Учкун разряды
Учкун разряды, электр учкунугаздагы электр разрядынын бир формасы.
 
Электр талаасында газдын бир нече атмосфералык басымында пайда болот жана «чыртылдоо» үн эффектиси менен коштолот. Чыңалуу булагынын кубаттуулугун чоңойтсо, Учкун разряды кадимки жаа разрядына өтөт жана бүлбүлдөө разрядды кармап турууга булак энергиясынын кубаттуулугу жетишсиз болууда пайда болот. Жаратылышта Учкун разряды чагылган түрүндө байкалат. Учкун разряды учурунда температура 10 000 Кге чейин жетет. Учкун разрядынын табияты газдардын электр ширетүүсүнүн стример теориясы менен түшүндүрүлөт: разряддык аралыкка электр талаасын берсек, анда электрондук көчкү пайда болот, бул электрондук көчкүлөрдөн белгилүү шарттарда етример деп аталган иондолгон газ менен толтурулган ичке бутактуу каналдар пайда болот. Стримерлер тез узаруу менен электроддорду бириктирет. Ток күчү чукул көбөйөт, каналдар кеңейет, каналдардагы басым кескин көтөрүлөт, булардын натыйжасында чек араларда согуу толкуну пайда болот. Кеңейтилген учкун каналдарынан чыккан согуу толкундары үндү пайда кылат (чагылган учурундагы күндүн күркүрөшү). Учкун разрядын күйгүзүү чыңалуусу, өчүү чыналуусу, максималдык ток, узактык өңдүү чоңдуктар мүнөздөйт. Алар разряддык чынжырдын параметрлерине, разряддык аралыкка, электроддордун геометриясына, газдардын басымына ж. б. курулуштарга көз каранды өзгөрөт. Учкун разряды илим менен техникада, мис., жогорку чыңалууларды өлчөөдө, спектроскоптук анализде, металлдарды өтө так иштетүүдө ж. б-да кеңири колдонулат.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Физика