Էրատո
Էրատո, Հայոց թագուհի մ.թ.ա. 8-ից 5 թվականներին և մ.թ.ա. 2-ից մ.թ. 1 թվականներին։ Արտաշեսյան արքայատոհմի վերջին գահակալը, Տիգրան Գ-ի դուստրը։ Եղբոր՝ Տիգրան Դ-ի հետ ժառանգեց հոր գահը։ Հռոմի Օգոստոս կայսրը մ.թ.ա. մոտ 5 թ. բռնությամբ Հայոց գահին նստեցրեց Արտավազդ Գ-ին, իսկ Տիգրան Դ-ն և Էրատոն այդ ժամանակ խույս տվեցին դեպի Պարսկաստան և քաղաքական ապաստան գտան այնտեղ։ Հայերն ապստամբեցին և Պարթևստանի Հրահատ Ե արքայի սատարմամբ՝ մ.թ.ա. 2 թ Էրատոն և իր եղբայր Տիգրան Դ-ն վերահաստատեցին Հայոց գահին։ Մ.թ. 1 թ Հայաստան ներխուժած հյուսիսի լեռնականների հետ ընդհարման ժամանակ Տիգրան Դ զոհվեց։ Էրատոն հրաժարվեց թագավորելուց։ Հռոմից դժգոհ հայ ավագանին մ.թ. մոտ 6 թ վերստին գահին նստեցրեց Էրատոյին, որը, սակայն, մ.թ. 12-ին գահազրկվեց։ Էրատոյի և Տիգրան Դ-ի անունով պահպանվել են պղնձե դրամներ։

Տիգրան Դ-ի օգնական մ. թ. ա. 8-ից մ. թ. ա. 1-ը

Մ. թ. ա. 8-ից 5-ը 
Հելլենիստական սովորույթներին համաձայն Էրատոն ամուսնանում է Տիգրանի հետ։ Մ. թ. ա. 8 թ.-ին նրա հայր Տիգրան Գ-ն մահացավ, իսկ Տիգրան Դ-ն դարձավ Հայոց թագավոր։ Էրատոն նրան օգնում էր տարբեր հարցերում։ Թեև նրանց թագավորներ դարձրեց Օգոսստոս Օկտավիանոսը, նրանք դաշնակցում էին Պարթևստանի հետ և շարունակում էին հակահռոմեական քաղաքականությունը։

Նրանց դուստրը հետագայում ամուսնանում է Վիրքի թագավորի՝ Փարսման I-ի հետ։ Նրանք ունենում են երեք որդի` Միհրդատ I Իբերացի, Ռադամիստուս և Ամազասպուս (Ամազասպաս), որոնք հայտնի են Հռոմում գտնված հունարեն արձանագրությունից։

Հռոմը և Պարթևստանը անընդհատ մրցակցում էին, թե ում հետ Մեծ Հայքը պետք է դաշնակցեր։ Հռոմի դուրը չէր գալիս, որ Մեծ Հայքը դաշնակցում էր Պարթևստանի հետ։ Պարթևստանը, վախենալով, որ Հռոմի սպառնալիքներից՝ սկսել լայնածավալ պատերազմ, որոշում է խզել Մեծ Հայքի հետ դաշնակցությունը։ Այդպիսով՝ Հռոմը որոշեց չպատերազմել Պարթևստանի հետ, և Պարթև իշխանները հանգստացան։

Ֆեստուս Ռուփուսը պատմում է, որ Տիգրան Մեծ Դ-ն և Էրատոն մեծ հույսեր էին ներշնչում։ Նա նաև շեշտում է, որ Մեծ Հայքը Տիգրան Մեծ Դ-ի և Էրատոի ժամանակ շատ ուժեղ էր։

Տիգրան Դ-ի և Էրատոի հեռացումը, Արտավազդ Գ-ի գահ գալը, Մ. թ. ա. 5 թ. 
Հիմնական հոդված՝ Արտավազդ ԳՄ. թ. ա. 5-ին, վախեցած Տիգրան Դ-ի և Էրատո-ի իշխանությունից, Օգոստոս Օկտավիանոսը հեռացրեց նրանց և թագադրեց Արտավազդ Գ-ին։ Արտավազդը վարում էր հռոմամետ քաղաքականություն՝ չէր հետևում հին հայկական սովորույթներին։ Նրա իշխանության ժամանակ Մեծ Հայքը ապրում էր ոչ լավ տարիներ։ Մ. թ. ա. 2 թ.-ին դժգոհ ժողովուրդը բողոքում է Արտավազդի դեմ։ Օգտվելով հնարավորությունից՝ Տրգրան Դ-ն և Էրատոն բարձրանում են գահ, իսկ Արտավազդը հեռանում է։ Օկտավիանոսի ծրագիրը ձախողվեց։

