Fahababoana tany Babilôna
Ny fahababoana tany Babilôna na fahababoana babilôniana na  sesitany tany Babilôna dia fotoana teo amin' ny tantaran' ny Jiosy izay nanaovana sesitany olona maro avy amin' ny Fanjakan' i Jodà rava ho any Babilôna. 

Taorian' ny ady tao Karkemisy tamin' ny taona 605 tal J.K., ny mpanjakan' i Babilôna, Nebokadnetsara, dia nanao fahirano an' i Jerosalema, ka nampandoa "hetra" ny mpanjaka Jôiakima (na Jôakima). Nanda ny hanome haja an' i Nebokadnetsara i Jôiakima tamin' ny faha-4 taona nitondran' i Nebokadnetsara, ka niteraka fahirano vaovao tamin’ ny faha-7 taona nitondran' i Nebokadnetsara, izay nahafaty an' i Jôiakima sy ny fanaovan-tsesitany ny mpanjaka Jôiakina (na Jôasina) sy ny tandapany ary ny hafa koa. Ny mpandimby an' i Jôiakina, dia i Zedekia, sy ny olona hafa koa dia nasesitany tamin' ny faha-18 taona nanjakan' i Nebokadnetsara; nisy koa ny fanaova-tsesitany taty aoriana tamin' ny faha-23 taona nitondran' i Nebokadnetsara. Ny daty sy ny isan' ny fanaovan-tsesitany ary ny isan' ny natao sesitany voalaza ao amin’ ny Baiboly dia miovaova. Ireo sesitany ireo dia niseho voalohany tamin' ny taona 597 tal. J.K. ka narakarahin’ ny sesitany hafa tamin’ ny taona 587/586 tal. J.K. ary tamin' ny taona 582/581 tal. J.K.. 

Taorian' ny fandavoan' ny mpanjakan' i Persia (Kirôsy Lehibe) an' i Babilôna tamin' ny taona 539 tal. J.K. dia nahazo alalana hiverina any Jodà (izay niova anarana ho Jodea) ireo Jiosy nasesitany . Araka ny Bokin' i Ezra (na Bokin' i Esdrasa) dia nanomboka tokony ho tamin' ny taona 537 tal. J.K. ny fanamboarana indray ny Tempolin' i Jerosalema. Izany zava-nitranga rehetra izany dia heverina ho zava-dehibe eo amin' ny tantaran' ny Jiosy sy ny kolontsainy sady nisy vokany lehibe tamin' ny fivoaran' ny jodaisma. 

Misy fikarohana arkeôlôjika izay naneho fa tsy ny mponin' i Jodà rehetra tsy akory no nasesitany ary na dia noravana tanteraka aza i Jerosalema, nisy ampahany amin' i Jodà izay nonenan' olona nandritra ny fotoan' ny fahababoana. Ny fiverenana avy any am-pahababoana dia niandalana fa tsy indray mandeha, ary maro ireo olona nasesitany na ny taranany izay tsy niverina tany Jodà ka lasa razamben' ireo Jiosy irakiana.

Ny fitantarana ao amin' ny Baiboly

Boky mitantara ny fahababoana 
Ny vanimpotoan' ny fahababoana dia nampiroborobo ny literatiora jiosy. Ny fitantaran' ny Baiboly ny fahababoana dia hita ao amin' ny Bokin' i Jeremia (Jer. 39–43), ny mpaminany Jeremia sy Ezekiela niaina tao Jerosalema sy Babilôna tamin' izany fotoana izany; ny fizaràna farany ao amin' ny Boky faharoan' ny Mpanjaka; ny Boky faharoan' ny Tantara; ary ny toko voalohany ao amin' ny Bokin' i Ezra (na Bokin' i Esdrasa) izay manomboka amin' ny fahababoana sy manohy izany ao amin' ny Bokin' i Nehemia. Ny Bokin' ny Fitomaniana, izay vokatry ny fahababoana babilôniana, dia vavolombelon' ny loza niseho. Ny Bokin' i Hagay (na Akjea) dia mitantara ny fiverenana avy any am-pahababoana. Misy salamo mampahatsiahy mazava ny fahababoana. Isan' ireo asasoratra avy any amin' ny fahababoana na momba ny fahababoana ny fitantarana ao amin' ny Bokin' i Daniela (Dan. 1 – 6), Sozana, i Bela sy ny Dragona, "Ireo zatovo telo" (1Esdrasa 3.1 – 5.6) ary ny Bokin' i Tôbia sy ny Bokin' i Jodita . 

Ny loharanon' ny mpisorona, iray iray amin' ireo loharano efatra lehibe nandrafetana ny Tôrah (na Penteteoka) ao amin' ny Baiboly hebreo, dia vokatry ny fotoana taorian' ny fahababoana tamin' ny nahalasa faritany persiana atao hoe Iehoda (Yehud) ny Fanjakan' i Jodà . Tamin' io vanimpotoana persiana io koa no nampandriana an-tsoratra ny Tôrah.

