Ներսես Դ Կլայեցի
Սուրբ Ներսես Շնորհալի (Ներսես Դ Կլադեցի, Ներսես Երգեցող, ), հայ եկեղեցական գործիչ, աստվածաբան, բանաստեղծ, երաժշտագետ, երգահան, պատմիչ, 1166 թվականից՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։ Իր բազմատաղանդության համար ժամանակակիցների կողմից կոչվել է Շնորհալի։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Հայոց Միջագետքի Տլուք գավառի Ծովք (բերդ) դղյակում, հոր՝ իշխան Ապիրատ Պահլավունու ազնվական ընտանիքում։ Ներսես Շնորհալին Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու ծոռն է և Գրիգոր Գ (Փոքր Վկայասեր) Պահլավունու կրտսեր եղբայրը։ Իր ժամանակի ամենակրթված մարդկանցից մեկն է եղել։ Ստացել է հիմնավոր կրթություն Կարմիր վանքի դպրոցում՝ եպիսկոպոս Ստեփանոս Մանուկի մոտ։

1166 թվականից Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։ Վախճանվել է 1173 թվականի օգոստոսի 13-ին, Հռոմկլայում։ Թաղվել է Հռոմկլա ամրոցում։ Հայ եկեղեցին նրան դասել է սրբերի շարքը և նրա հիշատակը նշվում է ամեն տարի Թարգմանչաց տոնին։

