Profesionalne bolesti
Profesionalne bolesti su karakteristični poremećaji fizičkog, mentalnog ili socijalnog ponašanja koji nastaju kao rezultat dugotrajnog bavljenja nekom profesijom. Izazvane su fizičkim hemijskim i biološkim agensima koji su prisutni stalno ili povremeno  u određenim profesionalnim grupama radnika koji su izloženi fizičkim, hemijskim i biološkim izvorima u toku rada. Pravovremena prevencija profesionalnih bolesti značajan je deo brige društva o „ljudskim resursima” i element zdravstvene i socijalne politike Svetske zdravstvene organizacije ali i svake zemlje u svetu pojedinačno, s obzirom na teške i trajne posledice (povrede na radu, privremeno ili trajno umanjenje i gubitak radne sposobnosti i drugo).

Kriterijumi za utvrđivanje profesionalne bolesti 
Osnovni uslov da se jedna bolest u zakonskom smislu smatra profesionalnom jeste postojanje uzročno-posledičnog odnosa između obavljanja poslova i nastanka bolesti, kao i da se ona na osnovu niže navedenih kriterijuma može svrstati na zakonom regulisanu Listu profesionalnih bolesti.

Kriterijumi za utvrđivanje uzročnosti profesionalnih bolesti 
Ovi kriterijumi zsnivaju se na sledećim postavkama:
 Postojanju statistički značajne povezanosti između izlaganja dejstvu štetnom agensu i oštećenja zdravlja
 Postojanju povezanosti između intenziteta izloženosti i obima poremećaja zdravlja
 Višim koncentracijama agenasa ili njihovih metabolita kod izloženih radnika
 Mogustima da se slični poremećaji mogu dokazati i u eksperimentu na životinjama.

Kriterijumi za utvrđivanje morfoloških i funkcionalnih promena 
Sigurni kriterijumi 
Na osnovu ovih kriterijumima može se utvrditi da je pojava jedne morfološke promene na jednom organu ili sistemu dovoljna za utvrđivanje profesionalne bolesti.
Verovatni kriterijumi 
Na osnovu ovih kriterijumima može se utvrditi da je neko stanje ili poremećaj verovatno posledica uticaja profesionalnog štetnog faktora, ali je za utvrđivanje profesionalne bolesti potrebna i morfološka ili funkcionalna promena na bar još jednom organu ili sistemu.
Mogući kriterijumi 
Na osnovu ovih kriterijumima može se utvrditi da s radi o profesionalnim bolestima za čije su utvrđivanje neophodne promene na najmanje tri organa ili sistema.

Kriterijumi za utvrđivanje trajanja bolesti i vremena izlaganja 
 Dužina izloženosti noksi može uticati na veličinu poremećaja zdravstvenog stanja pa je minimalna dužina ekspozicije kod nekih
bolesti definisana u Listi profesionalnih bolesti.
 Vremensko trajanje poremećaja zdravlja koje je kod nekih profesionalnih bolesti definisano u Lista najčešćih profesionalnih bolesti ali samo u slučaju kada se poremećaj može popraviti bez ikakvih posledica.

Bolesti u vezi sa radom 
Bolesti koje su u vezi sa radom uzrokovane su noksama koje se sreću i u opštoj životnoj sredini, pa se nastanak ovih bolesti ne može neposredno vezati za obavljanje poslova. One su multikauzalne geneze i nisu specifične za određenu profesiju, ali je njihova učestalost u određenim profesijama znatno veća pa se smatra da su profesionalne štetnosti i radni uslovi kofaktori u njihovom nastanku i favorizujući faktori u njihovom toku, komplikacijama i ishodu. U bolesti u vezi sa radom spadaju:
 Hronična nespecifična oboljenja organa za disanje (bronhitis, emfizem, astma)
 Bolesti kardiovaskularnog sistema (hipertenzija, ishemijska bolest srca i UV-bolest)
 Bihevioralni poremećaji (anksioznost, sindrom sagorevanja, tehnostres, mentalne bolesti)
 Bolesti lokomotornog sistema (lumbalni sindrom, bolni sindrom vrata i gonjih ekstremiteta, osteoartroza)

Profesionalne štetnosti 
Profesionalne štetnosti su svi štetni činioci kojim je radnik izložen u toku procesa rada, a koji mogu uticati na oštećenje njegovog zdravlja. Profesionalna oštećenja zdravlja nastaju kada se nokse ili štetni agensi pojavljuju u takvom obliku, količini ili intenzitetu da deluju dovoljno dugo i na način preko koga mogu uspostaviti potreban dodir sa organizmom i u njemu izazvati prolazno ili trajno oštećenje organizma.

Vrste noksi ili agenasa koje mogu izazvati profesionalnu bolest i koje se javljaju pri radu mogu biti:
 Fizičke prirode - emperatura, vlažnost, strujanje vazduha, pritisak, zračenje, buka, vibracije i dr.
 Hemijske prirode - prašine, metali, organski rastvarači, gasovi, pesticidi, plastične mase.
 Biološke prirode - virusi, bakterije, paraziti, gljivice i dr.

Fizičke nokse 
Svojim dejstvom u radnoj sredini fizički agensi mogu negaivno delovati na organizam radnika, dovesti do povreda na radu i pojave profesionalnih i drugih oboljenja vezanih za rad.

