Հայկական եկեղեցական տոմար
Հայկական եկեղեցական տոմար, Հայ առաքելական եկեղեցու կողմից ընդունված տոմար, որը ընդունվել 553 թվականին Դվինի աշխարհաժողովի ժամանակ։ Ընդունումից հետո նույնիսկ երկար ժամանակ թվական դեռևս չէր դրվում՝ մինչ տոմարի իրոք կիրառության մեջ մտնելը։

Մինչ այդ դեռ լայն տարածում չէր ստացել ժամանակակից միջազգային տոմարը, որն իր թվագրությունը հաշվում է Հիսուսի ծննդից ու մոտավոր հաշվարկվել է Դիոնիսիուս Կրթսերի կողմից դրանից ընդամենը  28 տարի առաջ՝ 525 թվականին։ Կիրառվում էր հին հայ տոմարը։ Արձանագրություններում որևէ թվական ամրագրելու համար սովորաբար նշվում էր տվյալ շրջանում իշխող ղեկավարի՝ արքայի կամ իշխանի ղեկավարման հերթական տարին կամ այլ նշանակալի թվականի հետ համեմատական։

Նկարագրություն 
Հայոց տոմարում տարիները տրվում են ԹՎ տառերով, որոնք նշանակում են թվին, հետևելով հայկական այբուբենով, որոնք գործածվում են որպես հայկական թվանշաններ։ 532-ամյա աղյուսակի (552+532) հետ է առնչվում Հայոց Փոքր թվականը (Հայոց անշարժ տոմարը)։ Ադանայի եկեղեցական ժողովում (1316) որոշվել է հրաժարվել Հայոց հին տոմարից և ընդունել հուլյանը։ Այդ որոշումը, սակայն, չի իրականացվել։ 1584 թվականին Հռոմի Գրիգորիս III պապի կարգադրությամբ հայերեն է թարգմանվել և հրատարակվել նոր՝ գրիգորյան տոմարը։ Այդուհանդերձ, հայոց ժամանակի հաշվարկը շարունակել են կատարել ավանդական շարժական տոմարով։ Երրորդ՝ 532-ամյա պարբերաշրջանի (552 թ.+532+532) հետ է կապվում Ազարիա Ջուղայեցու տոմարը։ Հայոց տոմարը հարատևել է մինչև XX դար։ 1920 թվականին Հայաստանում ընդունվել է գրիգորյան տոմարը, որը Հայ եկեղեցին պաշտոնապես ընդունել է 1923 թվականին։

Տարվա նշանակումը 
Հայոց տոմարում տարիները տրվում են ԹՎ տառերով, որոնք նշանակում են թվին, հետևելով հայկական այբուբենով, որոնք գործածվում են որպես հայկական թվանշաններ։ Հայ եկեղեցական տոմարը Գրիգորյան օրացույցի վերածելու համար անհրաժեշտ է ավելացնել 551։

Ամիսների անվանումը

Օրերի անվանումը 
Աղյուսակում ներկայացված է սովորական (30 օրանոց) ամսվա օրերի անունները

Տես նաև 
 Հայկական հեթանոսական տոմար

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ  
 Ջուլիետա Էյնաթյանի հոդվածը «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարանում

Գրականություն 
 Թումանյան Բ., Հայ աստղագիտության պատմություն, հ. 1, Երևան, 1964։
 Բադալյան Հ., Օրացույցի պատմություն, Երևան, 1970։
 Բադալյան Հ., Հայոց տոմարի պատմություն, Երևան, 1976։ 
 Վարդանյան Ռ., Հայոց Տոնացույցը (4–18-րդ դարեր), Երևան, 1999։

Հայկական եկեղեցական տոմար