Fanorona
Ny fanorona dia lalaon-tsaina nenti-paharazana malagasy.
Olon-droa no mifanandrina amin'izany ary mandany ny vaton'ilay mpifanandrina ny
tanjona, toy ny ady. Rehefa maty kosa ilay mpifanandrina iray, dia azo
avela koa dia miroso amin'ny fomba filalaovana antsoina hoe vela ny mpifanandrina roa, mba
ahafahan'ilay maty tamin'ny voalohany ho afa-bela.

Ny tanjon'ny fanorona dia tsy ny hamono ihany, fa ny mamelona ihany
koa ilay mpifanandrina maty tamin'ny lalao voalohany. Ny fanorona
ihany angamba ny lalao eto an-tany izay tsy mamono ihany fa mamelona ihany koa.

Marihina fa fady ny miloka amin'ny fanorona satria ilay lalao rahateo dia
saro-pady amin'ny malagasy.

Tantara

Ny fiandohana
Tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianamponga tao Ifanongoavana, tany
amin'ny taona 1340 tany ho any no nahitana taratra voalohany ny
fanorona. Tsy fantatra nefa ilay karazana fanorona tamin'izany

Tamin'ny andron'i Andriamanelo
taty aoriana no ahenona indray ny momba ny fanorona
amin'ny anarany fototra hoe Soratr'Andriamanitra.

Io anarana io dia avy amin'ny tantara fototry ny fanorona.
Tamin'izany fotoana izany, efa ela be, dia navorin'Andriamanitra ireo
mpahay raha rehetra teto an-tany ary izao no fangatahany : mba
hanomezan'ireo mpahay raha ireo azy sary na soratra iray maneho izao
tontolo izao amin'ny endriny rehetra sy ny fihetsikiny. Rehefa
nandinika ireo mpahay raha dia sora-panorona no natolony
an'Andriamanitra. 
Izany no nahatonga ilay anarana hoe Soratr'Andriamanitra.

Ny fanorona sy ny faminaniana
Ny Ntaolo dia nametraka fa miainga amin'ny fanorona ny faminaniana ny
zavatra mety hiseho, indrindra ho an'ny mpitondra tafika.

Raha naniraka olona hiantso ny zanany lahimatoa
Andriatompokoindrindra
ny mpanjaka Ralambo
ahalalàny ny heviny momba ny fanjakana, izany hoe vonona handray ny
fanjakana ve izy sa omena ilay zandriny
Andrianjaka ity farany,
dia naminany tamin'ny fanorona i Andriatompokoindrindra.

Ny fanorona rehefa ampiasaina amin'ny faminaniana dia manome valinteny
telo :
 raha resy ny mpilalao dia ratsy ho azy ny valinteny;
 raha mandresy ny mpilalao dia vokatsoa ho azy;
 sahala.

Rehefa naminany ary i Andriatompokoindrindra, dia telo noho dimy ny
vokatra azony, dia niteny izy hoe « Lazao ny raiko fa mbola mamonoa
telo noho dimy aho ». Saingy, ny telo dia tsy ahafaty ny dimy izany
mihitsy amin'ny fanorona : resy izy no dikan'izany fa mbola
miala-nenina sao lahy ka mbola ho sahala ilay lalao. Mazava be ary
ilay valinteny nomeny ny iraka ho ampitaina any amin-drainy fa dia
resy izy ary ratsy ny valintenin'ilay fanorona aminy ka tsy afaka
handray ny fanjakana izy.

Azo anomezana tsodrano koa ny fanorona. Raha nitsodrano
an'Andrianampoinimerina
i Ramorabe dia nisoritany tamin'ny tany ny fanoron-telo dia hoy izy hoe
« Ianao no eo amin'ny fonaben'Imerina ».
Ny fonabe dia ilay laka eo ampovoan'ny fanorona izany hoe izy
izany no manjaka eo amin'ilay tany.

Ny fanorona sy ny fomba

Ny fanorenana trano

Ny famorana

Karazana fanorona

Raha amin'ny malagasy dia misy karazany 3 ny fanorona dia ny
fanoron-telo sy ny fanoron-dimy ary ny fanoron-tsivy 
izany.

