Никита Яковлевич Бичурин


Ишмердик жолу                                                                                                                        Никита Яковлевич Бичурин 1777-жылы 29 –августта (9-сентябрь) Россия  империясынын , Казань  губерниясынын   Чебоксары  уездинин  Акулево селосунда  туулган. Бичурин 1853-жылы 11-майда (23-майда) Санк-Петербургда  кѳз  жумган . Алгачкы  билимди Свияжскда  нота  ырдоодо  билим   алган , 1785-1799-жылдары  Казанда  семинарияда  билим алган,аны   артыкчылык  менен аяктаган.Ишмердиги. 1799-жылы  Казан духовный  академиясын  аяктаганда ,  мугалим  болуп  калтырылган.Грамматиканы   жана   риториканы   окуткан.Мугалимдик  жумушта  жγрγп , монахка  айланган , Казандагы Иоан монастрында  иштеген. 1802-жылы Иркутсктагы Вознесенс монастырына  архимандрит болуп  жана  семинарияга ректор  болуп   шайланган, бирок  ал   семинаристер  менен конфликтке  барган, аны  уставды  бузду  деп  кγнѳѳлѳшкѳн.1807-жылы  Пекиндеги диний  миссиянын  башчылыгына  дайындалган  жана  Кытайда 1822-жылга  чейин  калган.Кытай  тилин  эн  жакшы  билген   жана  ѳзγ  сѳздγк  тγзгѳн. Пекинде  Бичурин  кытай  булактарын  орусчага  которо баштаган :« Сышу »(тѳрт  китеп)-Конфуцийдин  жана  конфицианецтердин  окуусунун жыйындысын ,γч томдук  географиялык  жыйнакты , кытай  тарыхынын  17  томдугун,кытай  хронологиясын ,«Описание Тибета»,«Описание Чжунгарии»,«Описание Пекина»  ж.б.эмгектерин орусчага  которгон .Наполеон  менен Россия согушкан  учурда , орустар  Бичурин  баштаган миссияны  унутуп, акча бѳлγγ токтогон .Архимандрит  саны(чин) андан  алынып , Вааламский монастырга жѳнѳтγлгѳн.1821-жылы май  айында Пекинден  чыккан  .1826-жылы тышкы  иштер  министрлигинде  чыгыш  таануучу Е.Ф.Тимковскийдин жардамы  менен  Санк-Петербурга  келип , котормочу  болуп  ишке  орношкон. 1828-жылы  Россия ИАсына Байыркы Чыгыш  жана анын  адабияты   бѳлγмγнѳ   мγчѳ-корреспондент  болуп  кабыл  алынган .1829-жылы  ардактуу  библиотекарь наамына  татыган, 1830-жылы  Забайкальеге  экспедицияга  чыгып ,будда  храмдарынан китептерди  ж.б. буюмдарды Петербургка  алып  келген.Кяхтеде  биринчи  кытай  тили мектебин  ачкан ,	ѳзγ  сабак  берген.Биринчи  кытай  китеби «Китайская грамматика».1831-жылдан Париждеги  Азиаттык  коомдун мγчѳсγ, Демидовдук  премиянын бир  нече  жолку  лауреаты.Санк-Петербургда светтик таанылууга  (Светское признание) жетишип , анын  тааныштары А.С.Пушкин,А.А.Краевский ,В.Ф.Одоевский, И.А.Крылов, И.И.Панаев ,А.В.Никитенко  ж.б. болгон.1848-жылы ѳзγнγн  негизги  эмгеги«Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена» эмгегин  жазганга  киришет.3 томдук  эмгек 1851-жылы аяктаган, бул  мезгилде  синологдун  ден   соолугу  абдан  начарлап  калган.Кыргыздар кытай  булактарында  кезигээри  тууралуу Бичурин  биринчилерден  болуп  айтып  чыккан.1853-жылы каза  болгон. 													.  			

Иакинфтин  негизги  эмгектери:

Записки о Монголии. Т.1-2 . — СПб., 1828. — 339 с.
История первых четырех ханов из дома Чингисова. — СПб., 1829.
Описание Чжунгарии и Восточного Туркестана в древнем и нынешнем состоянии. — СПб., 1829.
Китайская грамматика. — Кяхта, 1831. — 32 с.
История Тибета и Хухунора с 2282 г. до Рождества Христова 1227 г. / пер. с кит. монахом Иакинфом Бичуриным: в 2 ч. — СПб., 1833.
Историческое обозрение ойратов или калмыков с XV столетия до настоящего времени. — СПб., 1834.
О шаманстве // Отечественные записки. — 1839. — № 6. — С. 73-81.
Забавные известия о России в китайской географии // Санкт-Петербургские ведомости. — 1840. — № 188.
Китай, его жители, нравы, обычаи. — СПб., 1840.
Отрывки из путешествия по Сибири // Русский вестник. — 1841. — Т. 4, № 10. — С. 74-94.
Замечания на статью под заглавием: «Шесть сцен Ононского пастуха» // Москвитянин. — 1844. — Ч.2, № 4. — С. 330—337.
Китай в гражданском и нравственном состоянии, 1848
Географический указатель мест на карте к истории древних среднеазийских народов. — СПб.,1851. — 115 с.
Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена: в 3 ч. — СПб, 1851.