Աշխույժ (գուսան)
Աշխույժ, (Խաչատուր Սուքիասի Գրիգորյան, ), հայ գուսան, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Արագած գյուղում։ Հայրը նույնպես երգասաց էր։ Չորս տարեկանում Խաչատուրը տառապում է «ծաղիկ» հիվանդությամբ և կորցնում տեսողությունը։ Նա մխիթաություն է գտնում երգի ու երաժշտության մեջ։ Կարճ ժամանակից դառնում է հմուտ գուսան ու հեքիաթասաց և վերցնելով ջութակը շրջագայում է հայկական քաղաքներն ու գյուղերը։

1907 թվականին հանդես գալով Ալեքսանդրապոլի (այժմ՝ Գյումրի) սրճարաններից, Աշխույժը իր երգերից մեկում որոշակիորեն արտահայտելով հակացարական տրամադրություններ՝ ձերբակալվում է։ Ազատվելով կալանքից, երիտասարդ գուսանը շարունակում է շրջագայությունը։ 1908 թվականին, Էջմիածնում եղած ժամանակ, նա առիթ է ունենում մոտիկից շփվելու Գևորգյան ճեմարանի ուսուցիչների հետ, որոնցից մեկը՝ Գարեգին Լևոնյանը (Ջիվանու որդին), նկատի ունենալով երիտասարդ գուսանի կենսուրախ և առույգ բնավորությունը, նրան տալիս է Աշխույժ անունը։ Նաիրի Զարյանը նրա մասին ասել է, որ «զրկված լինելով արեգակի լույսից՝ նա հոգու աչքերով տեսնում է աշխարհն իր կախարդական բոլոր գույներով և ներդաշնակություններով»:

Աշխույժը հորինել է բազմաթիվ երգեր, հեքիաթ-սիրավեպեր ու պոեմներ։

Ստեղծագործություն 
Աշխույժի ստեղծագործության հիմնական գծերն են բռնության, կամայականության, սոցիալական անարդարության խարազանումը («Բռնության աշխարհ», «Եթե լավ է», «Անարդար օրենք»)։ Աշխույժը հանդես է եկել նաև կոլտնտեսական երգերով, որոնցում գովերգել է գեղջուկի աշխատանքը։

Աշխույժի ստեղծագործությունների մեջ ուրույն տեղ ունեն սիրային տաղերն ու երգերը, որոնց մեջ արտահայտել է իր խոհերն ու խորհդածությունները մաքուր, իդեալական սիրո և ամուսնության մասին։

Առանձին հմայք ունեն Աշխույժի երգիծական երգերը, որոնց մեջ դրսևորված է գուսանական արվեստին հատուկ բարոյախոսությունը։ Այդ երգերում գուսանը կարողացել է առանձնակի հմտությամբ օգտագործել գեղջկական հումորը։

Աշխույժի ստեղծագործությունների մատենագրություն 
 Աշուղ Աշխույժի քնարը, Բաքու, Ն. Երևանցյանի տպարան, 1908, 89 էջ։
 Ժողովրդի ընտրյալները, Երևան, Պետհրատ, 1938, 15 էջ։
 Աշուղական, Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 94 էջ։
 Քնար, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 188 էջ։
 Աղբյուր (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 287 էջ։

Ծանոթագրություններ 

Հայ գուսաններ