Taisce Chagála Beag
Trí phíosa seodra óir ón Chré-umhaois Luath (2300–2000 RC) in Éirinn is ea taisce Chagála Beag. Anois tá sé in Ard-Mhúsaem na hÉireann – Seandálaíocht i mBaile Átha Cliath, áit a mbíonn sé ar taispeáint de ghnáth.

Fuarthas na píosaí i bportach i gCagála Beag, Ros Comáin sa bhliain 1945. Is éard atá ann ná luanla óir (“corrán gealaí”) agus dhá dhiosca bheaga óir, de chineál aitheanta ó shamplaí eile, a bhfuil móitíf chroise laistigh de dhá chiorcal mar mhaisiúchán orthu. Tá na píosaí cothrom agus tanaí, agus tá meáchan níos lú ná 78 gram sna trí cinn le chéile, rud a thugann le fios go mb'fhéidir gur cuid de mhuince iad.

Sa bhliain 2017, bhí na trí phíosa le feiceáil ar stampa poist Éireannach, ceann de shraith darb ainm A History of Ireland in 100 Objects.

Fionnachtain 

Tháinig fear darb ainm Hubert Lannon ar an taisce sa bhliain 1945 agus é ag gróigeadh móna ar a phortach i gContae Ros Comáin. Ó 1947 ar aghaidh, coinníodh na píosaí i dtaisceadán i siopa poitigéara Uí Shíocháin i mBéal na mBuillí, agus ba bhaill de mhuintir Uí Shíocháin amháin a chonaic iad i dtaca an ama sin. Sa bhliain 2009, bhris gadaithe isteach sa siopa agus goideadh an taisceadán. Fuair na Gardaí na píosaí, fillte i bpáipéar, i scipe bruscair i mí Aibreáin 2009. Chreid na gardaí go raibh suim ag na gadaithe in airgead tirim agus i ndrugaí den chuid is mó, agus nár thuigeadar go raibh na píosaí sa gcreach a caitheadh amach, is dócha mar gheall ar cé chomh héadrom a bhí siad.

Taighde 
Sa lá atá inniu ann, tá an taisce ar taispeáint bhuan in Ard-Mhúsaem na hÉireann – Seandálaíocht. Is de chineál “clasaiceach” an luanla, an cineál is luaithe agus is fearr de thrí chineál luanla atá ann. As an 100 luanla ar marthain in Iarthar na hEorpa, is as Éireann 80 acu.

Tagairtí

Foinsí 

 Ó Floinn, Raghnal; Wallace, Patrick. Treasures of the National Museum of Ireland: Irish Antiquities. Baile Átha Cliath: Ard-Mhúsaem na hÉireann, 2002. ISBN 978-0-7171-2829-7

Contae Ros Comáin
Ealaín Cheilteach
Seoid Staire