Բուսան
Բուսան (հանգըլ։ 부산, հանջա։ 釜山), քաղաք Կորեայի Հանրապետությունում։ Ուղիղ ենթակայության քաղաք է։

Մեծության երկրի երկրորդ քաղաքն է Սեուլից հետո։ Երկրի ամենամեծ նավահանգիստն է, հայտնի է որպես «Կորեայի Հանրապետության ծովային մայրաքաղաք»։ Քաղաքի պաշտոնական անվանումը կորեերենով Քաղաք-մետրոպոլիտ է (հանգըլ։ 부산광역시, հանձա։ 釜山廣域市 ― Բուսան կվանյոկշի)։ Բուսանը տեղակայված է Կորեական նեղուցի ափին սփռված Կորեական թերակղզու հարավարևելյան մասում։ Առավել խիտ կառուցված շրջանները տեղակայված են Նակդոն և Սյոնհան գետերի միջի նեղ հովիտներում։ Լեռները ծառայում են որպես որոշ քաղաքական շրջանների բնական սահմաններ։

Տրանսպորտ 
Բուսանի նավահանգիստը ամենամեծն է Կորեայի Հանրապետությունում, մատչելի նավերի համար մինչև 50 հազար տոննա տեղաշարժով, 330 մետր երկարությամբ և մինչև 12,5 մետր ջրատարով ։

Կան նաև ուղևորատար ջրային «տրամվայ», երկաթուղային հանգույց, ավտոբուսների և տաքսիների լավ զարգացած համակարգ։  Բուսանն ունի Հարավային Կորեայի ամենաերկար կամուրջը ՝ Կվանանը։  Իհարկե, քաղաքում և երկրում առաջին քաղաքային մայրուղին անցնում է հյուսիսից հարավ։

Քաղաքի արևմուտքում կա Գիմհայի միջազգային օդանավակայան։  Ուղիղ չվերթներով Բուսանը կապված է Ռուսաստանի Վլադիվոստոկ քաղաքի հետ։  Բուսանում մետրո կա։

Տնտեսություն 
Կիժան շրջանում է գտնվում Կորի ատոմակայանը, որն ամենամեծն է Արևելյան Ասիայում։  Բուսանից արևմուտք գտնվում է Renault Samsung Motors գործարանը։

Կլիման 
Բուսանը գտնվում է խոնավ մերձարևադարձային կլիմայական պայմաններում (Cfa ըստ Կոպյոնի կլիմայի դասակարգման)։  Շատ բարձր և շատ ցածր ջերմաստիճանը հազվադեպ է լինում։  Մայիսից հուլիս ՝ գարնան վերջից և ամռան սկզբին, օվկիանոսի ազդեցության պատճառով, քաղաքը սովորաբար ավելի ցուրտ է, քան թերակղզու ներքին տարածքները։  Ամռան վերջին և աշնան սկզբին ՝ օգոստոսից սեպտեմբեր, եղանակը տաք է, խառնաշփոթ, և թայֆուններն այդ պահին կարող են հարվածել քաղաքին։  1959 թ.-ի սեպտեմբերի 15-ին Սառա գերհզոր թայֆունը անցավ քաղաքի ափով և հասցրեց աղետալի վնասներ։  2003-ի սեպտեմբերի 12-ին անսովոր ուժեղ «Մամի» թայֆունը զգալի վնաս հասցրեց նաեւ նավերին ու շինություններին ՝ 48 մարդու կյանք խլելով։

Հոկտեմբեր և նոյեմբեր ամիսները Բուսանում ամենահարմար ժամանակներն են ՝ պարզ երկնքով և հաճելի ջերմաստիճաններով։  Ձմեռները ցուրտ են և համեմատաբար չոր ՝ ուժեղ քամիով, բայց զգալիորեն մեղմ, քան Կորեայի մյուս մասերում, բացառությամբ Ջեջուի և հարավային ափի մի քանի կղզիների։  Բուսանն ու հարակից շրջանները, գտնվելու վայրի պատճառով, նվազագույն ձյուն ունեն Կորեայի այլ շրջանների համեմատ։  Ձյունը գալիս է միջինը տարեկան ընդամենը մոտ 6 օր։  Նույնիսկ ձյան փոքր կուտակումները կարող են լրջորեն վնասել այս քաղաքին լեռնային տեղանքի և տեղական ավտովարորդների ձյուն վարելու հմտությունների բացակայության պատճառով։

Սպորտ 
2002 թվականին Բուսանը դարձավ XIV ամառային ասիական խաղերի մայրաքաղաք և աշխարհի գավաթի խաղարկության անցկացման վայրերից մեկը։

Պատմություն 
Քաղաքը հիմնադրվել է մեր թվարկության սկզբին՝ Կայա (Կարակ) անվամբ։ Կորյոյի ժամանակաշրջանում կոչվել է «Բուսանպո»։ Բուսան անվանումը թարգմանվում է որպես «կճուճ-լեռ»՝ կճուճանման լեռան պատճառով, որի վրա էլ տեղակայված է քաղաքը։ 15-րդ դարի սկզբից մինչև 1592 թվականը համարվում էր երկրի հիմնական առևտրային նավահանգիստը։ Առաջին հերթին առևտուր էր անում Ճապոնիայի հետ։

1592 թվականին ճապոնական զորքերի՝ քաղաքը գրավելով սկսվեց Իմչինյան պատերազմը։ 1598-1876 թվականները քաղաքը փակ է եղել, հետագայում դարձավ Կորեայի առաջին քաղաքը՝ բաց լինելով արտաքին առևտրի համար․ սակայն մինչ 1883 թվականը առևտուր էր անում միայն Ճապոնիայի հետ։

1910 թվականից քաղաքն անցավ Ճապոնիայի հովանու ներքո և դարձավ խոշոր առևտրային և արդյունաբերական կենտրոն։ Երկաթուղային լաստանավով կապված էր ճապոնական Սիմոնոսեկի քաղաքի հետ։ 1925 թվականից Հարավային Գյոնգսանգ նահանգի վարչական կենտրոնն է։

Կորեական պատերազմի ժամանակ՝ 1950-1953 թվականներին, եղել է Կորեայի Հանրապետության ժամանակավոր մայրաքաղաքը, որովհետև այն ամենահեռու կետն էր Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետության հետ սահմանից, ԱՄՆ-ի և դաշնակիցների ռազմական բազաներից։ 1950 թվականի օգոստոսի 4-ից սեպտեմբերի 15-ը «Բուսանի պարագիծը» Հարավային Կորեայի պաշտպանության վերջին սահմանն էր։ Պատերազմի ավարտից հետո՝ մինչև 1963 թվականը նահանգի կենտրոնն էր, հետո դարձավ ուղիղ ենթակայության քաղաք, իսկ 1995 թվականի հունվարից՝ մետրոպոլիտ։

Ծանոթագրություններ 

Հարավային Կորեայի քաղաքներ