Սուրբ Վարդան եկեղեցի (Ղազախ)
Սուրբ Վարդան եկեղեցի, հայկական առաքելական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Ղազախի շրջանի Ղազախ քաղաքում։

Պատմություն

Կառուցման նախապատմություն 
1883 թվականին քաղաքի կարգավիճակ ստացած Ղազախի հայ ազգաբնակչության մոտ առաջացել է հայկական եկեղեցի ունենալու գաղափարը։ Արդեն 1885 թվականին եկեղեցի կառուցելու նպատակով հանգանակություն էր սկսվել։ Որոշ ժամանակ անց Գանձակ քաղաքի բնակիչ Մագի (Մկրտիչ) Ղազարյանցը դիմում է Թիֆլիսի թեմի առաջնորդին, որպեսզի իր ֆինանսական միջոցներով եկեղեցի կառուցելու թույլատվություն ստանա։ Հայտնի է, որ եկեղեցու շինարարության համար անհրաժեշտ էր 5000 ռուբլի։

Շինարարություն 
1889 թվականի հունիսի 17-ին օծվում է եկեղեցու հիմքը, որից հետո Մագի Ջաղեթյանցը սկսում է շինարարությունը։
  
Հայտնի է, որ 1890 թվականի հուլիսի 22-ին Մագի Ջաղեթյանցը վախճանվում է, իսկ եկեղեցու կառուցման գործը շարունակում է նրա որդի Ալեքսանդրը։

Եկեղեցու կառուցման աշխատանքներն ընթացել են առանց ընդհատման և ավարտվել 1901 թվականին։

Բացում 
1901 թվականի ապրիլի 8-ին բազմամարդ հանդիսավոր արարողությամբ Գանձակի փոխանորդ Անանիա եպիսկոպոսը տաս քահանայի հետ միասին օծեց նորակառույց եկեղեցին։ Նույն օրը 200 հյուրերի պատվին տրված ճաշկերույթի ժամանակ եկեղեցու շինարարությունը ֆինանսավորած Ալեքսանդր Ջաղեթյանցը արտասանում է հետևյալ ճառը՝

Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը եկեղեցու շինարարության համար Ջաղեթյանցի պատվին կոնդակ է գրում։ Մեկ այլ կոնդակով թույլատրում է նաև Ջաղեթյանցի ժառանգներին նույնպես թաղել Սուրբ Վարդան եկեղեցու գավթում։ Ի դեպ, համաձայն կաթողիկոսի կոնդակի, 1916 թվականի օգոստոսի 26-ին ներկայիս Իջևան քաղաքում մահացած Ալեքսանդր Ջաղեթյանցի աճյունն ամփոփվել է Սուրբ Վարդան եկեղեցու գավթում՝ մուտքի մոտ։ Նրա հուղարկավորությանը մասնակցել են նաև թուրք աղալարներ (աղաներ) և հոգևորականներ, ովքեր հայտնեցին իրենց երախտիքը հանգուցյալին և ասացին, որ հանգուցյալը քաղաքի հայոց եկեղեցին կառուցելուց հետո եղել է նաև մզկիթի կառուցմանը նպաստողներից առաջին անձը։

Քահանա 
Հայտնի է, որ Ղազախ քաղաքի հայերի համար քահանա է ձեռնադրվել Զաքարիա Ապրեսյանցը, ով հովվել է 1896 թվականի ապրիլի 2-ից մինչև 1918 թվականը ներառյալ։ Նա ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը և չորս տարի զբաղվել ուսուցչությամբ։

Հայ-թաթարական (ադրբեջանական) ընդհարումներ 1905-1906թթ․ 

1905-1906 թվականներին Ռուսական Կայսրության հյուսիս-արևմուտքում տեղի ունեցած հայ-թուրքական ընդհարումների ժամանակ եկեղեցին թուրքերի ենթարկվել է թալանի։

Հայ-թաթարական (ադրբեջանական) ընդհարումներ 1918-1920 

1918 թվականին հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ՝ փետրվար ամսին, անվտանգության նկատառումներից ելնելով Ղազախ հայ ազգաբնակչությունը հեռացել էր քաղաքից և ապաստան գտել Իջևան քաղաքում։ Այդ ընթացքում, Սուրբ Վարդան եկեղեցին թուրքերի կողմից թալանվել է։ Թուրքերը նախապես կոտրել են եկեղեցու ապակիները, կատարել սրբապիղծ գործողություններ։

Ծանոթագրություններ 

Ղազախի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
վ
Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