Dail Riata
B' e seann rìoghachd Gàidhealach a bha ann an Dail Riata (gu tric "Dalriada" neo "Dalriata" sa Bheurla). Chaidh a stèidheachadh air an aon talamh ri siorrachd Earra-Ghaidheal an latha an diugh. Chaidh aonadh a chur air bonn eadar an dùthaich seo agus rìoghachd nan Cruithneach den ainm Pictavia fo Coinneach mac Ailpein, Rìgh nan Gàidheal, anns a' bhliadhna 843.

Na Gàidheil a fàgail Èirinn 
Anns an an ceathramh linn tha na seanachaidh agus luchd eachdraidh an dùil gun d'thànaig dream mhòr de dhaoine Ceilteach gu taobh an iar na h-Alba bho rìoghachd ann an ceann a tuath Èirinn den ainm Dail Riata. 'S iad na Gàidheil a bha seo agus 's iad a stèidhich rìoghachd Dail Riata ann an Earra-Ghaidheal agus ,an ceann còir air ceithir linn eile, a sheas le na Cruithnich fo aon rìgh airson an dùthaich ùr den ainm Alba a bhonn-shuidhicheadh.

Tha e coltach gun dàinig na h-Albannaich a dh'Alba ann an trì buidhnean bheag fo thriùir cheann-feadhna. 'S e Fearghas, Latharna agus Aonghas a bh' air na trì cheannardan ud agus ghabh iad sealbh air Ceann Tìre, Latharna agus Eilean Ìle leis an luchd-leanmhuinn aca.
Cha robh cus trioblaid a' feitheamh dhaibh oir bha beag shluaigh a' fuireach air taobh siar na h-Alba aig an àm ud agus tha sinn an dùil gun robh na Cruithnich dòchasach cuideachadh fhaighinn bho na h-Albannaich an aghaidh na naimhdean aca gu deas.
Chaidh Fearghas a chrùnadh ‘na Ard-Rìgh agus bha an dithis eile, Latharna agus Aonghas, nan àrd-rìghrean thairis air an fhearann air an do ghabh iad sealbh.

Creideamh 
Bha na h-Albannaich a' cumail gu creideamh Chrìosd man àm a ghluais iad a dh'Alba agus an Naomh Pàdraig air an Impireachd ann an Èirinn. 'S ann bho rìghrean Dhail Riada a dh'fhàs Eilean Idhe gu bhith na chridhe airson an creideamh agus eaglais Chrìosdaidh ann an taobh a tuath Breatainn. Bha è ainmeil airson na manaich aige mar Naomh Calum Cille agus bhiodh rìghrean bho iomadach dùthaich air an tìodhlaiceadh ann. Bha an eilean gu math ainmeil airson foghlam, na sgrìobhaidhean sgoileireal agus an ealan aig Abaid Idhe.

Rìghrean

 Fearghas, 495-501
 Domangart I, 501-507
 Comgall, 507-538
 Gabhran, 538-558
 Conall, 558-574
 Aedan, 574-608
 Eochaid, 608-629
 Connad, 629
 Domnal, 629-642
 Ferchar, 642-650
 Dunchad, 650-654
 Conall II, 650-660
 Domangart II, 660-673
 Maelduin, 673-688
 Domnall, 688-695
 Ferchar II, 695-697
 Eochaid II, 697
 Ainbcellach, 697-698
 Fiannamail, 698-700
 Selbach, 700-723
 Dungal, 723-726
 Eochaid III, 726-733
 Alpin, 733
 Muiredach, 733-736
 Eogan, 736-739
 Aed, 739-778
 Fergus II, 778-781
 Eochaid IV, 781
 Constantine, 781-820
 Oengus, 820-834
 Drust, 834-837
 Eoganan, 837-839
 Alpin II, 839-841
 Coinneach, 841-843

'S e Coinneach mac Ailpein an Rìgh mu dheireadh aig Dail Riada oir chaidh an Rìoghachd ùr Alba a stèidheachadh ann an 843 leis fhèin mar Rìgh.

Aistean co-cheangailte 
 Eilean I
 Rìghrean na h-Alba

Eachdraidh na h-Alba