Tantaran' i Israely
Ny tantaran' i Israely dia tantaran' ny tany iorenan' ny Fanjakan' i Israely ankehitriny izay ao antin' ny tantaran' ny faritr' i Palestina. Niorina tamin' ny 14 Mey 1948 ny Fanjakan' i Isaraely nefa ny tantarany dia efa nanomboka tany amin' ny fiandohan' ny hetsika ziônista (na siônista) izay naorin' i Theodore Herzl tamin' ny taona 1897 nandritra ny kôngresin' i Bassel (na Bâle). Ny ziônisma dia nanana vina hamorona "akanim-pirenena" ho an' ny Jiosy ao Palestina. ireo mpanorina an' i Israely dia avy tao amin' ilay hetsika ziônista, toraka izany koa ny andrim-panjakana.

Ny famoronana ny akanim-pirenena jiosy 
Fotoana fohy talohan' ny Ady Lehibe Voalohany, i Palestina, izay notapahin' ny Empira Ôtômàna, dia nonenan' ny mponina miisa 590 000, anisan' izany ny Jiosy miisa 57 000. Nitombo isa ho 12 000 ireto Jiosy ireto tamin' ny taona 1845. Ny fidirana ho mpikambana ao amin' ny ziônisma dia asan' ny Jiosy askenazy avy any Eorôpa Atsinanana, izay voakasiky ny antisemitisma. Nandritra ny Ady Lehibe Voalohany, na dia nampanantenain' ny Britanika ny Hasemita fa hananganana fanjakana arabo lehibe ho takalon' ny fanohanany ny Britanika tamin' ny fanoherana ny Ôtômana, ny mpitarika ziônista Haim Weizmann dia nahazo fampanantenana fananganana "akanim-pirenena" ho an' ny vahoaka jiosy any Palestina, nataon' ny sekreteram-panjakana ao amin' ny Foreign Office, ny lord Balfour. Ny Fanambaràna Balfour, navoaka tamin' ny 2 Nôvambra 1917, dia tsy nahitana resaka fanorenana fanjakana jiosy. Namporisika ny fifindrà-monina jiosy, izay notohanan' ny Tahirim-bolam-pirenena jiosy (Fonds national juif), anefa izany fanambaràna izany. Io fanambaràna io koa dia niteraka disadisa teo amin' ny Jiosy sy ny Britanika.

Rehefa vita ny Ady Lehibe Voalohany, ny Fikambanan' ny Firenena dia nametraka amin' i Britaina Lehibe ny fitantanana an' i Palestina, izay namepetra fa ny Britanika dia hanampy ny Jiosy amin' ny famerenana indray ny akanim-pirenena ao amin' io faritra io. Ny manamboninahitra britanika, teo ambany fibaikoan' ny kômisera ambony tendren' ny fitondram-panjakana ao Lôndra, dia nisahana ny fiarovana sy ny filaminan' ilay fari-tany, ny fifidrà-monina, ny asan' ny paositra, ny fitaterana ary ny seranan-tsambo. Ny andraikitra nankinina tamin' ny Britanika dia momba ny faritr' i Palestina andrefana sy atsinanan' ny ony Jordana, nefa, tamin' ny Marsa 1921, tao amin' ny Fihaonambe natao tao Kahira (Ejipta), ny Britanika dia nanaiky an' i Abd Allah ibn Hussein, emir tao atsinanan' ny ony Jordana, ka nanatanteraka ampahany amin' ny fampanantenana nataon-drainy, Hussein, izay sherif hasemita tao Meka (Arabia) izay niteraka ny fikomian' ny Arabo tamin' ny taona 1916 nanoherana ny Ôtômàna. Ny famoronana an' i Transjôrdania (na Jôrdania Atsinanana) dia nanamarika ny fiantombohan' ny fifanandrenana niteraka faty olana betsaka teo amin' ny Jiosy sy ny Arabo. Ny fanrenam-ponenan' ny Jiosy ao amin' ny tany novidin' ny Tahirimbolam-Pirenena Jiosy (Fonds national juif) amin' ny vidiny ambany anefa dia nitohy sy nihanandroso. Nahazo fanampiana ara-pitaovana avy amin' ny zanaka am-pielezana jiosy sy nahazo fiofanana tsara ny voanjo jiosy ary niray hina vokatry ny finiavany hampamokatra ny Tany Nampanantenaina ho an' ny Hebreo. Ny fisarahana amin' ny Arabo palestiniana dia nitombo arakaraka ny fitomboan' ny fari-piainan' ny voanjo sy arakaraka ny fitomboan' ny isany. Tamin' ny taona 1927 dia niforona ny Sampandraharaha jiosy momba ny fifindrà-monin' ny Jiosy ao Palestina (Agence juive chargée de l’émigration des Juifs en Palestine). Nanomboka tamin' ny taona 1929 dia nirongatra ny herisetra eo amin' ny vahoaka roa tonta, taorian' ny fifandonana tao Jerosalema sy tao Hebron. Taorian' ny fiakaran' i Adolf Hitler teo amin' ny fitondrana tamin' ny taona 1933, ny fifindrà-monin' ny Jiosy eorôpeana, izay nandositra ny fanenjehana nataon' ny Nazi, dia nihazakazaka. Nitombo folo heny ny haben' ny vondrom-piarahamonina jiosy nandritra ny taompolo 1930.

