C (ծրագրավորման լեզու)
Սի ()— ստանդարտացված, ընդհանուր օգտագործման համար նախատեսված պրոցեդուրային ծրագրավորման լեզու է։ Ստեղծվել է 1969-1973 թթ․ AT&T Bell Telephone Laboratories ընկերությունում։ Ի սկզբանե նախատեսված է եղել օպերացիոն համակարգերի համար, սակայն օգտագործվում է նաև որպես կիրառական ծրագրավորման լեզու։ Ամենատարածված ծրագրավորման լեզուներից մեկն է։ Մեծ ազդեցություն է ունեցել իրենից հետո առաջացած լեզուների մեծ մասի վրա։ Մասնավորապես այսօր առավել տարածված ծրագրավորման լեզուների մեծ մասը (C++, Ջավա, C Sharp, ՋավաՍկրիպտ և այլն ․․․) ունեն այսպես կոչված C-ի նման սինտակսիս։ Լեզվի հեղինակ Դենիս Ռիտչին նպատակ է ունեցել ստեղծել B լեզվին փոխարինող լեզու, որը կփոխարինի այն որպես UNIX օպերացիոն համակարգի գրման հիմնական լեզու։ Այսպիսով C-ն սերտ կապված է UNIX ընտանիքի օպերացիոն համակարգերին։ Չնայած, որ C-ն նախատեսված չի եղել նորեկների համար այն լայնորեն օգտագործվում է որպես ուսուցողական լեզու։

Պատմություն 
C-ն նախագծվել է 1969-1973 թվականներին Դենիս Ռիտչիի կողմից, և գրված է եղել DEC PDP-11 համակարգչի վրա ՝ UNIX օպերացիոն համակարգի համար։ Համաձայն հեղինակի, առավել ակտիվ շրջանը եղել է 1973 թ․։ Լեզուն անվանվել է C, որպեսզի ցույց տա, որ այն B լեզվի շարունակությունն է, որն էլ իր հերթին սկիզբ է առնում BCPL լեզվից։ Լեզվի ստեղծման հիմնական նպատակն էր նորաթուխ UNIX օպերացիոն համակարգը, որը գրված էր PDP-11/2 ասսեմբլերի լեզվով։ Մինչ այդ տարածված միայն երկու օպերացիոն համակարգ էր գրված եղել բարձր մակարդակի լեզվով (Multics-ը՝ գրված PL/I և TRIPOS գրված BCPL-ով)։

1978 թվականին լույս է տեսել Բրայան Կերնիգանի և Դենիս Ռիտչիի հայտնի «C ծրագրավորման լեզուն» () գիրքը, որը մինչև լեզվի ստանդարտ ի հայտ գալը հանդիսացել է C լեզվի ոչ ֆորմալ նկարագրությունը։

Հետագա տարիներին C-ն լայն տարածում է գտել։ Ութսունականների սկզբներին Բյորն Ստրաուստրուպը սկսեց աշխատել C++ լեզվի վրա, որը հանդիսանում է C լեզվի ընդլայնումը։ Այս ամենի հետևանքով անհրաժեշտություն ստեղծեց լեզվի ստանդարտ մտցնել։ Այդ նպատակով 1983 թ. Ամերիկայի ազգային ստանդարտների ինստիտուտը (ANSI) ստեղծեց կոմիտետ, որը պետք է զբաղվեր C լեզվի ստանդարտի ստեղծմամբ։ 1989 թ․ ստանդարտը ընդունվեց, որպես «C ծրագրավորման լեզու» ANSI X3.159-1989. Մեկ տարի անց 1990 թ․ չնչին փոփոխություններից հետո այդ ստանդարտը ընդունվեց նաև Ստանդարտների միջազգային կոմիտետի(ISO) կողմից։ Տասը տարի անց՝ 1999 թ. լույս տեսավ C-ի հաջորդ ստանդարտը՝ ISO 9899։1999, որը սովորաբար անվանվում է C99։ 2000 թ․ այն ընդունվեց նաև ANSI-ի կողմից։

2007 թվականից սկսվել է C-ի հաջորդ ստանդարտի վրա աշխատանքը, որը անվանում են C1X, որտեղ X-ը ցույց է տալիս ստանդարտի ընդուման թվականի վերջին թվանշանը (օրինակ, եթե ստանդարտը ընդունվի 2013 թ․, ապա X = 3)։

Առանձնահատկություններ 

C-ն հանդիսանում է բարձր մակարդակի ծրագրավորման լեզու։ C-ի համար կարելի է ձևավորել միակողմանի կոմպիլատորներ, որի հետևանքով էլ C-ն հասանելի է բազմաթիվ հարթակների վրա։ Նրա գրելաձևը ազատ ձևի է, և չունի ավելորդ բարդույթներ, որը թույլ է տալիս C-ով գրված պրոյեկտները հեշտությամբ տեղափոխել դեպի այլ հարթակներ։

Այդ ամենի հետ մեկտեղ այս լեզուն իր մեջ ներառում է տարբեր այլ առանձնահատկություններ․

 Ունի հեշտ լեզվային բազա․ ստանդարդ գրադարանում [stdio.h] են ներառված հիմնական ֆունկցիաները (մաթեմատիկական օպերացիաներ, ֆայլերի հետ աշխատանք և այլն)։
 Առկա է տիպերի համակարգ, որը զերծ է պահում կողմնակի օպերացիաներից։
 Կառավարում է համակարգչի հիշողությունը ցուցիչների միջոցով։
 Թույլ է տալիս օգտագործել պրեպրոցեսսորը միատեսակ օպերացիաները իրագործելու համար։
 Ունի անունների տեսանելիության տեղամասեր։
 Կարելի է ստեղծել սեփական ստրուկտուրաներ և միավորումներ, որոնք օգտվողը կարող է մանիպուլացնել։

Որոշ բացակայող հատկություններ C-ում կարելի է օգտագործել setjmp և longjmp միջոցով, սակայն կան նաև կողմնակի գրադարաններ (օրինակ ՝ GTK), որոնք նույնպես լրացնում են C-ի հատկությունները։ 

C-ում կարելի է ֆունկցիան կանչել հենց իր մեջից, որը առաջացնում է ֆունկցիաների ռեկուրսիա։

Կիրառությունները 
C լեզվի հիման վրա են ձևավորվել բազմաթիվ ժամանակակից ծրագրավորման լեզուներ։ Օրինակ ՝ Python ծրագրավորման լեզուն գրված է C-ի վրա, C++-ը հանդիսանում է C-ի ավելի բարելավված տարբերակը։ Գոյություն ունեն տարբեր C-ի իրացումներ, որոնցից են ՝

 GCC (հանդես է գալիս GNU General Public License-ի ներքո)
 Microsoft Visual C/C++
 Clang
 Intel C
 K&R C
 Watcom C
 C++ Builder

և այլն։

Հայտնի ծրագրեր, որոնք գրված են C լեզվով 
 Լինուքս ՕՀ-ի միջուկը։
 FreeBSD ՕՀ-ի միջուկը։
 mathlab
 Wolfram Mathematica
 Oracle DB
 MySQL (գրված է C և C++ լեզուներով)
 GCC
 PostgreSQL
 GIMP

Ծանոթություններ 

ISO ստանդարտի ծրագրավորման լեզուներ
Ամերիկյան հայտնագործություններ