Чолок согуш


Чочко согуш 
Чочко согушу ака Чочко эпизоду, Чочко жана Картошка согушу, Сан-Хуан аралдарынын чек ара талашы Сан-Хуан чек ара талашы жана Түндүк-Батыш чек ара талашы - 1859-жылы Америка Кошмо Штаттары менен Улуу Британиянын ортосундагы талаштуу аймакта чочко атылгандан улам башталган тирешүү. Сан-Хуан аралдары. Согуштун жападан жалгыз курмандыгы чочко болгон.

Тарых

1846-жылдын 15-июнунда кол коюлган Орегон келишими Америка Кошмо Штаттары менен Британиянын Түндүк Америкасынын ортосундагы Рокки тоосунун батышындагы аймактагы чек араны төмөнкүчө аныктаган:  «...тундук кеңдиктин кырк тогузунчу параллелинен Ванкувер аралын материктен бөлүп турган кысыктын ортосуна чейин, андан кийин аталган кысыктын ортосу менен түштүккө жана Хуан-де-Фука кысыгы боюнча Тынч океанга чейин.  Маселе "орто кысык" түшүнүгүн эки жол менен аныктоого болот эле: Сан-Хуан аралдарынын батыш тарабындагы Харо кысыгы аркылуу же чыгыш тарабындагы Росарио кысыгы аркылуу.

Окуя 
Чочко окуясы
15-июнь 1859-жылы Орегон келишимине кол коюлгандан туура 13 жыл өткөндөн кийин, АКШнын мыйзамдарына ылайык Сан-Хуан аралында отурукташкан америкалык фермер Лайман Катлар анын бакчасында чоң кара чочко ызы-чуу салып, анын картошкасын жеп жатканын аныктаган. . Бул биринчи жолу эмес, ачууланган Катлер чочконун атып салган. Көрсө, өлтүрүлгөн чочко Ирландиялык Чарльз Гриффинге таандык, ал Hudson's Bay компаниясынын кой фермасын башкарган; анын бир нече чочколору болгон, Ал аларга каалаган жерде эркин жүрүүгө мүмкүнчүлүк берди. Бул окуяга чейин жаңжалдын эки тарабы тең тынчтыкта ​​жашап келген. Катлар Гриффинге чочко үчүн компенсация катары 10 доллар сунуш кылган, бирок Гриффин 100 доллар талап кылган. Катлар андан кийин эч нерсе төлөбөй турганын билдирген, анткени чочко анын жерине басып кирген. Британ бийликтери Кутларды камакка алабыз деп коркутканда, америкалык фермер аскердик коргоо үчүн өзүнүн бийликтерине кайрылган.

Аскердик эскалация 
Орегон аскер округунун командачысы, бригадир генерал Уильям Харни, башында капитан Жорж Пикеттин жетекчилиги астында 9-жөө аскерлер полкунун 66 жоокерин британиялыктардын конушун алдын алуу буйругу менен Сан-Хуан аралына жөнөткөн. Эгерде америкалыктар кароосуз калса, америкалык баскынчылар Сан-Хуанга отурукташа башташат деп чочулап, англиялыктар капитан Джеффри Хорнбинин командачылыгы астында ал жерге үч согуш кемесин жиберишкен. Күчтөр күчөп, 1859-жылдын 10-августуна карата полковник Силас Кейсинин жалпы командачылыгы астында 14 мылтыгы бар 461 америкалык жоокер бортунда 167 мылтык жана 2140 кишиси бар беш британиялык согуштук кемеге каршы чыгышкан.

Орегон аскер округунун командачысы, бригадир генерал Уильям Харни, башында капитан Жорж Пикеттин жетекчилиги астында 9-жөө аскерлер полкунун 66 жоокерин британиялыктардын конушун алдын алуу буйругу менен Сан-Хуан аралына жөнөткөн. Эгерде америкалыктар кароосуз калса, америкалык баскынчылар Сан-Хуанга отурукташа башташат деп чочулап, англиялыктар капитан Джеффри Хорнбинин командачылыгы астында ал жерге үч согуш кемесин жиберишкен. Күчтөр күчөп, 1859-жылдын 10-августуна карата полковник Силас Кейсинин жалпы командачылыгы астында 14 мылтыгы бар 461 америкалык жоокер бортунда 167 мылтык жана 2140 кишиси бар беш британиялык согуштук кемеге каршы чыгышкан.

Конфликттерди чечүү 
Кризис тууралуу кабар Вашингтон менен Лондонго жеткенде, эки өлкөнүн расмийлери таң калып, жарылуу коркунучу бар кырдаалды жоюуга киришти. Сентябрда АКШнын президенти Жеймс Бьюкенен генерал Уинфилд Скотту губернатор Жеймс Дуглас менен кризисти чечүү жолдору боюнча сүйлөшүүгө жиберген. Скотт 1830-жылдардын аягында АКШ менен Улуу Британиянын ортосундагы эки чек ара чатагын жөнгө салууга жетишкен жана президент жакындап келе жаткан жарандык согуштун шартында өлкөнү таптакыр керексиз аскердик жаңжалдан дагы арылтат деп үмүттөнгөн. Октябрда Скотт Сан-Хуанга келип, Дуглас менен сүйлөшүүлөрдү баштады.

Сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгында тараптар маселе биротоло чечилгенге чейин Сан-Хуан аралын биргелешип оккупациялоону сактап калууга, бирок ошол эле учурда контингенттерди ар бир тараптан 100 адамдан ашпаган санга чейин кыскартууга макулдашышты. Британ лагери аралдын түндүк четинде жээкке жакын жайгашкан (Ванкувер аралы менен байланышты жеңилдетүү үчүн), Америка лагери түштүктө, кысыкты бойлото артиллериялык аткылоо мүмкүн болгон дөбөдө жайгашкан. 

Кошмо Штаттарда жакында башталган жарандык согуштун айынан биргелешкен оккупация 12 жылга созулду. Согуш маалында жергиликтүү бийлик Лондонду талаштуу аймакты гана эмес, жалпы эле бүтүндөй аймакты аннексиялоого үндөгөн, бирок Британиянын расмий бийлиги буга макул болгон эмес. 1871-жылы Улуу Британия менен Америка Кошмо Штаттары Вашингтон келишимине кол коюшкан, анда башка маселелер менен катар Сан-Хуан каналынын маселеси эл аралык арбитраж тарабынан чечиле тургандыгы көрсөтүлгөн. Тараптар германиялык кайзер Вильгельм Iди арбитр кылып шайлашты.Вильгельм бул маселени уч кишиден турган арбитраждык комиссиянын кароосуна койду, ал Женевада дээрлик бир жыл бою чогулушту. 1872-жылдын 21-октябрында комиссия бул маселени Америка Кошмо Штаттарынын пайдасына чечти: Харо кысыгындагы чек ара боюнча америкалык сунуш кабыл алынган.

1872-жылдын 25-ноябрында британиялык деңиз жөө аскерлери аралдан чыгып, 1874-жылы июлда америкалык аскерлер чыгарылып кеткен.

Ансыз да Орегон келишиминин жыйынтыгына нааразы болгон канадалык коом Британия Канаданын таламдарын дагы эле этибарга албай койгонуна нааразы болду. Натыйжада, Канада тышкы саясат маселелеринде көбүрөөк көз карандысыздыкка умтула баштады.

Шилтемелер 

 The Pig War, National Park Service
 The Pig War of San Juan Island
 Lyman Cutlar touches off Pig War between U.S. and Great Britain on June 15, 1859, HistoryLink.org