Матильда эффектиси
Матильда эффектиси – бул аялдардын илимге кошкон салымын системалуу түрдө четке кагуу, алардын эмгегин басаңдатуу жана аялдардын эмгегин эркек кесиптештерине ыйгаруу. Бул эффект биринчи жолу суфражист жана аболиционист  (1826-1898) "Аял ойлоп табуучу катары" аттуу очеркинде сүрөттөлгөн. "Матильда эффектиси" терминин 1993-жылы илим тарыхчысы  тарабынан киргизилген. 

Роситтер бул эффекттин бир нече мисалдарын келтирет. , 12-кылымдагы италиялык дарыгер аял. Ал жазган китептер анын өлүмүнөн кийин эркек жазуучуларга таандык деп калган. Он тогузунчу жана жыйырманчы кылымдардагы Матильда эффектисин көрсөткөн мисалдар катары  , Мария Склодовская-Кюри, , ,  жана  көрсөтсөк болот.

Матильда эффектиси менен катар Матай эффектиси да бар. Бул эффектке карата элге таанылган илимпоз менен ага салыштырмалуу белгисиз илимпоз бирге иштеп бир илимий эмгектин соавторлору болсо, же бөлөк иштеп, бирок алардын эмгектери окшош болсо, белгилүү илимпоз кесиптешине караганда көбүрөөк таанылат.

Жынысты аялдан эркекке алмаштырган Стэнфорд университетинин Медицина мектебинин нейробиологу, профессор Бен Баррес учурдагы жынысына жараша анын илимий жетишкендиктеринин башкача кабыл алынышы тууралуу айтып берди.

Изилдөөлөр 
1991-2005-жылдардагы миңден ашык илимий басылмалардын анализи аркылуу, эркек окумуштуулардын аялдарга караганда эркек авторлордун басылмаларына көбүрөөк шилтеме жасаары аныкталан. 2012-жылы Наймеген университетинин эки аял изилдөөчүсү Нидерланддарда профессорлукка талапкерлердин жынысы алардын баасына таасир этээрин көрсөттү. Окшош окуялар америкалык жана испан изилдөөлөр тарабынан тастыкталган италиялык изилдөөдө дагы сүрөттөлгөн.

Швейцариялык изилдөөчүлөр массалык маалымат каражаттары шоу жана интервьюларга  аял кесиптештерине караганда эркек окумуштууларды көбүрөөк катышууну чакыраарын аныкташкан.

Америкалык эркек окумуштуулар дагы деле окшош жетишкендиктер үчүн, аял окумуштууларга караганда көбүрөөк таанылууга жана сыйлыктарга ээ болууда. Азыр бул айырма азайып баратат, 2000-жылдарга караганда 1990-жылдары көбүрөөк байкалган.

Көптөгөн аялдар Матильда эффектине дуушар болушканы үчүн,  татыктуу таанууну ала алышпайт дегенди билдирбейт. Мисалы, Мария Гопперт-Майер непотизмге каршы мыйзамдын айынан бир нече жыл иштебесе да, 1963-жылы Нобель сыйлыгын алганга жетишкен.

Мисалдар 

Матильда эффектинен жабыркаган аялдардын мисалдары:

 (XII кылым) - италиялык аял дарыгер, ал өлгөндөн кийин анын эмгектери эркек авторлорго таандык деп жазылып калды. Мугалим жана дарыгер аялдарга болгон кастык анын  жашаганын дагы төгүндөөгө алып келген. Адегенде анын эмгеги күйөөсү менен уулуна таандык деп жазылган, кийин болсо маалыматты жазып жатканда кечил анын атын эркектики менен чаташтырган. Ошондуктан, Тротула тууралуу "Илимий биография сөздүгүндө" айтылбайт.
 Мэри Уиттон Калкинс (1863-1930) - Гарвард университетинде окуп жүргөндө биринчи жолу психологияда жуп бирикмелер ыкмасын сунуштаган. кийинчерээк Георг Элиас Мюллер жана Эдвард Б. Титченер Калкинске эч шилтеме жасабастан бул ыкманы колдонушту.
  (1896–1957), Нобель сыйлыгынын лауреаты биолог. Квалификациясы бир болсо дагы, күйөөсү профессор болгону үчүн көп жылдар бою анын жардамчысы болуп иштеген.
  (1920-1958) - азыркы күндө анын 1953-жылы ДНКнын түзүлүшүн ачууга кошкон салымы эң маанилүү деп таанылат. Фрэнсис Крик менен Жеймс Уотсон 1962-жылы Нобель сыйлыгын алган ачылышында, анын эмгеги жетишээрлик бааланган эмес (бирок Уотсон 1968-жылы чыккан "Кош спираль" китебинде анын салымынын маанилүүлүгүн сүрөттөгөн).
 Марта Готье (1925-ж. т.) эми Даун синдромун пайда кылган хромосомалык аномалияны ачууга кошкон олуттуу салымы үчүн таанылды, бул ачылыш буга чейин Жером Леженге гана таандык деп билинген. 
 Берклидеги Калифорния университетинде иштеген Мариан Даймонд (1926-жылы туулган) мурунку неврологиялык догмага карама-каршы келген нейропластика кубулушун эксперименталдык түрдө ачкан. Анын 1964-жылдагы оригиналдуу макаласы жарыкка чыгайын деп калганда, ал экинчи даражатагы соавторлорунун, Дэвид Крех менен Марк Розенцвейгдин ысымдары анын ысмынын алдында (ал да кашаанын ичинде) коюлганын байкаган. Ал негизги ишти аткарганын айтып каршы чыкты, андан кийин анын аты биринчи орунга жазылды (кашасыз). Окуя 2016-жылы "Мээ менен болгон сүйүүм: Доктор Мариан Даймонддун жашоосу жана илими" даректүү тасмасында сүрөттөлөт. 
 Гарриет Цукерман (1937) - күйөөсү Р.К. Мертондун атактуу Матай концепциясы үчүн негизги маалыматтарды чогултуп берген. Концепциянын1968-жылдагы алгачкы басылмасында Цукермандын ролу биргелешип автордук эмес, бир катар  эскертүүлөр катары гана көрсөтүлгөн. Макаланын кийинки версияларында Мертон муну ката катары мойнуна алган.
  программисттери (1946) - бир нече аял долбоорго олуттуу салым кошушкан, анын ичинде Адель Голдштейн, Кей МакНалити, Бетти Дженнингс, Бетти Снайдер, Мэрилин Мелтцер, Фрэн Билас жана Рут Тейтелбаум, бирок ENIAC тарыхы бул салымдарды камтыбайт жана программалык камсыздоонун өнүгүшүнө караганда аппараттык жетишкендиктерге көбүрөөк басым жасайт. Көбүрөөк маалыматты Дженнифер С. Лайттын "When Computers Were Women"  жана 2014-жылы ENIAC программисттеринин долбоору боюнча даректүү тасмасында тапса болот.
 Бен Баррес – эркек трансгендер, нейробиолог. Ал эркек катары өзүнүн иши менен бөлүшкөндө, анын иши «карындашынын» иши менен салыштырган эскерүүлөрдү алган, жана анын «карындашынын» иши анчалык ийгиликтүү болбогонун уккан. Бирок, бул карнындашы ал трансгендердик өтүү жасай электеги өзү болгон. .

Булактар 

Социология
Илим тарыхы