KYAUTA A MAHANGAR ADDININ MUSULUNCI.


KYAUTA A MAHANGAR ADDININ MUSULUNCI. 
Al’amarin kyauta a mahangar addinin Musulunci, ana iya cewa baiwa ce, kuma ibada ce  muhimmiya. Bisa dalilin muhimmancinta yasa Allah (S.W.T) Ya yi ummarni da yin kyauta.  A  ɗaya ɓangaren, sai aka kwaɗaitar da yawaita kyauta tare da bayyana fa’idojin da kyauta ke jawowa wanda ya yi ta. Akwai ayoyi da yawa waɗanda aka tsoratar da yin rowa, tare da nuna illolin da take jawo ma mai yinta, watau marowaci.

Bayan ayoyin Ƙur’ani kuma,  akwai hadisai masu yawa da suka nuna muhimmancin kyauta. A musulunci an kira kyauta (bayarwa) da sunaye daban daban kamar: zakka da zakkatul fitir (zakkar kono) da  imfaƙi(ciyarwa) da waƙaf (bayar da gida ko gona ko makaranta) da wasiyya da layya da hadaya da sauransu.

Kyauta Da Sadaka

Kyauta da Sadaka suna da kusanci da juna matuƙa don sun yi kama, sau da yawa abin dakan bambanta su ita ce niyya.

Manzon Allah (SAW) yana kar:ar kyauta, amma ba ya karɓar sadaka. Bukhari 3.751. 

Manzon Allah (saw) ya tabbatar cewa kar a bai wa iyalan gidan Muhammad sadaka. Muslim ya riwaito. 

Abu Huraira ya ce: wata rana Hassan ya ɗauki ƙwayar dabino. Manzon Allah  ya ce kai fito da shi ba ka san mu ba ma cin sadaka ba? Fiƙhus sunna 3.73B	  

An taɓa bai wa Barira sadakar nama, amma ta kawo wa Annabi (SAW), sai Annabi ya ce: ke sadaka a gareki mu kuma ya zama kyauta. Bukhari 2.571.

Daga Abu Huraira ya ce: "Idan aka kawo abinci zuwa ga Manzo Allah(SAW), yakan tambaya cewa kyauta ko sadaka? Idan aka ce sadaka ce, sai ya ce Sahabbai su ci, amma in aka ce kyauta ce, sai ya ci tare da Sahabbai. 3.750.

Zakkah: Sadaka (kyauta) ce ta wajibi watau 	ita farilla ce, amma ga mai wadata.

Sadaƙatul Jariya: Manzon Allah (SAW) ya ce: Idan mutum ya mutu dukkan ayyukansa sun yanke.  In ban da ayyuka uku, sadaka mai gudana da ilmin da ya koyar ake aiki da shi, sai kuma natsattsen Ɗa wanda zai rinƙa yi masa addu’a. Fiƙhus Sunna 104 A.   

Daga Anas Bin Malik ya ce: Duk wanda ya dasa bishiya ko ya shuka ɗan itace ya tsira ya yi Ƴaƴa , wani tsuntsu ko dabba ko mutum ya ci daga gareta. Wannan kamar sadaka ce mai gudana.Bukhari 3.513 

Shari’ar  Musulunci ta sharɗanta wasu hukunce-hukunce don ladabtarwa, a inda ta yanke cewar a ciyar da abinci (kyauta) ko a ƴanta baiwa. Kamar wajen kaffarar azumin watan ramalana, inda aka ce duk wanda ya karya azumi da gangar, sai ya yi azumi sittin, ko ya ƴanta baiwa, ko ya ciyar da mutane sittin. Wannan ciyarwa alama ce ta kyauta wadda yake kishiyar rowa ce, don haka Musulunci ba ya son Musulmi ya zama marowaci. 

Bayan wannan kuma sai kaffarar rantsuwa, nan ma ko dai mutum ya yi azumin kwana uku, ko ya ciyar da mutane goma abincin da zasu  ƙoshi. 

Bayan wannan tsari kuma, sai ɓangaren da aka umarci Musulmai da su yi kyauta, su ba da zakka da sadaka da waƙafi. Dukkan waɗannan suna korar ko kawar da rowa a tsakanin Musulmai. 

Sada Zumunci Da Kyauta

Ana iya sada zumunci ta hanyar yin  kyauta, zumuncin zai iya kasancewa naka ko na waninka. Bayan haka kuma zai iya faruwa a tsakanin mutane rayayyu (masu rai) da matattu (waɗanda suka rasu). Haka iyaye ko mata ko yayye da sauransu. 

“Manzon Allah  (Sallallahu Alaihi Wasallam). Ya kasance ya rinƙa bayar da kyauta zuwa ga ƙawayen Khadija matarsa ta farko ko bayan da ta rasu. A’isha (R.A.) ta riwaito cewa: “Ban taɓa jin kishin wata mata daga cikin matan Manzon Allah ba, kamar yadda nake kishin Khadija, duk da yake ban taɓa ganinta ba.