Fanaovan-tsesitany

Faharesena sy fanaovan-tsesitany voalohany 
Tamin' ny faran' ny taonjato faha-7 tal J.K. dia nifandray tamin' i Empira Asiriana ny Fanjakan' i Jodà. Tamin' ireo folo taona farany amin' io taonjato io dia nazeran' i Babilôna, izay faritany fehezin' ny Asiriana i Asiria. Natahotra ny hiakaran' ny Empira vaovaon' i Babilôna i Egipta ka nandray ny fifehezana ny tanin' i Asiria hatramin' ny onin' i Eofrata ao Siria, nefa nanafika azy i Babilôna. Nandritra izany fotoana izany dia maty tamin' ny ady tao Megido tamin' ny taona 609 tal. J.K. i Jôsia mpanjakan' i Jodà.

Taorian' ny nadresen' ny Babilôniana ny tafiky ny farao Nekao tao Karkemisy tamin' ny taona 605 tal. J.K. dia nanomboka naneho fanajana an' i Nebokadnetsara II i Jôiakima. Nisy ampahany tamin' ny tanora andriana tao Jodà nentina tany Babilôna.Tamin' ireo taona manaraka dia nizara roa ny tao an-dapan' i Jerosalema ka ny iray nanohana an' i Egipta fa ny iray hafa nanohana an' i Babilôna. Taorian' ny nandresen' i Egipta an' i Nebokadnetsara tamin' ny taona 601 tal J.K. dia nikomy tamin' i Babilôna i Jodà, ka niteraka fanaovam-pahirano an' i Jerosalema mandritra ny telo volana izany izay nanomboka tamin' ny faran' ny taona 598 tal. J.K.. I Jôiakima mpanjakan' i Jodà dia maty nandritra izany fahirano izany ka nandimby azy ny zanany Jôiakina tamin' ny faha-18 taonany (2Mpanjaka 24.6-8). Azon' i Nebokadnetsara tamin' ny faharoan' ny volana Adara (16 Marsa) taona 597 tal. J.K. i Jerosalema ka nobaboiny miaraka amin' ny Tempoly, ary i Jôiakina sy ny tandapany ary ny olona tsongoimbolo hafa koa, isan' izany ny mpaminany Ezekiela, dia nentina tany Babilôna.

Faharesena faharoa sy sesitany faharoa sy fahatelo 
Notendrena ho mpanjaka hisolo an' i Jôiakina i Zedekia (na Sedekiasa), nefa ireo olona nasesitany tany Babilôna dia nihevitra an' i Jôiakina ho mpanjakany na lohany ihany.

Na dia nampitandrina an' i Zedekia aza i Jeremia sy ireo antoko mpomba an' i Babilôna dia nikomy tamin' i Babilôna ihany i Zedekia ka niray tamin' ny farao Hôfra. Niverina i Nebokadnetsara ka nandresy an' i Egipta sady nanao fahirano an' i Jerosalema fanindroany.

Izany faheresena izany dia niteraka ny fandravana ny tanàna tamin' ny taona 587 tal. J.K. Nosimban' i Nebokadnetsara ny mandan' ny tanàna sy ny Tempoly ary ny tranon' ny mponina nanana ny maha izy azy. Nosamborina i Zedekia sy ireo zanany izay novonoina teo imasony, avy eo nopotsirina ny masony ka nentina tany Babilôna niaraka tamin' ny babo maro hafa koa (Jeremia 52.10-11).

Miresaka ny fanaovan-tsesitany fahatelo izay niseho tokony ho tamin' ny taona 581 tal. J.K. ny Bokin' i Jeremia. Ny totalinan' ny olona natao sesitany hatramin' izay dia 20 000 any ho any.

I Jodà lasa faritany babilôniana 
Lasa faritany fehezin' i Babilôna i Jodà ka nomen' ny Babilôniana anarana hoe Iehoda (Yehud izany hoe Jodea), dia tapitra teo ny Fanjakan' i Jodà mahaleo tena. Noho ireo taona banga ao amin' ny tetiandro jiosy dia mametraka ny daty nandravana ny Tempoly voalohany amin' ny taona 3338 TH (423 tal. J.K.) na 3358 TH (403 tal. J.K.) ny loharano rabinika.

Nanendry governora voalohany i Babilôna, dia i Gedalia izay Jodaita ao tao Jodà; nantsoin' i Gedalia ny Jiosy maro izay nandositra nankany amin' ireo firenena akaiky toa an' i Môaba sy i Amôna ary i Edôma mba hiverina, sady nanao izay hampandroso ny tany izy. Fotoana fohy taty aoriana dia nisy tamin' ireo sisa velona tamin' ny fianakavia-mpanjaka namono an' i Gedalia sy ireo Babilôniana ny mpanolotsaina azy, ka maro ireo Jiosy mpialokaloka no nandositra tany Egipta. Tamin' ny folo taona faharoan' ny taonjato faha-6 tal. J.K. dia nisy Jiosy maro tany Babilôna sy Egipta, ankoatr' ireo Jiosy nitoetra tao Jodà; izany no nanombohan' ny fisian' ny Jiosy any am-pielezana.

