Леонид Романович Кызласов


Балалык  чагы==                                                                                                 Советтик  жана Россиялык археолог, чыгыш  таануучу ,Борбордук  Азия, Сибирь этнографиясы , Орто Азия  боюнча адис Кызласов Леонид  Романович  1924-жылы  24-мартта  Енисей   Губериясынын Хакас уездинин Синявино  кыштагында  туулган. Атасы Роман репрессияланган жана  атылган. Леониддин кыз бир  тууганы экѳѳнγ апасы жалгыз  багып чонойткон , ошондуктан ал  ар дайым жокчулуктун азабын  билип  жашаган.Окуучу  кезинде эле В.П.Левашов жетектеген  археологиялык экспедицияга катышып(1940-жыл),С.В.Киселевдин байыркы Алтай  боюнча лекцияларына катышып , археологияга  шыктануу  алган. 1941-жылы Абакандагы №1 мектекти  аяктап ,Томск  мамлекеттик  университетинин тарых жана  филология факультетине  тапшырган.1942-жылы танк  училищасынын  курсанты  болуп калган,аны  аяктаган  сон  Т-34  танкынын  механик - айдоочусу кесибине  ээ  болуп ,1943-1944-жылдары 1- жана 4- Украиналык фронттунда  Улуу Ата  Мекендик  согушка катышкан.Анын γй-бγлѳсγ эки  жолу ѳлдγ деген  кара кагаз (похоронка)  алган, бирок ал оор  жарат  алып  айыгып  кеткен.1945-49-жылдары М.В. Ломоносов  атындагы Москва мамлекеттик  университетинин  тарых факультетинин  археология  кафедрасында билим  алып , дипломдук  ишин «Алтай V-Xкк.» деген  темада  ийгиликтγγ жактаган .                                                                                                                                ==Илимий  жолу==                                                                                                                       1949-1952-жылдары аспирантурада окуп, 1953-жылы  « Таштык   доору I-V кк. Хакас-Минусин ойдунун  тарыхында » темасына кандидаттык диссертациясын  жактаган .1950-жылы Москва  мамлекеттик университетинде 	Хакас-Тува  экспедициясы  уюшулуп , бул  экспедицияны ошондон тартып  1991-жылга  чейин  Л.Кызласов жетектеген .40-жылдан  ашык  стационардык жана  чалгындоо изилдѳѳлѳрγ неолит доорунун  аягындагы культтук  эстеликтерден   баштап   XV-XVIІ кк.чейинки кѳрγстѳндѳрдγ карашкан. Изилдѳѳлѳр Туванын, Хакасиянын ,Красноярь крайынын , Казакстандын , Кыргызстандын, Байкалдын ,Приморьенин  аймактарында  болуп , жыйынтыгында  Сибирь  археологиясы  боюнча адистерди  даярдаган кафедра  тγзγγгѳѳ  мγмкγнчγлγк   берди.1966-жылы  «История Тувы в средние  века» деген  темага  докторлук  диссертациясын  жактаган.Л.Кызласов  жетектеген  экспедиция Тγштγк  Сибирь  боюнча алгачкы  общиналык  коомго  тиешелγγ ыйык  жерлерди , Будда  жана  манихейизм  храмдарын, несториан чиркѳѳлѳрγн табышкан  жана Кыргызстан менен Казакстан  территориялярында 	маанилγγ  иштерди  жγргγзγшкѳн .                                                                                                                         ==Л.Кызласовдун  илимий-уюштуруучулук  жактан    иштери==                                                                                СССР ИА нын  археология институтунун окумуштуулар  советинин  мγчѳсγ ,СССР МИНВУЗунун жана  РСФСР  агартуу  министрлигинин алдындагы  илимий-техникалык жана  илимий –методикалык  советтин мγчѳсγ, СССР ИАнын (РАН) адабият  жана  тил  бѳлγмγнγн тγркологдор  комитетинин   мγчѳсγ , «Советская  археология»  жана  « Татар  археологиясы»   журналдарынын   релколлегиясынын  мγчѳсγ.                                                                                                                             ==Илимий жетишкендиктери==                                                                                                                               Сибирдин  этникалык  археологиясын  аныктоонун  методун иштеп  чыккан  , Тγштγк  Сибирдин байыркы  жана  орто  кылымдагы  шаар  маданиятын ,  Уйгурлардын  эстеликтерин изилдеген, Енисей  руна  жазуусунун доорун  аныктаган,хакастардын  орто  кылымдагы  искуствосун , VІІІ-XІІкк. Манихей  храмдарын  тапкан, тγндγк   манихейликти  ачкан, Сибирь  жана   Борбордук  Азия  боюнча кытай , перс, араб, тγрк, грек, батыш  европалык  , орус  маалыматтарын  чогултуп  аларды  ирээтеген. Анын  илимий  жана  талаа  изилдѳѳлѳрγ  кѳптѳгѳн  докладдарынан   орун  алган.Ал 1985 жана  1988- жылдары    Стамбулда  болгон ,  тγркологдордун   V жанаVІ  конгресстерине катышкан.Л.Кызласов  15  монография , 14 автордук  китептерди  жазууга  катышкан , финн-угор коомунун  мγчѳсγ , Германия археология институнун мγчѳ-корреспонденти, ал  илимий  иштен  сырткары  хакас  эпосунун  негизинде  поема  жазган  жана  мугалими С.В.Киселев,А.В.Арцихов  жѳнγндѳ  эскерγγлѳрдγ  жазган.                                                                                                                                 ==Наамдары  жана даражалары                                                                                                                            СССРдин  мамлекеттик  сыйлыгынын лауреаты(19851), Ломоносов  премиясынын І даражадагы  сыйлыгынын  ээси,Хакасия   мамлекетинин  илимине  эмгек  синирген  ишмер,Москва университетинин эмгек  синирген  профессору(1992),Улуу Ата Мекендик  согуштун катышуучусу  жана  инвалиди ,Ата мекендик  согуштун 	І жанаІІ даражадагы  орденинин  ээси,« Ата Мекендик согушта Германияны женгени γчγн»  медалынын  ээси,Советтик  армиянын 9 медалынын,«Эмгек  ветераны» медалынын  ээси,эки  ардак  белгисинин  ээси.						                                                                                Тува АССР.-Кызыл.1990.