Tamin' ny taona 1936 no nanomboka ny fikomiana faobe nataon' ny Arabo tamin' ny Jiosy. Nanomana milisim-piarovan-tena, atao hoe Haganah, ny Jiosy. Hatramin' ny taona 1939 dia namaly ny fanafihan' ny Arabo nahafaty olona tao amin' ny tanàm-boanjo jiosy, tamin' ny alalan' ny Irgun, izay fikambanana miafina ziônista mahery fihetsika, ny Jiosy. Nanomboka tamin' ny taona 1939, ny asa fampihorohoroana nataon' ny Irgun koa dia namely ny mpiasam-panjakana britanika.

Tamin' ny taona 1937, i Britaina Lehibe mantsy, manoloana ny famalian' ny Arabo, dia  nanolotra fomba fizaràna an' i Palestina, izay nolavin' ny ziônisma. Ny Britanika, tamin' ny taona 1939 dia namoaka ny Boky Fotsy (Livre blanc) nandrara ny fanohizana ny fividianana tany ataon' ny Jiosy sy mametra ny fifidrà-monina ho olona 75 000 nandritra ny dimy taona. Nisy ny fikarakarana fifindrà-monina tsy ara-dalàna ary nanao asa fampihorohoroana koa ny Haganah.

Manakaiky ny 6 tapitrisa ny Jiosy maty tao amin' ny toby famatrarana nazy (Holocauste). Nohazonin' ny Britanika, izay toa nanakaiky ny firenena arabo taorian' ny taona 1945, anefa ny famerana ny fifidrà-monina. Tamin' ny taona 1947, ny raharahan' ny Exodus (affaire de l'Exodus) dia nitondra amin' ny fara tampony ny ady, izay nisokatra, teo amin' ny Jiosy sy ny Britanika. Ity sambo izay nitondra Jiosy ho ao Palestina ity dia natosiky ny tafika an-dranomasina britanika teo anatrehan' ny morontsiraka palestiniana.

Ny drafi-pizaràna an' i Palestina 
Nihenjana hatrany ny tady, nanapa-kevitra i Britaina Lehibe fa hiala avy ao amin' ilay faritra ka hametraka ny famahana ny olana momba ny hoavin' i Palestina amin' ny Firenena Mikambana. Tamin' ny 29 Nôvambra 1947 ity fikambanana iraisam-pirenena ity dia nandany ny drafi-pizaràna ny tany palestiniana izay namaritra ny famoronana fanjakana roa, ny iray arabo ary ny iray jiosy, izay hitambatra ara-toekarena. Araka ity drafitra ity, ny sisintanin' ny fanjakana jiosy dia handrakotra an' i Galilea Atsinanana sy ny tany lemaka amorontsiraka ary i Negev. I Jerosalema ho lasa faritra iraisam-pirenena apetraka eo ambany fitantanan' ny Firenena Mikambana. Nanaiky izany drafitra izany ny mpitarika ziônista fa ny Arabo palestiniana sy ny firenena ao amin' ny Ligy Arabo  kosa tsy nanaiky. Tsy niditra an-tsehatra tamin' ny ady izay nihamafy teo amin' ny vondrom-piarahamonina jiosy sy arabo ny Britanika.

Tapitra tamin' ny 15 Mey 1948 ny fitantanan' ny Britanika ny faritr' i Palestina. Tamin' io andro io ihany dia nanambara ny fahaleovan-tenan' ny Fanjakan' i Israely i David Ben Gurion. Nipoaka avy hatrany ny Ady Israeliana-Arabo. Ny tafika ejipsiana, transjôrdaniana, siriana, libaney ary irakiana dia nitambatra tamin' ireo vodrona mitam-piadiana palestiniana izay niady tamin' ny Jiosy nanomboka tamin' ny taona 1947. I Israely, izay nandresy, dia nampitombo 7 000 km2 ny velaran' ny tanim-pireneny. Ny Salavantanin' i Gaza, izay eo anelanelan' i Ejipta sy i Israely, dia nitoetra ho tapahin' ny Ejipsiana ary i Sisjôrdania (na Jôrdania Andrefana) kosa dia nampidirin' i Transjôrdania, izay hatramin' izay niova anarana hoe Jôrdania, ho ao amin' ny taniny. Fampitsaharana ady efatra no natao, nefa tsy nidika fandriam-pahalemana izany. Ny firenena arabo, izay afa-baraka noho ny faharesena, dia tsy nanaiky ny fisian' ny fanjakana israeliana vaovao. Niteraka fifidrà-monin' ny Arabo palestiniana 800 000 any ho any hitady fialofana any Siria sy Jôrdania ary Libàna izany ady izany ary ny ankamaroan' ireo mpitsoa-ponenana ireo dia nonina anaty toby, tsy nanana firenena.

Ny fananganana ny fanjakana jiosy 
Ny mponina tao amin' ny Fanjakan' i Israely dia nisy fiovana lehibe taorian' ny taona 1948: tsy nisy afa-tsy Arabo niisa 120 000 tao amin' ny tany nofehezin' i Israely.

