Vukanovići
Vukanovići su srpska vladarska porodica koji će se pojaviti oko 120 godina iza Vlastimirovića. Na čelu Raške bili su u periodu 1083-1165. Dukljanski kralj Bodin je uzeo od Vizantije Rašku, Bosnu i Hum i napravio je običnim pokrajinama Duklje. Za namjesnike u Raškoj postavio je dva svoja dvorska župana Vukana i Marka.

Vukanovići su bili veoma aktivni u borbi protiv Vizantije. Sam Vukan je prisiljavao cara da u četiri navrata kreće sa vojskom na Rašku, ali bez većih posljedica. Odnosi su postali prijateljski, a Vukan je bio prvi srpski vladar koji je ravnopravno razgovarao sa carem. Njegovi nasljednici su imali manje sreće, jer je Raška doživljavala i razaranja Rasa. Pogotovo su bila česte promjene na mjestu velikog župana u nastojanju Carigrada da ima što vjernijeg saveznika.

Vukan je vještom politikom doprinio i slabljenju Duklje, pa će Raška preuzeti njenu ulogu u borbi za nezavisnost od Vizantije.

Shvatajući da sami ne mogu protiv Vizantije, Srbi pod Vukanovićima traže pomoć od Mađara. Uroš I je oženio svoju kćerku Jelenu za mađarskog kralja Belu. Sa njom je na dvor otišao i njen brat Beloš, pa će njih dvoje jedno vrijeme i vladati Mađarskom umjesto maloljetnog Geze. Bio je to prvi izlazak Srbije na međunarodnu scenu.

Tako su Vukanovići, aktivnom borbom i međunarodnim priznanjem utrli put Nemanjićima, njihovim nasljednicima, prema konačnoj nezavisnosti Srbije.

Literatura 
 Georgije Ostrogorski, Prosveta Beograd, 1996 -Istorija Vizantije
 Vladimir Ćorović, Beograd, novembar 2001 - Istorija srpskog naroda
 Stanoje Stanojević, „Istorija srpskoga naroda“ (treće izdanje, reprint izdanja iz 1926), Beograd, 1989. 
 Božidar Ferjančić, „Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije II“ (fototipsko izdanje originala iz 1959), Beograd, 2007. 
 Andrija Veselinović Radoš Ljušić, „Srpske dinastije“ , Novi Sad, 2001. 
 Tibor Živković, „Portreti srpskih vladara (IX-XII)“ , Beograd, 2006. 

Istorija Srbije u srednjem veku
Srpski vladari
Vukanovići