Pomračenje u podne
Sonnenfinsternis (na njemačkom: "Pomrčina sunca"), poznatiji pod svojim engleskim naslovom Darkness at Noon (), a na prostoru bivše Jugoslavije kao Pomračenje u podne je roman mađarsko-britanskog pisca Arthur Koestlera originalno objavljen 1940. godine, poznat kao jedno od najuticajnijih antikomunističkih djela svjetske književnosti, odnosno prvi značajni književni odraz Velike čistke i progona u Staljinovom SSSR-u.

Iako se u romanu nigdje SSSR, Staljin ili tajna policija NKVD ne spominju po imenu, odnosno radnja se formalno odvija u fiktivnoj zemlji, tadašnji čitatelji su, s obzirom da likovi imaju ruska imena, jasno mogli raspoznati da opisuje nedavne stvarne događaje. Protagonist je Nicholas Salmanovich Rubashov (Nikolaj Salmanovič Rubašov), sovjetski funkcionar i Stari boljševik koji jednog dana bude iznenada uhapšen i odveden u zatvor gdje se od njega nastoji ishoditi lažno priznanje o subverziji i izdaji sovjetske države. Radnja prikazuje kako ga pri tome isljeđuje njegov stari prijatelj Ivanov, koji ga nastoji uvjeriti da se lažnim priznanjem "žrtvuje za više dobro" te mladi i beskrupulozni Gljetkin koji pri tome koristi mučenje; Rubašov tokom zatočeništva ima prilike razmišljati o svojoj revolucionarnoj karijeri u zemlji i inozemstvu, odnosno kako je u interesu Partije i države prema drugim ljudima bio isto onako bezobziran i nehuman kao što se odnose prema njemu.

Koestler je od 1931. do 1938. godine bio član Komunističke partije Njemačke, a lik Rubašova je velikim dijelom inspiriran ličnostima koje je osobno znao, a koje su stradale u Velikoj čistki. Nakon što je, time revoltiran, napustio Partiju i postao gorljivi antikomunist, utočište je pronašao u Francuskoj, a potom, nakon njemačke invazije u Britaniji. Tamo je roman prvo napisao na njemačkom jeziku, ali je, na kraju, nakon niza komplikacija, objavljen na engleskom. Izazvao je veliku pažnju, dijelom i zbog toga što su se tada SSSR i Treći rajh, s kojim je Britanija bila u ratu, uslijed pakta Ribbentrop-Molotov držali saveznicima. Čak i kada se SSSR priključio antihitlerovskoj koaliciji, roman je nastavljao dobijati pohvale u britanskoj javnosti, prije svega od Georgea Orwella koji je, poput Koestlera, bio istaknuti anti-staljinist. Smatra se da su lik O'Briena, odnosno završne scene ispitivanja u Orwellovom romanu 1984, svoju podlogu pronašle upravo u Koestlerovom djelu.

Pomračenje u podne je još veću popularnost doživjela u Hladnom ratu. Usprkos toga, nikada nije bila ekranizirana u Hollywoodu, a što se često tumači neprijateljstvom tamošnjih komunista; Dalton Trumbo, koji će kasnije završiti na crnoj listi se u komunističkom glasilo Daily Worker otvoreno hvalio kako je sabotirao taj projekt. Umjesto toga je 1951. roman adaptiran u istoimenu predstavu na Broadwayu.

Godine 1956. je, pak, u Japanu snimljen istoimeni film, koji je, pak, za radnju imao stvarni kriminalistički slučaj, odnosno cause celebre u toj zemlji; njegov autor Tadashi Imai je namjerno iskoristio taj naslov kako bi ukazao da praksa policije i pravosuđa u toj nominalnoj demokratskoj zemlji nije nimalo drukčija od staljinskih progona.

Izvori

Vanjske veze
Harold Strauss, The Riddle of Moscow's Trials" (book review of Darkness at Noon"), New York Times,'' 25 May 1941

Romani 1940.
Mađarska književnost
Britanska književnost
Antikomunizam
Velika čistka
Authority control 2