Nirvana
Նիրվանա (МФА։ ), ամերիկյան ռոք խումբ, ստեղծված կիթառահար և վոկալիստ Կուրտ Քոբեյնի, բասսիստ Քրիստ Նովոսելիչի կողմից 1987 թվականին Աբերդինում։ Նիրվանան փոխել է մի քանի հարվածահար, որոնցից հիմնական կազմի մեջ մտավ Դեյվ Գրոլ-ը 1990 թվականին։
Նրանց առաջին ալբոմը «Bleach»-ն էր, որը թողարկվեց 1989 թվականին։ Խմբին ճանաչում բերեց Smells Like Teen Spirit երգը, որը երկրորդ Nevermind ալբոմից է։
Խումբը թողարկել է երեք ստուդիական ալբոմ «Bleach» (1989), «Nevermind» (1991), «In Utero» (1993)։ Խումբը նաև թողարկել է երկու կենդանի կատարմամբ ալբոմներ. «MTV Umplugged» (1994), «From the muddy bunks of Whishkah» (1996) և «Live at the Reading» (2009)։

Կարճ ժամանակ անց խմբի վառ պատմությունը ընդհատվեց՝ 1994 թվականի ապրիլի 5-ին Կուրտ Քոբեյնի մահով, բայց հաջորդ տարիներին խմբի համբավը բավականին բարձրացավ։

Խմբի պատմություն

Վաղ տարիներ 
Կուրտ Քոբեյնը և Քրիստ Նովոսելիչը առաջին անգամ հանդիպել են Աբերդինի ավագ դպրոցում (), բայց Քոբեյնի խոսքերով նրանք երկար ժամանակ չեն շփվել միմյանց հետ։ Նրանք դարձան ընկերներ, քանի որ հաճախ այցելում էին The Melvins խմբի փորձերին։ Քոբեյնը ուզում էր Նովոսելիչի հետ բացեր իր սեփական երաժշտական խումբը, բայց Նովոսելիչը երկար ժամանակ չէր համաձայնվում այդ մտքի հետ։ Նրանց ծանութությունից երեք տարի անց Քրիստը վերջապես լսեց Fecal Matter-ի ձայնագրութոյւնը, որը Կուրտի առաջին նախագիծն էր և սկսեց Կուրտի հետ երգել այդտեղ։ Խմբի առաջին թմբկահարը եղավ Բոբ Մակֆեդենը, որը մի քանի ամիս անց մենակ թողեց նրանց։ 1987 թվականի ձմռանը նրանք վարձում են նոր թմբկահար՝ Ահարոն Բուրկխարդին։ Սկզբում եռյակը կատարել է Fecal Matter-ի երգերից, սակայն շուտով նրանք սկսեցին գրել նոր նյութ։

Մի քանի ամիս անց Բուրկխարդը լքում է խումբը, որին ժամանակավորապես փոխարինում է The Melvins-ի անդամ Դեյլ Կրովերը։ Նրա մասնակցության ժամանակ ստեղծվում է խմբի առաջին դեմոձայնագրությունը։ Կրովերին փոխարինում է նոր թմբկահար Դեյվ Ֆոստերը։ Առաջին ամիսներին խումբը ուներ մի քանի անվանում. «Skid Row», «Pen Cap Chew», «Bliss Throad Oyster», «Windowpane» և «Ed Ted Fred»։ Վերջապես 1988 թվականին խմբի անդամները կանգ են առնում Nirvana անվան վրա, քանի որ, ինչպես ասում էր Քոբեյնը, «մտածեք այնպիսի անուն, որը լինի գեղեցիկ, հաճելի և քնքուշ, ավելի շուտ կոպիտ, ինչպիսին է Angry Samoans-ը»։ Նրանց առաջին ելույթը այդ անվանումով տեղի ունեցավ Community World Theater-ում մարտի 19-ին։ Մի քանի ամիս անց հայտնվեց նրանց մշտական թմբկահարը՝ Չեդ Չեննինգը։