Manzon Allah yakan yawan tuna ta tare da ambatonta, kuma in ya yanka rago yakan ɗebi naman ya bayar ya ce a kai wa wasu daga ƙawayen Khadija.  Wata rana na taɓa ce masa ka damu da Khadija matuƙa, tamkar ba wata mace a faɗi duniyar nan sai  Khadija. Yace: “ Khadija  ta yi min  komai a rayuwa wanda ba wani da ya yi min kamar haka, sannan  daga gareta na samu Ƴaƴa ”.   Bukhari 5.166.

Akwai wani bayani wanda ya faru a zamanin Sahabbai, inda Abdullahi Ibn Umar zai tafi  aikin hajji. Suna cikin tafiya da jama’arsa, sai suka haɗu da wani Balaraben ƙauye. Abdullahi Ibn Umar  nan da nan, sai ya ɗauki abin hawansa da jabba ya ba shi, sannan kuma ya girmamashi. Bayan sun rabu sai aka tambayi Ibn Umar game da wannan mutumin, sai Ibn Umar yace:

"Mahaifin mutumin abokin Sayyidina Umar Bin Khaɗɗaf ne”. Ibn Umar ya ƙara da cewa: Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce: “ku sadar da zumuncin da iyayenku suke yi suna raye ko bayan sun rasu”.

Kyauta Ga Maƙwabci:

A’isha ta ce: “Ya Manzon Allah, ina da maƙwabta biyu wane zan bai wa kyauta daga cikinsu? Manzon Allah ya ce: “ki bai wa wanda ƙofarsa ta fi kusa da ke. Bukhari. 3.767    

A’isha (R.A.) ta riwaito cewa: Manzon Allah yana yanka akuya ya rarrabar da naman, sai ya tambaya ko akwai abin da ya rage?A’isha ta ce saura karfata, sai Annabi ya ce nama na nan, karfata ce aka rasa.Tirmizi ya riwaito.

Ladubban Kyauta a Musulunci:

Kyauta na da wasu ladubba waɗanda  shari’a ta tsara don al’umma su kiyaye.  Akwai na umarni da kuma na hani da na kwaɗaitarwa da na tsoratarwa da sauransu.

Abubuwa Da Suke ɓata Kyauta Ko Sadaka

Akwai wasu abubuwa waɗanda mutum zai yi su ɓata masa kyauta ko sadakar da ya yi. Da farko akwai riya ko gori ko zobe ko tasau da sauransu. 

Riya

Na nufin ka yi wa mutum kyauta ko sadaka ba wanda ya sani, ka zo kana bayar da labari don a yaba maka. Tabbas riya  na ɓata aiki komai yawansa.

Gori

Na nufin ka yi wa mutum kyauta ko sadaka, amma daga baya ka rinƙa cewa, ashe  ba na yi maka kaza da kaza ba?   Haƙiƙa gori na ɓata kyauta ko sadaka saboda tana tozarta wanda aka yi wa.  Wannan  ya sa Manzon Allah ya hana, Allah (swt) Ya hana a cikin Alƙur’ani a inda Yace: “kar ku ɓata sadakar ku da gori da zobe”

Zobe

Na nufin ka yi wa mutum kyauta ko sadaka, amma daga baya ka ƙwace abin da ka bayar.  Wannan shi  ma shari’a ta hana, saboda ta haifar ƙiyayya a tsakanin wanda aka yi wa kyauta ko sadaka da wanda ya yi.  

Bisa kyakkyawar  ɗabi’a duk wanda ya aikata wannan ana ɗaukarsa ƙaramin mutum. Bisa shari’a kuwa, shi ma wannan abin ƙyama ne. Akwai wani hadisi mai yin haka ya yi kama da kare. Domin kare ya ke yin amai sannan daga baya yana dawo ya lashe abisa. 

Tasau

Na nufin mutum ya yi wa budurwa ko bazawara toshi (kyauta).  Bayan ya yi  mata toshi  sai daga baya ya tayar  da kyautar wato ya ƙwace. Bisa kyakkyawar  ɗabi’a duk wanda ya aikata wannan ana ƙaukarsa ƙaramin mutum ma’ana mai ƙaranta. Duk wanda aka san shi wannan hali ba ya yin farin jini a gari. Bugu da ƙari Ƴanmata kan guje shi. 

Raina Kyauta

A al’adance an hana mutum ya raina kyautar da aka yi masa, saboda Bahaushe ya ce: “maraina  kaɗan ɓarawo ne”, ko “lomar hasafi ta fi kaɓakin tsiya” ko “da babu gara ba daɗi”. 

