Adegoke Adelabu
Gbadamosi Adegoke Adelabu (An Haife shi ne a ranar 3 ga watan Satumban 1915 - 25 ga watan  Maris 1958), ya kuma kasan ce fitaccen mutum ne a siyasar garin Ibadan sannan daga baya ya kasance na Yankin Yammacin Najeriya kafin samun 'yancin kan ƙasar a 1960. Ya kasance Ministan Albarkatun Kasa da Ayyukan Jama'a na Najeriya daga Janairu 1955 zuwa Janairu 1956 sannan daga baya ya kasance jagoran adawa a Majalisar Yankin Yammacin Turai har zuwa rasuwarsa a 1958. Mutum ne mai dogaro da kai wanda aka haife shi a cikin iyali mai tawali'u amma ya zama jigo a siyasar Najeriya. Ya halarci Kwalejin Gwamnati, Ibadan sannan daga karshe ya zama dan kasuwa. Nasarar aikinsa ta siyasa ta takaice lokacin da ya mutu a hadarin mota, jim kadan kafin Najeriya ta sami 'yancin kai daga Biritaniya.

Adelabu ya kasance mai nuna son kai wanda ya yi imani da cancantar kishin ƙasa, haɗin kan ƙasa da akidar gurguzu mai tsattsauran ra'ayi.

Rayuwar farko 
Adelabu, dan Sanusi Ashinyanbi da Awujola Adelabu.  an haife shi a 1915. Mahaifiyar Adelabu ita ce matar Sanusi ta biyu amma ta mutu lokacin Adelabu yana ƙuruciya sannan ƙaramin Adelabu ya taso daga mahaifiyar mahaifinsa. Daga 1925 zuwa 1929, ya halarci Makarantar St David's CMS, Kudeti, Ibadan sannan ya gama Standard IV da V a CMS Central school, Mapo. Kodayake, Musulma ce, goggon Adelabu tana mai daraja ilimin Yammacin Turai wanda mabiya addinin Kirista a Ibadan suka mamaye, amma ta sami takardar baftisma ga Adelabu wanda ya ba shi damar zuwa makarantun CMS.  Daga 1931 zuwa 1936, ya halarci Kwalejin Gwamnati, Ibadan inda ya kammala karatun sakandare a matsayin babban yaron makarantar. A 1936, ya ci jarabawar shiga babbar kwalejin Yaba kuma ya ci nasarar samun gurbin karatu daga UAC don yin karatun kasuwanci a kwalejin.  Duk da haka, bayan watanni 6 sun bar kwalejin tare da amfani da karatunsa. UAC ta ba shi aiki a matsayin mataimaki ga manajan gundumar Ibadan, wani dan kasar waje mai suna Adelabu ya hadu shekara guda kafin hakan. Aikinsa na farko shi ne rangadin yankunan da ke samar da koko na lardin Ibadan. A karshen rangadin, ya gabatar da shawara game da sake tsara yadda ake rarraba koko da tsarin kasuwanci. Rahoton ya ba shi girma a matsayin mataimakiyar manajan samarwa da UAC. Koyaya, Adelabu ya bar UAC a cikin 1937 kuma ya shiga kasuwancin kasuwanci na samarwa. Bai ci nasara a harkar ba kuma nan da nan ya nemi aikin farar hula.  A cikin 1939, ya zama mai kula da aikin gona sannan daga baya ya zama mai kula da ƙungiyar haɗin gwiwa wanda ke da Akinpelu Obisesan a matsayin shugabanta. Ya kasance tare da haɗin gwiwa har zuwa 1945, lokacin da ya koma UAC. Ya yi nasara a farkon sa na biyu tare da kungiyar amma bayan murabus na mashawarcin sa, Manajan gundumar Ibadan, Richardson Adelabu ya bar kamfanin.  Daga nan sai ya noma kudin shiga daga UAC zuwa kasuwancin ciniki na yadi tare da abokan cinikin Levantine a Ibadan. Ƙananan sarakuna, shugabannin iyali (mogaji) da Olubadan, yawancin su ba su iya karatu ba. Adelabu ya zama mai sha'awar yin aiki a matsayin Sakataren Gudanarwa na majalisar ɗan asalin

