Bori Da Girka


Bori Da Girka 
Bori Wata hanƴa ce ta bautar Iskoki, kamar yadda Musulmai ke bautar Allah (SWT) da nufin neman biyan buƙata. 

Bunza 1990, Haka kuma Bori wata daɗaɗɗiyar al’ada ce da ake yi a ƙasar Hausa tun kafin zuwan addinin Musulunci. Hanya ce da ake bi wajen bautar iskoki a matsayin addini. Domin nema da samun dukkan buƙatu daga Aljanu ko Iskoki. [{https://amsoshi.com}] 

Masu riƙo da wannan al’ada ta Bori, sun yarda kuma sun amince cewa bautar irin waɗannan Iskoki ita ce hanƴar samun duk wani magani ga marasa lafiya ko masu lalura. 

Uba 2006:304 Sai dai sharuɗan dake cikin wannan addini na Bori shi ne, dole ne sai ka kasance kana da Iskoki da suke a kan ka ko kan ki, kafin ka zamo Ɗan Bori. Idan kuma kana da sha’awar ka shiga wannan addini kuma baka da irin waɗancan Iskoki, sai ka zauna da manƴan Sarakunan Bori da manƴan Bokaye a girka ka, kafin ka samu shiga cikin irin wannan addini.

Haka kuma Bunza, (2006:25) Ya raba Bori ya zuwa kashi huɗu kamar haka:

1- Borin Fage

2- Borin magani

3- Borin giri

4- Borin girka

Bambancin Bori da Tsafi 
Bori wata dabarar warkarwa ce da bokaye suka yi fice da ita. Da Musulunci ya bayyana a ƙasar Hausa ya tarar da ƴan bori ne jagororin al’umma. Da aka rinjaye su, suka miƙa wuya karkace. Kasancewarsu cikin summa kafaru summa amanu sai bori da Musulunci suka cakuɗe wuri ɗaya Musuluncin, sai bori ya koma barbarar yanyawa. Taho-mu-gaman aƙidojin addinin Musulunci da aƙidojin bori ya sa da wuya a tantance kama da wane ba wane ba ne. Bori ba addini ba ne, wata hidima ce da wasu ‘yan tsiraru ke yi wa iskoki tsakanin ƙarya da gaskiya, har abin ya bi jikinsu da hankalinsu suka ɗabi’antu da ɗabi’aɗaya da ake iya rarrabe su da sauran wasu ba su ba (Bunza, 2016:37). 

Tsafi yana nufin bin wasu hanyoyi na gargajiya musamman yi wa iskoki hidima da yanka da bauta domin biyan wata buƙata ko samun wani amfani ko tunkuɗe wata cuta. Hidima a nan, tana nufin yi musu wasu ayyuka ko taimaka musu da abinci ko wasu abubuwa (Bunza, 2006:35). 

Shi kuma, Gobir (2013:370) yana ganin cewa ƴanbori suna cikin nau’i na bokaye a ƙasar Hausa, domin duk wani ƙasurgumin boka daga bori ya fara. ‘Yanbori su suka fi hulɗa da Iskoki, musamman miyagu masu haddasa ciwon hauka da sauran rashin lafiya. Hanyoyin bayar da magungunansu su ne ta fuskar wasan bori da girka.

Asali da Dalili 
Ƴanbori da Matsafa kan yi sanƴa wasu sunaye, musamman na aljanu domin girmamawa da kuma camfi a yanayi na tsoron kar su cutar da su, ko kuma, domin neman biyan buƙata da waɗannan aljanu da sukan sanƴa sunayensu. Da kuma dalili na nisanta kai da cutarwa da kuma dangantankar aljanun da magani da kuma waraka.

Girka 
Wannan na nufin kafe wani abu ko ɗora wani abu a kan wani da nufin a zaunar da wannan abin akan wani. Za a iya tabbatar da wannan ma’ana idan aka dubi Kalmar ‘Girki’. Kowa ya san cewa idan aka ce “Furera tana yin girki”. 

Abin da mutum zai sa ran ya gani shi ne, ya ga an ɗora tukunya a kan murhu ana dafa abinci. Waccan ɗora tukunƴar da ake yi a kan murhu, ita ce girkawar. Amma a harshen Bori idan aka ce ‘girka’ ana nufin zaunar da wasu gungun Aljanu ko Iskoki a kan wani 

Bil’adama da nufin su saba da shi su riƙa yi masa hidima, ta fuskar bayar da magungunan dukkan cututtuka. 

