Համազասպյան-Մամիկոնյաններ
Համազասպյան-Մամիկոնյաններ, հայկական իշխանական տոհմ Միջնադարյան Հայաստանում՝ Զաքարյանների իշխանապետության ժամանակ (11-17-րդ դարեր)։ Սերում են Մամիկոնյանների իշխանական տոհմից։ Տոհմանունն առաջացել է Համազասպ մարզպանի (11-րդ դարի վերջ - 12-րդ դարի սկիզբ) անունից։ Իշխանանիստն էր Գուգարք աշխարհի Տաշիր գավառի Դսեղ գյուղը։

Տիրույթները 
Համազասպյան-Մամիկոնյանների տիրույթներն էին Տաշիր գավառի Դսեղ, Մարց, Քարինջ, Մշարդ, Աղեգի գյուղերը։ Իշխանանիստը Դսեղ գյուղն էր։

Զաքարյան Իշխանապետություն 

Զաքարյանների իշխանապետությունում ազդեցիկ դեր ունեցող Համազասպյան-Մամիկոնյանները խոշոր դեր են խաղացել նրանց իշխանությունում, մասնակցել Իվանե Ա-ի և Զաքարե Բ Մեծի ազատագրական պատերազմներին։ Այս կռիվներին մասնակցող զորավարներից է եղել Սարգիս Համազասպյանը, ով հավանաբար զոհվել է 1201 թվականին, Բջնիի ազատագրման մարտում։ Նրա որդի Համազասպը Զաքարյանների իշխանապետության մանդատուրթուխուցեսն էր։ 13-րդ դարի առաջին կեսի պետական գործիչ էր Մարծպանը, որը ծավալել է նաև շինարարական աշխատանքներ, կառուցել Բարձրաքաշ Սուրբ Գրիգորի վանքը։ Նրա որդի Համազասպ Անեցին եղել է Հաղպատի վանքի առաջնորդը (13-րդ դարի կես), կառուցել վանքի ժամատուն-գավիթը, զանգակատունը և այլն։ Հովհանավանքի առաջնորդներ են եղել Համազասպ եպիսկոպոսը (1274-1300) և Ներսեսը (14-րդ դարի սկիզբ)։ Համազասպ-Մամիկոնյանները խնամիական կապեր են ունեցել մի շարք հայկական իշխանական տների հետ` Զաքարյանների, Վաչուտյանների, Օրբելյանների և այլն։ 12-րդ դարի վերջին Համազասպ մարզպանի թոռ Հասանը տեղափոխվել է Խաչեն և այնտեղ ստեղծել իր փոքր իշխանությունը, Մարզպան Համազասպյանի որդի Գրիգորը 13-րդ դարի կեսին հիմնվել է Ուրծ գավառում (Վեդի գետի վերին հոսանք)։ Գրիգորի և նրա որդի Մամիկոնի իշխանության տարիներին նրանց տիրույթների մեջ են մտել Մանկուսը, Ջշին գյոլը և այլ գյուղեր։

Հետագա պատմություն 
Հավանաբար Համազասպյան-Մամիկոնյանների տոհմից է 17-րդ դարի կեսին հիշատակված Մելիք Բայանդուրը (Թումանեցի)։ Ենթադրում են, որ Դսեղի Թումանյանները ևս սերել են Համազասպյան-Մամիկոնյաններից։

Համազասպյան-Մամիկոնյանների տոհմածառը

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 «Նոր նյութեր Մամիկոնյան-Համազասպյան իշխանական տան վերաբերյալ», Գագիկ Սարգսյան 

Համազասպյան-Մամիկոնյաններ
Մամիկոնյաններ