Հողմիկի հեթանոսական համալիր
Հողմիկի հեթանոսական համալիր, հայ հեթանոսական կառույցների ամբողջություն է, որը գտնվում է Հայաստանի Շիրակի մարզ Հողմիկ գյուղի հարավարևմտյան ծայրամասում։ Այժմ ուսումնասիրված է համալիրի ընդամենը 1/20-րդ մասը։

Պատմություն 
Հողմիկի համալիրը կառուցվել է Արտաշես Բ (մ.թ.ա. 30–մ.թ.ա. 20) թագավորի օրոք։

1987 թվականին Հայկ Հակոբյանի գլխավորությամբ հնագետների մի խումբ ժամանեց Ամասիայի տարածաշրջանի Հողմիկ գյուղ՝ Կապսի ջրամբարի շինարարությունից առաջ տեղանքն ուսումնասիրելու համար։ Ուսումնասիրության ընթացքում պատահաբար բացահայտվեց հեթանոսական համալիրը։
Հայկ Հակոբյանը հիշում էր.

Հիշում եմ՝ շատ ցուրտ ու անձրեւոտ օր էր։ Երկու տղաներին ուղարկեցի մասուր հավաքելու, իսկ ես սկսեցի ուսումնասիրել։ 3 ժամ հետո 13 մետր երկարությամբ եւ կես մետր լայնությամբ մի ֆանտաստիկ հարթակ բացվեց, որի վրա զոհաբերված կենդանիների ոսկորներ կային։ Որոշեցինք, որ մնում ենք։

1987-ից մինչև 1993 համալաիրի տարածքում կատարվել են պեղումներ, սակայն ֆինանսական միջոցների բացակայության պատճառով արշավախումբն իր աշխատանքները շարունակելու հնարավորություն ստացավ միայն 13 տարի անց' այս տարի՝ 2006 թվականին։

Համալիրի կառուցվածքը 
Հակոբ Հակոբյանը համոզված է, որ համալիրը իրականում հեթանոսական տաճարների ավան է, որը տարածվում է 80 մետր երկարությամբ փողոցի երկու կողմերով 100 մետր տարբեր ուղղություններով։ Ավանի առանցքը կազմում են հեթանոսական գլխավոր եռյակի՝ Արամազդի, Անահիտի և Միհրի սրահները։ Պեղումների արդյունքում սրահներից մեկում հայտնաբերվել է փոքրիկ կավե օղակ, որի վրա հունարեն գրություն կա. «4 ձի զոհաբերվում է Միհրին»։ Ձիերի գլուխներ կամ ամբողջական կմախքներ են հայտնաբերվել համալիրի գրեթե բոլոր սենյակներում (ձին հայկական ավանդույթներին համաձայն վերածննդի խորհրդանիշն է)։ Սենյակների երկայնքով կառուցվել է նստարան, որն ընդհատվում է կավե զոհասեղանով եւ նորից շարունակվում նստարաններով, որոնց մեջտեղում տեղադրված են գեղեցիկ մշակված սեւ եւ կարմիր՝ մահ և կյանք խորհրդանշող խարիսխներ։

2004 թվականին արշավախումբը Հողմիկում նաև բացահայտել միջնադարյան մի ճանապարհ, որը տանում է դեպի լեռները, իսկ Հողմիկի հարևան Ջրաձոր գյուղում բացահայտվել է 8 մետր լայնությամբ և երկարությամբ միջնադարյան մի շինություն, որը նստած է անտիկ դամբարանների վրա, իսկ անտիկ դամբարաններն էլ մխրճված են բրոնզե բնակավայրի մեջ։

2014 թվականին արշավախմբին հաջողվել է հայտնաբերել Անահիտ աստվածուհու տաճարը։

Հողմիկի համալիրը, ինչպես նաև բազմաթիվ այլ հեթանոսական համալիրներ, ընդգրկում է մի շարք տաճարներ՝ հիմնական աստվածների կոթողները։ Հողմիկում տեղ են գտել հայ հեթանոսական բոլոր գլխավոր աստվածների տաճարները' Արամազդ, Վահագն, Անահիտ, Աստղիկ, Միհր, Բարշամի, Նանե։

Արտաքին հղումներ 
 2013 թվականին Ֆեյսբուքում բացվել է տաճարի պեղումնեիրն լուսաբանող էջ։
 Շիրակում պեղումների արդյունքում բացվում է մեծ հեթանոսական տաճար
 «Հարցազրույց Հայաստանի հետ»։ Հայկ Հակոբյան. Ամեն ինչ սկսվում է խաղից 
 Հեթանոսական տաճարում կուռք է գտնվել. պեղումների արժեքավոր բացահայտումները (լուսանկարներ)

Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Շիրակի մարզի հուշարձաններ
Ամասիայի շրջան
Հայաստանի տաճարներ
Մ.թ.ա. 1-ին դարի հիմնադրումներ Հայաստանում