Vita nuova
Novi život () je srednjovekovni tekst koji je napisao Dante Aligijeri 1295. Izraz je srednjovekovne dvorske ljubavi u stilu prosimetruma, sa kombinovanom poezijom i prozom. Osim takvog sadržaja, poznat je i po tome što je pisan na italijanskom, a ne na latinskom; sa ostalim Danteovim delima, pomoglo je u formiranju toskanskog koji je postao književni jezik.

Prvo Danteovo pesničko delo nadahnuto je ljubavlju prema Beatriče Portinari, koju je upoznao u najranijoj mladosti i koja je odigrala presudnu ulogu u njegovom životu i stvaralaštvu. Po idealističkoj koncepciji ljubavi, u duhu firentinske pesničke škole  (slatki novi stil), Beatriče je uzdignuta do nadzemaljskog simbola — blažen je onaj koji može posvedočiti o njenoj lepoti, ona postaje i mistični vođa ljudske duše i Boga. Delo obuhvata rane Danteove stihove, koji su povezani sa dubljim proznim odlomcima i komentarima po svojoj moralno-filozofskoj koncepciji i originalnoj konstrukciji, obilju alegorija i mladenačkoj svežini — to je bio „prvi jaki akord“ koji nagoveštava autora Božanstvene komedije.

Pozadina i kontekst 
Dante govori o ovom delu kao  — „knjižici“. Novi život je prva od dve zbirke stihova koje je Dante napisao; druga je Gozba. Novi život je prosimetrum, kao i Gozba, što znači da je izmešana proza i poezija u stilu Boecija, posebno Utehe filosofije.

Dante je svaki prosimetrum iskoristio za pesme pisane u periodu od deset godina — Novi život sadrži njegova dela od pre 1283. do 1293, dok Gozba sadrži njegova dela od 1294. do Božanstvene komedije.

Izvori i modeli 
Proučavaoci Dantea su identifikovali određeni broj modela, koji su više, ili manje poslužili kao inspiracija za kompoziciju Novog života. Ti izvori ilustruju i Danteov kulturološki sinkretizam kao autora, uz poznavanje zaostavštine klasične starine, kao i filozofsko-religijski pogled na razvoj civilizacije, etičke i duhovne norme, sa pozitivističkog aspekta hrišćanstva.

 Uteha filosofije, od Boecijea
 Biblija, Jevanđelja i srednjovekovne latinske hagiografije
 Provansilska poezija
 Retorika, njegovog učitelja Bruneta Latinija
 Ispovesti Svetog Avgustina
 , od Cicerona

Struktura 
Novi život sadrži 42 kratka poglavlja sa komentarima 25 soneta, jedne balate, i 4 kancone; jedna kancona je nedovršena, prekinuta iznenadnom smrću Beatriče Portinari, Danteove ljubavi.

Danteovi komentari iz dva dela objašnjavaju svaku pesmu, stavljajući ih u kontekst njegova života. Poglavlja koja sadrže pesme imaju tri dela: polu-autobiografski narativni, lirski koji je nastao iz takvih okolnosti i kratke strukturalne napomene pesama. Pesme čine tok radnje, Danteove ljubavi za Beatriče, od njihovog prvog susreta (kada je on imao osam godina, a ona devet) do njegovog oplakivanja njene smrti i krajnjeg zaveta da piše o njoj „ono što nije rečeno o nijednoj drugoj.“ 

Svaki deo komentara izražava razvijanje Danteovog pojma o romantičnoj ljubavi, kao prvom koraku u duhovnom razvoju, koji omogućava božansku ljubav. Danteov neuobičajeni pristup delu, preko ličnih događaja i iskustava, obraćanje čitaocima i pisanje na italijanskom jeziku, mesto latinskog predstavlja prekretnicu evropske poezije, u kojoj su mnogi pisci napustili maniristički stil i forme srednjeg veka, radi jednostavnijeg i neposrednijeg stila.

Ličnosti 
Dante je želeo da sakupi i objavi poeziju o njegovoj ljubavi za Beatriče, uz objašnjenja autobiografskog konteksta strukture dela, uz naglašavanje ekspozitorne strukture svake pesme, kao pomoć za pažljivije čitanje. Iako je rezultat ovakvog njegovog pristupa prekretna tačka u razvoju emocionalne autobiografije 
, kao i sva srednjovekovna dela je još uvek vrlo daleko od moderne autobiografije. No, ipak, Dante i njegova publika su bili zaintresovani za emociju i dvorsku ljubav, kako se razvija ista, kako se izražava u stihu, kako oživljava večite istine (posebno božanski stvoren svet), i kako ljubav donosi blagoslov duši i približava je Bogu.

Imena ljudi, uključujući i Beatriče, navode se bez prezimena, ili bilo kakvih detalja koji bi mogli da pomognu čitaocu da identifikuje te ljude od ostalih građana Firence. Jedino se koristi ime „Beatriče“, jer je i njeno pravo ime, ali i simbol božanskog nadahnuća i lepote. Imena i ljudi imaju i metaforično značenje.

