ئینجینوێتی (ھەلیکۆپتەر)
ئینجینوێتی (بەئینگلیزی: Ingenuity)  هەلیکۆپتەرێکی بێفرۆکەوانی رۆبۆتییە کە بە بەکارهێنانی کۆمەڵێک  تەکنەلۆژیا کار دەکات . تایبەتە بە گەڕان بەدوای  شوێنی گرنگی زانستی لەسەر هەسارەی مەریخ، هەروەها یارمەتیدەرە  بۆ گالیسکەکان تاوەکو  باشترین ڕێگاکان هەڵبژێڕن لەکاتی گەڕانیان .ئەم  هەلیکۆپتەرە بچکۆڵانەیە لە ٤ ی نیسانی ٢٠٢١ لە پێرسفێرنس جیابۆوە وەک بەشێک لە ئەرکی  ٢٠٢٠ ی ناسا سەبارەت بە مەریخ.

ئەمە بە یەکەم گەشتی لەم جۆرەی مرۆڤ دادەنرێت کە لەسەر هەر هەسارەیەکی دەرەوەی زەوی ئەنجامی دابێت ، هەروەها بەرنامەی  کۆپتەرەکە وەهایە کە تاوەکو پێنج جار بفڕێت لە ماوەی مانگێکدا ، کە لە ١٩ ی نیسانی ٢٠٢١ دەست پێ دەکات ، چونکە لەبنەڕەتدا تاقیکردنەوەیەکی تەکنیکییە . بۆ هەر گەشتێکی وا پلان دانراوە کە بتوانێت تا بەرزی ٣-٥ م (١٠-١٦پێ) بەرزببێتەوە ،ماوەی مەزەندەکراو بۆ هەرگەشتێکی نزیکەی ٩٠ چرکە دەبێت ،لەم ماوەیەدا دەبێت تا ٥٠مەتر  دووری ببڕێت و بگەڕێتەوە شوێنی خۆی  . هەلیکۆپتەرەکە لە ١٩ ی نیسانی ٢٠٢١ دا و لە کاتژمێر ١١ : ٣٠ بە کاتی  ناوەندی گەردووندا ، یەکەم گەشتی خۆی کرد و گەیشتە بەرزی ٣ مەتر . هەلیکۆپتەرەکە لە ماوەی گەشتە کورتەکانیدا خۆکۆنترۆڵ کردن بەکار دەهێنێت و لەگەڵ ئەوەی کە گەشتەکان بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی پلان بۆ داڕێژراون و لەلایەن کۆنترۆڵی تاقیگەی دەرکردنی فڕۆکەوە نووسراوە، بەڵام دوای هەر نیشتنەوەیەک ڕاستەوخۆ پەیوەندی لەگەڵ پێرسفێرەکان دەکەن . ناسا بەنیازە دیزاینەکە بۆ ئەرکی ئاسمانی داهاتووی سەر مەریخ بەرەو پێشتری ببات  .

میمی ئۆنگ سەرۆکی پڕۆژەکەیە و خاوەن پشکەکانی تریش بریتین لە : Aerofairnment ، ناسا ئامس و سەنتەری توێژینەوەی لانگلی .

نەخشەسازی 

ئینجینوێتی وا داڕێژراوە کە پێشکەشکردنێکی تەکنیکی تاقیگەی جێت پرۆپولسیۆن بێت بۆ ئەوە درووست کراوە تاوەکو هەڵسەنگاندنی ئەو پرسیارە بکات کە ئایا ئەم تەکنەلۆژیایە دەتوانێت بە سەلامەتی بفڕێت، هەروەها بۆ دابینکردنی پلانی باشتر و ڕێنمایی کە زانیاری زیاتر دەدات بە پسپۆران لە ئەرکی داهاتوو بۆ یارمەتیدانی پلانی ڕێگاکانی گەشت کردن و دوورکەوتنەوە لە مەترسیەکان، هەروەها خاڵە گرنگەکانی  گالیسکەی گەردوونی دەستنیشان دەکات  تا گەشتیان بۆ بکات. هەروەها لە توانایدایە وێنەی ئاسمانی هەسارەی مەریخ بگرێت کە ١٠ جار وردترە لە وێنە کەمەریەکان ، هەلیکۆپتەرەکە وێنەی ئەو گۆشانە دەگرێت کە گالیسکەکان ناتوانن بیبینن .