Առաջին սկավառակների թողարկումը 
Նիրվանայի առաջին պաշտոնական սկավառակը եղավ «Love Buzz/Big Cheese» երգը, որը թողարկվեց 1988 թվականին։ 1989 թվականի հունիսին խումբը թողարկում է իր առաջին ալբոմը՝ Bleach-ը, որը լույս է տեսնում Sub Pop լեյբլում։ Ալբոմի պրոդյուսերն էր Ջեկ Էնդինոն։ Ալբոմի հնչողությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ The Melvins, Mudhoney խմբերի վրա և 1970-ական թվականների այնպիսի հանրահայտ խմբերի ինչպիսիք էին Black Sabbath-ը և Led Zeppelin-ը։ 1989 թվականի հունիսին Նիրվանան շրջագայությամբ եղավ ավելի քան 26 քաղաքներում։ 2001 թվականին Նավասելիչը Rolling Stone ամսագրի հարցազրույցում ասաց, որ այս շրջագայության ժամանակ նրանք նստած իրենց առանձնասենյակում լսում էին մի սկավառակ, որը թողարկել էր The Smithereens խումբը և մեկ այլ սկավառակ՝ Celtic Frost խմբի ալբոմներից, որոնք բլեք մետալ ժանրի էին, և նշեց, որ այս համակցությունը կարող էր բավականին ազդել Նիրվանայի հետագա գործունեության վրա։ Bleach-ը միանգամից դարձավ ամենափոփյուլար ալբոմը՝ ամերիկյան փոքր ռադիոկայաններում։
Ալբոմի ձայնագրումից սատցված գումարից 606 դոլլար և 17 ցենտ տրվեց Ջեյսոն Էվերմանին։ Կոբեյնի հետ նրան ծանոթացրել էր Դիլան Կարլսոնը, իսկ Չեննինգ Էվերմանին նա գիտեր հինգերորդ դասարանից։ Էվերմանը սկսեց իր ազատ ժամանակը հատկացնել խմբին, և երբ երաժիշտները ստացան Bleach-ի թողարկման գումարը, նա ժամանակ առ ժամանակ ամառային սեզոնին աշխատում էր, որպես ձկնորս Ալյասկայում և պարտքով նրանց էր տալիս այդ գումարը։ Ալբոմի կազմի վրա երաժիշտների ցուցակն էր, ներգրավված էին ձայնագրությունները, նշված էր. «Ջեյսոն Էվերման՝ կիթառ», թեև Էվերմանը ձայնագրությանը չէր մասնակցել։ Հետագայում Քրիստ Նովոսելիչը պատմում էր, որ Նիրվանայի անդամները ուզում էին որ Էվերմանը լիներ իրենց խմբում։ Ձայնագրությունը ավարտելուց հետո Էվերմանը ոչ երկար ժամանակ մնաց խմբի կազմում, որպես երկրորդ կիթառահար, բայց հետո նա գնաց նրանց ամերիկյան առաջին շրջագայությանը։ Քիչ ուշ նա ստանձնեց Soundgarden խմբի բաս-կիթառիստի պաշտոնը, իսկ ավելի ուշ անդամակցեց Mind Funk խմբին։ Նիրվանայի ալբոմի գումարները նա այդպես էլ չվերադարձրեց։

1989 թվականի վերջերին Քոբեյնը հարցազրույցում նշեց, որ. «Մեր առաջին երգերը իսկական չարիք էին... Սակայն ժամանակի ընթացքում նրանք դարձան փոփ, և ես դարձա ավելի ու ավելի երջանիկ։ Հիմա երգերը մարդկանց կոնֆլիկտային հարաբերությունների, էմոցիաների մասին են»։ 1990 թվականից սկսած Նիրվանան սկսեց աշխատել նոր ալբոմի նյութի վրա՝ պրոդյուսեր Բուտչեմ Վիգի հետ, Smart Studios ստուդիայում՝ Մեդիսոն քաղաքում։ Այս ժամանակ Կուրտը և Քրիստը հասկացան, որ Չեդը այն թմբկահարը չէր, որը պետք էր խմբին. Չեննինգը արտահայտեց իր դժգոհ կարծիքը այն մասին, որ նա գրեթե ոչ մի ազդեցություն չի ունեցել երգեր գրելու գործում։ Արդյունքում Չեդը լքեց խումբը։ Մի քանի շաբաթ որպես թմբկահար հանդես եկավ Դեյլ Կրովերը The Melvins-ից, իսկ նրան փոխարինեց Mudhoney խմբի հարվածահար Դեն Պիտերսը։ Նրա հետ Նիրվանան գրեց «Sliver» երգը, որը 1990 թվականին լույս տեսավ սինգլի կարգավիճակով։ Մի քանի ամիս անց Բազ Օզբորնը՝ The Melvins խմբից, Դեյվ Գրոհլի միջոցով ծանոթացավ Կուրտի և Քրիստի հետ։ Նա այդ ժամանակ երգում էր Scream խմբում, որը 1990 թվականի սեպտեմբերին կազմալուծվեց։ Չանցած մի քանի օր՝ Գրոհլի ժամանումից հետո, Սիետլում Կուրտը և Քրիստը կատարեցին նրա հորդորը, և ինչպես ասում էր Նովոսելիչը «երկու րոպեի ընթացքում հասկացա, որ նա պիտանի թմբկահար է»