Rayuwar siyasa

1949-1953 
Ayyukan Adelabu a siyasa za a iya samun su ne saboda goyan bayansa ga tashin hankali da ƙaramin sarakuna da mogaji ke yi wa Salami Agbaje . An san Adelabu a matsayin mutum mai kaifin basira da halaye na karatu da sarakuna ke buƙata don adawa da Agbaje. Masu tayar da kayar baya suna buƙatar wanda zai taimaka tare da rubuta buƙatun rubutu da sharhi don haɓaka ra'ayinsu kuma sun nemi Adelabu don tallafawa. Adelabu ya tilasta fatan samun aikin Sakataren Gudanarwa. Manufofin sarakunan shine Salami Agbaje, ɗan kasuwa wanda ke riƙe da sarautar Otun Balogun na Ibadan, ya kasance na uku a kan gadon sarauta, mai karatu, mai kuɗi kuma mai tunani mai zaman kansa amma wasu daga cikin sarakunan a Ibadan sun same shi da ƙyama. da yawa daga cikinsu sun kasance masu bin sa bashi. Manyan sarakuna da shugabannin zuriya (mogaji) sun fara kamfen don saka shi don hana shi zama Olubadan . Adelabu ya kasance mai himma a cikin yunƙurin kawar da Agbaje yana ba da sharhin ɗab'i kuma yana taimakawa wajen rubuta takardar koken da sarakunan suka aika wa hukumomin mulkin mallaka. A cikin wannan lokacin, Adelabu ya zama sakataren Egbe Omo Ibile, babbar ƙungiyar da ke adawa da Agbaje kuma Bello Abasi, ɗan Aleshinloye, Olubadan na baya.  Lokacin da shari'ar ta kai ga hukumomin mulkin mallaka, duk da cewa an yiwa Agbaje gargaɗi kuma aka gaya masa ya dakatar da shigar sa cikin karamar hukumar, mahukunta sun yi amfani da damar wajen yin gyare -gyare da suka haɗa da cire ɓangaren Oshun daga lardin Ibadan. Sakamakon bai yi kyau ga ƙungiyoyin Ibadan da yawa ba kuma ƙalilan ƙungiyoyi sun taru don haɗa kan siyasa don kare maslahar Ibadan.

A lokacin zabukan cikin gida a shekarar 1951, Egbe Omo Ibile na Adelabu, Augustus Akinloye, da wata kungiyar matasa daga Ibadan Progressive Union sun kafa Jam'iyyar Mutanen Ibadan a matsayin kalubale ga tsoffin masu gadin kungiyar ci gaban Ibadan. Adelabu ya yi amfani da wasu maganganun kin jinin Ijebu a tsakanin mazauna garin Ibadan musamman bayan asarar raunin Oshun wanda shugabannin Action Group kamar Awolowo, Ijebu-man da Akintola suka goyi bayan. Sabuwar jam'iyyar ta lashe dukkan kujeru shida na Majalisar Yankin Yamma. Koyaya, kawancen da Adelabu ya gabatar don tallafawa NCNC ya rushe kuma hudu daga cikin zababbun membobin sun shiga AG. Daga nan Adelabu ya kara himma a cikin kungiyar NCNC a Ibadan kuma ya zama sakataren Kwamitin Aiki na Yankin Yammacin jam'iyyar yayin da ya sami karbuwa a cikin jam'iyyar a matsayin dan majalisar IPP kadai da ya zauna tare da NCNC. Ba da daɗewa ba bayaninsa ya fara haɓaka a cikin ƙasa cewa a cikin 1952, ya buga littafi, Afirka a Ebullition game da tunanin siyasarsa. Don samar da ƙungiya mai ƙarfi don ƙalubalantar AG a zaɓen 1954, Adelabu ya kafa sabuwar ƙungiya, Ƙungiyar Masu Biyan Haraji ta Ibadan wacce yunƙurin jawo hankalin jama'a biyo bayan sake fasalin haraji. Daga nan kungiyar ta kulla kawance da wasu kungiyar manoma da ake kira Maiyegun don zama Mabolaje Grand Alliance.

