Афанасий Никитин
Афанасий Никитин (15-кылымдын 1-жарымы, Тверь - болжол менен 1475-ж., Смоленскке жакын) - орус саякатчысы, жазуучу, твердик көпөс, "Үч деңизден ары саякат" деп аталган атактуу саякат жазууларынын автору. Алгачкы европалыктардын бири (Николо Контиден кийин) Индияга (португалиялык деңиз саякатчысы Васко да Гамадан 30 жыл мурун) жеткен.

Өмүр баяны 
Афанасий дыйкан Никитанын үй-бүлөсүндө туулган. 1468-1474-жылдары (Л. С. Семёнов [1] жазган, мурда И. И. Срезневский 1466-1472-ж.) Персия, Индия (Дели султандыгы) жана Түркия (Осмон империясы) аркылуу саякаттаган; бул саякаттын сүрөттөлүшүн "Үч деңиздин ары жагындагы саякат" китебинде түзгөн. Бул орус адабиятында зыяраттын эмес, башка өлкөлөрдүн саясий түзүлүшүнө, экономикасына жана маданиятына байкоолорго толгон коммерциялык сапардын биринчи сүрөттөлүшү болгон. Никитин өзү сапарын күнөө деп атаган жана бул орус адабиятында зыяратка каршы биринчи сүрөттөлүш[2].
Никитин Тверден жолго чыкты: «Мен Ыйык Алтын Кумбездин Куткаруучусунан анын ырайымдуулугу менен, өзүмдүн эгеменим Тверский Улуу Герцог Михаил Борисовичтен, Тверский епископ Геннадийден жана Борис Захаричтен [3][белгилеңиз]».Нижний Новгороддо Афанасий эки жума бою Ширваншахтын элчиси Хасан-бекти күтүп, аны менен бирге сапарын улантат. Волганын оозунда Астрахань татарлары тарабынан тонолгон Никитин жана элчини коштоп жүргөн башка көпөстөр кайтып келе алышкан эмес; кайра, дарыянын үстүндө, аларды өткөрбөй коюшту. Алар эки кеме менен Дербентке барышат, бороондо Тарки шаарына жакын жерде жээкке кичирээк кеме кулап, кайтактар ​​бардыгын туткунга алышты.
Дербентке келгенден кийин Афанасий кайтактардын колуна түшкөндөрдүн камын көрүш үчүн москвалык элчиси, катчы Василий Папин менен Ширваншахтын элчиси Хасан-бекти чекеси менен чаап жиберет. Хасан-бек Булат-бекке сурап барды. Булат-бектин өтүнүчү боюнча Ширваншах өзүнүн жездеси, кайтактардын беги Халил-бекке кат жөнөтүп, ага ылайык туткундар бошотулган. Андан кийин Афанасий жана башка орустар Ширваншахтын штабына барып, алардын Россияга кайтып келишин каржылоо өтүнүчү менен кайрылышкан, бирок ал аларга эч нерсе берген эмес.

