An Gnáthrud le Deirdre Ní Ghrianna


Deirdre Ní Ghrianna 
Is í Deirdre Ní Ghrianna an scríbhneoir den ghearrscéal “An Gnáthrud”. Tá an scéal seo suite i mBéal Féirste agus rugadh Deirdre Ní Ghrianna ann. Is iriseoir leis an nuachtán “West Belfast Observer” í.  Bhí cuid mhór dá cuid scríbhneoireachta dá saol agus chuir sí gach rud a bhí baint aici leis ina chuid oibre. Tá an scéal seo bunaithe ar saol Béal Feirste i dTuaisceart Éireann i rith na d’Troiblóidí. Bhí sé seo an-thábhachtach do Dheirdre, mar bhí sí as Béal Fériste. Meastar gurb é an t-eispéireas pearsanta féin leis an saol i mBéal Féirste ná bunús den ghearrscéal. Ba dhuine an-mhór teaghlaigh í féin agus tá sé seo le feiceáil tríd an Gnáthrud. Ba bhean pósta sásta í Deirdre le teaghlach breá cúig. Bhí príomháit ag a teaghlach ina saol agus mar sin, bhunaigh sí an scéal ar saol teaghlach. Tá a cuid oibre an-suimiúil. Éiríonn sí intinne an leitheora a spreagadh tríd a cuid scríbhneoireachta. Is é an fírinne gur scríbhneoir dár dteanga dhúchasach í agus tá an Ghaeilge i bhfad níos fearr Chun an scéal seo a insint.

Achoimre 
Is é Gnáthrud an scéal an chuid is mó ar eolas go maith ó bhailiúchán Deirdre Ní Ghrianna.Tá an scéal seo suite i mBéal Féirste. Lá amháin tar éis na hoibre tráthnóna Dé hAoine bhí Jimmy sa teach tábhairne lena chairde. Bhí sé ag obair go dian ar feadh na seachtaine agus bhí sé tuirseach. Bhí go leor daoine sa teach tábhairne cé a raibh a fhios ag gach duine eile. Bhí siad ag ól lena chéile. Bhí Jimmy ag smaoineamh ar a bhean chéile, cé ag iarraidh na bpáistí. Is í Sarah an t-ainm atá ar bhean chéile Jimmy sa bhaile. Bhí sí ag cur na páistí ina luí agus bhí sí faoi bhrú mar bhí triúr páistí óga aici. Bhí triúr páistí acu – John cé é ceithre bliana d’aois agus an cúpla Elizabeth agus Margaret. Tá an cúpla sé mhí d'aois. Ba smaoineamh Sarah é do jimmy dul chun a chairde a fheiceáil. Ní raibh Jimmy ró-sásta faoin dul amách. Bhí Sarah ag iarraidh jimmy dul go dtí an teach tábhairne toisc go raibh eagla uirthi go mbeadh daoine ag caint mar gheall orthu más rud é nach raibh. Bhí sé seo go páirteach leis na trioblóidí sa cheantar ag an am. Bhí gach duine eile i bhfoirm mhaith sa teach tábhairne. Bhí craic acu agus bhí siad ag gáire. D’ordaigh Jimmy deochanna dá chairde, ach ní raibh Billy (cara Jimmy) ag iarraidh ach deoch beag. Cheap Jimmy go raibh sé greannmhar. Bhí a fhios aige go mbeadh sé ina shuí sa bhéar go deireadh na hoíche. Bhí Billy ar a sháimhín só sa bhear ach ar an oíche sin áfach, bhí sé ag céiliuradh a gharmhac nua. Ní raibh ag éirí le Billy ar an láthair tógála agus shocraigh Jimmy cuidiú leis sa phost. Bhí sé ag leagan na brící go mícheart. Ach gurb é Jimmy an duine deas a chabhraigh sé lena chara amach. D’fhéach Jimmy ar na fir eile. Bhí seisean breá sásta filleadh chun tí, agus ní raibh fhios aige cén fáth nach raibh fonn ar na “pótairí” dul abhaile. Nuair a bhí sé sa bharra ní raibh aon rud déanta aige ach smaoineamh ar a theaghlach álainn ina bhaile deas. Smaoinigh sé freisin ar an t-ádh a bhí sé toisc go raibh an teach glan i gcónaí ag Sarah, ó bhun go bharr. Bhain Jimmy níos mó craic as an chomhluadar sa teach tábhairne ná an t-ólachán. Bhí mac ceithre bliana d’aois aige, agus cúpla a rugadh sé mhí ó shin. Bhí teach deas acu, rinne se féin agus Sarah cuid mhór oibre ar an teach.

