Menônisma
Ny menônisma dia hetsika kristiana evanjelika anabatista izay nipoitra avy tamin' ny Refôrmasiôna prôtestanta radikaly (mahery vaika). Ny anarany dia avy amin' ny fiantsoan' ny Hôlandey ny Anabatista tamin' ny taonjato faha-16, avy amin' ny anaran' ny iray amin' ireo mpitarika malaza, i Menno Simons. Ny ankamaroan' ny mpikambana ao aminy dia ao amin' ny Fiombonambe Menônita Maneran-Tany (frantsay: Conférence mennonite mondiale, na  anglisy: Mennonite World Conference). Atao hoe Menônita ny mpino ao amin' ity fivavahana ity.

Tantara 

Vondrona anabatista avy any Hôlandy (na Nederlandy) no niandohan' ilay hetsika. Tamin' ny taona 1537, i Menno Simons, pretra katôlika taloha nataoo ôrdinasiôna tamin' ny taona 1524, avy any Friesland (na Frise), dia notendren' ny loholona Obbe Philips ho loholona ary lasa mpitarika ilay vondrona. Rehefa nanda ny hevitra momba ny Fiangonam-panjakana ny Menônita ary tsy nety nanao miaramila noho ny feon’ ny fieritreretany, dia nampangaina ho mpanakorontana ary nenjehina. Niely tany amin' ny faritra atsimon' i Alemaina sy Aotrisy ny antokon' olona mitovy fiheverana amin' izany, izay niantso ny tenany hoe Hoterita na Hoteriana, araka ny anaran' i Jakob Hutter, mpitarika azy ireo.

Tamin' ny taona 1540, ny fanontana ny boky Fondation de la doctrine chrétienne, izay boky teôlôjika momba ny finoana sy ny fanao anabatista, nosoratan' i Menno Simons tany Hôlandy, no niteraka ny menônisma. Tamin' ny voalohany dia nantsoina hoe "menista" ny mpikambana ao amin' ilay vondrona. Io boky io sy ny hafa dia nandray anjara tamin' ny fiforonan' ny menônisma, ka ny sasany amin' ireo foto-pampianarana ireo no nanentana ny kristianisma evanjelika koa tatỳ aoriana.

Tamin' ny taona 1544, ny teny hoe "menônita" no sambany nampiasain' ny pasitera iray ary natao hanondroana ny Anabatista tany Hôlandy.

Tamin' ny taona 1693, i Jakob Amman, mpitarika anabatista mpitahiry ny nentin-drazana, avy any Bern, dia nifanditra tamin' ny Menônitan' ny faritr' i Sainte-Marie-aux-Mines, any Alsace, izay nahita fifanarahana tamin' ny fiarahamonina teo an-toerana. Nahatonga ny fisaraham-bazana nitarika amin' ny fiforonan' ny hetsiky ny Amisy (Amish) izany.

Tamin' ny taonjato faha-18, dia mbola niharan' ny fanenjehana ny mpino tany Soisa, izay nanapa-kevitra ny mpino maro handositra ho any Rheinland, any Hôlandy, any Eorôpa Atsinanana ary any Amerika (indrindra fa any Pennsylvania). Tany Hôlandy dia nitsahatra tanteraka ny fanenjehana tamin' ny faran' ny taonjato faha-16, saingy mbola niatrika fanavakavahana avy amin' ireo nanohana ny fiangonam-panjakana ny Menônita, ary maro no nifindra monina tany Pennsylvania, tany Prosia, tany Pôlônia ary tany Rosia.

Tamin' ny taonjato faha-20 dia voasedra ny Menônita, noho ny fandalany fandriam-pahalemana, amin' ny fiezahany hanaja ny foto-pampianarana momba ny tsy fanoherana (fandavana ny hampiasa hery amin' ny olombelona rehetra, noho ny fitiavana ny namana).

Tonga tany Etazonia vao haingana ny mpifindra monina menônita hafa avy any Eorôpa, indrindra taorian' ny Ady Lehibe Faharoa, fa nankany Meksika, Paragoay sy Brezila ny fifindra-monina menônita avy eo.

Noho ny fiantsoana miaramila nahazo ny lehilahy rehetra sy noho ny Ady lehibe dia Menônita maro no nanizingizina ny fangatahany tsy hanao miaramila, tamin' ny alalan' ny fitakiana amin' ny manam-pahefana ara-pôlitika ny hahazoany zo hanao asa sivily, ka tsy nandositra ny fireneny toy ny teo aloha.

Amin' ireo Menônita nanorim-ponenana tany Amerika, ny tena miavaka indrindra dia ny Menônta amisy na Amisy, vondrona naorin' i Jakob Amman, mpitarika menônita soisa, tamin' ny taonjato faha-17. Nametraka azy ireo teo amin' ny sisin' ny fiaraha-monina ny fitafian' izy ireo faran' izay tsotra sy ny fomba amam-panaony, indrindra fa ny fandosirana izay lasa fitsipi-pifehezana.

Ny Fiombonambe Menônite Maneran-Tany (Conférence mennonite mondiale) dia niorina tamin' ny fihaonambe menônita voalohany eran-tany tany Basel (na Bâle), any Soisa, tamin' ny taona 1925, mba hankalazana ny 400 taona nisian' ny anabatisma.

Foto-pampianarana 
Ny finoan' ny Menônita dia ny an' ny Fiangonana manana fiekem-pinoana. Misy koa finoana manokana hafa, toy ny fandavana ny fampiasana fitaovam-piadiana amin' ny olona, ​​sy ny tsy fanaovana raharaha miaramila. Tsy ekeny ny batisan-jaza. Laviny ny fisian' ny fiangonam-panjakana sady tsy manao miaramila noho ny feon' ny fieritreretany.

Ny vitsy an' isa, izay fôndamentalista koa, dia mandà ny vokatry ny fandrosoana ara-teknôlôjia sy ny fomba fiainana môderina.

Ny ankabeazan' ny antokom-pinoana menônita dia manana fomba fijery mandala ny nentin-drazana ka tsy manaiky ny firaisan' ny samy lehilahy na samy vehivavy. Ny Brethren Mennonite Council for LGBT Interests dia niorina tamin' ny 1976 tany Etazonia ary manana fiangonana mpikambana amin' ny antokom-pinoana samihafa any Etazonia sy Kanada. Ny Mennonite Church Canada dia mamela ny safidy ho an' ny fiangonana tsirairay amin' ny fanambadian' ny mitovy fananahana. Ny Mennonite Church in the Netherlands sy ny Mennonite Church USA dia mamela ny fanambadian' ny mitovy fananahana.

Ny menônisma maneran-tany 
Araka ny rakipahalalana an-tserasera GAMEO, ny Menônita tamin' ny taona 2003 dia niisa 1 297 721, ary tamin' ny taona 2015 dia nisy 2 115 195.

Araka ny fanisana nataon' ny Fiombonambe Menônite Maneran-Tany (Conférence mennonite mondiale), nivoaka tamin' ny taona 2022, dia mizara ho antokom-pinoana 109 any amin' ny firenena miisa 59 ny menônisma, ary misy mpikambana vita batisa 1,47 tapitrisa ao amin' ny fiangonana miisa 10 300. Ny antokom-pivavahana lehibe indrindra dia tany Etiôpia (310 912, taona 2018), any amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô (225 581, taona 2018), any Etazonia (500 481, taona 2018) ary any India (257 029, taona 2018).

Jereo koa 
 Anabatisma
 Prôtestantisma
 Refôrmasiôna radikaly

Kristianisma