Swahilšćina
Swahilšćina (Kiswahili) jo rěc, kenž se w pódzajtšnej Africe wužywa. Wóna ma wjele narěcow. Mě rěcy póchada wót pluraliskeje formy (sawahil) arabskego słowa sahil "pśibrjog".

Rozšyrjenje 

Wužywa se w toś tych krajach: Tanzanija, Burundi, Kenija, Mayotte, Mosambik, Somalia, Pódpołdnjowa Afrika a Uganda.
W někotarych z nich jo samo ako amtska rěc.

Fraze 
Jadna z nejwěcej znatych frazow we swahilšćinje jo „hakuna matata“ z trikowego filma Walta Disneyja Kral lawow. To wóznamjeni „žeden problem“ abo „njecyń se žedne starosći“. 

Ale teke znatej mjeni Simba a Rafiki stej z toś teje rěcy, dokulaž tej słowje wóznamjenitej law resp. pśijaśel.

Alfabet 
Za pisanje swahilšćiny źinsajšnego dnja se łatyński alfabet wužywa. 
a, b, ch [č], d, dh (eng. th kaž we słowje that), e, f, g, gh, h, i, j [dź], k, l, m, n, ng’, ny [ń], o, p, r, s, sh [š], t, th (eng. th kaž we słowje thin), u, v (nim. v we słowje Vase), w, y [j], z

Gramatika

Fonologija

Wokale 
Standardowa Swahilšćina ma pěś wokalnych fonemow: /a/, /e/, /i/, /o/ a /u/, kaž špańšćina, japańšćina a esperanto. Wótpowěduju nimske krotke wokale a se teke w njezazukujucych złožkach nic reducěrowanje wugroniju. Pśedslědny Wokal jo dłujki, ale teke wótwórjony, dokulaž pśizuk pśecej jo na pśedslědnej złožku.
Wugronjenje:

 /a/ kaž „a“ w nimski „hat“; 
 /e/ kaž „e“ w nimski „Fett“; 
 /i/ kaž „i“ w nimski „in“; 
 /o/ kaž „o“ w nimski „hoffen“; 
 /u/ kaž „u“ w nimski „Kuss“; 
Swahlšćina njama diftongi. Słowo za „leopard“, chui, se togodla chu’i wugronje.

Konsonanty 
Slědujuca tabela wopśimjejo konsonanty Swahilšćiny w formje jich pisańskeje realizacije. W rožkatych spinkach jo pśecej zuk we fonetiskej transkripciji pódawaty. Mimo mjenjowanych teke eksistěrujo pismikowa kombinacija <ng'> (wugroń: []). Rozeznawa se wót <ng> pśez felowanje  kluzila [ɡ]. <m> na zachopjeńk słowa pśed konsonantom k [] nastanjo. Wósebnosć w zukowem inwentarje Swahilšćiny su implosiwy, kótarež na městno spiwnych plosiwow [], [] a [] stupaju.

Pśispomnjenje: Jolic dwa zuka w kašćiku, lěwy jo njespiwny a pšawy jo spiwny.

Někotare rěcnicy njespiwny wótpowědnik wót konsonanta gh [] wužywaju. To se ako kh [] pišo, kaž na pś. khabari (město habari) "powěsć; nowinka".

Klasowy system 
Swahilšćina ma klasowy system kaž wše Bantuske rěcy. Su cełkownje wósym klasow (pó Kauderwelsch, na bokach 12-14). Někotare awtory lice singular a plural pó jadnom, tak až pó nich Swahilšćina ma samo pěśnasćo abo sedymnasćo klasow. Klasa z prefiksom ku- ma jano singular.

Tu slědujo pśipis pó Kauderwelsch 10, 6. nakłada wót lěta 1997.

Adjektiwy a numerale maju samske prefikse kaž substantiwy, ale werby, genitiwne partikle a někotare druge słowne družyny maju pó źělach druge.

1. klasa wopśimjejo słowa za žywych byśow. W singularje substantiwy zachopinaju z m abo mw, w pluralu z wa.

2. klasa wopśimjejo rostliny, źěle pśirody a někotare źěle śěła. W singularje substantiwy zachopinaju z m abo mw, w pluralu z mi.

3. klasa wopśimjejo słowa, kótarež daju se śěžko zarědowaś. W singularje substantiwy zachopinaju z ki abo ch, w pluralu z vi abo vy.

4. klasa wopśimjejo pśedewšym płody, źěla rostlinow a wjele cuzych słowow. W singularje njama prefiks, w pluralu ma prefiks ma.