Haka kuma ko a musulunce shari’a ta hana raina kyauta kamar a wani hadisi inda Abu huraira ya ce:Manzon Allah ya ce: “ya ku mata kar ɗaya daga cikin ku ta raina kyautar da ƙawarta ko maƙwabciyarta ko da kofatan akuya ne”.Bukhari 3.740

Daga  Abu huraira ya ce: Manzon Allah Ya ce: zan amsa gayyata walima ko da abincin kofaton akuya ne.

KYAUTAR DA MUSULUNCI KE KYAMA.

Abdullahi bn Umar da Abdullahi Abbas sun ruwaito cewa: Manzon Allah (SAW) haramun ne mutum ya bayar da kyauta ko sadaka, sannan daga baya ya zo ya ƙwace, sai tsakanin uba in yaba ɗansa. Duk wanda yayi kyauta ya koma mata ya zama kare mai yin amai ya dawo lashe. Abu Dauda 1571.

Abu umama ya ruwaito cewa: Manzon Allah yace "duk wanda ya taimaki ɗan uwansa sannan ya karɓI wata kyauta daga gare shi to tinkari wata ƙofa daga ƙofofi riba (rashawa). 1573

Abdullahi bn Ammar bn As ya ce: Manzon Allah ya ce: ba a yarda ba mace ta yi kyauta da wani abu daga kayan mijinta ba, sai da izininsa.  Abu Dauda 1575.

Nu’uman bn Bashir yace: Babansa ya tafi da shi wajen Manzon Allah, ya ce: Na baiwa Ɗana bawa, sai Manzon Allah ya tambaya ka bai wa sauran Ƴaƴanbka kamar haka?  Sai ya ce: a’a, Manzon Allah ya ce: karɓi kyautarka. Bukhari3.759. 

       

A  ƙarshe,  ga  wasu ƙarin hujjoji kaɗan don a sanya su a matsayin madogara. Waɗannan hujjoji sun ƙunshi ayoyin Ƙur’ani da wasu hadisai, da kuma maganganun wasu bayin Allah. 

Gaba Ɗayansu sun yi nuni ne ga fa’idar bayarwa  (kyauta ko sadaka ko zakka)  a Musulunce da kuma cewa bayarwa ibada ce ga mahangar Musulunci. Bayan haka kuma baiwa ce domin kuwa sai wanda Allah Ya yarda da shi yake yin alheri. 

An ambaci sadaka Suratul Baƙara aya ta 219, 270, 272, 274, 291,  Ala’imrana aya ta 92,  134,  Nisa’I aya ta 114,  Tauba aya ta 60, 79, 103,  Nur  aya ta 56, Mujadala aya ta 12, 13,

An yi ummarnin yin sadaka a Suratul Baƙara aya ta 271, 

An ambaci fa’idoji da falalar sadaka Suratul Baƙara aya ta 261, Anfal aya ta 60, Suratul Hadid aya ta18, Tagabun aya ta17.

An tsoratar a kan ƙin yin sadaka Suratul Suratul Isra’il aya ta 28, ayoyi da  surori masu yawa a Ƙur’ani mai girma :

Suratul Isra’il aya ta 29. Kar ka maƙe hannunka ka zama marowaci, kar kuma ka zama almubazzari don kar ka zama abin zargi, ko ka talauce.

A cikin Suratul Laili. Da Suratul Ma’uun, da cikin Suratul Hadid.

Abu Huraira ya ruwaito Annabi ya ce:  “mai kyauta yana kusa da Allah, kuma kusa da Aljannah, kuma kusa da mutane. Amma marowaci kuwa yana nesa da Allah, kuma yana kusa da wuta. Jahili wanda yake yin kyauta ya fi kusa da Allah fiye da mai ibada marowaci. Tirmizi: 580:

Aliyu Ɗan Abi Ɗalib yace: Malami saboda iliminsa yana iya zama mai kyauta. A inda mai dukiya saboda son dukiyarsa yana iya zama marowaci.

A Musulunci, an fifita mai bayar da kyauta a kan wanda yake karɓa. kamar wani hadisi dayace: Hannun sama (Mai bayarwa) yafi hannun ƙasa (mai kar~a) daraja. Duk wannan ana nuna kyawun kyauta fiye da rowa da kuma kwaɗayi.

Ibn Abbas ya ce, Manzon Allah shi ne mafi alheri (Kyauta) a mutane. Ya fi yin kyauta a watan azumi, ya fi iska kyauta.1.1

Abdullahi Bin Amr ya ce, wani mutum ya tambayi Annabi cewa: Wane aiki ne ya fi a musulunci? Sai ya ce ka ciyar da talaka, sannan ka yi sallama ga wanda ka sani da wanda ba ka sani ba. Bukhari 1.11.
 Shafi

Tattaunawa