Whithorn
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile na h-Ùige, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Whithorn (Laideann: Candida Casa). Tha e suidhichte aig 30 m os cionn ìre na mara, ann an ceann a deas Leth-eilean na Machrach, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975, eadar Port Rosnait agus Cille Chainneir. Tha e 305 km air falbh bho Obar Dheathain, 126 km bho Ghlaschu, 64km bho Dhùn Phris agus 126 km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Whithorn. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, leabhraichean agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach. Tha Whithorn ainmeil air feadh an t-saoghail mar chreathal Chrìosdaidheachd ann an Alba.

Freumhan an ainm
Chleachd cuid de Ghàidheil na sgìrean t-ainm Hwiterne (Taigh Geal) sa Beurla agus Futarne anns a' Ghàidhlig. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. Thathar dhen bheachd gur ann à hvit (geal) a tha an t-ainm sa Bheurla. Bheireadh sin Ros Geal dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Tha an t-ainm ann an Laideann a' measgachadh a' Ghàidhlig taigh (casa) agus a' Beurla hvit (candida).

Eachdraidh
Chaidh an t-àite seo a chlàradh le Ptolemy mar Leukopibia. Chaidh an t-ainm ùr a chlàradh airson a' chiad turas mar St. Martin's Kirk of Quitherne ann an 1497. Chuir Naomh Ninian bliadhnaichean seachad a' searmonachadh an seo Bha e na Bhorgh Rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar 1855 agus 1930, nuair a chuireadh às dhan t-siostam. Ràinig an rèile dhan bhaile ann an 1875, a thug piseach mòr air malairt san sgìre.

Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Bhuirgh Rìoghail Whithorn a bhuineas Whithorn, a ghabhas a-steach an sgìre mu timcheall a' bhaile. Tha 961 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 14 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla Choimhearsnachd na Machrach a Deas, ann am Whithorn. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.

Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.3 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1082mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Whithorn. Tha sileadh uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Whithorn. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 59mm eadar an Giblean (dìreach 62mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (121mm). Fad  na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.8 °C.

Daoine Ainmeil
George Dickie (1912–1951): Comunnach.

Iomraidhean 

Bailtean na h-Alba
Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Siorrachd Bhaile na h-Ùige