Ndan Yaa Naa
Yaa Naa n-nyɛ Dagbaŋ zaa Na zuɣu. Ŋuni ka bɛ lahi booni Naa Gbewaa. Ŋuni n-su Dagbaŋ zaasa fukumsi. Yaa Naa Abubakari Mahama (Naa Gariba) n-na nyɛ ŋun na diri Yani. Naya (Yendi) ka Yaa Nayili be. Dina n-nyɛ Dagbaŋ tiŋzuɣu.

Di piligu 
Yaan nam pili la Naa Gbewaa bia Naa Shitɔbu ʒaamani. Saha shɛli Naa Gbewaa ni milim ka dunia zaŋli, Naa Shitɔbu n-daa lɛbi yɔɣutolana. Ŋuni n-daa nyɛ bia o mini o beya maa sunsuuni amaa ka o daa fa nam gbana ka che o bɛli Naa Tohigu sani, ka yɛli ni ŋun nyɛla o yaa lana ka so mi ku tooi tooi gi o. Lala Yaa lan' ŋɔ n chilim n-ti lɛbi Yaa Naa (Naa ŋun mali o yaa)

Ban diri Yani 
Yaa nabihi n-diri Yani. A ba yi namin ʒini Yani gbandi zuɣu a nyɛla ŋun ni tooi di Yani. To amaa poi ka Yaa nabia ti di Yani shee o di la Kariga, Savelugu bee Miɛŋ. Lala tinsi ŋɔ n-nyɛ tiŋ' shɛŋa din nanima yira dira Yani.

Yaan Nayili

Yaan nabihi nama 

 Savulugu
 Karaga
 Nanton
 Tampiŋ
 Voɣu (Voggu)
 Tibuŋ (Tibung)
 Saɣinarigu (Sagnarigu)
 Banvum

Bɛ ni gbaari Yaa Naa shɛm 
Yaan-Naa gbaabu pɔi yuuni 1950 yuun tuuli, daa nyɛla kali gbaabu committee ka ban daa su di fukumsi n-nyɛ ; Kuɣu-Naa, Gushie-Naa, Gomli ni Tuɣiri-Nam. Kuɣu-Naa n-nyɛ ŋuni buɣiri baɣisi ntiri Ndan Yaan-Naa, lala nam daa nam la  Naa Shitɔbu mini o mabia Shibee ŋun daa nyɛ tuuli Kuɣu-Naa. Yaa-Naa gbaabu committee ŋɔ yɛn bahila kom nti Yaa-Naa kpiinkura ka buɣi baɣisi n-nyɛ nam maa ni simsi so, baɣa ni nyɛ so ka bɛ yɛn gbaai Yaa-Naa ka di tahi suhudoo mini toontibo na.    

Yuuni 1948, ka bɛ taɣi kali Yaa-Naa gbaabu committee nti ʒɛmani committee ka ban be di puuni nyɛ Yɔɣu-Kpamba mini nazuɣiri, lala Yaa-Naa gbaabu committee palli ŋɔ n tahi gadama din be Dagbaŋ ŋɔ. Kuɣu-Naa mini kpamba yi ni saɣiti so ni ŋuni yɛn di Yani, bɛ yɛn chirigi la Gushie-naa Naya gulinyaaŋa kali n-nyɛli ka lahi nyɛ chihili nti Gushie-naa ni o kpe Yendi di yi ti niŋ ka Ndan Yaa-Naa kani.     

Kuɣu-Naa yɛn gbuligi la Gushie-Naa tibili kali committee ni gbaai so.

Yaa Na'kura

Yaan Nayili

Kundivihira 

Dagbaŋ
Kaya ni taɣada
Yaa Nanima
Lahabaya zaa