Путин, Владимир Владимирович
Пу́тин Влади́мир Влади́мирович (вина 1952 7 октябрь, Ленинград, ССРС) — российн пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо, 2012 шеран 7 майхь дуьйна волу Российн Федерацин президент а, Российн Федерацин ТӀеман ницкъийн лакхара коьрта баьчча а.

Хьалха а лаьттина президентан даржехь 1999 шеран 31 декабрера 2008 шеран 7 май кхаччалц, 1999—2000 а, 2008—2012 шерашкахь лаьттина Российн правительствон председатель.

Чекхйаьккхина Ленинградан пачхьалкхан университетан (ЛПУ) юридически факультет. 1977 шарахь дуьйна болх бина контрталламан агӀора ПКхК Ленинградан урхаллера талламан декъехь. 1985 - 1990 шерашкахь гӀуллакхехь хилла советийн арахьара талламан резидентурехь ГДРехь, болх бина Дрезденехь ССРС — ГДР доттагӀаллин цӀийнан директоран даржехь къайлаваьлла. Ленинграде цӀавирзича болх бина ЛПУ ректоран дуьненайукъара гӀуллакхийн агӀора гӀоьнча, цул тӀаьхьа Ленинградан гӀалин совета председателан Собчак Анатолийн хьехамча. 1991 шеран 20 августехь подполковник волуш ССРС ПКхК мукъаваьлла.

1991—1996 шерашкахь Петарбухан мэри дехьаваьлла болх бира Собчакан куьйгакӀела: куьйгалла дира Арахьара уьйранийн комитетан, хилира мэран хьехамча, цул тӀаьхьа хьалхара гӀовс. 1996 шеран августехь болх бан волавелира Москохахь РФ Президентан гӀуллакхийн урхаллин гӀовсан даржехь. КӀеззиг РФ Федералан кхерамзаллин гӀуллакхан куьйгалхочун а, Кхерамзаллин Советан  секретаран даржехь лаьттина 1999 шеран августехь хӀоттийра  правительствон председатель.

Пачхьалкхан хьалхара йуьхь хилира 1999 шеран 31 декабрехь, оцу хенахь Российн президентан Ельцин Борисан сацамца хӀоттийра РФ президентан декхарш кхочушдийриг — Российн хьалхара президента дарж мукъадаккхар бахьнехь. Российн президент дуьххьара хаьржина 2000 шеран 26 мартехь. Пачхьалкхан коьртан дарже йухахаьржира 2004, 2012, 2018 шерашкахь. 2012 шеран харжамел хьалха президентийн бакъонийн хан тӀетуьйхира 4 шеран тӀера 6 шере кхаччалц.

Российн Федерацин Конституцин хийцамаш лелабевлча бакъо хилира дакъа лаца керлачу президентан харжамашкахь 2024 шеран мартехь.

Мукъа ваьккхина полковник (1999). Российн Федерацин бакъболу пачхьалкхан 1 классан хьехамча (1997). Экономикин Ӏилманийн кандидат (1997). Самбо (1973) а, дзюдо (1975) а латарехь спортан говзанча, дзюдох латарехь Ленинградан чемпион (1976), самбох латарехь Российн хьакъ долу тренер (1998). Дика буьйцу немцойн мотт.

Схьавалар 

Бахархой багарбечу хенахь ша деллачу жоьпаца,  къоман оьрсий.

Да — Путин Владимир Спиридонович (23.02.1911 — 02.08.1999), вина Тверан областан Калининан кӀоштара Поминово эвлахь, 1933—1934 шерашкахь гӀуллакхехь хилла хин бухарчу флотехь, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъахо, эскаре кхайкхина Ленинградан областан Петергофан КӀТӀК. БАЦӀЭхь — 1941 шеран июнехь дуьйна, ЦӀечу эскаран  дивизин 330-гӀа кхийсархойн полкан тӀемло, Неван кӀажа ларбеш, 1941 шеран 17 ноябрехь чӀогӀа чов йира гераг кхетта аьрру настарна а, когана а. «ТӀеман гӀуллакхашна», «Ленинград ларйарна», «Германин тӀехь толам баккхарна» мидалшца. 1941 шарахь дуьйна ЕКП(б) декъахо. ТӀом чекхбаьлча — Егоровн цӀарах заводехь пхьар. 1985 шарахь совгӀат дина Даймехкан тӀеман 1-ра тӀегӀанан орденца.

Нана — Путина Мария Ивановна (ден фамили Шеломова) (17.10.1911 — 06.07.1998), схьайаьлла Тверан областера Калининан кӀоштара Заречье эвлара, цигахь йовза а евзира иза Владимир Спиридоновична, иштта болх бира заводехь, чекхйаьлира Ленинградан гуо латторах. ЦӀБФ штабо совгӀат дина «Ленинград ларйарна» мидалца.