1954–1958 
Adelabu da ƙungiyarsa sun ba da dandalin adawa ga IPU da AG da suka mamaye majalisar gundumar. Ya yi adawa da sharuddan majalisar gundumar na sake fasalin haraji da rawar da shugabannin tsararraki (mogajis) ke takawa a matsayin mai goyon bayan ikon gargajiya da dabi'u.  A lokacin zabukan cikin gida a 1954, kawancen ya lashe mafi yawan kujeru a cikin gundumar Ibadan, wanda ya share fagen Adelabu ya zama shugaban gundumar.  Ya zama shugaban Kwamitin Kudi da duk wani kwamiti na dindindin na majalisar.  A zaben tarayya a shekarar 1954, Adelabu kuma ya lashe kujerar majalisar wakilai kuma jam’iyyarsa ta lashe mafi yawan kujerun majalisar wakilai. Daga baya ya zama Mataimakin Shugaban Kasa na farko na NCNC kuma ya nada Ministan Ayyukan Jama'a, mukamin da ya rike tare da matsayinsa na shugaban gundumar Ibadan daga Janairu 1955 zuwa Janairu 1956.

A cikin 1955, gwamnatin Adelabu ta kasance batun bincike kan zargin almundahana a cikin gundumar.  Gwamnatin yankin Yammacin da AG ta mamaye ita ce ta kafa binciken. Ya yi murabus daga mukaman biyu bayan rahoton binciken da aka gudanar kan harkokin majalisar gundumar. An maye gurbinsa da JM Johnson a matsayin Ministan Ayyukan Jama'a. A shekarar 1956, Adelabu ya sake tsayawa takarar kujerar majalisar yankin amma a wannan karon a matsayin shugaban NCNC a yankin Yammacin kasar. Da fatan zai jagoranci jam'iyyar zuwa ga nasara, ya ba da odar tufafi da rubutun Adelabu, Firimiyan Yankin Yamma. Duk da haka, jam'iyyar ta rasa kujeru mafi rinjaye zuwa Action Group. Daga nan Adelabu ya zama jagoran adawa a majalisar dokokin Yammacin Turai.  Bayan asara, Adelabu ya nemi ya sassaka wata Jaha ta Tsakiya daga Yankin Yamma. Sabuwar jihar za ta kunshi cibiyoyin NCNC ne na lardunan Oyo, Ibadan da Ondo. Koyaya, an yi watsi da shawarar a cikin 1958 dangane da rabe -raben da aka gabatar akan galibi akan layin jam’iyya.  A shekarar 1958, Adelabu ya yi adawa da jagorancin Azikiwe saboda goyon bayan da yake da shi ga gwamnatin kasa mai sassa uku da ta kunshi AG, NCNC da NPC. Adelabu bai ji daɗin shigar AG ba yana mai bayanin cewa tana da ƙawancen da ba ta da tsarki.

Mutuwa 
Adelabu ya mutu a kan mil 51 Lagos -Ibadan Expressway kusa da Shagamu . Yana dawowa daga Lagos tare da wani dan kasuwa dan kasar Siriya lokacin da motarsu ta buge wata motar da ke tafe.

Rikici na musamman 
Sau da yawa ana ambaton Adegoke Adelabu a cikin Yarbawa da tarihin Najeriya a matsayin marubucin wannan kalmar: " penkelemesi ", yaren Yoruba na kalmar, " ɓarna ta musamman " wanda Adelabu, wanda aka sani da zurfin ilimin Ingilishi, ya yi amfani da shi a wani lokaci don bayyana adawa a Majalisar Dokokin Yankin Yamma. Ba tare da fahimtar abin da yake nufi ba, sashin da bai san karatu ba na masu sauraronsa ya fassara jumlar zuwa harshe kamar "penkelemesi".

Majiyoyi

Manazarta 
Haifaffun 1958
Matattun 1915
Yarbawa yan siyasa
Yarbawa
Ƴan Najeriya