William Máirtín Ó Murchadha
Ba é William (nó Uilliam) Máirtín Ó Murchadha (29 Nollaig 1844 – 1919; Béarla: William Martin Murphy) a bhí i gceannas ar na fostóirí sa bhliain 1913 agus iad ag cur in aghaidh an cheardchumannachais, nuair a briseadh amach an Stailc agus Frithdhúnadh i mBaile Átha Cliath.

Fear gnó 
Fear gnó mór-ratha a bhí in Ó Murchadha a rugadh i mBeanntraí i gContae Chorcaí sa bhliain 1844. Sa bhliain 1913 bhí sé ina chathaoirleach ar Chomhlacht Aontaithe Tramanna Bhaile Átha Cliath, agus ba leisean an siopa ilrannach Clery's chomh maith leis an óstán Imperial. Bhí na nuachtáin Irish Independent, Evening Herald agus Irish Catholic faoina smacht freisin, agus bhí sé ina mhór-scairshealbhóir sa chomhlacht farantóireachta B&I Line. Bhí sé ar dhuine den bheagán Caitliceach i saol gnó na hÉireann, ag an am nuair a deireadh le teacht leis an Chinsealacht Phrotastúnach.

Polaiteoir 
Náisiúnaí tábhachtach a bhí in Ó Murchadha freisin, agus seal caite ina Theachta Parlaiminte in Westminster aige. Sa saol príobháideach bhí clú an fhir chineálta fhlaithiúil air, agus bhí pá ard ag a lucht oibre i gcomparáid leis na gnólachtaí eile.

Bhí Ó Murchadha go mór mór in aghaidh na gceardchumann, ó bhí sé den tuairim nár chóir d'aon duine ón taobh amuigh ladar a chur ina chuid gnóthaí, agus thar aon rud eile bhí sé in aghaidh an Lorcánaigh, agus meas an réabhlóidí dhainséaraigh aige air.

1913 
I mí Iúil 1913 tháinig trí chéad fostóir le chéile agus Ó Murchadha sa chathaoir ar an gcruinniú, agus chinn siad ar cur le chéile in aghaidh na gceardchumann. Bhí Ó Murchadha agus na fostóirí eile meáite ar féachaint chuige nach bhféadfadh an Ceardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothar fódú ceart a dhéanamh i measc lucht oibre Bhaile Átha Cliath. 
Ar an 15 Lúnasa 1913 shacáil Ó Murchadha dhá scór oibrí a bhí, dar leis, ina mbaill den Cheardchumann. I rith na chéad seachtaine eile tugadh bata agus bóthar do thrí chéad duine eile.
Ar feadh seacht míonna bhí na mílte is na hathmhílte de lucht oibre Bhaile Átha Cliath. Is é an chiall a bhain an tIrish Independent as an scéal gurbh é an Lorcánach an bithiúnach, ach ar ndóigh, ba le hÓ Murchadha na nuachtáin seo.

Féach ar 
 Stailc agus Frithdhúnadh 1913 (Baile Átha Cliath)

Tagairtí

Léigh freisin 
 Morrissey, Thomas: William Martin Murphy, Life & Times (2011) ISBN 1-906359-62-8

Daoine a rugadh i 1844
Básanna i 1919
Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon
Daoine as Contae Chorcaí
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Lucht gnó
Polaiteoirí na hÉireann
Stair Chontae Bhaile Átha Cliath