Fahataperan' ny sesitany 
Araka ny Bokin' i Ezra (na Bokin' i Esdrasa) dia natsahatry ny mpanjaka persiana Kirôsy Lehibe ny sesitany tamin' ny taona 538 tal. J.K., iray taona taorian' ny nahazoany an' i Babilôna. Tamin' ny nanapahan' i Zerobabela, andriandahy (antsoina toy izany noho izy taranaky ny mpanjaka Davida) sy i Jôsoa mpisorona (taranaky ny mpisoronabe tao amin' ny Tempoly), no nifarana ny fahababoana ka namboarina ny Tempoly faharoan' i Jerosalema tamin' ny taona 521 tal. J.K. hatramin' ny taona 516 tal. J.K..

Famintinana ara-potoana 
Ny fafana aseho eto ambany dia nankinina tamin' ny fikarohan' i Rainer Albertz ao amin' ny bokiny atao hoe  Israel in exile. Misy daty hafa koa azo ekena.

Ny lanjan' ny fahababoana eo amin' ny Jiosy sy ny Kristiana

Ny lanjan' ny fahababoana eo amin' ny tantaran' ny Jiosy

Ao amin' ny Baiboly hebreo 
Ao amin' ny Baiboly hebreo dia asaho ho toy ny famaizana noho ny fanompoan-tsampy sy ny tsy fanajana an' i Iahveh ny fahababoana tany Babilôna. Mitovy amin' ny fiheverana ny fanandevozana tany Egipta izay nodimbasan' ny fanafahana izany. Ny fahababoana tany Babilôna dia nisy akony maro teo amin' ny jodaisma sy ny kolontsaina jiosy. Ohatra, ny abidy hebreo amin' izao fotoana izao dia noraisin' ny Jiosy tamin' io vanimpotoan' ny fahababoana io, ka nasolony ny abidy hebreo taloha.

Izany vanimpotoana izany no fotoana faratampon' ny faminaniana ao amin' ny Baiboly ao amin' i Ezekiela, izay narahin' ny fisandratan' ny anjara asan' ny Tôrah teo amin' ny fiainan' ny Jiosy. Araka ny hevitry ny maro amin' ireo mpitsikera hentitra ny tantara dia nosoratana tamin' ny vanimpotoan' ny fahababoana ny Tôrah sady tamin' izany no nanomboka niheveran' ny Jiosy azy ho soratra manam-pahefana (Soratra Masina). Io vanimpotoana io koa no nisehoan' ny fiovana teo amin' ny Jiosy izay lasa vondrona ara-poko sy ara-pivavahana afaka misy na tsy manana tempoly aza.

Izany dia nifanojo amin' ny fisandratan' ny mpanora-dalàna sy ny olonkendry mpitarika ny Jiosy (jereo Ezra). Talohan' ny fahababoana dia voazara ho foko ny vahoakan' i Israely. Avy eo dia nitsitokotoko ho vondrona madinika isam-pianakaviana izy. Ny fokon' i Levy ihany no nanohy ny anjara asany ao an-tempoly taorian' ny fiverenana avy any am-pahababoana. Taorian' izany fotoana izany dia nisy Jiosy marobe nonina ivelan' ny tanin' i Israely; teo koa no nanombohan' ny fisian' ny zanaka am-pielezana jiosy (diaspôra), afa-tsy hoe efa nanomboka izany tamin' ny famaboan' ny Asiriana an' i Israely.

Ao amin' ny literatiora rabinika 
Ao amin' ny literatiora rabinika dia ataon' ireo any am-pielezana sarin-teny fanoharana i Babilôna. Matetika dia ilazana ny diaspôra talohan' ny fandravana ny Tempoly faharoa ny teny hoe "Babilôna". Taty aorian' ny faharavan' ny Tempoly faharoa dia ny hoe "Rôma" na "Edôma" no teny nampiasaina.

Ny lanja ara-tandindon' ny fahababoana eo amin' ny Kristiana

Eo amin' ny fahasahiranan' ny Fiangonana katôlika 

Ny fitenenana hoe "fahababoana babilôniana" izay mampahatsiahy izany vanim-potoana izany dia anoharana ny fonenan' ny fitondran' ny Papa tany Avignon tany Frantsa teo anelanelan' ny taona 1309 sy 1378 (Klemento V, Joany XXII, Benedikto XII, Klemento VI, Inôkentio VI, Orbano V, Gregôrio XI), sy teo anelanelan' ny taona 1378 sy 1418. (Klemento VII, Benedikto XIII).

Eo amin' ny tantaran' ny finoana 
Ny toerana misy ny fiangonana lavitra ny tena finoana marina dia oharina koa amin' ny fahababoana tany Babilôna. I Lotera ohatra dia nanao ny fitondran' ny Papa ho sahala amin' ny fahababoana babilôniana.

Jereo koa 

 Fanjakan' i Israely (Samaria)
 Fanjakan' i Jodà
Fahababoana tany Asiria

Loharano