5. klasa jo nejjadnorjejša klasa, kótarež wopśimjejo nejwěcej słowow. Singular a plural stej samskej.
 ngoma "bubon, bubony"
 baba "nan, nany"

6. klasa wopśimjejo słowa, kótarež zachopinaju w singularje z u abo w, w pluralu z n. N jano se pokaza, jolic slědujucy konsonant jo jaden z d, g, j, ch a z. Pśed jadnom z slědujucych n, v a b nastanjo m. Pśed wokale nastanjo ny.

7. pa-klasa wopśimjejo jano jadne słowo, mahali "městno".

8. klasa wopśimjejo wše werby. Zachopina se na ku abo kw. Plural njejo.
 kucheka "smjaś se"
 kupika "wariś"

Změna klasow 
Z samskeje kórjenja mógu se pśez wužywanje rozdźělnych klasowych prefiksow wótwóźenki napóraś: cłowjeske (1.) mtoto (watoto) „źiśe, źiśi“; abstraktne (6.) utoto „źiśetstwo“; pomjeńšowanje (3.) kitoto (vitoto) „embryjo“; pówětšenje (4.) toto (matoto) „wjelike źiśe/wjelike źiśi“.

Teke móžne: rostliny (2.) mti (miti) „bom(y)“; rědy (3.) kiti  (viti) „blido/blida“; powjetšenje (4.) jiti (mati) „wulki štom“; pomjeńšowanje (3.) kijiti (vijiti) „kij/kije“; ? (6.) ujiti (njiti) „šwižny, wjeliki bom/šwižne, wjelike bomy“.

Afrika "Afrika"; (1.) Mwafrika "Afrikanaŕ", Waafrika "Afrikanarje"

Pronomeny

Wósobowe pronomeny 
Swahilšćina ma rozdźělne pronomeny, drje samostatne ale teke afiksowe.

Pśikłady: 
 mimi ni mgonjwa "(ja) som chóry"
 wao ni tajiri "(wóni) su bogate"
 wewe si msafari "(ty) njejsy turist"
 anacheka "(wón/wóna) se směju"
 mkate wako "mój klěb"
 Rafiki yako alituona. "twój pśijaśel jo nas wiźeł."

Słowoskład 
Swahilšćina wopśimjejo słowa z paralelami w drugich bantuskich rěcach, na pś. baya "špatny", mtoto "źiśe". Arabšćina jo wót 10. lětstotka Swahilšćinu wobwliwowała. Póchadaju nic jano słowa z nabóžnego wobwoda, kaž na pś. baraka "žognowanje", imani "wěra", ale teke wjele słowow maritimnego wikowanja na pś. fedha "pjenjeze", hesabu "zliceńka", z pšawnistwa na pś. kadhi "sudnik", sheria "kazń", pisańskeje kultury na pś. kitabu "knigły", nahau "gramatika" a słowa wšednego dnja na pś. sabuni "mydło", wakati "cas", mshahara "myto".

W słowoskłaźe teke su słowa z persišćiny, na pś. bagala "płachtata łoź", teli "złoty pask". Ale teke su słowa z hindišćiny, na pś. bali "nawušnik".

Teke kolonialne stawizny jo słowoskład wobwliwował. Z portugalšćiny Swahilšćina ma słowa kaž na pś. gereza "twardnica", bendere "chórgoj", meza "blido". Z nimšćiny su słowa kaž na pś. daktari "doktor", aparati "aparat" a shule "šula". Wjelgin wažne su słowa z engelšćiny, kaž na pś. motokaa "awto", eropleni "lětadło", kampuni "firma", redio "radijo", dansi "europska reja", klabu "klub", ale teke mjenja mjasecow: Januari, Februari, Machi.

Nožki

Žrědła 
 Brauner/Herms: Lehrbuch des modernen Swahili, ISBN 3-324-00106-4, 4. Auflage, 1990 
 Christoph Friederich: Kauderwelsch Band 10, Kisuahili Wort für Wort, ISBN 3-89416-074-8 
 Harald Haarmann: Kleines Lexikon der Sprachen, ISBN 3-406-47558-2, boki 369-372 
 Jan Knappert: vortaro esperanto svahila, kamusi kiesperanto kiswahili, 1983, ISBN 92-9017-027-1

Eksterny wótkaz 
 Kamusi Project Internet Living Swahili Dictionary 
 Wikikniha wo Swahilšćinje 

Rěcy