Трифонов Юрий Иванович
Трифонов Юрий Иванович, археолог, Трифонов Юрий Иванович, археолог, Түштүк Сибирди (Тува) изилдеген ири окумуштуулардын бири. 1965-ж. Ленинград Мамлекеттик университетин аяктаган. Студенттик мезгилде белгилүү археолог М.И.Артамоновдон билим алган, скиф-сибирдик айбанаттар стилин жана анын чыгышка тараган ареалындагы бугуну иликтөөгө киришкен. 1962-ж. Н.Л.Членова тарабынан жарык көргөн «Скиф бугусу» аттуу илимий макаласы Ю.И.Трифоновго өтө катуу таасир калтырган. Талаа археологиясы тарабынан караганда 1963-1964 жж. Минусинск ойдуңундагы (Хакасия) Тагар маданиятына таандык Туран 1 жана Туран 2 деги казуу иштери өтө таасир берген. Бул экспедицияны атактуу археолог жана уюштуруучу А.Д.Грач жетектеген. Бул экспедициядан алган таасирлер кийинки өз алдынча археологиялык казуу иштерине жол ачып берген. 1965-ж. Ю.И.Трифонов СССР ИАсынын Ленинград бөлүмүнүн Саян-Тува экспедициясынын жетекчиси болуп иштейт. Борбордук Тувадагы байыркы коло, скиф, хунну, түрк (кыргыз), монгол, кийинки тывалардын эстеликтеринин катмарларын бир катар жылдар бою (1965-1971 жж) пландуу изилдөөгө алынган. Ю.И.Трифонов өзүнүн илимин жана күч-кубатын ушул мезгилден тарта байыркы скиф эстеликтерин иликтөөдөн байыркы түрк эстеликтерин археологиялык изилдөөлөргө арнаган эле. Азыркы Туванын аймагынан Ю.И.Трифонов тарабынан Аргалыкты 1, 2, 9, Кара-Тал ж.б. эстеликтер ачылат. Бул эстеликтерден байыркы түрктөргө (кыргыздарга) таандык ээр, ат шаймандары, кытай жибегинин калдыктары ж.б. буюмдар табылган. Бул табылгалар С.Теплоухов, С.И.Вайнштейн, А.Д.Грачтын Тува боюнча изилдөөлөрүн толуктаган.

Адабияттар

 Г.В. Длужневская, Д.Г. Савинов. Археолог Юрий Иванович Трифонов (1940-1989).
 // Памятники древнетюркской культуры в Саяно-Алтае и Центральной Азии. Новосибирск: 2000. С. 203-210.

Колдонулган адабияттар
 О. Каратаев​ Орто Азия чөлкөмүн жана түрк дүйнөсүн изилдеген окумуштуулар. –Бишкек, 2015

Археологдор