Mandari
Mandari (tuladu Lontara: ᨔᨘᨀᨘ ᨆᨊᨛᨉᨑᨛ; Jawi: سوكو ماندار) meyambo tawu lo Mandar timongoliyo tamalohihewo tilumula wawu lo tonggala'o to Sulawesi Barat, woluwo olo tawuwewo to Sulawesi Selatan, wawu Sulawesi Tengah. Tawu lo Mandari debo dadata olo ta matilumula to lipu lo Kalimantan Selatan, Kalimantan Timur, Jawa wawu Sumatra demao tunggulo Malaysia. Molupitamola sensus penduduk tawunu 2000 tawu lo Mandari delo u 250.000 lota hitolawa to Sulawesi Selatan. Wanu mo rekenimola modudu'a to olo ta hipolo'iyawa lo Mandari totawunu boyito to kabupaten Majene, Polewali Mandar, wawu Mamuju debo mamo'oma 350.000 lota, sababu to sensus tawunu 1 tawu lo Majene debo malo'oma 120.830 lota, Polewali Mandar 260.384 lota, wawu Mamuju 99.796 lota.

Tumulo 
Mandari yito "etnis," tanggulo lo yimbunga lo tawu tama yilotonggala'o lohihewo tilumulo to Sulawesi Barat. Mulolomayi, to'u dipoyilobu'ala tanggulo provinsi, Mandari donggo tuwewulomola timongoliyo to provinsi Sulawesi Selatan wolo tawu lo Buhiti, Manggasara, wawu Toraja. 

Boli malobu'ala to mimbihu politiki wolo Sulawesi Selatan, tawu lo Sulawesi Barat debo donggo biluhuto ayita lo'u ngala'a wolo tawu lo Sulawesi Selatan.

Pilolanggulaliyo Mandari yito tuwoto lo'u buhuta wawu walama lo'u pitu lo kerajaan to pentadu  (Pitu Ba’ba’na Binanga) wawu pitu lo kerajaan to huidu (Pitu Ulunna Salu). Mopulapato lo kerajaan botiye yilo "Sipamandar" (Lali Liyatu) tuwawu lo'u ngala'a umapilo tadiya lo mongopanggola mayi limongoliyo to Allewuang Batu to Luyo.

Tanggulo Rumah Adat lo Mandari Boyang. Adati Mandari bodelo Sayyang Pattu'du (Wadala motari), Passandeq (Mona'o de awuhu wolo cadik sandeq), "mappandoe' sasi" (molihu to deheto). U'alo ma'o to Mandar woluwo tangguliyo Jepa, Pandeangang Peapi, Banggulung Tapa, wolo uwewoliyoma'o.

Mandari botiye mowali mali tanggulo lipu meyambo tawuliyo.

To abad 16 Mandari lotitituwa lipu Mandari yilali Pitu Ulunna Salu wawu Pitu Babana Binanga. Pitu Babana Binanga yito tahibuheliya to deheto to butahe lo Gowa-Bone to abad 17.

Referensi