Iain Rothach
Bha Iain Rothach ( 10 Dùbhlachd 1889 - 16 An Giblean 1918) ’na shaighdear agus ’na bhàrd Gàidhlig, bho Shuardal ann an Leòdhas.  John Munro a bh’ air sa Bheurla ach sgrìobh e fon ainm Iain Rothach.  Fhuair e MA bho Oilthigh Obar Dheathain ann an 1914.  Fhuair e am Military Cross anns a’ Chogadh Mhór ’s e a’ sabaid còmhla ris an 7mh Cath de na Sìobhortaich.  Chaidh a mharbhadh trì làithean às déidh sin air 16 an Giblean 1918.

Sgeul-beatha 
Rugadh Iain "Beag" Rothach ann an 1889 ann an Suardail, Leòdhas, agus chaidh a thogail ann an Aiginis. Fhuair e foghlam ann an Sgoil a' Chnuic agus bha e 'na "pupil-teacher" anns an sgoil. A-rèir Murchard Moireach, a charaid, bha e glè mheasail air bàrdachd Shakespeare. Nuair a thàining rian nam pupil teachers gu crìoch, chaidh e do Sgoil MhicNeacail ann an Steòrnabhagh airson trì bliadhna. As dèidh do Rothach Sgoil MhicNeacail fhàgail, fhuair e MA bho Oilthigh Obar Dheathain ann an 1914 agus bha e airson a bhith na mhinistear. Nuair a thòisich An Cogadh Mòr, ghabh e anns an arm gun dàil. Bha e a’ sabaid còmhla ris an 7mh Cath de na Sìobhortaich, gu h-àraid anns an Fhraing. Fhuair e àrdachadh gu 2na morair-ionaid anns an Òg-Mhìos 1916. Choisinn e Crois a' Mhìlidh air an 13 An Giblean, 1918. Chaochail e air 16 An Giblean 1918 anns an Fhraing.

Bàrdachd 
Nuair a bha Iain Rothach aig Sgoil MhicNeacail, chuir Àrd-cheann na sgoile, W. G. MacGileabairt (Gibson) co-fharpais bàrdachd air dòigh, agus bha Herbert Grierson, ollamh aig Oilthigh Obair Dheathain, na bhritheamh on taobh a-muigh. Rinn Iain Rothach ealaidh sa Bheurla ann an dubh-rannaidheachd air Eilean Leòdhais, agus thuirt Grierson gun chuireadh e iongnadh mòr air nan rugadh bàrd nas fheàrr ann an Leòdhas a-riamh. 

Cha do mhair ach dòrnan beag de na dàin a sgrìobh e.  Mhol Ruaraidh MacThòmais gu sònraichte dà dhiubh: "Ar Tìr, 's Ar Gaisgich a Thuit sna Blàir", agus "Air Sgàth nan Sonn". Thathar ag ràdh gur e Iain Rothach a' chiad bàrd Gàidhlig ùr-nòsach.
 "Ar Tìr, 's Ar Gaisgich a Thuir sna Blàir"
 "Air Sgàth nan Sonn"
 "Am Brosnachadh"

Ar Gaisgich a Thuit sna Blàir

S iomadh fear àlainn òg sgairteil,

ait-fhaoilt air chinn a bhlàth-chridh,

tric le ceum daingeann làidir,

ceum aotrom, glan, sàil-ghlan,

dhìrich bràigh nam beann mòra,

chaidh a choinneamh a’ bhàis -

tric ga fhaireach’ roimh-làimh -

a chaidh suas chum a’ bhlàir;

‘s tha feur glas an-diugh ‘fàs

air na dh’fhàg innleachdan nàmh,

innleachdan dhubh-sgrios an nàmh a chòrr dheth.

Iomraidhean

Leabhraichean is artaigilean 
 Derick S. Thomson: The Companion to Gaelic Scotland. Basil Blackwater Publisher Lim., Àth nan Damh 1983.
 Murchadh Moireach. "Iain Rothach I + II." Gairm 19 An t-Earrach 1957 is Gairm 20 An Samhradh 1957.

Ceanglaichean a-muigh 
 Iain Max a' Ghobhainn agus Ruairidh MacÌomhair. "Iain Rothach". Scottish Review. (Beurla)
 BBC Naidheachdan 2018-11-04: A' cuimhneachadh Iain Rothaich (aithris-bhideo 4:47)

Iain Rothach
Daoine à Alba