Cath Waterloo
Áirítear go bhfuil Cath Waterloo, a tharla ar an Domhnach,  18 Meitheamh 1815,  in aice le Waterloo sa Bheilg i measc na gcathanna is mó tábhacht dar troideadh riamh. Maítear gur mhúnlaigh an cath sin todhchaí na hEorpa ar feadh céad bliain; go deimhin, ní raibh aon mhórchogadh ar an Mór-Roinn i gcaitheamh an ama sin.

Ar an lá úd thug fórsaí na Fraince faoi stiúir Napoleon Bonaparte aghaidh ar chomhghuaillíocht Shasnach, Prúiseach (faoin ordú Gebhard Leberecht von Blücher, Prionsa Wahlstatt) srl. a bhí faoi stiúir an Mharascal Machaire Arthur Wellesley, nó  Díuc Wellington mar ab fhearr aithne air in dhiaidh sin.

Ról na nÉireannach 
B'Éireannach é Wellington féin nach raibh iomlán ar a shuaimhneas lena fhéiniúlacht. “Because a man is born in a stable, that does not make him a horse”, ráiteas a leagtar air.

Measadh gur Éireannaigh iad 30%-40̤̤% dá shaighdiúirí Wellington. Mar gur tharla an choimhlint seo i bhfad roimh an athrú mór teanga a bhain leis an nGorta Mór, is cinnte go raibh Gaeilge le clos ar pháirc an áir (b’fhiú leis na húdaráis ‘Rialacha agus Orduithe’ a chur i gcló i nGaeilge sa bhliain 1806 maidir le téarmaí seirbhíse agus pá).  

Bhí plandaí de phórtha uaisle agus sliocht na cosmhuintire ann: 

 an Ciarraíoch Maruice O’Shea, 
 Peter McMullen a chaill dhá ghéag, 
 William Ponsonby a bhí i gceannas ar mharcshlua, 
 Jenny Griffith a chaith trí lá ag cuartú a fir tar éis na cogaíochta 
 James Graham, a thuill clú agus gradam de bharr a ghaiscí.

Tagairtí 

Cogaí Napoléon
Cathanna