 Knjiga o dobroj ljubavi, Juan Ruiz
 Knjiga o Margery Kempe, Margery Kempe
 Brut, Layamon
 Brut, Wace
 Kenterberijske priče, Geoffrey Chaucer
 Oblak neznanja, anoniman engleski autor
 O utjesi filozofije, Boetije
 David od Sassouna, anoniman jermenski autor
 Decameron, Giovanni Boccaccio
 Dijalog (Katarina Sijenska), Katarina Sijenska
 Digenis Acritas, anoniman grčki autor
 Bolesti žena, Trotula od Salerna
 La divina commedia (Božanstvena komedija), Dante Alighieri
 Dukus Horant, prvo prošireno djelo na jidiškom.
 Starija Edda, razni islandski autori
 Das fließende Licht der Gottheit, Mehtilda Magdeburgska
 Gesta Danorum, Saxo Grammaticus
 Heimskringla, Snorri Sturluson
 Historia ecclesiastica gentis Anglorum (Crkvena historija engleskog naroda), Beda Uvaženi
 Vitez u tigrovoj koži, Shota Rustaveli
 Balade Marije Francuske, Marija Francuska
 Pisma Abelarda i Heloise
 Libro de los ejemplos del conde Lucanor y de Patronio (Knjiga primjera grofa Lucanora i Patronija), Don Juan Manuel, princ Villene
 Ludus de Antichristo, anoniman njemački autor
 Mabinogion, razni velški autori
 Metrički Dindshenchas, irske onomastički spjevovi
 Putovanja Marka Pola, Marko Polo
 Le Morte d'Arthur, ser Thomas Malory
 Nibelungenlied, anoniman njemački autor
 Njáls saga, anoniman islandski autor
 Parzival, Wolfram von Eschenbach
 Vizija o Petru Oraču, William Langland
 Pjesma o Cidu, anoniman španski autor
 Proslogion, Anselmo Canterburyjski
 Queste del Saint Graal (Potraga za Svetim gralom), anoniman francuski autor
 Otkrovenje božanske ljubavi, Julian od Norwicha
 Roman de la Rose, Guillaume de Lorris i Jean de Meun
 Sadko, anoniman ruski autor
 Scivias, Hildegard od Bingena
 Sic et Non, Pierre Abélard
 Ser Gawain i zeleni vitez, anoniman engleski autor
 La Chanson de Roland, anoniman francuski autor
 Duhovne vježbe, Gertruda Velika
 Summa Theologiae, Toma Akvinski
 Táin Bó Cúailnge, anoniman irski autor
 Slovo o Igorovom pohodu, anoniman ruski autor
 Tirant lo Blanch, Joanot Martorell
 Putovanja Ser Johna Mandevillea, John Mandeville
 Tristan, Thomas d'Angleterre
 Tristan, Béroul
 Tristan i Izolda, Gottfried von Strassburg
 Troil i Kresida, Geoffrey Chaucer
 Valtarije
 Mlađa Edda, Snorri Sturluson
 Yvain: Vitez sa lavom, Chrétien de Troyes

Zasebni članci

Prema regiji ili jeziku 

 Anglo-normanska književnost
 Klasična arapska književnost
 Srednjovjekovna armenska književnost
 Starobretonska književnost
 Bizantska književnost
 Srednjovjekovna bugarska književnost
 Srednjovjekovna katalonska književnost
 Srednjovjekovna hrvatska književnost
 Staro- i srednjodanska književnost
 Staroengleska književnost
 Srednjoengleska književnost
 Rana engleska jevrejska književnost
 Srednjovjekovna francuska književnost
 Sicilijanska škola
 Srednjovjekovna njemačka književnost
 Srednjovjekovna gruzijska književnost
 Srednjovjekovna jevrejska književnost
 Islandska književnost
 Srednjovjekovna irska književnost
 Srednjovjekovna italijanska književnost
 Srednjovjekovna latinska književnost
 Latinski prevodi 12. vijeka
 Provansalska književnost
 Staronordijska književnost
 Srednjoperzijska književnost
 Srednjovjekovna perzijska književnost
 Srednjovjekovna portugalska književnost
 Srednjovjekovna srpska književnost
 Srednjovjekovna škotska književnost
 Srednjovjekovna španska književnost
 Srednjovjekovna velška književnost

Prema žanru 
 Srednjovjekovna poezija
 Srednjovjekovna drama
 Alegorija u srednjem vijeku
 Srednjovjekovni misticizam
 Kratka metrička priča
 Srednjovjekovni putopisi
 Bibliografija djela o kralju Arthuru
 Aleksandrida
 Chanson de geste
 Starija Edda
 Skaldska poezija
 Aliterativni stih
 Mirakuli
 Drame sa poukom
 Otajstvo muke Kristove

Prema periodu 
 Rana srednjovjekovna književnost (od 6. do 9. vijeka)
 10. vijek u književnosti
 11. vijek u književnosti
 12. vijek u književnosti
 13. vijek u književnosti
 14. vijek u književnosti

Izvori

Vanjske veze 

 Online srednjovjekovna i klasična biblioteka 
 Labirint: Resursi za srednjovjekovne studije
 Internet Medieval Sourcebook Project - skup djela na temu srednjeg vijeka
 Srednjovjekovni i renesansni manuskripti, vulgate, časoslovi, medicinski tekstovi i više, 12. - 17. vijek, Centar za digitalne inicijative, Biblioteke Univerziteta u Vermontu
 Luminarium: Antologija srednjoengleske književnosti
 Srednjovjekovna nordijska književnost na Icelandic Saga Database

Srednjovjekovna književnost
Historija književnosti