Chríocnaigh sé a phionta féin agus d’imigh sé, mar ba mhaith leis a theaghlach a fheiceáil. Bhí sé an fhuair. Chuaigh sé go dtí an bhialann Shíneach. An Jasmine Palace an t-ainm a bhí ar an bhialann. Cheannaigh sé curaí agus ‘chop suey’ dó féin agus Sarah. Cé go raibh sé ag feitheamh ar a bhia, shíl sé faoi oíche an oíche a bhí beartaithe aige ag suí síos ag féachaint ar an teilifís le Sarah agus ag caint lena chéile. Rinne sé sona air. Bhí déagóirí drochbhéasacha ann. Dúirt Liz, an bhean ag obair sa bialann, nach raibh a leithéid coitianta. Labhair liz agus jimmy lena chéile le tamall. Dúirt Jimmy le Liz faoi a theaghlach agus go raibh sé ag dul abhaile go luath chun iad a fheiceáil. Bhí Liz faoi léigear ar Jimmy ach bhí cuid de dhliteanas aige mar a thréigean sí a leanaí óga. Ó shin i leith bhí a fhios ag Liz go raibh Jimmy difriúil don chuid is mó fir. Bheadh sé in áit a bheith ina theaghlach in áit sa teach tábhairne. Tháinig déagóir chuig Jimmy ag iarraidh airgid. Níor ghabh an rógaire fiú buíochas leis. Níor thaitin Jimmy cad a caint siad faoi. Fuair sé an bia agus bia le na mbean chéile, Sarah. Tar ais sin, thósaigh sé ag shiúil abhaile. Chuir sé an mála bia faoina chasóg/ascaill chun é a choinnilt te. Nuair a d'fhág sé go bhféadfadh Jimmy go léir smaoineamh ar a bhean chéile sa bhaile le dhá phláta agus dhá dheoc ag fanacht sna Síne. Bhí siad ag dul chun suí a dhéanamh ar an tine agus scíth a ligean don deireadh seachtaine tar éis seachtaine fada oibre. Go tobann, tharla teagmhail uafásach. Scaoil fear óg urchar as gunna agus mharaigh sé Jimmy. Fagadh sé ina luí ar an tsráid. bhí fuil ann timpeall air. Níor thug Jimmy bocht abhaile chun a bhean agus a leanaí álainn a fheiceáil arís. Dúnmharaíodh Jimmy ar bhealach éadrócaireach agus croí. Ní raibh a fhios ag an duine ar Jimmy ach chaill sé a shaol mar gheall ar chreideamh. Ba ghnáthrud é sin i dTuaisceart Éireann ag an am sin le linn na dTriblóidí. 

Is é bunús na scéal seo na trioblóidí sa tuaisceart. Is mian leis an scríbhneoir daoine a thaispeáint go díreach cé chomh dona is féidir na huaire tromaithe seo agus an chaoi a bhfuil foréigean ag glacadh leis sa tsochaí. Mar gheall ar an bhfíric go bhfuair fear neamhchiontach bás ar chúis ar bith, tá sé chomh dona. Ghlac fir óga míshásta saol an duine ach chun seastán a dhéanamh. Taispeánann an deireadh bríomhar a mhéid na fadhbanna i dtuaisceart na tíre agus an chaoi a bhfuil foréigean is coitianta. Ba é a chríochnú brutach sampla simplí den áit mícheart ag an am mícheart.

Príomhcaractair

Jimmy 
Fear maith ba ea agus bhí sé i ngrá go mór lena bhean chéile Sarah. Tá triúr páistí acu – John (4) agus an cúpla Elizabeth agus Margaret (6 mhí). Bhí sé ina briceadóir. Is Billy a phríomhchara agus chuaigh sé go dtí an teach tábhairne go mion minic leis. Níor ól sé mórán sa teach tábhairne i gcomparáid lena chairde eile. Bhí sé dílis do a bhean agus na páistí an t-am ar fad. Mhothaigh sé ciontach as a bheith sa teach tábhairne agus sin tuige chuaigh sé abhaile luath gach oíche Aoine. Is cosúil gur Protastúnaigh atá ann leis na hainmneacha atá ar na páistí. Mar shampla, Elizabeth.

Sarah 
Is bean óg álainn, dhílis agus chiallmhar a bhí inti. Bhí sí ina mháthair an mhaith dona páistí agus tá grá an-mhór aicí do Jimmy. Chuidigh sí le Jimmy teach a thógáil agus is bean láidir í. Bhí sí iontach bródúil as a teaghlach agus lig sí do Jimmy dul go dtí an teach tábhairne gach Aoine mar ní raibh sí ag iarraidh daoine a cheapadh go raibh Jimmy faoi smacht aicí. Is cinnte go mbeidh sí croíbhriste ag deireadh an scéil nuair a gheobhaidh sí amach go bhfuil Jimmy marbh.

Carachtair eile

Liz 
Freastalaí sa bhialann Shíneach atá inti. Is duine tuisceana é Jimmy mar tá trua aige do Liz. Níl saol sona sásta ag Liz maidir faoina phósadh féin agus tá trua ag Jimmy di nuair a labharann sé faoina theaghlach féin go bródúil. Tá muinín ag Liz le Jimmy fosta mar insíonn sí scéalta príobháideach dó.