Анда Никитин мындай деп жазат: «Мен Дербентке, Дербенттен Бакуга бардым». Бирок, ал туура эмес эсептеп:
«Бусурман иттер мага калп айтышты, ал жакта биздин товарлар көп деп айтышты, бирок биздин жерде эч нерсе жок экен, бусурман жериндеги ак буюмдардын баары, калемпир, боёк арзан, бирок алымдар бийик жана деңизде каракчылар көп».
Соода пайдасына алданып, Никитин, мындан тышкары, чоң коркунучка дуушар болгон:
«Чунерде хан менден аргымак алып, менин Бусурман эмес, орус экенимди билип: «Айгырды берем, миң алтын айым, биздин мохаммед динибизде гана болом. ; Эгерде биздин ишенимге кирбесеңер, анда мен айгыр алам, башыңа миң алтын алам” – деп Спасовдун айымынын күнү 4 күн мөөнөт берди. Бирок Кудай-Теңир өзүнүн чынчыл майрамында ырайым кылды, менден, күнөөкөрдөн, Өз ырайымынан ажыраткан жок, Чунерде мыйзамсыздар менен бирге өлүүнү буйруган жок; Спасов кундеринин алдында Магмет Хоросан келди; Мен ага кам көрүү өтүнүчү менен барсам, ал ханга барып, мени ыйманга келтирбөөнү суранып, хандан аргымагымды алды.
Спасов кундер!ндег! Орус христиан бир туугандар! Индия жерине ким баргысы келсе, ишенимиңди оруска таштап, кыйкыр: Мухаммед! - жана Хиндустан жерине баргыла.
Мындан Афанасийдин Индияда жана Персияда таасирдүү тааныштары болгон деп болжолдоого болот.Никитин өзүнүн китебинде түштүк жаратылышынын кооздугун да, помещиктердин жана дворяндардын байлыгын да, алардын сарайларынын көркүн да, айыл калкынын жакырлыгын да, Индиянын тургундарынын үрп-адатын жана сырткы көрүнүшүн да сүрөттөйт:
"Мен көптөгөн индиялыктар менен тааныштым (ошол эле мезгилде индиялыктар менен таанышып," Индиялыктар [4]) ", - дейт Никитин:« Мен алардын ишеними эмес, христианмын, алар менден жашырышкан жок Алардын тамагы, соода жөнүндө да, тиленүүлөрү жана аялдары менден жашыруун эмес; Мен алардын ишеними жөнүндө баарын сурадым, алар: "Адамга ишенебиз" деп айтабыз: "Адамга ишенебиз", - дешет. Индияда, бардык 84 дин, Бутага ишенип, Вера ичпей, тамактанбайт, жебей турбайт, үйлөнбөйт. "
"Индиянын өлкөнү, бардык адамдар бар, алардын бардыгы Нага барышат, алардын баштары жабылбайт, ал эми көкүрөк жылаңач болуп, ар бир адам жыл сайын төрөлөт, ошондо балдары жыл сайын төрөлөт Алардын балдары бар. Эркектер менен Жонжарыялардын бардыгы назилер, баары кара. Мен Куда барам, мен үчүн көп адамдар бар, алар ак кишиге үйлөнүшсүн ... "
84 версиялардын арасында мырзык менен Никитинге кыйын болду:"Оо, Нурба Христиандар! Көптөгөн өлкөлөрдө кимдер сүзүп кетишет, ал көптөгөн күнөөлөргө туш келип, Ыйсанын жолдоочусун жоготот. Мен, Кудайдын кызматчысы, атанасийдин кулу ишенимди топтогум, төрт улуу посттор өтүп, төрт күн жекшемби, мен күнөөкөр кезде, Рождество жана башка майрамдар , жума жума; Менде китептер жок: алар мени тоноп кетишкенде, менден китептерди алдым; Мен Индияга кайгыга бардым, анткени мен Руска эч нерсе барып эле койбогондуктан, менде эч нерсе жок болчу. Төрт жаркыраган жекшемби күндөрү Бусурманск жеринде өтүп кетишти, бирок мен Христиандыкты таштаган жокмун. Андан кийин Кудай эмне болорун билем. О, Кудай! Шлангарда мени куткар! Хиндустан кантип чыгууну билбейм; Бардык жерде согуш! Хиндустан жашаш үчүн - бардыгын жумшай бересиң, анткени мен бир гана кымбатмын, мен бир адаммын, күнүнө эки жарым жашымын, мен күнүнө эки жарым алтынмын, мен өзүмдү күнөөлүү жана жакшы сезем [6].
Араб-перс лексика жана мусулман тиленүүлөрүнүн (өзгөчө, Курандагы акыркы текст) болушу менен байланыштуу, айрыкча, Индиядагы Атанасий жөнүндө маселе талкууландыбы? Бир катар изилдөөчүлөр (мисалы, Ленхофф) аны "чындыктан четтеген" деп эсептешти, ал эми Никитиндин портосxди сактап калуу үчүн Никитиндин өз сөздөрүнө ишенүү керек деп эсептелген (7]. Эгер ал адашып жүрсө, ал сүннөткө отургузулса, ал үйгө үйгө барып, ишенимин өзгөртүү үчүн өлүм коркутуп кетмек деп коркутуп койгон.

Соодагерге чейин Никитин ийгиликтүү болбогондой эле, "басуу" деген соода операциясы - "Басуу" - бул айгырды кайтарып берүү (ага зыян келтирди »(бул 68 фут, башкача айтканда,), киргенде калган").

Акыры, Никитин үйүнө - Персия аркылуу жана Кара деңизге чейин, Кафу (Феодосия) жана Подоли жана Смоленск аркылуу Кафуга (Феодосия) жана Подоленск аркылуу өтөт. Бирок ал үйгө жеткен жок, бирок 1474-жылы күзүндө смоленск шаарынын жанындагы жолдо көз жумган. 1475-жылы, Москва соодагерлеринин жардамы менен Москванын кызматкери Василий Момыревдин арасында болгон, анын тексти 1489-жылы Софиядагы жана Львов Чистэнесинде чагылдырылган. Ошондой эле 15-кылымдагы Троица жыйнагындагы Никитин тарабынан никитин тарабынан сакталган. Жылнаамага кирген текст азайды; Дагы толук текст (бирок компилятор тарабынан көбүрөөк редакцияланган) Троица коллекциясында жеткиликтүү.

Бүгүнкү күндө N. M. Karamzin тарабынан N. M. Karamzin тарабынан N. M. Karamzin тарабынан Трифтдик монастырдын архивинде Троица-Серамзиндин архивинде ачылган. Карамзин 1818-жылы "Россиянын мамлекетинин тарыхынын" VI гезитине белгиленди. Толугу менен эссе П. М. Страве, 1821-жылы София IIнандарды жарыялоодо жарыяланган.
Булактар