پەروانەکانی هەلیکۆپتەرەکە  پێچەوانە خول دەخۆن  بە تیرەی نزیکەی ٤ پێتر (١.٢ م). کامێراکەی لە بەشی خوارەوەی چەسپ کراوە کە وێنەیەکی وردی خوارەوە دەگرێت بە تایبەت لەکاتی نیشتنەوەی کە سوودی لێ وەردەگرێت لەوەی بزانێت لە کوێ دەنیشێتەوە .جگە لەوە بەهۆی ئەم کامێرانەوە شوێن و خاڵ بۆ گالیسکەکان دیاری دەکات تاوەکوو بۆی بچن لەگەڵ توانای ڕووپێوی کردنی زانستی ڕووی هەسارەکە و ناردنی زانیاریەکان بۆ گالیسکەکەو لە گالیسکەکەوەش بۆ زەوی. ئینجینوێنتی  هەرچەندە تەنها  فڕۆکەیەکە، بەڵام بۆ تایبەتمەندی کەشتیە ئاسمانیەکان دروستکراوە بۆ ئەوەی لەکاتی هەڵفرین و دابەزیندا بەرگەی هێزی کێش کردن و خێرایی با و پلەی گەرمی نزم بگرێت .  کۆمپیوتەری سەرەکی ئینجینویتی چارەسەرکەری (ئەژدیهای سناپ کۆلێکۆم )ە و نەخشەی فڕینەکەی لەلایەن (کوالکۆم)بۆ دانراوە کە لەلایەن ئینترێنسینک  درووستکراوە، کە پشت بە وزەی خۆری دەبەستێت بۆ دەستخستنی وزە و خۆ بارگاوی کردنەوە . چارەسەرکەری کوالکۆم پەیوەندی بە دوو MCUs ەوە هەیە بۆ ئەنجامدانی فرمانی ئاراستەکردنی هەلیکۆپتەرەکە. کۆپتەرەکە و گالیسکەکە بەیەک بەستراون لەڕێگەی چیپسی 900 MHz SiFlex کە لە گالیسکەکە و  کۆپتەرەکە دانراون . سیستەمی پەیوەندیەکان دیزاین کراوە بۆ گواستنەوەی زانیاری بە خێرایی ٢٥٠ کەیبسەر/چرکە لە دووری ١٠٠٠ مەتر (٣,٣٠٠ پێ).

کۆپتەرەکە لە ١٨ ی شوباتی ٢٠٢١ دا بە گالیسکەی گەڕۆکی پێرسفێرنس لە سەر مەریخ نیشتەوە لە کاتژمێر ٨ : ٥٦ ی بەیانی ،کە بە بەشی خوارەوەی گالیسکەکە چەسپ کرابوو ، لە ٤ ی نیسانی ٢٠٢١ لە گالیسکەکە  جیاکرایەوە . گالیسکە گەڕۆکەکە  نزیکەی ٦٠ مەتر ( ٢٠٠ پێ ) لێیخوڕیوە بۆ ئەوەی ئەرکی فڕۆکەوانیی   هەلیکۆپتەرەکە دەست پێ بکات . کۆپتەرەکە لە ١٩ی نیسانی ٢٠٢١ / ١١:٣٠  بەکاتی مەریخ بە سەرکەوتوویی فڕی، بەو فڕینەی بووە یەکەم فڕینی فڕۆکەیی لەسەر مەریخ.

تاقیکردنەوەکان 
لە ساڵی ٢٠١٩دا دیزاینە سەرەتاییەکانی ئیننۆیت لەسەر زەوی تاقیکرانەوە لە کەش و هەوایەک کە هاوشێوەی کەش و هەوای سەرمەریخ بوو. بۆ تاقیکردنەوەی فڕینەکە ، ژوورێکی فراوانی پڕ بۆشایی لە هەوا  بەکارهاتووە بۆ ئەوەی وەک نموونە یەک بێت لە نزمی فشاری ئەتۆسفیری مەریخ - کە نزیکەی ٠ , ٦ ٪ ی پەستانی ئەتۆسفیری ستانداردە لە ئاستی ڕووی دەریا لەسەر زەوی - هاوتای کۆپتەرێکە کە لە بەرزایی ٣٤ ٠٠٠ م ( ١١٢ , ٠٠٠ پێ  ) لە بەرگەهەوای زەویدا دەفڕێت .

فڕین 
هەلیکۆپتەرەکە لە ١٩ی نیسانی ٢٠٢١ / ١١:٣٠  بە کاتی گەردوونی، یەکەم گەشتی بەسەر مەریخدا بە سەرکەوتوویی ئەنجامدا  و بووە یەکەم گەشتی سەر هەسارەیەکی دیکەی هەلیکۆپتەرەکە کە  ٣ مەتر بەرزبوویەوە و نزیکەی ٤٠ چرکەی خایاند ، شوێنی نیشتنەوەی هەلیکۆپتەرەکە بە مەیدانی برایانی ڕایت ناسێنرا و هەلیکۆپتەرەکە هێمای تایبەتی (IGY) لەلایەن ڕێکخراوی فڕۆکەوانی مەدەنی نێودەوڵەتی (ICAO) ەوە پێ بەخشرا.

پێرستی فرینەکانی

نیگارخانە

سەرچاوەکان 

مەریخ
گەردوون
تەکنۆلۆژیا