Кем-Кемжиут
Кэм-Кэмжигүт мамлекети — Энесай дарыясынын  өйдөсүндө жайгашкан. Араб даректери тууралуу Монгол империясы кыргыздарды басып алуусунун астында Кыргыз каганаты эки мамлекетке: Кыргыз жана Кэм-Кэмжигүткө ажыраган. Кыргыз мамлекетин моңголдор 1219 жылы басып алган, Кэмжигүттү болсо 1293 жылы гана басып алышкан.

Рашид-ад Дин жазууларында 
Улуу Кыргыз дөөлөтү доорунда азыркы Тыванын жерлерин Кем-Кемжиут деп атаганын Рашид-ад Дин жазмаларында окууга болот. 

Орто кылымдагы араб (мусулман) булактарынын айтымында, Кыргыз мамлекети менен Кем-Кемжиут бири-бирине чектеш эки облус, экөө тең бир ээликти түзөт. Алардын чек аралары дарыянын түштүк-чыгышында болчу. Селенга, Ангаранын тундук жана тундук-чыгышында. Улуг-Хем жана Хемчик дарыяларынан алган Кем-Кемжиут аймагы ошол кезде Минусинск ойдуңунун түштүгүндө Саян жана Танну-Ола кырка тоосунун ортосунда жайгашкан, түштүк тарабында наймандар турган жерлер деп түшүнүлгөн. да журду. 

Чыңгызкан өзүнүнүн Алтан жана Букран элчилерин эки кыргыз бектерине Баш ийсин деп жөнөтөт. Алар Чыңгызканга кайта үч эмирдерин элчидей жөнөтөт — Урут Утуджа (Урут Утужа), Элик-Тимур, Аткирак улуунун алдында кичүүгө ызаат көрсөтүү деген ой менен ак шумкарды тартуулоо менен жөнөтүшөт.

Тарыхы
1199 жылы Темүчин наймандардын Бурук-Хандын аскерлерин кырат. Бурук-Хан утулуп, кыргыздардын Кем-Кемжигүт мамлекетине качат.

Колдонулган адабияттар