Fatima al-Fihriya
Fatima bint Muhammad Al-Fihriya Al-Qurashiya (larabci| فاطمة بنت محمد الفهرية القرشية) ita balarabiya ce kuma musulma, ita ce kuma macen da ta kafa cibiyar bayar da ilimi na farko wadda ake bada shaidar digiri mafi dadewa a duniya, kuma har yanzu yana nan yana aiki, wato jami'ar Al Quaraouiyine dake Fes, a kasar Morocco a shekara ta 859 CE.. Ana kuma san ta da  ("Uwar Yara").  Al-Fihriya ya rasu a wajen shekara ta 880 miladiyya.   Daga baya masallacin al-Qarawiyyin ya zama cibiyar koyarwa, wadda ta zama jami'ar al-Qarawiyyin ta zamani a shekarar 1963.  Ibn Abi Zar' (d. tsakanin 1310 zuwa 1320) ne ya ba da labarinta a gidan Aljannar Shafuka (Rawd al-Qirtas) a matsayin wanda ya assasa masallacin.  Tun lokacin da aka fara ambatonta shekaru da yawa bayan mutuwarta, labarinta ya yi wuya a iya tabbatar da ita kuma wasu masana tarihi na zamani suna shakkar ta wanzu.

Labari bisa ga mahangar gargajiya 

Ba a san komai game da rayuwarta ba, sai dai abin da masanin tarihin karni na 14 Ibn Abi-Zar' ya rubuta.  An haifi Fatima a shekara ta 800 miladiyya a garin Kairouan da ke kasar Tunisia a yau . Ita kuwa balarabe ce daga zuriyar Kuraishawa, saboda haka nisba “al-Qurashiyya”, ‘Qurayshi’. babban ƙaura zuwa Fez daga Kairouan. Kodayake danginta ba su fara arziki ba, mahaifinta, Mohammed al-Fihri, ya zama ɗan kasuwa mai nasara. Lokacin da ya rasu, wannan dukiyar Fatima ce, da ‘yar uwarta Maryam. Da wannan kudin ne suka ci gaba da barin gadon su. Al-Fihriya ta yi aure, amma mijinta da mahaifinta sun rasu jim kadan bayan daurin auren. dukiyarsa ga Fatima da 'yar uwarta, 'ya'yansa tilo. Ita da ‘yar uwarta Maryam sun yi karatu mai kyau kuma sun yi karatun Fiqhu da Hadisi, ko kuma tarihin Annabi Muhammad. Dukansu sun ci gaba da samun masallatai a Fes: Fatima ta kafa Al-Qarawiyyin kuma Maryam ta kafa Masallacin Al-Andalusiyyin .  Wannan tunani ya taso ne saboda yadda duk musulmin da suke gudun hijira kamar Fatima da iyalanta, duk suna tara bakin haure ne masu ibada masu kishin koyi da nazarin imaninsu. Tare da yawan baƙi kamar yadda akwai, akwai cunkoso kuma babu isasshen sarari, kayan aiki, ko malamai don ɗaukar su.

Tarihi 
Wasu masana tarihi na wannan zamani sun yi tambaya game da tarihin wannan labari waɗanda ke ganin alamar wasu ƴan'uwa mata biyu da suka kafa manyan mashahuran masallatai biyu na Fes a matsayin mafi dacewa kuma mai yiwuwa ya samo asali daga almara.    Ibn Abi Zar shi ma masana tarihi na wannan zamani sun yi la’akari da shi a matsayin tushen da ba shi da tabbas.  Masanin tarihi Roger Le Tourneau ya nuna shakku kan gaskiyar labarin al'ada na Fatima ta gina masallacin Qarawiyyin da 'yar uwarta Maryam ta gina masallacin Andalusiyyin. Ya lura cewa kamanceceniya ta ’yan’uwa mata biyu da masallatai biyu ya yi kyau ba za a iya zama gaskiya ba, kuma mai yiwuwa almara ce ta addini.  Jonathan Bloom, masanin gine-ginen Islama, ya kuma lura da rashin yiwuwar kamala. Ya bayyana cewa labarin kafuwar masallacin na gargajiya ya fi tatsuniya fiye da tarihin ilimi kuma ya nuna cewa babu wani bangare na masallacin a yau da ya wuce karni na goma. 

Ɗaya daga cikin manyan ƙalubalen da ke tattare da labarin na gargajiya shi ne wani rubutu na tushe da aka sake ganowa yayin da ake gyare-gyare a masallacin a ƙarni na 20, wanda a baya an ɓoye shi a ƙarƙashin filasta tsawon ƙarni. Wannan rubutu, wanda aka sassaƙa a jikin katakon itacen al'ul kuma an rubuta shi cikin rubutun Kufik mai kama da rubutun tushe a cikin ƙarni na 9 na Tunusiya, an same shi a jikin bangon da ke sama da yiwuwar ginin mihrab ɗin na asali na masallacin (kafin ginin ginin daga baya). Rubutun, wanda Gaston Deverdun ya rubuta kuma ya fayyace shi, ya shelanta kafuwar "wannan masallacin" (    ) na Dawud bn Idris (dan Idris na biyu wanda ya jagoranci wannan yanki na Maroko a lokacin) a Dhu al-Qadah shekara ta 263 bayan hijira (Yuli-Agusta na shekara ta 877 miladiyya ).  Deverdun ya ba da shawarar cewa rubutun na iya fitowa daga wani masallacin da ba a san ko wanene ba kuma an tura shi nan a wani lokaci na gaba (watakila karni na 15 ko na 16) lokacin da aka sake farfado da martabar Idrisid a Fes kuma irin wadannan kayan tarihi sun kasance suna da isasshen mahimmancin addini don sake amfani da su a wannan. hanya.  Sai dai kuma, malami Chafik Benchekroun ya yi jayayya a baya-bayan nan cewa, bayanin da ya fi dacewa shi ne, wannan rubutun shi ne ainihin rubutun harsashin ginin masallacin Qarawiyyin da kansa kuma mai yiwuwa an rufe shi a karni na 12 kafin zuwan Almohad a birnin.  Bisa ga wannan hujja da kuma yawan shakku game da labarin Ibn Abi Zar, ya yi nuni da cewa Fatima al-Fihriya ta yiyuwa wata fitacciyar jaruma ce ba ta tarihi ba.

Manazarta