Bandele Omoniyi
Bandele Omoniyi (an haife shi 6ga watan Nuwamba na shekara ta alif ɗari takwas da tamanin da hudu (1884) – ya mutu a shekara ta alif ɗari tara da sha uku(1913)  ɗan Najeriya ne mai kishin kasa wanda aka fi sanin sa da littafinsa A Defence of the Ethiopian Movement a shekara ta alif ɗari tara da takwas(1908), ya buƙaci yi masa sauye-sauyen siyasa a ƙasashen da suka yi wa mulkin mallaka, yana mai gargadin cewa in ba haka ba juyin juya hali na ƙasar Afirka na iya kawo karshen mulkin Birtaniya.  A cewar Hakim Adi, yana ɗaya daga cikin misalan farko na dalibin Afirka ta Yamma mai fafutukar siyasa a Biritaniya .

Tarihin Rayuwa 
An haifi Bandele Omoniyi a birnin Legas, a Najeriya a yau, kuma iyayensa sun sayar da filayensu don biyan kuɗin karatunsa a Burtaniya, inda Omoniyi ya fara zuwa a shekarar (1905) Ya shiga Jami’ar Edinburgh a shekarar (1906) don karantar ilimin shari’a, daga karshe ya daina karatunsa yayin da ya ƙara tsunduma cikin harkokin siyasa gadan-gadan, inda ya rungumi aikin jarida mai adawa da mulkin mallaka a cikin littattafan gurguzu, Scotland da Najeriya.  Ya rubuta wa 'yan siyasar Birtaniya daban-daban, ciki har da Firayim Minista, Henry Campbell-Bannerman, da kuma shugaban jam'iyyar Labour Ramsay MacDonald nan gaba, yana neman wakilci ga 'yan Afirka a yankunan da suka yi wa mulkin mallaka.

Sukar mulkin mallaka
A cikin a shekara ta (1907) Omoniyi ya soki mulkin mallaka a cikin jerin wasiku zuwa ga Mujallar Edinburgh. Ya kuma rubuta labarai ga jaridun Afirka ta Yamma, kuma a cikin shekara ta (1908) ya buga babban aikinsa, A Defence of the Ethiopian Movement, a Edinburgh, yana sadaukar da shi "ga 'Yan Majalisar Dokokin Biritaniya Mai Girma da Girmamawa".

An kama shi
Daga baya Omoniyi ya koma Brazil a wajajen shekara ta 1910, inda daga bisani aka kama shi kan harkokin siyasa. Ya ƙi yarda da taimako daga Ofishin Jakadancin Burtaniya. An ɗaura shi, ya kamu da cutar beriberi kuma ya mutu yana da shekaru 28.

Manazarta 

Haifaffun 1884