Još jedan značajan detalj je što Dante sve vreme izbegava da imenuje čak i tačne lokacije u delu — Firenca se navodi kao Grad, pomenuti grad, taj grad..., reka Arno, kao rečica, potok, ta reka. Ovo vešto izbegavanje, slično kao i ono namerno u Komediji, svojevrsno je književno proročanstvo događaja koji će Danteu sa Firencom tek uslediti.

U poglavlju XXIV, „Osetih u svome srcu kako zastor duh zaljubljeni diže“ (), Dante piše o susretu sa Ljubavi, koja traži od pesnika da joj ukaže čast na pravi način.

Dante ne navodi ni svoje ime u Novom životu. Gvida Kavalkantija oslovljava kao „prvog prijatelja“, svoju sestru kao „neka gospa blaga i mlada...“, Beatričinog brata kao „neko tako blizak blaženoj“. Čitalac je uvučen u komešanje emocija i poetsku borbu neimenovanog autora, u njegovoj glavi i sve ljude koji ga okružuju, koji su u vezi sa potragom za Ljubalju njegovog uma.

Novi život je vrlo bitan za razumevanje njegovih ostalih dela, kao i konteksta njegovih ostalih dela, pre svega Komedije.

Uloga Amora 
Pored lika Beatriče, svakako centralno, ako ne i najvažnije mesto zauzima personifikovani lik Amora.

Štaviše, u sred dela, y početnim poglavljima, Amor, nekada rimski bog ljubavi, postaje njegov gospodar , simbol njegovog humanističkog agapizma, spiritus movens čitavog dela i njegovih likova. Kroz razvoj dela i razvoj pesnika i drugih likova, Amor, koji simboliše Boga, prelazi na lik Beatriče, da bi se u centralnom delu Beatriče preobrazila u Amora — odnosno umetnik poistovećuje značenje Amora sa značenjem Beatriče. Tako, inicijativno, plemenita ljubav koju Dante disekcira, služi da uzdigne čoveka na viši nivo. Nivo ideje, nivo alegorije i metafore, u maniru srednjovekovnog pisanja tako dostiže svoj poetski maksimum kod Dantea.

On sam razgraničava u poglavlju XXV kako treba oslovljavati Amora i na koji način on o njemu govori — inspirisan Aristotelom, ali i sholastičkim učenjima.

Amor tera Dantea, kao telesno i metafizičko biće — kao krilati Anđeo, kao Bog, kao manifestovana savršena dama Beatriče da ga slavi, u stihovima i u njegovom umu — rečima i delom, da na tu vrstu neoplatonske pohvale ljubavi, mladosti, ali i pijetoznoj, božanskoj lepoti i savršenosti koja ispunjava srca ljudi, da ga hvale i drugi.

Struktura i teme 
Struktura dela se može podeliti na tri dela, prema tri glavna trenutka u životu autora: Prvu fazu, u kojoj mu Beatriče otpozdravlja, što je izvor sreće i spasenja, drugu fazu u kojoj mu ne uzvraća pozdrav, što ga dovodi u stanje duboke patnje, ali i sazrevanja i treću u kojoj Beatriče umire i više nema odnosa između pesnika i nje, već između pesnika i njene duše.

Dante priča kako je prvi put sreo sa njenih devet godina (broj čija se čudesna simbolika, koja jasno ukazuje na Sveto trojstvo, ponavlja više puta u delu). Obnavlja je kao svoju muzu sa 19 godina (1283), posle sna u kome mu ona jede srce, i nastanka prvog Danteovog soneta, koji tumači njegov prijatelj Gvido Kavalkanti. On se, ubrzo, kako bi skrenuo da je zaljubljen u Beatriče od drugih, krije iza drugih žena. Međutim, ubrzo mu Beatriče više ne uzvraća pozdrave, jer se pročulo da on donosi nevolje devojkama koje voli i on pada u očajanje.

Beatriče je umrla 1290. čime se završava drugi deo dela. O njenoj smrti, pesnik ne govori mnogo. Pesniku u oko pada druga dama koja ga posmatra sa prozora , o pesnik uskoro shvata da ga ta dama ne intresuje, i da jedino preko ljubavi za Beatriče može stići do Boga, o čemu raspravlja u poslednjim poglavljima dela, sa hodočasnicima iz Rima.

Pesničke vizije mu prikazuju Beatriče u božjoj slavi, na nebu i on odlučuje da o njoj ne piše, dok ne bude dostojan toga.

U drugim umetnostima 
Delo Henrija Holideja Dante sreće Beatriče kod Ponte Santa trinita (1883) inspirisano je Novim životom, kao i delo Dantea Gabrijela Rosetija Pozdravljanje Beatriče  (1859).

Izvori

Spoljašnje veze 
 Engleski prevod — The New Life, translated by Charles Eliot Norton
 Italijanski prevod — La Vita Nuova (HTML)

Italijanska književnost
Srednjovjekovna književnost