Mandorla
Mandorla ( – "badem") je svetiteljski oreol, koji umesto glave, obuhvata ceo lik. Predstavlja vizuelni simbol božanske slave i božanske svetlosti, koja se, u hrišćanskoj ikonografiji, pojavljuje u scenama kao što su Hristovo Preobraženje, Vaskrsenje, Vaznesenje, kao i Uspenje Bogorodice. Može biti okruglog ili bademastog oblika.

U istočnohrišćanskoj ikonografiji se prikazuje u različitim bojama, sa ili bez zraka koji izbijaju iz nje.

Prve sačuvane predstave Hrista u mandorli se nalaze u Domicilinim katakombama u Rimu, a datiraju s početka 5. veka, gde je Hristos prikazan na mozaiku između apostola Petra i Pavla i u crkvi Svete Pudencijane u Rimu, gde Hristos, okružen mandorlom sedi na prestolu, među apostolima.

Na srednjovekovnom novcu pojavljuju se dve predstave Hrista u bademastoj mandorli:
 Vaznesenje, prvi put na licu mletačkih zlatnih dukata (1285), gde je Hristos prikazan kako stoji, sa zrnastim nimbom oko glave, u zrnastoj mandorli, unutar koje se, sa obeju strana, nalaze šestokrake zvezde, dok desnom rukom blagosilja a u levoj drži jevanđelje
 Probraženje, prvi put na basilikonu koji su zajednički kovali carevi Jovan V i Jovana VI (1347–1354). Hristos u mandorli, drži svitak i stoji na trouglu, koji simbolično predstavlja vrh planine Tavor, gde se odigralo Preobraženje.

Uticaj mletačkog dukata se osetio u ikonografiji dinara Dubrovačke republike (1330), s tim da se uočava odsustvo zvezda unutar mandorle. Pod uticajem dubrovačkog dinara, mandorla se pojavila u bosanskom novčarstvu.

Hrist u mandorli, u predstavi Vaznesenja, po uzoru na mletačke dukate, prvi put u ikonografiji srpskog novčarstva se pojavio na dinarima cara Dušana. I na tom novcu se takođe javljaju šestokrake zvezde. Predstava Hrista u mandorli javlja se na dinarima koje su kovali car Uroš, kralj Vukašin, oblasni gospodari: knez Lazar, Stefan Musić, Vuk i Grgur Branković, te u periodu despotovine Srbije, u brojnim emisijama dinara i poludinara, koje je kovao despot Stefan Lazarević, kao i Đurađ Branković, oblasni gospodar, a kasnije despot.

U srpskim pravoslavnim crkvama, u prvoj polovini 13. veka, pod uticajem vizantijskih crkava, u kupolama, takođe su rađene predstave Hrista u mandorli (Žiča, Mileševa, crkvi Svetih apostola u Pećkoj patrijaršiji, Sopoćani). Kasnije su najčešće slikane predstave Hrista Pantokratora u kupoli naosa crkava.

Izvori

Literatura 

 
 

Hrišćanska ili kršćanska umjetnost
Ikonografija