Тубаулусу
Тубаулусу - 16-18-кк. энесайлык кыргыздардын мамлекеттик башкаруу системасындагы административдик-башкаруу бирдигинин аталышы.
 
Улустун чектерине Энесайдын оң жээгинин дээрлиги, андан Саянга, Сыда дарыясына, Абакандын оң жак жээгиндеги талаа аймактары кирген. Улустун борбору Упса дарыясынын өрөөнүндө жайгашкан. Бул аймакта кыргыздардын байкот, кол,үчтөр (үштөр), матур, койбал, ярин, бахтин, алый, бугус, алачам, бугач ж.б. уруулары байырлашкан. Улустагы кыргыздарга кенен созулуп жаткан кыштым аймактары жана андагы жашаган калк баш ийишкен, салык төлөп турушкан. Соңку иликтөөлөр Туба
улусунун калкы жана тубалар Энесай кыргыздарынын этностук өзөгүн түзгөндүгүн далилдөөдө. Уруу аталыштары жана уруулук эн тамгалар бул илимий көз караштын тууралыгын бекемдейт.
 
Улустун калкы мал чарбачылыгы, жогорку өнүккөн, котормо айдоого негизденген дыйканчылык, кол өнөрчүлүк, анын ичинен металл иштетүүчүлүк, соода-сатык менен кесиптенишкен. Ирригациялык (жасалма суу тосмолору, арыктары) курулуштар жана алардын техника-экономикалык сапаттары адистерди азыркы мезгилде да таңдандырат.

Колдонулган адабияттар
Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк "Манас" университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
Этнография