Ӏовхойн кӀошт
Ӏовхойн кӀошт () — ДегӀастанан административан дакъа. Кхоьллина 1943 шеран октябрехь ДегӀастанан АССРн йукъахь, нохчий-Ӏовхойн латтана тӀехь. Административан центр — ГӀачалкъа.

Истори 
XIX бӀешарахь Имамат йолучу хенахь кхузахь дара имаматан административан дакъа — Ӏовхойн наибалла. Кавказан тӀом чекхбаьллачул тӀаьхьа, Ӏовхой бехачохь цхьана хенан лаьттира административан дакъа — Ӏовхойн гуо.

1944 шеран февралехь нохчий-Ӏовхой Нохч-ГӀалгӀайчура нохчашца а, гӀалгӀайшца а махкахбаьхира Йуккъерчу Азе, ткъа цера кӀоштан цӀехийцира ГӀазгӀумкийн керла кӀошт аьлла. КӀоштан цхьа дакъа луларчу Казбековн кӀоштах дӀатоьхна йарташка Алмакхара суьйлий ховшира. Суьйлий оцу ярташка шайн лаамца ховшийна.

МеттахӀоттор 
1980-гӀа шерийн чакхенгахь нохчаша айдира Ӏовхойн кӀошт хьалха хиллачу дозанашкахь меттахӀоттор а, суьйлий, гӀазгӀумкий а шайн махкар ара бахар а. 1991 Халкъан депутатийн III Гуламо сацамбира кӀошт меттахӀоттайан, Ширча-Эвла а, Пхьарчхошка а меттахӀоттош йолучу Ӏовхойн кӀоштан йукъа йаха йезаш йу. Ткъа гӀазгӀумкашна латта делира Кумторкалан кӀоштехь.

Тахана Ширча-Эвлахь а, Пхьарчхошкахь а бахархой, бакъалла аьлча, этносийн принципехь бекъабелла бу: нохчий а, суьйлий а параллелехь бехаш бу – ишколашкахь бераш доьшуш бу шайн шайна бекъна; нохчаша а, суьйлаша а цхьана маьждигехь ламазаш а цадо. Вовшашка тезете а ца больху. Кегийрхой сих-сиха леттарш а хуьйлу.

ХӀоллам 
1989 шарахь цхьана агӀора нохчийн а, вукху агӀора суьйлийн, гӀазгӀумкийн а йукъаметтиг телхира, бахьна дара нохчаша Ӏовхойн кӀошт меттахӀоттор дехча, 1944 шарахь дуьйна суьйлий а, гӀазгӀумкий а бехаш болу.

Хаси-Эвлан йукъараллас ГӀачалкъахь 1944 шарахь махкахбехначарна хӀоллам хӀоттиначултӀехьа Бони-Эвлан центрехь суьйлийн а, гӀазгӀумкийн а йоккха митинг гулйира, декъашхоша кхайкхам бира хӀоллам хӀотторо йукъаметтигаш талхош хилар, цул совнах цара Ӏедали дихира нохчий-Ӏовхой Нохч-ГӀалгӀайчоьнан Шелковскан кӀоште махкахбаха аьлла.

Нах беха меттигаш 
 Алтмирз-Йурт
 Бони-Эвла
 Боони-Йурт
 Барчхой-Отар
 Билт-Эвла
 Зори-Отар
 Кешен-Эвла
 Мини-АтагӀа
 Лакха-Отар
 Ярмаркино
 ГӀачалкъа (ГӀачалкъа-Ӏовх)
 Ширча-Эвла (Ширча-Ӏовх)
 Пхьарчхошка (Пхьарч-Эвла, Акхташ-Ӏовх).

Эркаш 
 ГӀурий (Акташ)
 Ивги (Ярыксу)
 Сал-хи (Саласу)
 Яьсси (Аксай)
 Ястий (Ямансу)

Билгалдахарш

Литература

Хьажоргаш 
 Дайн кхерч ден а беш... » Нийсо-Дагестан
Нохчийчоь
Российн кӀошташ