Amadou Hampâté Bâ
Amadou Hampâté Bâ a shekara ta(1900-1991) ya na ɗaya daga cikin manyan haziƙan ilimi da adabi na Afirka a ƙarni na ashirin.(20) Masanin tarihi kuma mai tattarawa kuma mai fassarar rubuce-rubucen baka da na al'adun gargajiya, ya kuma kasance mawaƙi a cikin garinsa na Fulfulde kuma marubucin cin kyaututtuka da karatun littattafai da yawa (kundin tarihinsa biyu da kuma littafin da aka kafa a Faransa ta Yammacin Afirka). , haka kuma mai magana da yawun fahimtar darikun Sufaye game da addinin Islama da akidar addini. Daga karshe aka sanya shi cikin majalisar zartarwa ta UNESCO, har ma ya taba zama jakadan kasar Mali a Côte d’Ivoire. A yayin aikinsa ya tattara manyan rumbun adana bayanan mutane. A yau da yawa suna aiki tare da ayyukan da aka buga na Hampâté Bâ, waɗanda aka fassara daga Faransanci zuwa yarukan Turai da yawa, da Jafananci. Batutuwan da binciken wani adadi kamar Hampâté Bâ ya gabatar suna da yawa, kodayake ɗayan manyan tambayoyin shine ra'ayin "al'adar" Afirka ta fuskoki daban-daban na kalmar. Hampâté Bâ watakila an fi saninsa da kalaman da aka nakalto: "Duk lokacin da wani dattijo ya mutu a Afirka, to kamar laburare ne ya ƙone" ("En Afrique, quand un vieillard meurt, c'est une bibliothèque qui brûle ”). Hampâté Bâ ya yi ikirarin cewa shi matsakaici ne don adanawa da watsawa / fassara wannan ilimin baka da fasaha a cikin Afirka zuwa ga masu sauraro daban-daban. Taron bitar "Sake Ganin Oeuvre na Amadou Hampâté Bâ" a Cibiyar Nazarin Afirka ta Leiden a ranar 17-18 ga Satumba shekara ta 2007 ya tattara masana daga Afirka, Turai da Arewacin Amurka waɗanda ke aiki a kan ouuvre na Hampâté Bâ. Mahalarta taron, wadanda suka hada da masana adabi, masana tarihi, masana kimiyyar zamantakewar al'umma, da masana falsafa sun binciko yadda aka tsara da gina wakilan Hampâté Bâ na al'adun Afirka (musamman na na Fulbe), yadda suke da alaƙar damuwarsa da addini da siyasa. a Afirka ta mulkin mallaka da bayan mulkin mallaka, da alakar sa da shugabannin addinai na musulmai da masu fada aji a siyasance a kasarsa ta Mali da Cote d'Ivoire, da kuma hadin gwiwar sa da wasu Turawa da Afirka masu kulla da al'adun Afirka. Bugu da kari, makasudin shine a yi tunani mai zurfi game da juriya da canjin sha'awar aikin Hampâté Bâ.