Հաջողություններ 
Smart Studios-ի հետ աշխատանքը ավարտելուց հետո Նիրվանան մտածում էր հիմնական լեյբլ փնտրելու մասին։ Հաջորդ առաջարկությունը եղավ Կիմ Գորդոնից, որը Sonic Youth խմբից էր։ Խումբը 1990 թվականին կնքեց պայմանագիր DGC Records-ի հետ և սկսեց ձայնագրել իր հաջորդ՝ Nevermind ալբոմը։ Այս ալբոմի պրոդյուսորը եղավ Բուտչա Վիգան։ Այս անգամ երաժիշտները ցանկացան ձայնագրվել ոչ թե Մեդիսոնում, այլ տեղափոխվեցին Sound City, որը գտնվում էր Լոս Անջելեսի Վան-Նայս շրջանում։ Երկու ամիս աշխատելով ստուդիայի հետ Նիրվանան ստեղծեց մի շարք երգեր։ Դրանցից էր օրինակ «In Bloom»-ը, «Breed»-ը, որոնք մասնակցել են խմբի ռեպերտուարի ձևավորմանը մի քանի տարի շարունակ։ Այս ստուդիայում գրված երգերից են նաև «On a Plain»-ը և «Stay Away»-ը և մի քանի ավարտուն տեքստեր։ Ձայնագրությունները ավարտելուց հետո Վիգը և խմբի անդամները սկսեցին կատարել միքսեր, սակայն դրանք գրավեցին բավականին մեծ ժամանակ և արդյունքում ստացվեցին ոչ բավարար միքսեր։

Bleach 
Նիրվանայի առաջին ալբոմը Bleach-ն է՝ թողարկված 1989 թվականին։ Ալբոմից առաջին սինգլը, որը նաև հանդիսանում է խմբի առաջին սինգլը "Love Buzz"-ն է։ Ալբոմը հիմնականում Black Sabbath խմբի ազդեցության տակ է։ Ալբոմի երգերի բառերը հիմնականում քիչ են կամ կրկնվում են, քանի որ Քոբեյնը չէր կարողանում հիշել երկար տեքստերը։

Nevermind 
Nevermind-ը երկրորդ ստուդիական ալբոմն է։ Մեծ աղմուկ բարձրացրած ''Smells like teen spirit''-ը հենց այս ալբոմից է։ Ալբոմը 1991 թվականի Ծննդյան տոներին ԱՄՆ-ում շաբաթը 400.000 օրինակ էր վաճառվում։ Nevermindը գրավել էր տարբեր շքերթների առաջին հորիզոնականը, ներառյալ Billboard-ի։

In Utero 
In Utero-ն Նիրվանայի վերջին ստուդիական ալբոմն է՝ թողարկված 1993 թվականին։ Այն նույնպես գրավել է բազմաթիվ հիթշքերթների առաջին հորիզոնականը։ In Utero-ն ԱՄՆ-ում վաճառվել է 3,5 միլիոն օրինակ քանակով։