Billy 
Bhí Billy ina chara ar Jimmy. Chaith sé a chuid ama san teach tábhairne. Ón scéal, is cosúil go bhfuil fadhb óil ag Billy toisc go bhfuil sé i gcónaí ag an mbarr ag deireadh na hoíche agus nach maith le deochanna beaga. Tá a fhios aige go maith agus duine le go leor cairde de réir na scéal.

Deagóirí 
Tá ról ollmhór ag na déagóirí sa scéal. léiríonn siad an méid a fheiceann go leor mar an déagóir déag, droch-íogair agus ag gníomhú go míchuí. Tá an uathu ar an mbealach a labhraíonn siad le Liz sa Sínis. Ansin tá siad an-imeaglú agus cuirfidh siad jimmy ar fáil as airgead. Nuair a thugann sé airgead dóibh ní léiríonn siad aon mhodh agus gan gáire. Tá a n-dearcadh míshásta agus ar an drochuair is coitianta iad. Is é aidhm na déagóirí seo ná an foréigean atá ann i measc na n-ógánaigh níos óige a thaispeáint agus an chaoi a bhfuil an choir gunna fíor. Tá sé freisin léiriú a dhéanamh ar thionchar na dtrioblóid i dtuaisceart Éireann o háirithe i mBéal Féirste.

Téama an Scéal

Foréigean 
Baineann an scéal seo le foréigean i gcodarsnacht le saol an teaghlaigh.   Is gearrscéal nua-aimseartha é ina fhaigheann muid léargas cumasach ar “Thrioblóidí” an Tuaiscirt.  Is fear mór clainne é Jimmy atá sásta ar fad lena bhean chéile.  Is é tragóid an scéil go maraítear fear ionraic cosúil le Jimmy.  Mar a dhéantar sa ghearrscéal nua-aimseartha, dírítear ar smaointe an phríomhcharachtair gan miontuairiscí a thabhairt ar a shaol. B’fhéidir gur thréig teaghlach Caitliceach an teach a cheannaigh Jimmy agus Sarah, mar deirtear linn go raibh sé dúnta suas le fada.  Seans gur Protastúnaigh iad mar tá an cúpla ainmnithe i ndiaidh Bhanríona Shasana agus a deirfiúr, Elizabeth agus Margaret.  B’fhéidir gurbh é sin an “fáth” a raibh tóir ar Jimmy bocht.

Grá 
Tá ról mór ag grá freisin i scéal gnathrud. Is é an grá jimmy a léiríonn dá bhean chéile an fhoirm is soiléire. Ar fud na scéal, ó thús go deireadh, ní dhéanann Jimmy ach smaoineamh ar a bhean agus a leanaí. Tá sé bródúil as a bhfuil sé ag smaoineamh ar an teaghlach a bhfuil sé ar ais ina bhaile. Is téama an-choitianta é, áfach, sa scéal seo is mothúchán croíbhriste é an grá a bhraitheann muid mar gheall ar an deireadh foréigneach. Is téama an-láidir é grá a bheith in aon scéal mar go bhfuil sé ar cheann de neart mór. Is é an grá atá le Jimmy ná bean agus leanaí is féidir le go leor daoine a bheith bainteach leis. Cúram sé dá theaghlach den chéad uair agus tagann gach rud eile sa dara háit. Ar an mbealach a thosaíonn sé an scéal ag smaoineamh ar a bhean chéile agus ar an mbealach a chríochnaigh sé, tá sí ina intinn freisin. Taispeánann sé neart an ghrá sa scéal seo.

Troiblóidí i dTuaisceart na hÉireann 
Gan dul isteach i doimhneacht an iomarca, is léir go bhfuil na huaire trioblóideacha sa tuaisceart ina phríomhthéama sa scéal. Cé nach deir sé é. Tá na comharthaí go léir ann agus ar an drochuair is é an réaltacht brónach atá ag an sochaí áirithe sin.

Tá an scéal go léir ar fad i gcroílár agus ar shaol fíor. Is scéal é atá scríobh as Gaeilge agus is é scéal ag scríobh ag bean a d'fhéach sé ar na hiarrachtaí ar dtús. Bhí bean de go leor buanna ann. Is í an scríbhneoireacht is mó atá le feiceáil. Chuir sí an-chuid ama agus iarracht i ngach ceann de na gearrthóga agus na hailt a scríobh sí. Is scéal an-suimiúil agus athlonnú é an Gnáthrud. Tugann sé ionadaíocht chruinn ar mhéid na dtrioblóid i mBéal Feirste agus mar a maraíodh daoine ar na rudaí is simplí. Bhí na 'cumhachtaí' glactha. D'fuair Jimmy bás mar gheall ar a reiligiún, creidtear gur fuair sé fear neamhchinnte. Tá an scéal seo agus Deirdre Ní Ghrianna ina bhuanna iontach.

Tagairtí