U nokse ili agense fizičke prirode čije prisustvo u radnoj sredini može štetno delovati na radnike spadaju:
 Klima i mikroklima,
 Povećan i snižen barometerski pritisak,
 Osvetljenost,
 Zvuk, infrazvuk, ultrazvuk,
 Vibracije,
 Nejonizujuće i jonizujuće zračenje,
 Aerozagađenje (Hemijski neaktivna prašina),
 Mehanička sila,
 Električna struja.

Bolesti prouzrokovane dejstvom fizičkih noksi

Hemijske nokse 
Gotovo da nema privredne grane u kojoj se atokom rada čovek ne sreće sa više hemijskih faktora koji pod određenimuslovima mogu biti štetni po zdravlje. Dejstvo hemiskih materija na organizam zaposlenih najčešće se sreće u hemijskoj industriji, rudarstvu, mašinogradnji, naftnoj industriji, gumarstvu i drugim granama.

Hemijske materije sa kojima radnik dolazi u kontakt tokom rada, ako nakon unesa u organizam u malim količinama izazivaju hemijske i fizičkohemijske reakcije sa tkivom nazivaju se otrovima. Pojam otrovnosti je relativan jer praktično sve hemijske materije u određenim uslovima i okolnostima mogu biti otrovne.

U proizvodnom procesu otrovnost mogu pokazivati sirovine, međuprodukti, gotovi proizvodi i otpadne materije. Zbog toga je za ispitivanje prisustva hemijskih supstanci u radnoj sredini neophodno poznavanje celokupnog tehnološkog procesa.

Hemijski agensi koji štetno deluju na telo radnika mogu biti u čvrstom, tečnom i gasovitom stanju a prema poreklu mogu biti organske i neorganske prirode.

Biološki agensi 
Agensi biološke prirode su: virusi, bakterije ,gljive, protozoe, helminti, artropodi i dr,  čije prisustvo u radnoj sredini može nedgativno delovati  delovati na zdravlje radnika. Ovi patogeni ili mikroorganizmi i njihovi fragmenti mogu izazvati profesionalna oboljenja direktno pvezana sa radom.

U profesionalna oboljenja se računaju i alergijski dermatitisi, bronhijalna astma, silikoza pluća, tuberkuloza pluća kod zdravstvenih radnika koji rade na odeljenjima gde se leče oboleli od TBC kao i AIDS i virusni hepatitis.

U odnosu na domaćina, biološki agensi mogu biti:
 Patogeni agensi - mogu dovesti do infekcije i oboljenja.
 Oportunistički agensi - mogu izazvati infekciju i oboljenje samo kada je smanjena otpornost domaćina.
 Apatogeni agensi - iazivaju samo kolonizaciju koja ne šteti domaćinu.

Postoji nekoliko načina nastanka profesionalnih oboljenja izazvanih biološkim agensima:
 Kontakt sa bolesnim životinjama,njihovim leševima ili inficiranim produktima životinjskog ili biljnog porekla (zoonoze kod poljoprivrednih radnika,posebno kod stočara i veterinarskih stručnjaka,radnici u fabrikama za preradu stočnih proizvoda i sirovina,ljubitelji raznih vrsta životinja i ptica i dr.).
 Kontakt sa bolesnicima od infektivnih bolesti ili inficiranim materijalom: tuberkuloza, infektivni hepatitis, sida (kod medicinskih radnika)
 Rad u uslovima koji dovode do kontakta sa inficiranim zemljištem, kod radnika koji rade na ili u kanalizacionim mrežama, rudara, mesara itd.

Priznate profesionalne bolesti izazvane biološkim agensom  
Bolesti izazvane biološkim agensom koje se mogu priznati kao profesionalne su:.

Zakonska definicija profesionalne bolesti 
Profesionalne bolesti obuhvataju određenebolesti prouzrokovane dužim neposrednim uticajemprocesa i uslova rada na poslovima odnosno radnimzadacima koje osiguranik obavlja. Iz date definicije pojma profesionalnih bolesti proizilazi:
Da se ​​radi o određenim bolestima
Da su te bolesti prouzrokovane dužim neposrednim uticajem procesa i uslova rada
Da se ​​taj rad i uslovi rada odnose na radno mesto odnosno poslove koje je osiguranik obavljao.
Da je to ono radno mesto odnosno oni poslovi po osnovu kojih je osiguranik osiguran.

Pravilnikom svake zemlje u svetu pojedinačno, utvrđen je broj profesionalnih polesti (npr u Srbiji zakonodavac navodei 56 bolesti) i nabrojani su poslovi pri čijem se obavljanju ove bolesti pojavljuju, kao i uslovi pod kojim se ove bolesti smatraju profesionalnim.

Zapostojanje profesionalne bolesti potrebno je da su ispunjeni svi uslovi predviđeni listom profesionalnih bolesti, ao osnovni je da se jedna bolest u zakonskom smislu smatra profesionalnom jeste postojanje uzročno-posledičnog odnosa između obavljanja, poslova i nastanka bolesti i da se ta bolest nalazi na listi profeseionalnih bolesti.

Profesionalne bolesti, radna mesta odnosno poslove na kojima se te bolesti pojavljuju i uslove pod kojima se smatraju profesionalnim u svakoj zemlji sveta u načelu utvrđuju zajednički ministarstvo nadležno za poslove penzijskog i invalidskog osiguranja i ministarstvo zdravlja

Prijavu profesionalnih bolesti vrši zdravstvena ustanova koja je dijagnostikovala oboljenje.

Izvori

Spoljašnje veze 

Medicina rada