Մ. թ. ա. 2-ից Մ. թ. ա. 1-ը 
Մ. թ. ա. 2-ից հետո Տիգրանը և Էրատոն վերադարձան։ Նրանք շարունակեցին վարել նրանց քաղաքականությունը, բայց հյուսիսից ներխուժած քոչվոր ցեղերը սկսեցին անընդհատ հարձակվել Մեծ Հայքի վրա։ Այդպիսի պատերազմերից մեկի ժամանակ Տիգրան Դ-ն մահացավ։ Էրատոն հրաժարվեց գահից։ Այսպիսով՝ ավարտվեց Արտաշեսյանների իշխանությունը Մեծ Հայքում։

Տիգրան Ե և Էրատո 
6 թ. Օգոստոսը վերանայեց իր արտաքին քաղաքականությունը և հերոսական թագավոր Տիգրան Ե-ին նշանակեց՝ որպես Հայաստանի թագավոր։ Տիգրան Ե կապված էր Արտաշեսյան արքայատոհմի հետ, քանի որ նրա մոր տատը եղել էր հայ արքայադուստր, որը, հնարավոր է, եղել էր Արտավազդ Բ- ի դուստրը և ամուսնացել է Կապադովկիայի արքաի հետ։

6թ.-ին Տիգրան Ե-ն դարձավ հայոց թագավոր։ Նրա գահակալությունից դժգոհ՝ հայ ազնվականները ապստամբեցին Տիգրան Ե-ի դեմ։ Նույն հայ ազնվականները վերականգնեցին Էրատոին `վերադարձնելով հայկական գահը։ Էրատոն ցանկանում էր համագործակցել Հռոմի հետ՝ ամուսնանալով Տիգրան Ե-ի հետ։

Հետագայում Էրատոի ճակատագիրը անհայտ է։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ
 R. Naroll, V.L. Bullough & F. Naroll, Military Deterrence in History։ A Pilot Cross-Historical Survey, SUNY Press, 1974
 H. Temporini & W. Haase, Aufstieg und Niedergang der römischen Welt։ Geschichte und Kultur Roms im spiegel der neueren Forschung, Walter de Gruyter 
 E. Yarshater, The Cambridge History of Iran, Cambridge University Press, 1983
 R. Syme & A.R. Birley, Anatolica։ studies in Strabo, Oxford University Press, 1995
 W.G. Sayles, Ancient Coin Collecting IV։ Roman Provincial Coins (Google eBook), F+W Media, Inc, 1998
 P.M. Swan, The Augustan Succession։ An Historical Commentary on Cassius Dio’s Roman History, Books 55-56 (9 B.C.-A.D. 14) (Google eBook), Oxford University Press, 2004
 R.G. Hovannisian, The Armenian People from Ancient to Modern Times, Volume 1։ The Dynastic Periods։ From Antiquity to the Fourteenth Century, Palgrave Macmillan, 2004
 V.M. Kurkjian, A History of Armenia, Indo-European Publishing, 2008
 M.A. Ehrlich, Encyclopedia of the Jewish Diaspora։ Origins, Experiences, and Culture, Volume 1 (Google eBook), ABC-CLIO, 2009
 M. Bunsen, Encyclopedia of the Roman Empire, Infobase Printing, 2009
 A. Mayor, The Poison King։ the life and legend of Mithradates, Rome’s deadliest enemy, Princeton University Press, 2009
Armenia and Iran ii. The pre-Islamic period under Darius and Xerxes had much narrower boundaries than the future Armenia of the Artaxiads and the Arsacids. Armenia and Iran, ii. The Pre-Islamic Period: 3. The Artaxiad dynasty b. Tigranes the Great
 Ptolemaic Genealogy: Affiliated Lines, Descendant Lines
 Marriott Hotel – Yerevan, Armenia

Արտաշեսյանների թագավորության թագուհիներ
Արտաշեսյաններ