Али Баба музейи: Ирандын улуттук казынасы


Али Баба музейи: Ирандын улуттук казынасы
Ирандын улуттук казынасы өлкөнүн жетишкендиктери сакталган жер болуп эсептелет, ал Тегеран шаарынын байыркы көчөлөрүнүн бири Фирдоуси көчөсүнөн орун алган. Анын ичин көрүүгө чектөөлөр коюлуп, күнүнө бир канча саат гана иштейт.  Андан сырткары ал жерди сүрөткө тартуу тыйуу салынып, көрүүчүлөргө алардын фотокамераларын, уюлдук телефондорун анын кире беришиндеги сактоо бөлмөсүнө калтырып коюуну өтүнүшөт, ал эми сүрөт сүйүүчүлөрүнө атайын жогорку сапаттагы фото альбомдор сатылат. Эскерте кетсек, анын ичине кирүү үчүн атайын аэропорттогудай коопсуздукту текшерүү пунктунан өтүшү абзел.  
Жарманке залы аянты боюнча кичинекей орунду ээлейт. Бирок баалуу буюмдардын ар бир чарчы метр жерде орун алгандыгынын саны боюнча, дүйнөдө эң алгачкы орунда турат. Ар бир баалуу буюм брондолгон айнектин ичине коюлган. Улуттук казынанын ичине киргенде гана эмне себептен коопсуздук маселесине мынча көңүл бурулгандыгын сезүүгө болот. 
Казынанын ичинде зергер буюмдар, декоративдүү колго жасалган буюмдары жана баалуу кымбат таштар сакталган. Бул жетишкендиктери азыркы Иран аймагын башкарып өткөн ар бир династиядан чогулган байлыктар болуп эсептелет. Тилеке каршы ирандыктар баардык байлыктарды сактап кала алган эмес, бирок ал байлыктар ар бир доордо кандай орунду ээлегени жөнүндө маалыматтар бар. Бизге жеткен эң баалуу буюмдардын ичинен Европалык саякатчылардын Сефевид династиясынын (1501-1722, 1729-1736) казынасын сүрөттөп жазгандагы буюм кенчтер  эң баалуу болуп  эсептелет.
Аталган династияда улуу Аббас шах (1587-1629-жылдар) өзүнүн өзгөчө кенчи менен атактуу болгон. Аббастын башкаруу мезгилинде казына толук бойдон көзөмөлгө алынып, өлкөнүн байлыгынын тизмеси түзүлгөн. Ошол замандагы Персияга сапар кылган Евпропалык саякатчылардын айтканы боюнча, атактуу монарх дүйнөдөгү эң бир барктуу, баалуу байлыктарга ээ болгон. Анын ичинде ага чейинки башчылардын асыл кенч, кен байлыктары, Хорасан шахтасынан казылган баалуу таштар, Перс куюмунан алынган берметтер, ошондой эле согуш олжолору, чет элдик монархтардын жана ак сөөктөрдүн белектери болгон. Андан сырткары Сефевиддердин эмиссарлары шах династиясы үчүн Индиядан, Осмон империясынан, Италиядан жана Франциядан атайын уникалдуу зергер буюмдарды сатып алып, Ирандын ошол замандагы борбору Исфаханга алып келип турушкан.
Тилеке каршы, Сефевид династиясы кулагандан кийин өлкө ичиндеги баш аламандыктын кесепетинен перс казынасынын бир топ бөлүгү Индияга алынып кеткен. Кийинчерээк ал асыл кенчтер аскердик чыр чатака алып келген. Надыр шах (1736-1747-жылдар) перс тактысына келгенден соң казынаны кайрадан кайтарып келген, ал эми анын бир бөлүгүн Орус ханышасы  Елизавета Петровнага белек катары тартуулаган. 
1747-жылы Надыр шах өлтүрүлгөндөн кийин армия башчысы Ахмад хан Абдали, шах казынасын тоноп кеткен. Ошол учурда эң асыл зергер буюмдардын бири, “Кохинур” бриллианты Ирандан чыгарылып кеткен. Ал азыркы учурда англия ханышасы Елизаветанын таажысына тагылып, Тауерде Британия таажысынын казынасында сакталып турат.

Кажарлар доорундагы кенчтер
Кажарлар династиясынын (1795-1925)  башкаруу мезгилиндеги казыначылар баалуу буюмдардын уурдалып же алмаштырылып кетишин алдын алуу үчүн казынанын буюмдарын сүрөттөрүн түшүрүп баштаган. Реза шах Пехлеви (1925-1941)  казынанын көп бөлүгүн Иран улуттук банкына өткөрүп берген. Ошол замандан тарта шахтын алтын баалуу таштары бир гана монархтын байлыгы болбой, өлкөдө кандайдыр бир кырдаал болуп калса каржылык камсыздоо мүмкүнчүлүгү түзүлгөн. 1960-жылы январь айында Мухаммад Реза шах Пехлеви баалуу буюмдарды Ирандын борбордук банкына сактаган бойдон,  азыркы учурда да, ал жерде сакталып турат.

Зергер буюмдар бөлүмү
Казынанын дагы бир бөлүмү зергер буюмдардын музейи деп аталат. Бул жерде, мисал катары, атактуу “Дариаи Нур” (нур дарыясы), дүйнөдөгү эң чоң деп эсептелген 182 карат салмактагы кызгылт түстөгү бриллиант сакталган. 
Ал жактагы баалуу таштар менен кооздолгон Фатх Али шахтын “Нурлуу тактысы” (1798-1834-жылдар), Гүлстан сарайынан алынып келинген.
Казынада XIX-кылымдын экинчи жарымына таандык алтын жана баалуу асыл таштар менен жасалган глобус бар. Анын жасалышына  34 кг. алтын сарпталган, ал эми баалуу таштардын толук салмагы 3,5 кг. түзөт. Албетте ал замандын баалуу таштар менен иштеген адистери географтарга караганда бир топ чебер келишкен. Ошондуктан глобустан кээ бир өлкөлөрдү табуу кыйынчылыка турат. 
Бул музейде андан сырткары Пехлеви династиясынын эки шахынын таажысы сакталган. Аталган таажы алтындан жана күмүштөн жасалып 1144 карат салмактагы 3380 бриллиант жана 368 бермет менен кооздолгон. Мохаммад Реза шах Пехлевинин доорунда казына катуу контролго алынган, ал гана эмес шах өзү өкмөттүн уруксааты менен казынанын буюмдарын колдонгон. 
1979-жылы Ислам төңкөрүшү мезгилинде, Шах жана анын үй бүлөөсү Ирандан качып баратып өзүнүн Боинг-707 учагы менен Ирандын улуттук казынасынан бир катар баалуу буюмдарды алып чыгып кетти деген божомолдор Тегеран шаарына таркап кеткен. Пехлеви үй бүлөөсү менен кайсы баалу заттарды алып чыгып кеткенин эч ким билбейт. Бирок азыркы учурда Ирандын улуттук банкында сакталып жаткан кенчтер өлкөгө таандык жана ачык көргөзмөдө турат. 
http://iransegodnya.ru/post/view/1614 

Маданият