Nanomboka tamin' ny namoronana azy dia namela ny Jiosy maneran-tany hifidra monina ny Fanjakan' i Israely, amin' ny anaran' ny "zo amin' ny fodiana", ary nanangana andrim-panjakana mpanao lalàna, nifidy ny mpikambana ao amin' ny Knesset (Antenimiera israeliana) tamin' ny taona 1949. I Haim Weizmann no filohan' i Israely voalohany. I David Ben Gurion, mpitarika ny Mapai, antoko pôlitika ziônista niorina tamin' ny taona 1930, no praiministra. Nisongadina ny asan-tanany nandritra ny dimy ambin' ny folo taona voalohany teo amin' ny tantaran' i Israely. Nataony vaindohan-draharaha ny fiarovana ny firenena sy ny fampandrosoana tafika môderina. Ny milisin' ny hetsika ara-pôlitika rehetra dia noravana na nampidirina ho ao anatin' ny tafi-panjakana. Lasa nahatonga an' ity firenena ity, izay naka aingam-panahy avy ao amin' ny fototra ara-Baibolin' ny vahoaka israelita, hatanjaka, ny loza nanambana an' i Israely.

Ny ampahany lehibe amin' ny tetibola, izay natokana ho an' ny fiarovam-pirenena sy ho an' ny fifindra-monina, dia niteraka fahasahiranana ara-toekarena, izay nahitana fihenan-tsandan' ny vola israeliana (ny shekel). Nahafahan' ilay firenena handroso haingana anefa ny fanampiana avy amin' i Etazonia.

Tamin' ny Ôktôbra 1956, ny krizy momba ny Lakandranon' i Suez dia nampipoaka ny Ady Israeliana-Arabo faharoa, teo amin' i Israely sy i Ejipta fony i Gamal Abdel Nasser no filoham-pireneny. Nahazo fandresena haingana tanatin' ny andro vitsy sady naka ny Salavantanin' i Gaza sy ny Saikanosin' i Sinay ny Israeliana. Namely koa ny tafika frantsay sy britanika rehefa teo amin' ny moron' ilay lakandrano. Zavatra tsy fahita firy ny fiaraha-miasan' i Etazonia sy ny Firaisana Sôvietika izay nitaky ny fialan' ny tafika israeliana sy frantsay-britanika avy ao Ejipta sy avy ao Gaza. Niaraha-nanapaka ny fampitsahana ady teo ambany fanaraha-mason' ny Firenena Mikambana, izay nandefa ny Tafika Misatro-Manga tany amin' ny faritry ny Lakandranon' i Suez mba hanara-maso ny fampiharana izany. Tamin' ny fiafaran' ny taona dia nandao an' i Ejipta ny tafika vahiny rehetra, nefa tsy nandao an' i Gaza i Israely raha tsy tamin' ny fiandohan' ny taona 1957, taorian' ny fanajanonana ny sakana (blocus) tao amin' ny Andilan-dranomasin' i Tiran.

Ny taompolo 1960 dia taonan' ny fanarenana ara-pôlitika ho an' i Israely. Tamin' ny taona 1963 dia nametra-pialana i David Ben Gurion ka nandimby azy i Levi Eshkol, izay praiministra hatramin' izay ka hatramin' ny taona 1969. Tamin' ny taona 1965 dia nandao ny antoko Mapai i David Ben Gurion ka nanorina ny Rafi niaraka amin' ny jeneraly Moshe Dayan. Ny Mapai sy ny Rafi ary ny Ahdout Haavoda (avy amin' ny fivakisana teo amin' ny antokon' ny mpiasa mitambatra Mapam) dia nitambatra ho iray tamin' ny taona 1969, araka ny famporisihan' i Golda Meir, ka namorona ny Antokon' ny Mpiasa Israelilana. Ity no nitoetra ho antokon' ny maro anisa tao amin' ny Knesset hatramin' izay ka hatramin' ny taona 1977. Ny antoko mpanohitra roa lehibe indrindra dia nitambatra tamin' ny taona 1965 ka namorona ny vondrona Gahal notarihin' i Menahem Begin.

Ny fanitaran-tany vavao 
Taorian' ny krizin' i Suez dia nitombo be ny nasiônalisma arabo ary nihamaro ny antso ho amin' ny valifaty. Niforona ny fibaikoana arabo itambarana ary nisy ny tafika arabo nalefa tany amin' ny sisintany manasaraka amin' i Israely. Tamin' ny taona 1964 dia niforona ny Fikambananam-Panafahana an' i Palestina, izay notarihin' i Yasser Arafat. Nihanatetika ny ady madinika teo amin' ny tafika israeliana sy ny tafika palestiniana. Tamin' ny 5 Jona 1967, taorian' ny fanakatonan' i Nasser ny Andilan-dranomasin' i Tiran, dia nanafika an' i Ejipta sy an' i Jôrdania ary an' i Siria ny Fanjakan' i Israely. Izany ady izany, izay antsoina hoe Ady Enina Andro, dia nahafahan' i Israely hahazo an' i Gaza sy ny Saikanosin' i Sinay, i Jerosalema Atsinanana sy i Sisjôrdania (na Jôrdania Andrefana), ary koa ny Lembalemban' i Golan. Manakaiky ny 350 000 ny Palestiniana nandositra ireo fari-tany ireo. Nomelohin' ny Firenena Mikambana izany fibodoan-tany nataon' ny Israeliana izany.  

