Աբեղյաններ
Աբեղյաններ (նաև` Աբեղեանք, Աբեղունի), հայկական նախարարական տոհմ Մեծ Հայքում, իշխել են Աբեղեանք գավառում։ Ըստ Մովսես Խորենացու, Աբեղյանների նախարարությունը հիմնել է Մեծ Հայքի արքա Վաղարշակը՝ տոհմի նահապետ Աբեղին արքունիքի սպասարար և գահավոր կարգելով։

Մովսես Խորենացին Արտաշես Ա-ի մահվան կապակցությամբ հիշատակում է Աբեղյանների տողմից ոմն Աբեղի՝ առաքված Երիզայի Անահիտի (Արտեմիս) մեհյանը՝ կուռքերից արքայի համար բժշկություն և արևշատություն խնդրելու։

Ըստ Գահնամակի Աբեղյանները զբաղեցրել են երկու բարձ, որը տոհմի մեծության և երկրի քաղաքական կյանքում խաղացած կարևոր դերի ապացույց է։ Ըստ Մովսես Խորենացու զբաղեցրել են 7-րդ բարձը։ Ներսեսի վարքում, 85-րդ բարձում հիշատակվում է Աբեղունիներ նախարարական տոհմը, որ հավանաբար հենց Աբեղյանների տոհմն է, քանի որ այնտեղ բացակայում է նրանց ազգանունը։ Ըստ Սահակ Պարթևի մեզ հասած Գահնամակի Աբեղյանները զբաղեցրել են երկու գահը՝ 27-րդ և 37-րդ։ Ըստ Զորանամակի Աբեղյանները ենթարկվում էին Գուգարաց բդեշխին և նրանց զորքը բաղկացած էր 300 հեծյալից։

4-րդ դարից Աբեղյանները կորցնում են իրենց քաղաքական դերը։ Աբեղյանների նահապետ Գազրիկը հիշվում է որպես Վարդանանց պատերազմի մասնակից և Վարդան Մամիկոնյանի զինակից, Աբեղյանների երկրորդ տոհմից՝ Արտենը, որպես Վասակ Սյունու զինակից, իսկ Գրիգոր Աբեղյան իշխանը՝ 544 թվականի Դվինի ժողովի մասնակից։ Աբեղյանները նաև հիշատակվում են Վասպուրականում, որպես Արծրունիներին ենթակա իշխաններ։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Մովսես խորենացի, Պատմություն Հայոց, Ե., 1968.
 Ալիշան Ղ., Այրարատ, Վնտ., 1890.
 «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 615.

Աբեղյաններ
Մեծ Հայքի արքունիքի ապասարարության և գահավորման նախարարություն