Ny fanoron-telo

Ny fanoron-dimy

Ny fanoron-tsivy

Filalaovana fanorona
Misy karazany maro ny fanorona, fa ny tena maro mpahalala dia ny fanoron-tsivy sy ny fanoron-telo. 
Toy izao no endriky ny kianja ilalaovana ho an'ny fanoron-tsivy : soritana tsipika 5 mitsivalana sy mirazotra ary tsipika 9 mitsangana sy mirazotra ihany koa izay manome efajoro misy efitrefitra 32. 
Avy eo dia asiana tsipika iray avy ao anatin'ny efitrefitra tsirairay izay mampitohy ny zorony roa amin'ny efitrefitra, izany hoe tsipika mihorirana ka ampifandimbiasina ho tsipika mianjera mankany aoriana sy mankany aloha izany.
Ho an'ny fanoron-telo dia mitovy amin'ny fanoron-tsivy ihany, fa tsipika 3 mitsangana sy tsipika 3 mitsivalana ihany no soritana.

Ny fihaonan'ny tsipika no toerana ametrahana ny vato holalaovina, ary ny ivo indrindra amin'ireo no atao hoe laka.

Amin'ny fiantombohan'ny lalao dia alahatra eo amin'io kianja io ny vaton'ny mpifanandrina izay miisa 22 avy, miloko mainty sy fotsy, ka ny laka ihany no tsy misy vato. 
Ny tanjona dia ny hanafoana ny vato rehetra ananan'ny mpifanandrina, ka izay mbola manana vato tavela no mpandresy.

Lalao ankafizin'ny Malagasy tokoa ny fanorona. 
Misy lovan-tsofina mitantara fa nisy mpanjaka anankiray izay namoy ny fanjakany iray manontolo mihitsy noho ny fitiavany an'io lalao io.

Fitsipi-dalao
Mifandimby manisaka ny vatony amin'ny toerana iray mbola tsy misy vato ny mpifanandrina. Ny fanisahana ny vato anefa dia tsy maintsy manaraka ny tsipika mitsivalana na mitsangana na mihorirana izay efa nosoritana.
Amin'ny fotoana anisahana ny vato dia esorina ny vaton'ny mpifanandrina izay hatonina na isintahana, raha toa ka vaton'ny mpifanandrina no akaiky indrindra ny toerana iharan'ny hetsika atao fa tsy toerana tsy misy vato na toerana misy vaton'ilay manisaka.
Raha toa ka mbola an'ny mpifanandrina ny vato ao ambadik'ilay vatony esorina, dia miala daholo koa izay vaton'ny mpifanandrina mitandahatra amin'iny tsipika iny, mandra-pisy vaton'ilay manisaka na toerana fotsy.
Raha samy misy vaton'ny mpifanandrina ny toerana nihatahana sy ny toerana hatonina, dia misafidy ilay manakisaka na ny eo alohan'ny hisaka no esorina na ny tato ivohony.
Raha mahaisotra vaton'ny mpifanandrina ny hetsika anankiray dia mbola afaka manohy manisaka ny vatony ihany ny mpilalao fa tsy miova ny anjara. Tsy maintsy ilay vato nahisaka ihany no azo akisaka. Tsy azo atao koa ny miverina amin'ny toerana efa nipetrahan'iny vato iny.

Voambolana
Teti-panorona (tetika + fanorona) : milaza tetika maty paika na drafitra nalamina milahadahatra hahatongavana amin'ny tanjona iray. Ohatra: Nanaovana teti-panorona mihitsy ny nisamborana ilay jiolahy raindahiny.

Ohabolana
«Ny fanoron-dratsy no miverina an-dalana»

«Homam-be tsy matavy toa fanoron-dratsy»

«Pai-panorona mahalany andro»

Rohy ivelany
 Tetikasa fanorona iray sahanina Malagasy 
 Tetikasa fanorona vita amin'ny Python sahanina Malagasy  
 Tetikasa fanorona hafa sahanina vahiny, applet sy fango Java

Lalaon-tsaina Lalao malagasy Lalao paikady
Kolontsaina malagasy