Ireo fari-tany voabodo ireo dia lasa olana ara-pôlitika lehibe ao Israely. Ny Antokon' ny Mpiasa Israeliana teo amin' ny fitondrana dia tsy nitovy hevitra, ka tao ny mpomba ny fanakambanana ireo tany azo ireo, tao koa ny mpomba ny fialàna avy amin' ireo tany ireo (notohanan' ny Kômonista) ary tao koa ny mpomba ny fitahirizana ny ampahan-tany misy tombontsoa ho an' ny fiarovana ny firenena. Ny ankolafy ankavanana sy ireo antoko ara-pivavahana dia nanohitra ny fialàna avy ao Jôrdania Andrefana (Sisjôrdania) sy avy ao Gaza izay heverin' izy ireo fa ampahany ao amin' ny Tanin' i Israely (Eretz Israel). Ny ankamaroan' ny Israeliana dia nankasitraka ny fanakambanana an' i Jerosalema Atsinanana amin' ny tanim-pirenena israeliana sy ny fampitambarana azy indray amin' ireo vakin-tanàna jiosin' i Jerosalema, araka ny fanapahan-kevitry ny governemanta andro vitsy taorian' ny fitsaharan' ny ady tamin' ny taona 1967. Tamin' ny taona 1980 dia nandany lalàna nanabara an' i Jerosalema ho "renivohitra mandrakizain' i Israely" ny Knesset (Antenimiera israeliana).

Ho setrin' ny fanitaran-tany nataon' ny Israeliana dia nisy miaramila mpanao vy very ny ainy (kômandô) avy amin' ny Fikambanam-Panafahana an' i Palestina izay nanao fanafihana mampihorohoro tamina sekoly, tsena, fiantsonam-piaram-pitateram-bahoaka ary seranam-piaramanidina israeliana. Tamin' ny Lalao Ôlimpika fahavaratra natao tao Munich tamin' ny taona 1972 dia nisy mpampihorohoro palestiniana namono atleta israeliana iraika ambin' ny folo. Nahazo fanohanana iraisam-pirenena ampy hankatoavan' ny Firenena Mikambana ny maha "mpisolo tena tokana sy ara-dalàna ho an' ny vahoaka palestiniana" azy anefa ny Fikambanam-Panafahana an' i Palestina. Ny fanafihana israeliana, izay nisongadina tamin' ny fandravana trano, hatramin' ny fandravana vohitra arabo, tao amin' ny tany voabodo sy tamin' ny fanafihana ny seranam-piaramanidin' i Beyrouth (Beiruth) tamin' ny taona 1968, dia nampitombo ny fitokana-monin' i Israely teo amin' ny sehatra iraisam-pirenena. I Frantsa kosa dia nanohy nisakana ny fandefasana fitaovam-piadiana any Israely, sahala amin' izay nataony hatramin' ny Ady Enina Andro, sy nanome fitaovam-piadiana ny firenena arabo. I Etazonia ihany no tsy niala amin' ny fanohanana an' i Israely.

Ny ady tamin' ny fankalazana ny Kippur sy ny vokatr' izany 
Tamin' ny 6 Ôktôbra 1973, andro fankalazana ny Yom Kippur, i Ejipta sy i Siria dia nanafika an' i Israely mba hamerina indray ireo fari-tany lasan' ny Israeliana tamin' ny taona 1967. Rehefa tapitra ny telo herinandro niadiana dia afaka nanosika ny tafika arabo ny tafika israeliana sady niharana fahavoazana lehibe. Nahazo fanohanana avy amin' ny Firaisana Sôvietika sy firenena demôkratika entim-bahoaka maro – izay nanapaka ny fifandraisana ara-dipômasia tamin' i Israely – ny Arabo. Ny firenena arabo mpamokatra solitany dia nampitsahatra ny fanondranana solitany mankany Etazonia ary nisy firenena eorôpeana sasany nanohitra ny fanampiana an' i Israely, ka niteraka fahasahiranana ara-toekarena ho an' ny Tandrefana izany.

Nisy fifanarahana nanaovana fifampiraharahana teo amin' i Israely andaniny sy i Ejipta sy i Siria ankilany teo ambany fanaraha-mason' ny sekreteram-panjakana amerikana Henry Kissinger: naverina tamin' i Ejipta ny ampahany amin' ny Saikanosy Sinay ary tamin' i Siria ny ampahany amin' i Golan.

Ny faty olona sy ny olana ara-diplômasia ary ny fahasahiranana ara-toekarena nateraky ny Ady tamin' ny fotoan' ny Kippur dia niteraka fahasahiranam-be tao Israely. I Golda Meir, mpandimby an' i Eshkol tamin' ny taona 1969, dia voatery nametra-pialana tamin' ny Avrily 1974. I Yitzhak Rabin no nisolo azy teo amin' ny fitarihana ny governemanta vaovao. Tsy afaka nifehy ny fisondrotry ny vidim-piainana sy tsy afaka nisakana ny fitontonganan' ny toekarena, izay nokikisan' ny fandaniana momba ny fiarovam-pirenena nihanitombo hatrany sy vokatry ny fisondrotry ny vidin-tsolitany, anefa i Rabin. Nisy fanafintohinana ara-bola, izay nahavoatonontonona ny anarany sy ny an' ny mpitarika sasany hafa ao amin' ny Antokon' ny Mpiasa Israeliana, nahavery ny fitokisanan' ny vahoaka ny antokon' izy ireo, antoko izay resy tamin' ny fifidinana solombavambahoaka tamin' ny taona 1977. Ny praiminisitra vaovao dia i Menahem Begin, izay lehiben' ny Likud, firaisan' antoko ao amin' ny Knesset, tamin' ny taona 1973, ankolafy ankavanana nasiônalista manohitra ny mety ho endrika fifanarahana momba ny sisintany.

