Նոր-Այր
Նոր-Այր (Նորայր Ալեքսանդրի Հարությունյան, ), հայ արձակագիր, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1937 թվականից։

Գրական անունը 
Սկզբում գրական անուն է ընտրել պապի ազգանունը՝ Հովնանյան, և գրվել Նորայր Հովնանյան։ Այդպես է ստորագրել իր առաջին գիրքը՝ «Ճարտարապետուհին»։ 1932 թվականին Եղիշե Չարենցը մի կողմ է թողնում նրա ազգանունը և կնքում նրան Նոր-Այր անունով։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Կարսի մարզի Մավրակ գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Լենինականի մանկատանը, երկրորդ կարգի դպրոցն ավարտել է Նոր Բայազետի (այժմ՝ Գավառ) քաղաքում։ 1931 թվականին ավարտել է ՀԿԿ Կենտկոմին առընթեր մամուլի աշխատողների դասընթացը։ Աշխատել է Ղարաքիլիսայի (այժմ՝ Վանաձոր) «Սոցարշավ» շրջանային թերթում որպես խմբագրի տեղակալ։ Եղել է Եղեգնաձորի Ազիզբեկովի միջշրջանային «Կոլտնտեսական», Արտաշատի «Բոլշևիկյան կոլխոզ» թերթերի խմբագիր։ Աշխատել է ՀԿԿ Կենտկոմում որպես հրահանգիչ, ապա մամուլի, գրականության և արվեստի սեկտորի վարիչ, հետագայում վարել է գրական ֆոնդի հայկական բաժանմունքի տնօրենի պաշտոնը։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) գործողություններին։ Ծանր վիրավորվել է Կրակովում, բուժվել Մոսկվայում և Բաքվում։ 1957-1974 թվականներին եղել է Հայաստանի գրողների միության Կիրովականի բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղարը։

Առաջին անգամ տպագրվել է 1928 թվականին, Լենինականի «Բանվոր» թերթում։

Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Արամ» (Մոսկվա, 1970), «Անմահություն», «Իմ ծաղկած այգի», վրացերեն՝ «Լորենու տակ» (Թբիլիսի, 1962) գրքերը։ Մահացել է Կիրովականում։

Նոր-Այրի երկերի մատենագիտություն

Գրքեր 
 Ճարտարապետուհին, Երևան, Պետհրատ, 1932, 68 էջ։
 Փրկության փարոս, Երևան, Պետհրատ, 1938, 143 էջ։
 Հյուրանոցի աղջիկը, Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 164 էջ։
 Ոլորտներում, Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 587 էջ։
 Նովելներ և վիպակներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1949, 240 էջ։
 Լույսեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 436 էջ։
 Անտառի երգը, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 264 էջ։
 Մեծ պարնի, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 74 էջ։
 Լոռվա աստղեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 475 էջ։
 Նվիրական սրտեր, Երևան, «Հայաստան», 1965, 475 էջ։
 Անապատի առավոտը, Երևան, «Հայաստան», 1968, 606 էջ։
 Արամ, Երևան, «Հայաստան», 1970, 587 էջ։
 Պատմություն գրված քարի վրա, Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 314 էջ։
... Վերջ։ Սկսվում է ...: Բանաստեղծություններ, Պարույր Սևակ, 2002, 102 էջ։

Մամուլ 
 Փախստականը։ «Գրական թերթ», 1969, № 6:

Ծանոթագրություններ 

20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Հայ լրագրողներ
Վանաձոր քաղաքում մահացածներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
ԽՄԿԿ անդամներ
Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