Հոկտեմբերյանի շրջան
Հոկտեմբերյանի շրջան (մինչև 1935 թվականը՝ Ղուրդուղուլիի շրջան) Հայկական ԽՍՀ, ապա՝ Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային միավոր այժմյան Արմավիրի մարզի կենտրոնում։ Գտնվում էր ՀԽՍՀ արևմուտքում։ Կազմավորվել է 1930 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Սահմանակից էր Թուրքիային։ Տարածությունը 423 քառ. կմ էր, բնակչությունը՝ 109 900 (1987), խտությունը՝ 259,8 մարդ։

Բնակավայրեր 
Հոկտեմբերյանի շրջանի վարչական կենտրոնը Արմավիր (այժմ՝ Արմավիր) քաղաքն էր։ Ուներ 1 քաղաք (Հոկտեմբերյան), 1 քտա (Մեծամոր), 1 քաղաքային, 1 ավանային, 16 գյուղական խորհուրդ։ Բնակավայրերն են՝

 Ամասիա
 Այգեգործական N15 սովխոզին կից
 Այգեգործական N5 սովխոզին կից
 Այգեշատ
 Արազափ
 Արգավանդ
 Արմավիր
 Արևիկ
 Արտաշար
 Բամբակաշատ
 Բերքաշատ
 Գետաշեն
 Եղեգնուտ
 Երասխահուն
 Զարթոնք
 Ժդանով
 Լենուղի
 Լուկաշին
 Հայկավան
 Հոկտեմբեր
 Ձերժինսկի
 Մարգարա
 Մեծամոր
 Մրգաշատ
 Նալբանդյան
 Նոր Արմավիր
 Նոր Արտագերս
 Նոր Կեսարիա
 Շենավան
 Ջանֆիդա
 Ջրաշեն
 Սովետական
 Վարդանաշեն
 Տանձուտ
 Փշատավան

Պատմություն 
Հոկտեմբերյանի շրջանի տարածքը դեռ հնադարում եղել է Հայաստանի կազմում՝ Երվանդունիների (մ.թ.ա. 570-201) և Արտաշեսյանների (մ.թ.ա. 189-1) թագավորության ժամանակ։ Ավելի ուշ Հոկտեմբերյանի շրջանի տարածքը կազմել է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Ոստան գավառի մեջ։ 9-րդ դարի վերջից մտել է Բագրատունյաց թագավորության, ապա՝ Զաքարյան իշխանապետության մեջ։ 14-16-րդ դարերում այն մտել է մոնղոլական, ապա՝ կարակոյունլու և ակկոյունլու թուրքմենական պետությունների մեջ։

Պարսկական տիրապետության ժամանակ Հոկտեմբերյանի շրջանը Երևանի կուսակալության, ապա Երևանի խանության մի մասն էր։ Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո, այն մտել է Հայկական մարզի, Երևանի նահանգի, 1920-1930 թվականներին կազմել է Էջմիածնի գավառի Ղուրդուղուլի գավառամասը։

Ճարտարապետական հուշարձաններից նշանավոր են ուրարտական քաղաք Արգիշտիխինիլին, Մեծամոր հնադարյան մետաղաձուլարանը։ Շրջանի տարածքում են Սարդարապատի հերոսամարտի հուշարձանը, Հայաստանի ազգագրության պետական թանգարանը։ Շրջանի կուսակցական կազմակերպությունը ստեղծվել է 1930 թվականին։ 1987 թվականին կար 153 սկզբնական կուսակցական, 182 կոմերիտական կազմակերպություն։ Լույս էր տեսնում «Կոմունիզմի համար» շրջանային թերթը։

Ռելիեֆ և կլիմա 
Հոկտեմբերյանի շրջանը գտնվում է Արարատյան դաշտի հյուսիսարևմտյան մասում, Արաքսի ձախ ափին։ Մակերևույթը հարթ է՝ արևմուտքից արևելք ընդհանուր թեքությամբ և 800-1200 մ բարձրությամբ։ Կան ավազի, բազալտի, կավի հանքավայրեր։ Գերակշռում է կիսաանապատային լանդշաֆտը։

Կլիման չոր ցամաքային է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -5 °C-ից մինչև -6 °C, հուլիսինը՝ 20- 26 °C, տարեկան տեղումները՝ 200- 250 մմ, վեգետացիայի շրջանը՝ 210 օր։ Սահմանով հոսում է Արաքսը։ Կան արհեստական լճակներ։ Գործում են Հոկտեմբերյանի ջրանցքը (44 կմ), Սև ջրի և Սովետականի ջրհան կայանները։

Տնտեսություն 
Տնտեսության առաջատար ճյուղերն են էներգետիկական, սննդի, թեթև, շինանյութերի արդյունաբերությունը, հաստոցաշինությունը, այգեպտղաբուծությունն ու բուսաբուծությունը։ Գործում էր 21 արդյունաբերական ձեռնարկություն։ Արտադրանքի ծավալով առաջնակարգ են Հայկական ատոմակայանը, պահածոների, կոնյակի, հաստոցաշին., գազապարատուրաների, ապակե- տարաների գործարանները, կահույքի ֆաբրիկան, եթերայուղերի, տնաշինական կոմբինատները։ Զարգացած են խաղողագործությունն ու պտղաբուծությունը, բանջարաբուծությունն ու բոստանային կուլտուրաների մշակումը, խորդենագործությունը։ Կար 23 կոլեկտիվ, 11 խորհրդային տնտեսություն, 1 միջտնտեսային ինկուբատոր կայան, 11 ծածանալճակային տնտեսություն։ Ավտոճանապարհների երկարությունը 265 կմ է, երկաթուղին՝ 35 կմ։ Գործում է կապի հանգույց՝ 37 բաժանմունքով։

1986-87 ուսումնական տարում գործում էր 49 միջնակարգ, 7 ութամյա, 3 երաժշտական, 3 մարզական դպրոց, 2 տեխնիկում, 1 պրոֆտեխնիկական ուսումնարան։ 1986 թվականին կար 50 գրադարան, 25 մշակույթի տուն, 8 ակումբ, 1 ժողովրդական թատրոն, 7 հիվանդանոց, 20 ամբուլատորիա, 1 ստոմատոլոգիական պոլիկլինիկա, հակատուբերկուլոզային դիսպանսեր։

Տես նաև 
 Հայկական ԽՍՀ վարչական բաժանում

Պատկերասրահ 

Հոկտեմբերյանի շրջան