Filaminana miaraka amin' i Ejipta sy ady tamin' i Libàna. 
I Menahem Begin anefa tamin' izany fotoana izany no mpitarika israeliana voalohany nanao fifanaraham-pandriam-pahalemana amina fanjakana arabo. Izany dia fandraisana an-tanana tsy nampoizina avy amin' ny filoham-pirenena ejipsiana Anouar al-Sadate izay nandeha tany Jerosalema tamin' ny Nôvambra 1977 sady nanao lahateny tao amin' ny Knesset izay nanasany an' i Begin hanao fifampiraharahana. Taorian' ny ady hevitra lava tany Camp David any Maryland, teo ambany fanaraha-mason' ny filoham-pirenena amerikana Jimmy Carter, i Ejipta sy i Israely dia nanao sonia fifanarama-pandriam-pahalemana tao Washington tamin' ny 26 Marsa 1979. Nampanantena hamerina an' i Sinay amin' i Ejipta i Israely, dia tanteraka tokoa izany tamin' ny Avrily 1982. Ny resaka momba ny fiandrianana amin' ny fari-tany palestiniana voabodo, izay ahitana ny tanàm-boanjo jiosy, dia nihantona teo ary tsy nametraka ny fitaovam-piadiany hamelezeany an' i Israely ny firenena arabo, izay nanameloka ny fandraisana an-tanana nataon' ny Ejipsiana.

Tamin' ny taona 1981 dia nanapotika reaktera nokleary irakiana, izay andalam-panamboarana tao akaikin' i Bagdad, ny fiaramanidina israeliana. Izany dia nohamarinin' ny Israeliana amin' ny fiheverana fa mikasa hanamboatra fitaovam-piadiana hanafihana an' i Israely i Iràka. Tamin' ny Desambra 1981 dia nakamban' i Israely amin' ny tanim-pireneny ny Lembalemban' i Golan. Tamin' ny Jona 1982 dia nanani-bohitra tao Libanona ny tafika israeliana mba hamarana ny fisian' ny Fikambanam-Panafahana an' i Palestina ao amin' ity firenena ity. Tamin' ny tenantenan' ny volana Aogositra, taorian' ny ady henjana tao Beiruth Andrefana, nandritra ny roa volana, ny Fikambanam-Panafahana an' i Palestina, izay natan' ny Israeliana fahirano, dia nanaiky ny hanaisotra ny tafiny avy ao amin' ny renivohitr' i Libàna. Ny tafika israeliana dia nanohy nitoetra tao Libàna Atsimo, izay nametrahana faritra manefitra eo amin' ny sisin-tany. Nisy fiantraikany ratsy tamin' ny toekaren' i Israely ny fandaniana tamin' ilay ady sy fibodoan-tany. Ny fifandirana miomba ny anjara asan' ny tafika israeliana tamin' ny fandringanana tao amin' ny tobin' ny mpitsoa-ponenana palestiniana tao Sabra sy Chatila dia nanosika an' i Begin hiala tsy hanao pôlitika tamin' ny taona 1983. Ny minisitry ny raharaham-bahiny Yitzhak Shamir no nisolo azy teo amin' ny toeran' ny praiminisitra sy ny amin' ny fitarihana ny Likud. Ny fifidianana tamin' ny Jolay 1984 dia nahazoan' ny Antokon' ny Mpiasa Israeliana ny maro anisa. Tsy nahatafavoaka fiarahan' antoko i Yitzhak Shamir ka voatery nanangana governemantan' ny firaisam-pirenena niaraka tamin' ny Likud. I Shimon Peres, mpitarika ny Antokon' ny Mpiasa Israeliana, no lasa praiminisitra mandra-pahatongan' ny Ôktôbra 1986, fotoana naha lohan' ny governemanta an' i  Yitzhak Shamir.

Ny fandrosoan' ny fandriam-pahalemana 
Tamin’ ny Desambra 1987 dia nisy fikomiana faobe nanenika ny fari-tany palestiniana voabodo. Ny famoretana ataon' ny tafiky ny Intifada dia nampitombo ny fisaratsarahana eo amin' ny mpanohana ny fandriam-pahalemana sy ny mpiaro mafy ny Eretz Israel ("Tanin' i Israely"), indrindra ny hetsika ara-pivavahana sy nasiônalista. Ny Arabo israeliana dia nahatsapa firaisankina bebe kokoa amin' ny Palestiniana. Ny sary, izay nalefa manerana izao tontolo izao, mampiseho ny miaramilan' ny Tsahal mampahory ny ankizy palestiniana mitora-bato dia nampalaza any amin' ny Tandrefana ny zavatra takîn’ ny Palestiniana, izay narovan' i Yasser Arafat tamim-pahakingana. Tamin' ny Nôvambra 1988 dia neken' ny Fikambanam-Panafahana an' i Palestina mazava tsara ny zon' ny Fanjakan' i Israely hanam-pisiana. Tamin' ny taona manaraka, i Arafat dia nanambara fa lany andro ny Dinan' ny Fikambanam-Panafahana an' i Palestina momba ny fandravana an' i Israely. Nanomboka teo dia hankatia ny pôlitikam-pifampiraharahana i Etazonia, ka nampitombo ny fanakianana ny fanorenam-ponenan' ny Israeliana any amin' ireo fari-tany voabodo.