Երկերի մատենագիտություն 
 Յիսուս որդի, Ամստերդամ, 1661, 616 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, ա. տ. եւ թ., 44 էջ։
 Յիսուս որդի, Կ. Պոլիս, 1746, 432 էջ։
 Յիսուս որդի, Կ. Պոլիս, 1746, 484 էջ։
 Յիսուս որդի, Սանկտ Պետերբուրգ, 1785, 440 էջ։
 Ընդհանրական, Սանկտ Պետերբուրգ, 1788, 336 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Վենետիկ, 1815, 172 էջ։
 Գիրք, որ կոչի Յիսուս որդի, Կ. Պոլիս, 1824, 108 էջ։
 Թուղթ ընդհանրական, Կ. Պոլիս, 1825, 233 էջ։
 Մեկնութիւն սուրբ Ավետարանին, որ ըստ Մատթէոսի, Կ. Պոլիս, 1825, 658 էջ։
 Ողբ Եդեսիոյ, Փարիզ, 1827, 112 էջ։
 Ողբ Եդեսիոյ, Տփղիս, 1829, 112 էջ։
 Բանք չափաւ, Վենետիկ, 1830, 621 էջ։ 
 Թուղթ ընդհանրական, Վենետիկ, 1830, 84 էջ։
 Հռչակաւոր աղոթք, Մոսկուա, 1830, 112 էջ։
 Ժամագիրք Հայաստանեայց եկեղեցիոյ, Կ. Պոլիս, 1833, 597 էջ։
 Նամականի, Վենետիկ, 1838, 332 էջ։ 
 Ժամագիրք Հայաստանեայց եկեղեցիոյ, Կ. Պոլիս, 1849, 649 էջ։
 Ժամագիրք Հայաստանեայց եկեղեցիոյ, Վաղարշապատ, 1853, 452 էջ։
 Ընդհանրական թուղթք, Կ. Պոլիս, 1853, 152 էջ։
 Սրբոյն Ներսէս Շնորհալիոյ պատմութիւն վարուց, Վենետիկ, 1854, 88 էջ։
 Ժամագիրք Հայաստանեայց եկեղեցիոյ, Կ. Պոլիս, 1856, 649 էջ։
 Ժամագիրք Հայաստանեայց եկեղեցիոյ, Կ. Պոլիս, 1861, 652 էջ։
 Թուղթ ընդհանրական, Էջմիածին, 1865, 498 էջ։
 Թուղթ ընդհանրական, Երուսաղէմ, 1871, 336 էջ։
 Թուղթք, Վենետիկ, 1873, 332 էջ։
 Ժամագիրք Հայաստանեայց եկեղեցիոյ, Երուսաղէմ, 1881, 680 էջ։
 Ժամագիրք Հայաստանեայց եկեղեցիոյ, Վաղարշապատ, 1892, 792 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Վենետիկ, 1923, 52 էջ։
 Բանք չափաւ, Վենետիկ, 1928, 676 էջ։
 Ժամագիրք Հայաստանեայց եկեղեցիոյ, Երուսաղէմ, 1955, 736 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Հալէպ, 1961, 32 էջ։
 Յաղագս երկնի եւ զարդուց նորա (Հանելուկներ։ Ողբ Եդեսիոյ), Երևան, 1968, 112 էջ։
 Ընդհանրական թուղթք, Իսթանպուլ, 1973, 93 էջ։
 Ողբ Եդեսիոյ, Երեւան, 1973, 168 էջ։ 
 Յիսուս որդի, ա. տ., 1974, 80 էջ։
 Թուղթ ընդհանրական, Անթիլիաս, 1977, 132 էջ։
 Հոդվածների ժողովածու, Երևան, 1977, 228 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Պէյրութ, 1979, 32 էջ։
 Վիպասանութիւն (պոեմ), Երեւան, 1981, 164 էջ։ 
 Եդեսիայի ողբը։ Տաղեր, Երևան, 1982, 216 էջ։ 
 Առաւօտ լուսոյ, Նիւ Եորք, 1983, 92 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Թորոնթօ, 1985, 48 էջ։
 Ժամագիրք Հայաստանեայց եկեղեցիոյ, Նիւ Եորք, 1986, 736 էջ։
 Տաղեր և գանձեր, Երևան, 1987, 448 էջ։ 
 Թուղթ ընդհանրական, Երևան, 1991, 126 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Նիւ Եորք, 1991, 24 էջ։
 Հիսուս որդի, Երևան, 1991, 224 էջ։
 Թուղթ ընդհանրական, Երեւան, 1995, 176 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Թեհրան, 2000, 33 էջ։
 Հավատով խոստովանում եմ, Երևան, 2003, 32 էջ։
 Տաղեր և շարականներ, Երևան, 2003, 44 էջ։ 
 Առավոտ լուսո (շարականներ), Երևան, 2007, 74 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Ստամպուլ, 2008, 144 էջ։
 Մեկնություն Մատթեոսի Ավետարանի, Էջմիածին, 2008, 300 էջ։
 Թուղթ ընդհանրական, Երեւան, 2009, 224 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Անթիլիաս, 2009, 550 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Էջմիածին, 2009, 56 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Բրբանք, 2011, 64 էջ։
 Նամականի, Էջմիածին, 2011, 320 էջ։
 Ժամերգեր, Երևան, 2012, 252 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Անթիլիաս, 2012, 24 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Երեւան, 2012, 32 էջ։
 Հավատով խոստովանում եմ, Երևան, 2012, 608 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Երեւան, 2013, 598 էջ։
 Հիսուս որդի, Երևան, 2013, 220 էջ։
 Հաւատով խոստովանիմ, Էջմիածին, 2015, 55 էջ։

Գրականություն Ներսես Շնորհալու և նրա գործունեության մասին 
 Ղևոնդ Ալիշան, Շնորհալի և պարագայ իւր, Վենետիկ, 1873։
 Գրիգոր Հակոբյան, Ներսես Շնորհալի, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1964, 298 էջ։
 Գրիգոր Հակոբյան, Ներսես Շնորհալի (բնագրեր), Երևան, «Հայաստան», 1969, 220 էջ։
 Նիկոլ Թահմիզյան, Ներսես Շնորհալին երգահան և երաժիշտ, Երևան, 1973։
 «Ներսես Շնորհալի», հոդվածների ժողովածու, Երևան, 1977։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Ներսես Շնորհալու կենսագրությունը, հանելուկները և անգլերեն թարգմանություններ
 Ներսես Շնորհալու «Հաւատով խոստովանիմ» աղոթքը

Հայ Առաքելական Եկեղեցու սրբեր
Հայ պատմիչներ
Միջնադարյան հայ բանաստեղծներ
Հայ երգահաններ
Պահլավունիներ
Հայ մատենագիրներ
Հայ կոմպոզիտորներ
Անձինք Խարբերդից
Հայ եկեղեցական գործիչներ
Հայ աստվածաբաններ
Հայ երաժշտագետներ