Реликт нурлануусу
Реликт нурлануусу – космостук электр-магниттик нурлануунун жалпы фонунун бир түзүүчүсү. 

Реликт нурлануусу асман сферасында бирдей бөлүштүрүлгөн жана күчү 3 К температурадагы абсолюттук кара нерсенин жылуулук нурлануусуна туура келет. Аны (1965-ж.) А.Пензиас менен Р.Уильсон ачкан жана 1978-ж. Нобель сыйлыгына татыктуу болгон. Реликт нурлануусу дециметрден субмиллиметрге чейинки радиотолкундардын диапазонунда асман жаркырактыгынын негизин түзөт.

Ал Ааламдагы электр-магниттик нурлануунун энергиясынын тыгыздыгын аныктайт жана фотондордун санынын тыгыздыгын (1 см3да 400 фотон, ал 0,25 эВ/см3) көрсөтөт. Ааламда бир атомго Реликт нурлануусунун 100 млн фотону туура келет. Реликт нурлануусунун касиеттерин 1946-ж. Г.А.Гамов сунуш кылган Ааламдын ысык моделине туура келет. Анын оюнча Ааламдын алгачкы кеңейишинде плазма жана электр-магнит нурлануу өтө жогорку тыгыздыкта жана температурада (>109К) болгон. Космологиялык кеңейүү учурунда плазманын температурасы төмөндөгөн. ~4000 К учурунда протон менен электрондордун рекомбинациясы жүрүп, H жана He атомдору пайда болгон. Андан кийинки кванттардын энергиясы иондоо даражасына жетпей чөйрөдө таралып кете берген. Бул нурлануунун температурасы улам төмөндөп, биздин заманда 3 К ге барабар болуп калган. Ошентип Реликт нурлануусу H жана He атомдору пайда болгон байыркы убактан бери бар.

Реликт нурлануусу Ааламда чоң масштабдуу процесстерде зор роль ойнойт.

Колдонулган адабияттар
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.  Физика. Энциклопедиялык окуу куралы. 2004 Бишкек.  ISBN 9967-14-010-0
Физика