Iradž Afšar
Iradž Afšar (; Teheran, 8. 10. 1925. – Teheran, 9. 3. 2011), iranski historičar, bibliotekar, iranist, autor i profesor. Jedan je od najproduktivnijih stručnjaka iranskih studija i autor više stotina članaka, osvrta, recenzija i knjiga. Puna lista njegovih radova objavljena je 2003. i sadrži čak 161 stranicu.

Biografija 
Afšar je rođen 1925. u Teheranu, kao sin Mahmuda Afšara i Nosrat Barazande. Njegov otac, istaknuti intelektualac porijeklom iz Jazda, ostao je upamćen po osnivanju Dar al-Fonuna, časopisa Ajande i zaklade za promociju perzijskog jezika. Godine 1945. vjenčao se s Šajeste Afšarije koja mu je rodila četiri sina (Babaka, Bahrama, Kušijara i Araša). Nakon što je završio visoku školu Firuz Bahram, studirao je pravo na Univerzitetu u Teheranu i diplomirao 1949. na temu iranskih manjina, a potom se zaposlio kao predavač perzijskog na visokim školama Šaraf i Iranšaher. Godinu dana kasnije na preporuku dr. M. Sabe zaposlio se kao bibliotekar na Pravnom fakultetu Univerziteta u Teheranu.

Istovremeno, Afšar je nastavio očevim stopama i uređivao Ajande (1944–1946) odnosno vodio porodičnu zakladu, a naročito se istaknuo u organiziranju ceremonija i pozivanju raznih uglednih iranista da posjete Iran, prime nagrade i održe stručna predavanja. Među takvim inozemnim stručnjacima bili su N. Ahmed (profesor perzijskog s Muslimanskog univerziteta u Aligarhu), R. N. Frye (profesor iranistike s Univerziteta Harvard), J. T. P. de Bruijn (profesor perzijske književnosti s Univerziteta u Leidenu), ali i domaći naučnici kao M. Sotude.

Afšar se izdavanju knjiga posvetio ranih 1950-ih kada je objavio Firdus al-Moršedija fi Asarar al-Samadija od Mahmuda ibn Osmana. Godine 1953. M. Movakar je zatražio od njega da uređuje časopis Mehr, a približno u isto vrijeme zajedno s M.-T. Danešpažuhom, A. Zarjabom, M. Sotudeom i M. Mokarabijem pokrenuo je Farhang-e Iranzamin, časopis koji se fokusirao na izdavanje rukopisa teza i kratkih knjiga. Afšar je bio jedan od glavnih urednika ove važne publikacije, izdavane sve do njegove smrti (zaključno sa 27. brojem), u kojoj su objavljeni brojni njegovi književni i naučni osvrti. Dr. P. Hanlari pozvao je Afšara 1954. da uređuje časopis Sohan, a godinu dana kasnije na zahtjev H. Sanatizadea prihvatio se i uređivanja Ketabha-je Maha, časopisa Perzijskog izdavačkog društva.

Za vrijeme boravka E. Jaršatera na predavanju u Sjedinjenim Državama (1956. i 1958), Afšar je upravljao Institutom za prevođenje i izdavaštvo (Bongah-e Tardžome va Našr-e Ketab, akr. BTNK), stekavši već u to vrijeme reputaciju vrsnog učenjaka s iskustvom u različitim disciplinama. Godine 1957. u Francuskoj je pohađao jednogodišnji tečaj UNESCO-a o bibliotekarstvu i nakon toga postao gorljivim zagovornikom bibliotekarske nauke, a iste godine zajedno s E. Jaršaterom, A.-H. Zarinkubom i M. Mokarabijem pokrenuo je Rahnama-je Ketab (dosl. Vodič za knjige), časopis za recenzije knjiga. Ova publikacija ubrzo je pridružena Iranskom društvu za knjige i Afšar se profilirao kao glavni odgovorni, objavljujući osvrte o perzijskom jeziku, rukopisima i kadžarskom Iranu, te o novoizdanim knjigama.

Od 1957. Afšar je u suradnji s Iranskim društvom za knjige pokrenuo godišnju izložbu knjiga na perzijskom i bio njen glavni organizator sljedećih šest godina, sve dok je nisu preuzele vladine agencije. Godinu dana kasnije počeo je držati tečajeve o bibliotekarstvu na teheranskom Učiteljskom fakultetu, na temelju čega je 1961. postavljen na poziciju čelnika biblioteke navedene institucije, a sljedeće godine imenovan je i direktorom Nacionalne biblioteke. Za vrijeme obnašanja ove funkcije posvetio se raznim pothvatima, uključujući indeksiranju rukopisa. Od 1965. do 1979. imenovan je čelnikom centralne biblioteke Univerziteta u Teheranu odnosno njenog dokumentacijskog centra, prilikom čega je intenzivno radio na prikupljanju raznih perzijskih manuskripta od Turske do Indije.

