Гендердик теңсиздиктин индекси
Гендердик теңсиздиктин индекси (ГТИ) мүмкүнчүлүктөрдөгү теңсиздикти чагылдырган интегралдык көрсөткүч болуп саналат, ал репродуктивдик ден соолук, мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү жана эмгек рыногу боюнча гендердик теңсиздикти өлчөйт. Гендердик теңсиздиктин индекси 2010-жылы Женевада Дүйнөлүк Экономикалык Форумдун Катчылыгы тарабынан киргизилген.

Индексти өлчөө методологиясы 
Гендердик теңсиздиктин индексин өлчөө методологиясы эркектер менен аялдардын ортосундагы теңсиздикти эске алуу менен түзүлгөн Адамдык өнүгүү индексинин (АӨИ) методологиясына окшош. Индекс нөлдөн (аялдар менен эркектердин толук тең укуктуулугу) бирге (бардык өлчөмдөрдө толук теңсиздик) чейин болушу мүмкүн.
Гендердик теңсиздиктин индекси менен адамдык өнүгүүнүн жетишкиндиктерин бөлүштүрүлүшүнүн ортосунда корреляция бар. БУУӨПтүн маалыматы боюнча, гендердик теңсиздик жогору болгон өлкөлөрдө өнүгүүнүн жетишкиндиктерин бөлүштүрүүдө дагы теңсиздик байкалат.
Индексти эсептеп чыгууда төмөнкү факторлор эске алынат: репродуктивдик ден соолук, күчтөндүрүү же мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү жана эмгек рыногуна катышуу. Өлчөмдөр өлкөнүн өнүгүүсүнө тиешелүү болбогондуктан, гендердик теңсиздик төмөн болгон, бирок өнүкпөгөн өлкөлөр деле жакшы натыйжа көрсөтө алышат.

Репродуктивидик ден соолук 
Репродуктивдик ден соолук эки көрсөткүч менен өлчөнөт: энелик өлүм коэффициенти жана өспүрүмдөрдүн арасында төрөт коэффициенти.  Энелик өлүм коэфицентинин төмөн болушу кош бойлуу аялдардын ден соолук керектөөлөрүнө жеткиликтүүлүгү бар экенин билдирет жана аялдардын медициналык кызматтарга жетүүсүнүн жакшы көрсөткүчү болуп саналат. БУУӨП аялдардын кош бойлуу жана төрөт мезгилиндеги ден соолугу алардын коомдогу абалынын көрсөткүчү экенин билдирет.

Эрте жаштагы кош бойлуулук болсо энелердин жана ымыркайлардын ден соолугуна коркунуч келтирет, жаш аялдардын билим алуусуна тоскоолдук кылат жана келечекте алардын эң жакшы дегенде квалификациясыз жумушка орношуусуна алып келет.

Күчтөндүрүү 
Күчтөндүрүү ченеми эки көрсөткүч менен өлчөнөт: ар бир жыныстагы депутаттык орундардын үлүшү жана жогорку билим деңгээли. Жогорку билим индекси аялдардын орто жана андан жогорку билимге ээ болушун өлчөйт. Жогорку билим алуу мүмкүнчүлүгү аялдардын коомчулукка катышуусун кеңейтүүгө керек болгон суроо берүү жөндөмдүүлүгүн жана маалыматка жетүү мүмкүнчүлүгүн жогорулатуу аркылуу эркиндигин кеңейтет. Аялдардын билимге жеткиликтүүлүгү өлкөдөгү эрте жаштагы кош бойлуулуктун жана балдардын өлүмүнүн деңгээлин төмөндөтүшү мүмкүн.

Экономикалык активдүүлүк 
Экономикалык активдүүлүк калктын коомдук өндүрүштө иштеген, башкача айтканда жумушчу күчүн билдирген бөлүгүндө аялдардын өкүлчүлүгүнүн деңгээли менен өлчөнөт.

Рейтингдер 
Кемчиликсиз гендердик теңчиликке ээ өлкө болбогондуктан, бардык өлкөлөр гендердик теңсиздиктин айынан адамдык өнүгүүдөн кандайдыр бир жоготууларга дуушар болушат. 

Гендердик теңсиздик индекси гендердик теңсиздиктен улам жоголгон потенциалдык адамдык өнүгүү пайызын көрсөтөт. 2021-жылы дүйнөлүк орточо гендердик теңсиздик индексинин баллы 0,465 болду, бул гендердик теңсиздиктен улам потенциалдуу адамдык өнүгүүнүн 46,5% жоготуусун көрсөтөт. Кыргызстан региондо эң жогорку көрсөткүчкө ээ, 2021-жылы бул көрсөткүч 0.370ке жетти.

БУУӨПтүн гендердик теңсиздик индекси маалыматтарынын негизинде 2019-жылдагы рейтингдер:

Шилтемелер