Антибөлүкчөлөр
Антибөлүкчөлөр - өздөрүнө «түгөй» бөлүкчөлөргө карата масса, жашоо убактысы ж. б. физикалык мүнөздөмөлөрү бирдей, бирок алардын өз ара аракеттешүү белгилеринин бири менен (мис., магниттик моменттери, электр заряддарынын белгилери, кээ бир башка кванттык (заряддар деп аталуучу) сандары) айырмалануучу, аннигиляцияга жөндөмдүү аты уйкаш элементардык бөлүкчөлөрдүн группасы. 

Антибөлүкчөлөрдүн жаратылышта бар экенин 1931-ж. англ. физик П.Дирак теориялык эсептөөнүн негизинде алдын ала айткан. Электрон үчүн чыгарылган релятивисттик кванттык теңдеме (к. Дирак теңдемеси) электр зарядынын белгисине симметриялуу болуп чыккан: о. эле массалуу, бирок электр заряды оң болгон бөлүкчө үчүн туура келген. Ал бөлүкчө электронго карата антиэлектрон деп аталган. Дирактын теориясы боюнча бөлүкчө жана Антибөлүкчөлөр кагылышканда, алар жоюлуп (аннигиляцияланып), ордуна эки же андан көп башка бөлүкчөлөр (мис., е++ еˉ-=2γ фотондор) пайда болот. 1932-ж. амер. физик К.Андерсон антиэлектрондорду магнит талаасына жайгаштырылган Вильсон камерасынын жардамы менен тажрыйбада байкаган. Антиэлектрондор кийин позитрон деп аталды. Позитрондун ачылышы Дирак теориясынын туура экенин далилдеди. Андан кийин башка Антибөлүкчөлөрдү изилдөөлөр башталды. Теория жана тажрыйбалык изилдөөлөр көрсөткөндөй бир гана электрон эмес башка бардык бөлүкчөлөрдүн ар бири өзүнө тиешелүү Антибөлүкчөлөргө ээ. Жаратылышта кездешүүчү же жасалма түрүндө алынган элементардык бөлүкчөлөр же алардын Антибөлүкчөлөр 1936-ж. Жерге келген космос нурларынан бири бирине карата бөлүкчө жана антибөлүкчө болгон оң жана терс мюондор (μ+ жана μ-) . 1947-ж. бөлүкчө жана антибөлүкчө түгөйдү түзгөн терс жана оң пимезондор (π- жана π+) аныкталды. Элементардык бөлүкчөлөрдү ылдамдаткычта жүргүзүлгөн тажрыйбада 1955-ж. биринчи жолу антипротон аныкталып, катталды. 1956-ж. антинейтрон ачылды ж. б. Талаанын квант теориясынын фундаменттик принциптери бөлүкчөлөр жана Антибөлүкчөлөр жөнүндө бир нече терең маанидеги натыйжаларды чыгарууга мүмкүндүк берет: бөлүкчөлөрдүн жана Антибөлүкчөлөрдүн массалары, спиндери, жашоо убактысы бирдей болууга тийиш; турактуу бөлүкчөгө турактуу антибөлүкчө дал келет; бөлүкчөлөрдүн жана Антибөлүкчөлөрдүн электр заряддары, магнит моменти, барион заряды, лептон заряды чоңдуктары боюнча бирдей, ал эми белгилери боюнча карама-каршы болууга тийиш.

Лабораториялык шартта, ылдамдаткычта бөлүкчөлөр өз ара аракеттешкенде Антибөлүкчөлөр пайда болот. Пайда болгон А. жогорку вакуумдуу атайын көлөмдө сакталат. Табигый шартта, алгачкы (биринчи) космос нурлары Жер атмосферасы менен өз ара аракеттешкенде Антибөлүкчөлөр пайда болот.

1956-ж. чейин эгер бөлүкчөлөрдүн арасында кандайдыр процесс болсo, дал эле ошондой процесс Антибөлүкчөлөрдүн ортосунда да (б. а. симметрия) болyyra тийиш деп эсептелген. Мындай толук симметрия күчтүү жана электр-магниттик өз ара аракеттешүүлөрдө гана пайда боло турганы аныкталды.

1981-ж. бардык белгилүү элементардык бөлүкчөлөрдүн Антибөлүкчөлөрү тажрыйба жүзүндө аныкталган.
Бөлүкчөлөрдөн зат түзүлгөндөй эле Антибөлүкчөлөрдөн антизат түзүлүшү мүмкүн деп болжолдонот. Бирок бөлүкчөлөр менен кагылышканда аннигиляция болуп, А. затта узак убакыт сакталып турушу мүмкүн эмес. А. зат бөлүкчөлөрү менен тийишпеген шартта узак мөөнөт өзүнчө болушу мүмкүн. Ааламда азырынча Антибөлүкчөлөрдөн түзүлгөн объектинин болушу жөнүндө эч кандай маалымат жок.

Колдонулган адабияттар
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.  Физика. Энциклопедиялык окуу куралы. 2004 Бишкек.  ISBN 9967-14-010-0
Физика