Godine 1961. Afšar je počeo s izdavanjem prvog toma Index Iranicusa, inovativnog kataloga sa svim detaljima o iranističkim člancima na perzijskom jeziku, a za njegovog života publicirano je još šest tomova. Nakon što je 1979. ugašen Rahnama-je Ketab, Afšar je odmah oživio Ajande i nastavio s objavljivanjem sličnog sadržaja. Časopis je naposljetku raspušten 1993. kada se Afšar morao posvetiti drugim publikacijama i istraživačkim radovima. Bez obzira, njegova naučna publika nije ostala uskraćena novim iranističkim osvrtima s obzirom da je pisao Tazeha va Pareha-je Iranšenasi (dosl. Malčice iranskih studija) i doprinosio za časopise Kelk i Buhara, uređivane od strane A. Dehbašija. U ovoj seriji Afšar je pisao recenzije i informirao čitatelje o novim međunarodnim publikacijama o iranistici. Afšar je svojevremeno najavio da će serija Tazeha va Pareha-je Iranšenasi biti izdana kao zasebna publikacija.

Nakon smrti M.-T. Danešpažuha 1996. godine, Afšar se pozicionirao kao glavni autoritet za perzijske manuskripte. Bio je veoma vezan uz Jazd, grad iz kojeg njegova porodica vuče porijeklo, zbog čega je objavio knjige Jazdname i Jadgarha-je Jazd. Također, pisao je i o proslavljenom učenjaku M. Kazviniju, kadžarskom historičaru Etemad al-Saltani, ambasadoru H. Takizadeu, memoarima M. Mosadeka, političkim pismima A.-A. Dehhode, itd. Zajedno s Sotudeom, Zarjabom, Šafi-Kadkanijem i Purdavudom često je putovao po historijskim lokalitetima i naseljima diljem Irana, prikupljajući zabilješke o znamenitostima i starim natpisima. Osim na Univerzitetu u Teheranu, radio je i na inozemnim institucijama poput američkog Univerziteta Harvard (1966), švicarskog Univerziteta u Bernu (1989), te austrijske Nacionalne biblioteke (1998) i Državnog arhiva u Beču (2003).

Afšar je bio član više naučnih društava, pomagao je u osnivanju brojnih istraživačkih institucija, a organizirao je i brojne naučne konferencije. U njegovu čast izdana su dva festschrifta – Iran and Iranian Studies: Essays in Honor of Iraj Afshar (Princeton, 1998) na engleskom jeziku i Ardžname-je Iradž (2 toma, Teheran, 1998). Godine 2005. Međunarodno društvo za iranske studije () odlučilo je dodijeliti nagradu za životno djelo dvojici iranista, jednom iranskom odnosno jednom neiranskom, a odabir onog prvog bio je unaprijed jasan – Iradž Afšar. Univerzitet u Edinburghu namjeravao ga je u septembru 2011. nagraditi i počasnim doktoratom, no preminuo je u teheranskoj bolnici Džam 9. marta iste godine.

Opus 
Djelomična lista monografija:
 Firdus al-Moršedija fi Asarar al-Samadija (Mahmud ibn Osman), Tehran: Tahuri, 1954
 Jadaštha-je Kazvini (5 tomova), Tehran: Danešgah-e Tehran, 1960–1968
 Džame-je Mofidi (Muhamed Mofid Mustavfi), Tehran: Ketabfruši-je Asadi, 1961
 Iskandername, Tehran: Bongah-e Tardžome va Našr-e Ketab, 1964
 Ruzname-je Haterat-e Etemad al-Saltane, Tehran: Amir Kabir, 1966
 Jadgarha-je Jazd, Tehran: Andžuman-e Asar va Mufahir-e Farangi, 1968–1975
 Nameha-je Kazvini be Takizade, Tehran: Entišarat-e Džavidan, 1974
 Nameha-je sijasi-je Dehhoda, Tehran: Ruzbehan, 1979
 Haterat va ta'alomat-e doktor Muhamed Mosadek, Tehran: Entišarat-e Elmi, 1986
 Zendegi-je Tufani: haterat-e sajed Hasan Takizade, Los Angeles; Costa Mesa: Arash Afshar; Mazda Publishers, 1990
 Jazdname, Tehran: Farhang-e Iranzamin, 1992
 Nameha-je Landan: az davran-e sefarat-e Takizade dar Engelestan, Tehran: Farzan, 1996, 
 Nameha-je Tabriz: az Tekat al-Islam be Mostašar al-Dovle dar ruzgar-e mašrutijat, Tehran: Farzan, 1999,

Reference

Vanjske veze 

  Iraj Afshar (1925-2011), Encyclopædia Iranica
  Iranian scholar Iraj Afshar dies at 85, Tehran Times (12. 3. 2011)

Iranski historičari
Iranisti
Biografije, Teheran