Sannan girka na daga cikin lamura masu wahalar aiwatarwa a cikin aikin Bori, domin sai an tanadi kayayyakin da za a yi amfani da su a wannan aiki na girka. Hakan ta sa ba a iya yin girka a lokaci guda. Kuma dole sai an yi tarayya da juna, wato mutum guda ba zai iya aiwatar da girka shi kaɗai ba.

Bahaushen Girka 
Waƙar Bahaushen Girka wadda Sulaiman Ahmad Tijjani (Farfesan Waƙa) wadda yayi Waƙar Bahaushen Girka, waƙa ce da a cikin ta mawaƙin ya zayyano ma’anar Bori da kuma Ɗan Bori. Da irin zurga-zurgar da ake yi kafin a zama Ɗan Bori. 

Har ya kwatanta shi da ‘Hurtumin Sa’ wato irin artabu da ake yi da gawurtattun Shanu. Da irin yadda suke dalalar da yawu mai yauƙi da kumfa kamar dai yadda Sa mai asurka yake yi. A gaba kuma ya ambace shi da irin Amalen Raƙuma, da irin tsallen da Amalen Raƙumi yake yi a dokar daji, ko a duk lokacin da wani abu ya taso, haka Ɗan Bori yake yi, a lokacin da ake yi masa girka.

An rera wannan waƙa ne domin zayyano lamarin Bori da kuma yadda idan lamura sun gawurta ake tashi daga Ɗan Bori gama-gari a koma ‘girkakken ƊanBori. Kamar yadda mawaƙin ya faɗa tun a farkon buɗe waƙar kamar haka:

Jagora: "Yin baitukan Bahaushen Girka, na san muna da turka-turka Farfesan Waƙa nai waƙa na bankaɗo Bahaushen Girka Har na aza shi bisa misalin ga nan na hurtumi na Sa da asurka" 

Amshi: "Bauri da Bori ware bare baubauniya rawarsu ta dauri Na bankaɗo Bahaushen Girka" 

Amshi: "Bauri da Bori ware bare baubauniya rawarsu ta dauri Ya bankaɗo Bahaushen Girka" 

Jagora: "Yin baitukan Bahaushen Girka na san muna da turka-turka Farfesan waƙa nai waƙa na bankaɗo Bahaushen Girka Har na aza shi bisa misalin nan

na hurtumi na Sa da asurka"

Da sauran baitukan dake cikin Waƙar yadda ya fayyace dukkan yadda bori da girka yake a ƙasar Hausa.

Madogara 
. Gobir, Y. A. (2012). Tasirin Iskoki ga Cutuka da Magungunan Hausawa. Kundin Digiri na uku (Ph.D Thesis). Sashen Koyar da Harsunan Nijeriya, Sokoto: Jami’ar Usmanu Ɗanfodiyo.

. Gobir, Y. A. (2013). Najasa a Mahaɗin Maganin Iska. In Harsunan Nijeriya Volume XXIII, Special Edition. Kano: Centre for the Study of Nigerian Languages, Bayero University. Zariya: Ahmadu 

Bello University Press.

. Guo, Ƙ. (2010). Cultural Difference in Chinese and English Euphemisms. In 

Cross-Cultural Communication, 6(4), 135-141. Canadian: 

Academy of Oriental and Occidental Culture.[{Http://citeseerx.ist.psu.edu}] 

. Kuta, H. M. (2014). Kwatantacin Borin Hausawa da na Gbagyi. Kundin Digiri na Biyu (M.A.Thesis). Sashen Harsunan Afirka da Al’adu, 

Zariya:Jami’ar Ahmadu Bello.

. Yahaya, N. (2012). Euphemism Expressions for 

Death in Hausa Language. In Amfani, A.H. da Alhassan, B.S.Y. da Malumfashi, A. I. da Tsoho, M. Y. da Amin, M.L. da Abdullahi, B. (Editoci). In champion of Hausa cikin Hausa a festchrift in honour of Ɗalhatu Muhammad. Zaria: Sashen Koyar da Harsunan Nijeriya da Afrika, Jami’ar Ahmadu Bello. Zaria: Ahmadu Bello University Press.

. Yahaya, N. (2013). Sááyèn Suna a Ƙasar Hausa: 

Jiya da Yau Taɓarɓarewar Al’adun Hausawa. Zaria: Ahmadu Bello University Presss Limited.