2015 шарахь Путина йаздира, шен нана йехира 1999 шо кхаччалц, ткъа да велла 1998 шо чекхдолуш, ткъа 2017 шарахь Стоун Оливеран еллачу интервьюхь элира, «да велира ша премьер-министр хӀотта нисса ши бутт бисича» (аьлча а 1999 шеран август кхачале).

Деда — Путин Спиридон Иванович (19.12.1879 — 8.03.1965), схьаваьлла Тверан областан Калининан кӀоштара Поминово эвлахь, 12 шо долуш иза дӀавелира «йуургуш йан Ӏамо» Тверан трактире, ша дика а гайтина, кхечира петарбухан ресторан, йалийра шен эвлахо Чурсанова Ольга Ивановна (марехь Путина), кулинар болх бира Горохови урамехь «Асторехь». Хьалхара дуьненан тӀамехь хьажийра фронте. Революцел тӀаьхьа, гӀалин мацаллех кӀелхьара довлуш, доьзалца кхелхира Поминово; цул тӀаьхьа Москоха кхелхира. Йуургаш йеш болх бира Горкашкахь, йуург кечйора Крупска Няадеждин, Мариян а, Дмитрий а УльяновгӀарна уьш баллалц. 1940 шарахь хилира лакхара йуург кечйийриг Москохан гӀалкоман партин «Ильичёвскин» Ильинскин пансионатан коьрта йуург кечйийриг а хилира. Цигахь йуург кечйора оьздангаллин министран Фурцева Екатеринин, Москохан ГӀК хьалхарчу секретарашна Гришин Викторна, Капитонов Иванан, Хрущёв Никитина, ткъа цуьнан нанас, болх бира дезткъа шо кхаччалцт.

Путинан ден а, ненан а агӀора гергарнаш (ПутингӀар, ШеломовгӀар, ЧурсановгӀар, БуяновгӀар, ФомингӀар, кхин а) уггаре а кӀезиг 300 шарахь ахархой хилла Тверан уездехь. Путинан уггаре хьалхара вевзаш волу да хьахийна 1627—1628 шерашкахь Тверан уездан  йозанан жайнин тӀехь — иза Никитин Яков ву, паччахьан Михаил Фёдоровичан ненавешин бояринан Романов Иванан долара Тургиново эвлан килсан, Бородино эвлан латта доцу ахархо.

Бералла а, къуоналла а 

Вина 1952 шеран 7 октябрехь Ленинградехь, Маяковскийн урамехь В. Ф. Снегирёвн цӀарах бер ден цӀахь. ЖӀар тоьхна Спасо-Преображенски килсахь.

Путин Владимир доьзалехь кхоалгӀа кӀант хилла — цуьнан хилла шиъ воккха ваша, уьш белла иза дуьненан тӀевалале: Виктор (1940—1942) а, Альберт (велла Сийлахь-Боккха даймехкан тӀом болабалале). Виктор велла дифтери лазарх Ленинградан гуо латточу хенахь, дӀавоьллира Пискарёвн мемориалан кешнашкахь.

ПутингӀеран доьзал Ӏаш бара Ленинградехь Басков урамалган (12-гӀачу цӀийнан лакхарчу пхоьалгӀачу гӀотехь) коммуналан квартирера цхьаьна чохь, оцу квартирехь Путин вехира ССРС ПКхК болхбан волаваллалц. Дачехь Тоснохь ишколхочун Путинан чохь лаьттара советийн тӀеман таллам кхоьллинчех цхьаъ волу Берзин Янан сурт. Президент хиллачул тӀаьхьа, Путина дуьйцура, бераллехь дуьйна хьоьжура советийн талламчех фильмашка, сатуьйсуш вара пачхьалкхан кхерамзаллин меженашкахь болх бан.

1960—1965 шерашкахь Путина дийшира № 193 йолу бархӀ классан ишколехь. Цул тӀаьхьа деша хӀоьттира № 281 йолу йуккъерачу ишколе (Технологин институтан базанан тӀехь химин агӀора таьӀна башха ишкол), иза чекхйаьккхира 1970 шарахь. Арахецначул тӀаьхьа 17 шо долу Владимир дуьххьара, Ӏалашо гӀуллакхе дӀахӀоттар йолуш вахара ССРС ПКхК Ленинградан а, Ленинградан областан урхалле Литейни проспекте, цигахь къамел динчул тӀаьхьа, Путинан хьийхира хьалха кӀорггера гуманитаран дешар Ӏамаде аьлла.

Библиографи 

 Путин В. В. Стратегическое планирование воспроизводства минерально-сырьевой базы региона в условиях формирования рыночных отношений (Санкт-Петербург и Ленинградская область): дисс. … канд. экон. наук. — Санкт-Петербург, 1997. — 218 с.
 