Վերջին տարիները և Քոբեյնի մահը 
1993 թվականի նոյեմբերին Նիրվանան Սմիրնի հետ MTV Unplugged-ում ակուստիկ համերգ է ունենում։ Խումբը կատարեց երկու հիթ՝ «All Apologies» և «Come as You Are»։ Գրոլը հետագայում ասաց. «Մենք գիտեինք, որ չենք կարող ստեղծել Teen Spirit-ի ակուստիկ տարբերակը... դա սարսափելի անմտություն կլիներ»։ 1994 թվականի սկզբին Եվրոպական հյուրախաղերի ընթացքում Հռոմում Կուրտ Քոբեյնը ինքնասպանության փորձ է իրականացնում։ Նույն թվականի, ապրիլի 8-ին Քոբեյնին գտնում են մահացած իր Սիեթլի տանը. պաշտոնական տվյալներով նա ինքնասպանություն է գործել, բայց շատերը մինչը այսօր կասկածում են սպանության վարկածի վրա։ Կուրտ Քոբեյնի սպանության գործը մինչև այսօր բաց է։ Խումբը դադարեց գոյություն ունենալ վոկալիստ Քուրտ Կոբեյնի մահվանից հետո՝ 1994 թվականից։

Սկավառակագրություն

Ստուդիական ալբոմներ 
 1989՝ Bleach
 1991՝ Nevermind
 1993՝ In Utero

Համերգային ալբոմներ 
 1994՝ MTV Unplugged in New York
 1996՝ From the Muddy Banks of the Wishkah
 2009՝ Live at Reading

Ժողովածուներ 
 1992՝ Incesticide
 2002՝ Nirvana (Greatest Hits)
 2004՝ With the Lights Out
 2005՝ Sliver։ The Best of the Box

Խմբի կազմը

Կլասիկ կազմ 
 Կուրտ Քոբեյն՝ վոկալ, կիթառ (1987-1994)
 Քրիստ Նովոսելիչ՝ բաս-կիթառ (1987-1994)
 Դեյվ Գրոլ՝ հարվածային, բեք-վոկալ

Հիմնական կազմը տարբերի տարիներին 
 Ահարոն Բուրկհարդ՝ հարվածային (1987-1988)
 Դեյլ Կրովեր՝ հարվածային (1988, 1990)
 Դեյվ Ֆոստեր՝ հարվածային (1988)
 Չեդ Չեննինգ՝ հարվածային (1988-1990)
 Դեն Պիտերս՝ հարվածային (1990)
 Ջեյսոն Էվերման՝ կիթառ (1989)

Խմբի անդամները շրջագայության ժամանակ 
 Ջոն Դունկան՝ կիթառ (1992-1993)
 Պետ Սմիր՝ կիթառ (1993-1994)
 Լորի Գոլդստոն՝ թավջութակ (1993-1994)
 Մելորա Կրիգեր՝ թավջութակ (1994)

Ժամանակավոր սանդղակ

Պարգևներ և անվանակարգեր

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Azerrad, Michael. Come as You Are։ The Story of Nirvana. - Doubleday, 1994. - ISBN 0-385-47199-8.
 Cross, Charles. Heavier Than Heaven։ A Biography of Kurt Cobain. - Hyperion, 2001. - ISBN 0-7868-8402-9.
 DeRogatis, Jim. Milk It!։ Collected Musings on the Alternative Music Explosion of the 90's. - Da Capo, 2003. - ISBN 0-306-81271-1.
 Gaar, Gillian G. In Utero. - Continuum, 2006. - ISBN 0-8264-1776-0.
 Morell, Brad. Nirvana & The Sound Of Seattle. - Omnibus Press, 1996. - ISBN 0-7119-5221-3.
 Rocco, John. The Nirvana Companion։ Two Decades of Commentary. - Schirmer, 1998. - ISBN 0-02-864930-3.
 Галин А. В. Жизнь и смерть Курта Кобейна. - Мерлон, 2001. - ISBN 5-900312-41-0.
 Климовицкий, Сергей. 100 страниц группы «Нирвана». - Нота-Р, 2004. - ISBN 5-85929-090-X.
 Everett True. Nirvana։ The True Story. 2006

Արտաքին հղումներ 
 HereIsNirvana.com  - Պաշտոնական կայք
 NirvanaClub.com - Ֆան կայք
 Լեյբլի պաշտոնական էջ 
 Live Nirvana - Խմբի համերգների կայք
 Nirvana Live Guide

Ամերիկյան ռոք խմբեր
«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Nirvana
Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ
1987 հիմնադրված երաժշտական խմբեր