СурдукъетӀе
СурдукъетӀе — йуккъерачу бӀешерийн вайнехан тайпан кхоллам бу хӀинцалерчу ломан ГӀалгӀайчуьра а, къилба Нохчийчуьра а. Дукхаха болчу историкаш дийцарехь, «сурдукъетӀе» этноним йуста йеза хӀинцалерчу нохчийн, гӀалгӀайн, бацойн дайшца.

Этноним схьайалар 
1926 шарахь хилла Орган-чӀож чохь нохчийн эвла Зурзукъа Ваштар хи тӀехьа хилла, Улус-Кертана а, ЗазаргӀана а къилб-малхбалехьа .

ХӀара этноним тоярхьама леррина тептар йаздина волчу С. Джамирзаевс, йаздо: «СурдукъетӀе гуьржийн тептаршкахь хьехайо тӀемаца дуьстина, цуьндела оцу деша хьалхара дакъа дусту нохчийн а, гӀалгӀайн а сур — „эскар“, ткъа шолгӀа „дукъ“ дешнашца, аьлчи а „дукъан эскар“».

ГӀалгӀайн историкаш дийцарехь СурдукъетӀе (), долчух тера хета гуьржаша галдаьккхина дуьйцу гӀалгӀайн дийцар «Дардза къуньгиш» (Дерцан кӀентий). Кхин цхьа агӀо а бу, цуо боху СурдукъетӀе исторера стаг ву ГӀалгӀайчуьра Джейрахан Ӏине Гуьржийчухула, йуккъерчу бӀешерашкахь Шема олуш хиллачу махкара веана, амма уггар а хьалхара иза хьехош волу тептарш VI—V бӀешо вайн эрал хьалхара ду, ткъа оцу хенахь оцу махкахь дехаш урартийн къам дара.

Ӏарбийн географаш IX—X бӀешерашкахь махках олуш хилла «Дурзук», ткъа Аьссан Ӏинах — Баб-Сул (Баб-Сур — «Эскаран кевнаш»).

Географин хоттам 
СурдукъетӀе мохк бара хӀинцалера ломан ГӀалгӀайчоь а, къилба Нохчийчоь а. Кхин а цхьа агӀо йу: VI Вахтанган тептаршкахь СурдукъетӀе этноним лелайо глигваш а, кистой а билгалбохуш шоззе а, ткъа XII бӀаьшеран академика Джавахишвили Иванэн картин тӀехь, СурдукъетӀе доза ду къилбехьа Кахетица, малхбалехьа — ДегӀастаца, аьлчи а Къилбаседа Кавказан йуккъахь лаьтта. ДегӀастанан а, СурдукъетӀе а йоькъу «СурдукъетӀан лаьмнаш». Багратиони Вахуштис шен «Гуьржехан дахар» цӀе цолчу балхан тӀехь хьахайо «кист-сурдукъатӀе» («кист-дзурдзуки»), буьйцу махке хьаьжчи, кистой — гӀалгӀай бу, ткъа сурдукъетӀой — нохчий бу (В. Гамрекелин белхашкара) (Какабадзе, 1969:286).

Истори

Билгалдахарш

Хьажоргаш 
  Дзурдзукские ворота
  Ворота дзурдзуков ждут своих открывателей
  Ассинское ущелье — проблемы экологии 

ГӀалгӀайн истори
Нохчийчоьнан истори
Вайнах
Кавказан истори