 
 Путин В. В. Россия на рубеже тысячелетий // Независимая газета. — 1999. — 30 декабря.
 Путин В. В. Россия сосредотачивается — вызовы, на которые мы должны ответить // Известия. — 2012. — 16 января.
 Путин В. В. Россия: национальный вопрос // Независимая газета. — 2012. — 23 января.
 Путин В. В. О наших экономических задачах // Ведомости. — 2012. — 30 января. — № 15(3029)
 Путин В. В. Демократия и качество государства // Коммерсантъ. — 2012. — 6 февраля. — № 20/П (4805)
 Путин В. В. Строительство справедливости. Социальная политика для России // Комсомольская правда. — 2012. — 13 февраля.
 Путин В. В. Быть сильными: гарантии национальной безопасности для России // Российская газета. — 2012. — 20 февраля. — № 35(5708)
 Putin V. A Plea for Caution From Russia // The New York Times. — 2013. — September 11.

Билгалдахарш 

Хьосташ

Литература 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Йаззамаш
 Политологи сообщили об изменениях в «ближнем круге» Путина // РБК, 05.06.2019
 Венедиктов: Путин мне сказал: «Твой интернет — сплошная дезинформация. Смотри, там лежат папки, каждая подписана генералом, если меня обманут, могу погоны сорвать!» // Gordonua.com, 19.08.2019
 Ставка Польше чем жизнь. Как Владимир Путин выступил с новой Мюнхенской речью // Газета «Коммерсантъ» № 236 от 23.12.2019
 Владимир Путин распалялся всё Польше и Польше. Интересно, кто дальше на очереди у президента России в деле восстановления исторической справедливости // Газета «Коммерсантъ» № 238 от 25.12.2019

Хьажоргаш 

 
 Официальный сайт Президента России
 Архив сайта Председателя Правительства РФ В. В. Путина (2008—2012)
 Путин. 20 лет. Мультимедийный альбом
 Магистр иностранных дел. Как менялось отношение мира к России и её отношения с миром при Владимире Путине. Спецпроект «Коммерсантъ»
 «Но потом, как видите, втянулся». Как Владимир Путин двадцать лет менял российскую Конституцию. Спецпроект «Коммерсантъ»
 Henry Meyer. Putin’s Russia Is 20 Years Old and Stronger Than Ever. Or Is It? // Bloomberg, 28.12.19
 Bloomberg перечислил главные достижения Путина на посту президента // РБК, 30.12.19

Российн президентан администрацин белхалой
РФ федералан гӀуллакхийн директорш
ССРС ПкхК белхалой
ФКхГӀ белхалой
Российн кхерамзаллин меженийн куьйгалхой
Мехала гӀожан орденан кавалераш
«ЦхьаьнагӀуллакх дар кхиорехь дакъа лацарна» орденан кавалераш
ДоттагӀаллин орденан кавалераш (ЦХР)
Российн президенташка кандидаташ (2000)
Российн президенташка кандидаташ (2004)
Российн президенташка кандидаташ (2012)
Российн президенташка кандидаташ (2018)
ССРС дзюдоисташ
Российн Федерацин бакъболу пачхьалкхан 1 классан хьехамчаш
ССРС талламхой
ССРС юристаш
Российн юристаш
XX бӀешеран политикаш
XXI бӀешеран политикаш
Казанан сийлахь гражданаш
Аштаркхнен сийлахь гражданаш
Севастополан сийлахь гражданаш
ЦӀетоьхна герза делларш
А. М. Горчаковн мидал йелларш
Ереванан университетан сийлахь доктор
Российн филателисташ
ССРС филателисташ
Петарбухан пачхьалкхан университетан юридически факультетера арахецнарш
Российн президенташ
ПКхК ЦӀен байракхан институтера арахецнарш
ССРС ПКхК Лакхара ишколера арахецнарш
ССКП декъахой
 «Тхан цӀа — Росси» партин декъахой
Йукъара Росси
Российн экономисташ
Пачхьалкхийн балхахь болу куьйгалхой
XX бӀешеран Европин урхалчаш
XXI бӀешеран Европин урхалчаш
Адамаш:ГӀирма Российн Федерацех тохар
Глобалан дохдалар къобал ца дийриш
РИА Сийлахь декъахой
ППУ сийлахь докторш
Азербайджанан университетийн сийлахь докторш
Афинин университетан сийлахь докторш
Белградан университетан сийлахь докторш
Поштан марканаш тӀехь дехкина адамаш
Российн Федерацин президентан декхарш кхочушдийриш

Российн президенташ
Российн Федерацин Правительствон председателан хьалхара гӀовсаш
РФ Правительствон председателаш
Российн Кхерамзаллин Кхеташонан секретараш