Գաղտնագիր
Գաղտնագիրը կամ կրիպտոգրամման (հունարեն κρυπτός- գաղտնի և γράμμα- գիր բառերից) գրության ձև է, որը նպատակ ունի գրվածը հասկանալի դարձնել միայն որոշակի անձնավորությունների։

Պատմություն 
Գաղտնագիրն օգտագործվել է հին և միջին դարերից՝ քաղաքական, ռազմական, առևտրական, արհեստակցական և այլ տեղեկություններ հաղորդելու համար։ Առաջին գաղտնագրերից մեկը գավազանագիրն է (Հուն. σκυτάλη- գավազան), որն օգտագործել են հին Սպարտայում հիմնականում ռազմական գործողությունների ժամանակ։ Դա պարզագույն փոխարինագիր է։ Մագաղաթի ժապավենը փաթաթում էին որոշակի հաստության ձողի վրա և երկարությամբ գրում։ Հետո գրվածը կարդալու համար, հարկավոր էր ժապավենը փաթաթել նույն հաստության ձողի վրա։
 __
 | | | | | | |
 | | Ս | Ա | Հ | Ի | Ն | 
 |__| Ս | Պ | Ա | Ր | Տ |__ 
 | Ա | Յ | Ի | Գ | Ա | |
 | Ղ | Տ | Ն | Ա | Գ | |
 | Ի | Ր | Ն | Է | | |
 ___

Այսպիսով, «սա հին Սպարտայի գաղտնագիրն է» բառերը ժապավենը բացելուց հետո կկարդացվեն «սսադիապյտրհաիննիրքաէնտագ»

Փոխարինագիր է օգտագործել նաև Հուլիոս Կեսարը։ Բնագրի յուրաքանչյուր տառ փոխարինվել է այբուբենում որոշակի թվով ետևում գտնվող տառով։ Հուլիոս Կեսարն օգտագործում էր երեք տառի տարբերությամբ գաղտնագիր։

Հին Հնդկական Կամասուտրա գրքում սիրահարներին խորհուրդ է տրվում գաղտնագիր օգտագործել։

Հին Հայաստանի գաղտնագրեր 
Հայկական գաղտնագրերի մի մասը պարունակում է քաղաքական տեղեկություններ, ծածկագրեր, մյուսը՝ հիշատակարաններ, որտեղ գրիչները տեղեկություններ են հաղորդում իրենց մասին։ Դրանք բաժանվում են մի քանի խմբերի՝
 
 Սյունակետագիր
 Կետագիր
 Օղակետագիր
 Գավազանագիր
 Փոխարինագիր
 Եղբայրագիր
 Աղավնագիր
 Գումարագիր
 Թվանշագիր և այլն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Գաղտնագիրը հնագու, հատորյն ժամանակներից  
 Գաղտնագրի տեխնիկական բառարան 
 Գաղտնագրության մասին  
 Ինչպես վերծանել հայկական ծածկագրերը

Տեղեկատվական անվտանգություն
Գաղտնագրություն
Գրության ձևեր
Գլուխկոտրուկներ