Rava ny fiaraha-miasa teo amin' ny Likud sy ny Antokon' ny Mpiasa Israeliana tamin' ny Marsa 1989. Nijanona ho lohan' ny governemanta ao amin' ny elatra havanana i Yitzhak Shamir hatramin' ny taona 1992. Ny fifindra-monina, teo anelanelan' ny taona 1989 sy 1991, izay nisy Jiosy sôvietika maherin' ny 200 000, dia nanamafy ny tsy fitovian-kevitra teo amin' ny vondrom-piarahamonina samy hafa, ny Arabo isiraeliana no voalohany niharan' ny tsy fananana asa, raha toa kosa ny mpiasa palestiniana, izay mpiasa mora karama ho an' ny toekaren' i Israely, dia nihamitombo hatranihatrany any amin' ireo fari-tany voabodo. Vao mainka nitombo ny fihenjanana nandritra ny Ady tao amin' ny Hoala Persika, ka ny ankamaroan' ny Palestiniana dia nanohana an' i Iràka, izay nikendry an' i Israely ny balafomangany. Na izany aza, tsy mampihatra ny pôlitika valifaty fanaony mahazatra i Israely, satria ny fiarovana azy dia niantohan' i Etazonia.

Ny fifandirana nihamafy teo amin' ny roa tonta mpifanandrina, raha ny marina, dia manampy amin' ny fanafainganana ny fizorana mankany amin' ny fandriam-pahalemana. I Etazonia, amin' ny anaran' ny sekreteram-panjakana James Baker, dia nanery ny governemanta israeliana hanomboka hanao fifampiraharahana. Tamin' ny Ôktôbra 1991, ny Fihaonambe tao Madrid natao teo ambany fanaraha-masion' i Etazonia sy ny Firaisana Sôvietika, dia nampivory ny mpifanandrina, anisan' izany ny mpikambana ao amin' ny Fikambanam-Panafahana an' i Palestina tafiditra ao amin' ny delegasiôna jôrdaniana, tsy amin' ny maha mpikambana ao amin' ny Fikambanam-Panafahana an' i Palestina fa amin' ny maha solontenan' ny Palestiniana azy ao amin' ny fari-tany voabodo. Nahazo tombony tamin' ny fiverenan' ny fifandraisana ara-diplômasia amin' i Rosia, ny firenena tao amin' ny Firaisana Sôvietika teo aloha, i Sina ary i India, avy eo amin' ny ankamaroan' ny firenena any Azia sy aty Afrika.

Resy tamin' ny fifidianana mpanao lalàna tamin' ny Jona 1992 ny Likud, ary nanangana governemanta vaovao i Yitzhak Rabin, mpitarika ny Antokon' ny Mpiasa Israeliana. Tamin' ny taona 1993 dia nisy fifampiraharahana miafina teo amin' ny Israeliana sy ny Palestiniana tany Nôrvezy. Nifarana tamin' ny volana Septambra izany tamin' ny alalan' ny fanaovan-tsonia tao Washington ny fifanarahana fifanekena teo amin' ny praiminisitra Yitzhak Rabin sy i Yasser Arafat, filohan' ny Fikambanam-Panafahana an' i Palestina, ary tamin' ny fanambaràna ny foto-pitsipika momba ny fizakan-tenan' ireo fari-tany voabodo. Ny fizakan-tena aloha dia tsy maintsy mahakasika ny Salavantanin' i Gaza sy ny faritr' i Jerikô, ao Jôrdania Andrefana (izay antsoin' ilay fifanarahana hoe "Gaza-Jerikô aloha"). Naato ny fifampiraharahana momba ny fampiharana an' io fanambaràna io taorian' ny fandripahana, nataon' ny voanjo jiosy iray, ​​tamin' ny 25 Febroary 1994, nahafatesana mozilmana miisa 29 teo am-pivavahna tao amin' ny Lavabaton' ny Patriarka tao Hebrôna, toerana masina ho an' ny fivavahana abrahamika telo (jodaisma, kristianisma, silamo). Na izany aza, tamin' ny Mey 1994 dia niala avy ao Jerikô sy avy ao amin' ny Salazantan' i Gaza ny miaramila israeliana (afa-tsy tao amin' ny fonenan' ny Jiosy), izay nafindra amin' ny Fahefana Palestiniana notarihan' i Yasser Arafat.

Ny fanaovan-tsonia fifanarahana mivantana amin' ny Palestiniana dia manome lalana ho an' ny fifanaraham-pandriam-pahalemana amin' i Jôrdania, nosoniavin' ny praiminisitra Yitzhak Rabin sy mpanjaka Hussein tamin' ny volana Jolay 1994. Toy izany koa, nanomboka ny fifampiraharahana teo amin' i Israely sy i Siria momba ny fialana avy ao amin' ny Lembalemban' i Golan, saingy tapaka izany fotoana fohy taorian' izay. I Marôka sy i Tonizia indray no nanomboka fifandraisana ara-diplômasia tamin' i Israely.

