Түлбер
Түлбер – байыркы кыргыздардын бир уруусу (6–10-к). Учурда Минуса ойдуңуна (Хакасия) туташ жашаган, кыргыздарга теги жакын шорлордо да түлбер аттуу урук бар. Алардын теги байыркы Енисей (Минуса) аймагынын кыргыздары менен байланышы бар. В.В.Радлов 9-кылымдан тартып кыргыздар биротоло мекендей баштаган азыркы Тувада (Уюк жана Туран дарыяларынын ортолугу) табылган таштагы жазуудагы түлбер (тюлбер) этнонимин енисейлик кыргыз урууларынын биринин аталышы катары карайт. 

Бул эстелик-эпитафия Кыргыз кагандыгындагы жогорку даражалуу бийлик адамы Учин Күлүктиригке арналганы маалым. Кыргыз түлберлер (10-кылым) азыркы Туванын түндүк аймактарында, Минуса ойдуңуна жамаатташ жерлерде көчүп-конуп жашашкан. Айрым изилдөөчүлөр 9-кылымда түлберлер Минуса ойдуңунан азыркы Тувага Кыргыз кагандыгынын уйгурларга жасалган чабуулунан соң көчүп келишкенин белгилешет. 

Г. Ф. Миллер өз эмгегинде казак-орустарга 1616-жылы салык төлөгөнү жөнүндөгү маалыматты берет. 17–18-кылымдарда түлберлер Кузнецк шаарына жакын Том дарыясына жамаатташ жерлерди байырлашкан. түлберлердин каада-салтын, жашоо-турмушун көрүп, каттоого алгандар телеут, алтай (түштүк алтайлар), качин, батыш тувалыктарга генетикалык жалпылыкта деген ойлорду айтышат. Этнонимди бүгүнкү кыргыздардын түлөө-берди, түлөөлү ж.б. уруктары менен окшоштуруп кароого негиз бар.

Колдонулган  адабият
 “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

Интернеттик шилтемелер

Орто Азия тарыхы‎