Ny famonoana ny praiminisitra Yitzhak Rabin tamin' ny Nôvambra 1995 nataon' ny Jiosy mafana fo izay niampanga azy ho mpamadika, dia nampiseho ny harefon' ny fizorana mankany amin' ny fandriam-pahalemana, izay norahonan' ny mpampihorohoro islamista ao amin' ny Hamas sy ny Hezbollah. Ho setrin' ny fanafihana nahafaty olona tany amin' ny tanàna israeliana maromaro (60 no maty tany Jerosalema), nandritra ireo volana voalohany amin' ny taona 1996, dia nanao hetsika ara-miaramila tany atsimon' i Libanona i Israely, namely ny tobin' ny Hezbollah, tamin' ny Avrily i Israely. Ny daroka baomba israeliana tao amin' ny tobin' ny United Nations Interim Force in Libanon (UNIFIL) (na Force intérimaire des Nations unies au Liban - FINUL) ao Qana/Cana, izay misy sivily libaney maro mpitsoa-ponenana, dia niteraka fahafatesan' olona manodidina ny zato ary niteraka ny tsy fankasitrahan' ny ampahany be amin' ny Fianakaviambe iraisam-pirenena. Ny fampitsaharana ady dia nifanarahana teo ambany fiahian' i Frantsa sy i Etazonia. Tamin' ny 31 Mey 1996 dia nifidy an' i Benyamin Netanyahu, kandidàn’ ny Likud, ho praiminisitra nifaninana amin' i Shimon Peres ny Israeliana. Ny faharesen' ny iray amin' ireo mpanelanelana amin' ny fifanarahana amin' ny Fikambanam-Panafahana an' i Palestina dia anisan' ny vokatry ny ahiahin' ny mponina izay zara raha mahita ny tombotsoa avy amin' ny dingam-pizorana mankany amin' ny fandriam-pahalemana nosemban' ireo fanafihana nahafaty olona.

Taorian' ny nahavoafidy azy, i Benyamin Netanyahu dia niezaka ny hifanaraka amin' ny fironana nasiônalista izay nitondra azy teo amin' ny fitondrana, nanamafy indray ny fandavany ny fananganana fanjakana palestiniana, sy ireo mpiara-miombon' antoka amin' i Israely izay natahotra ny fiatoan' ny fizorana mankany amin' ny fandriam-pahalemana. Nampitsahatra ny fandrarana ny fananganan-tranon' ny voanjo jiosy any Jôrdania Andrefana sy any amin' ny Salavantanin' i Gaza izy. Ireo trano ireo dia may tamin' ny Septambra 1996, taorian' ny fanambaràna ny fanapahan-kevitra handoahana ny fidirana vaovao amin' ny tonelina iray eo ambanin' ny Tokontanin' ny Môskea ao Jerosalema.

Na dia teo aza ny fanaovan-tsonia niarahana amin' i Yasser Arafat ny fifanarahana momba an' i Hebrôna (fialan' ny Israeliana, afa-tsy ireo zanatany jiosy naorina tao an-tanàna), tamin' ny Janoary 1997, ny fanapahan-kevitra hanangana zanatany jiosy vaovao ao Jerosalema Atsinanana, nomelohin' i Etazonia, ny Firenena Mikambana ary ny Ligy Arabo, dia miteraka fihenjanana vaovao sy fanafihana famonoan-tena vaovao, saingy tsy namarana ny fanjanahan-tany any Jerosalema Andrefana (ao Sisjôrdania) sy Jerosalema Atsinanana (ao Transjôrdania).

Vokatry ny fiharatsian' ny toe-draharaha dia nisy ny tsy fitovian-kevitra nampikorontana ny governemanta ary niteraka ny fametraham-pialàn' i David Levy, minisitry ny Raharaham-bahiny, tamin' ny volana Janoary 1998, noho ny tsy fitovian-kevitra momba ny pôlitika sôsialy nokendren' ny praiminisitra sy ny momba ny fanaovany diplômasia, nampitoka-monina ary nanimba ny endrika ahafantarana an' i Israely sy nampikatso ny fizorana mankany amin' ny fandriam-pahalemana. Nandimby an' i Daniel Levy i Ariel Sharon izay tompon' andraikitra amin' ny fifampiraharahana momba ny satan' ireo fari-tany voabodo.

Ny fampiharana ny fifanarahana nosoniavin' i Benyamin Netanyahu sy i Yasser Arafat taorian' ny fihaonana an-tampon' ny Wye Plantation tamin' ny Ôktôbra 1998, nokarakarain' i Bill Clinton, dia tena voafetra (ny tafika israeliana dia tsy niala afa-tsy tamin' ny 2 % amin' ny fari-tany fa tsy ny 13 % nifanarahana), i Netanyahu izay nametraka fepetra vaovao ho an' ny fisintahana manaraka sy nanohy ny pôlitikan' ny zavatra notanterahina sy ny fanjanahantany ao Jerosalema Andrefana. Nolavin' ny ampahany amin' ny ankolafy ankavanana izay nanakiana azy tamin' ity tahirinkevitra mirakitra fifanarahana ity ny praiminisitra izay nitoka-monina, ary ny Knesset, izay efa nisafidy ny fifidianana tany am-boalohany tamin' ny Jolay 1998, dia nifidy ny fandravana tamin' ny volana Desambra 1998.

Ny fisaratsarahana mampikorontana ny fiarahamonina israeliana, indrindra fa teo amin' ny Askenazy (Jiosy avy any Eorôpa Afovoany), ny Sefarada (Jiosy Tatsinanana) ary ny "Rosiana", ary ny fisaratsarahana teo amin' ny laîka sy ny mivoy fivavahana (ireo mpanindrahindra ny ôrtôdôksia) dia niseho mazava tamin' ny fiandohan' ny taona 1999 sy nandritra ny fifidianana ny tamin' ny volana Mey 1999. Ny kandidàn' ny Antokon' ny Mpiasa Israeliana, Ehud Barak, dia lanin' ny maro anisa (56 %), ny lisitry ny Israely Miray, izay fikambanan' ny antokony sy ireo hetsika hafa, dia nahazo toerana 27. Very seza 13 ny Likud, nandao ny fitarihana azy i Benyamin Netanyahu, ary nandray izany fitarihana izany i Ariel Sharon tamin' ny Septambra 1999. I Ehud Barak dia nanangana governemantan' ny fiaraha-mitantana mivelatra (solombavambahoaka 75 amin' ny 120), izay nandraisan' ny antoko fito anjara, ao anatin' izany ny Shass, mpanindrahindra ny ôrtôdôksia (toerana 13), ny Likud tamin' izany dia nijanona ho mpanohitra.

Nandray ny toerany tamin' ny volana Jolay i Ehud Barak, nanolotra ny "fiadanan' ny be herim-po" ho an' ny Arabo mpifanolo-bodirindrina aminy (i Siria sy i Libàna) ary naneho ny fikasany hiasa ho an' ny fampihavanana eo amin' ny vondrona samihafa ao amin' ny fiarahamonina israeliana. Na dia teo aza ny fiverenan' ny fifampiresahana momba ny fandriam-pahalemana tamin' ny Fahefana Palestiniana (fifanarahana tany Sharm al-Sheikh tao Ejipta, tamin' ny Septambra 1999; resadresaka tany Ramallah any Jôrdania Andrefana tamin' ny Desambra 1999, ary tany Washington any Etazonia tamin' ny Marsa 2000), ny fifampiraharahana momba ireo fari-tany voabodo dia tsy nahomby, tsy araka ny nokasaina tamin' ny volana Mey 2000, noho ny tsy fitovian-kevitra naharitra momba ny fisintahana ampahany tokony hataon' ny Isiraeliana avy ao Jôrdania Andrefana. Raha nitsidika ny Tany Masina ny papa Joany Paoly II tamin' ny volana Marsa 2000 dia niangavy ny mba hanan' ny firenenena rehetra voakasika ny zony. Nanomboka tamin' ny volana Febroary 1996 dia tsy nitohy ny fifampiresahana momba ny famerenana ny Lembalemban' i Golan amin' i Siria, izay nifanaovan' i Israely sy i Siria tamin' ny Desambra 1999, nefa niato indray izany tamin' ny volana manaraka.

Tamin' ny 5 Marsa 2000, ny governemanta israeliana dia namoaka fanapahan-kevitra momba ny fialan' ny tafika israeliana amin' ny fari-tany voabodo any atsimo amin' i Libanona, raha tara indrindra amin' ny Jolay 2000. Ny tafika israeliana anefa dia nanomboka ny fialany tamin' ny volana Mey, vokatry ny fanafihan' ny Hezbollah izay nihamafy. Nanomboka nitsoaka ny miaramilan' ny Tafik' i Libana Atsimo (Armée du Liban-Sud – SLA), nanahy ny amin' izay hiafaran' izy ireo taorian' ny nialan' ny Tsahal tany atsimon' i Libanona. Niantso famotsoran-keloka ho an' ny mpiady ny mpitarika ny Tafik' i Libana Atsimo. Ity fialanana maimaika ity, izay vokatry ny firodanan' ny Tafik' i Libana Atsimo (SLA), sady nankalazain' ny Tontolo Arabo ho fandresena manan-tantara, dia niteraka ahiahy momba ny fihetsik' i Siria sy ny Hezbollah,

Tamin' ny 23 Mey, i Ehud Barak dia nanambara ny fisintahan' ny miaramila israeliana tanteraka avy ao amin' ny faritra mirefy 850 km² nobodoina tany atsimo amin' i Libàna. Ny mpiady ao amin' ny Tafik' i Libàna Atsimo dia nitolo-batana tamin' ny milisin' ny Hezbollah na nialokaloka niaraka amin' ny fianakaviany tany Israely. Ny Hezbollah sy ny mponina an' arivony nisesitany dia nibodo avy hatrany ny tanàna nilaozan' ny Tafik' i Libàna Atsimo. Nafahana ny gadra libaney notanana tao amin' ny fonjan' i Khiam notantanin' ny Tafik' i Libàna Atsimo.

Ity fialana maimaika ity, izay nankalazain' ny Hezbollah sy i Libanona ary ny Tontolo Arabo amin' ny ankapobeny ho fandresena manan-tantara, dia tampoka tamin' ny Firenena Mikambana, izay nikasa hametraka ao amin' ilay fari-tany nilaozan' i Israely, tafika mpanelanelana (ny UNIFIL na FINUL) hanampy ny manam-pahefana libaney hifehy an' io faritra io.

Tamin' ny volana Jona dia tsy maintsy niatrika krizy pôlitika nandrahona ny fahaveloman' ny fiaraha-mitantana sy ny governemantany i Ehud Barak. Ny antoko Shass, izay tsy faly amin' ny tsy nahazoany ny fanampiana nangatahina ho an' ny sekoly miahy tena, dia niteny tamin' ny minisitrany mba hiala avy ao amin' ny governemanta. Nanaiky hitazona azy ireo tao ihany ity antoko ity tamin' ny farany, rehefa nametra-pialana ireo minisitry ny antoko ankavia laîka, izany hoe ny Meretz.

Jereo koa 

 Israely
 Jeôgrafian' i Israely