ڕەخنەگرتن لە ئایینی زەردەشتی
ڕەخنەگرتن لە ئایینی زەردەشتی بەدرێژایی چەندین سەدە نەک تەنیا لە لایەنگرانی ئایینەکانی دیکەوە، بەڵکو لە نێو ئەو زەردەشتیانەی کە وازیان لە ئایینەکە هێناوە و ئەو زەردەشتیانەی کە بەدوای چاکسازی لە ئایینی زەردەشتیدا دەگەڕان، ڕوویانداوە.

زەردەشت 
لە سەدەی نۆزدەهەمدا، پیاۆی بریتانی کە لە هیندستان نیشتەجێیە، جۆن ویلسۆن، کە لەگەڵ کۆمەڵگەی پارسی زەردەشتی هیندستان کۆبووەتەوە، ئیدیعای کردووە کە زەردەشت هەرگیز ئەرکێکی خودایی ڕاستەقینەی نەبووە و هەرگیز بانگەشەی ئەوەی نەکردووە کە ئەرکێکی خودایی هەیە، و زەردەشت هەرگیز موعجیزە نەکردووە، یان پێشبینی نەکردووە و چیرۆکی ژیانی "تەنها کۆمەڵێک ئەفسانە و خەیاڵی مۆدێرن"ە. هەندێکی تر جەخت لەوە دەکەنەوە کە هەموو ئەو سەرچاوە زەردەشتیانەی کە لەبەردەستدان سەبارەت بە زەردەشت تەنها ڕاستی تێکەڵاو لەبارەی زەردەشتەوە دەخەنە ڕوو و ناتوانن لەسەر یەکێک ڕێکبکەون، بە تایبەتی لە نێوان سەرچاوەکانی پێشوو و دواتر.

وێژە 
داساتیری ئاسمانی کە کۆمەڵە کتێبی پیرۆزی زەردەشتییە، سەردەمانێک لە لایەن پێکهاتە زەردەشتیەکانی ئێران و هیندستانەوە بە ئەسڵی وەرگیرا، هەرچەندە دواتر هەموویان دانیان بەوەدا دەنا کە ساختەکارییەکە لەلایەن ئازەر کەیوانەوە نووسیویەتی کە هەوڵی گۆڕینی کتێبە پیرۆزەکانی داوە.

زۆرێک لە ڕەخنەگران دەڵێن کە کتێبی (ئاڤێستا) نەدەکرا ئیلهامێکی خودایی بێت، چونکە بەشێکی زۆری دەقەکەی بە شێوەیەکی نەگۆڕ ون بووە یان تێنەگەیشتووە، و زۆرێک لە زانایانی ئایینی زەردەشتی، گاتاکان بە تاکە دەق و تاکە کتێبی پیرۆز دەزانن کە دەتوانرێت بگەڕێندرێتەوە بۆ زەردەشت.

فرەخوایی 
هەروەها ڕەخنەگران بە شێوەیەکی باو بانگەشەی ئەوە دەکەن کە زەردەشتیەکان پەرستنی خوداوەند و توخمەکانی تری سروشتن، وەک ئاگر، بە یەک دوعا، لیتانی بۆ ئاگر (آتش نیایش)، کە دەڵێت: "بانگهێشت دەکەم، (پەرستن)ی تۆ، ئاگر، ئەی کوڕی ئاهورا مەزدا پێکەوە لەگەڵ هەموو ئاگرەکاندا ئەنجام دەدەم". هەندێک لە ڕەخنەگران زەردەشتییان بە مونافیق ناوبردووە، و شوێنکەوتووی دائۆیزم، کە فرەخوایی پەرەستن بەڵام بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە شوێنکەوتووی یەکتاپەرستین لە سەردەمی مۆدێرن. ڕەخنەگران پێداگری لەسەر ئەوە دەکەن کە ڕوانگەی ڕیفۆرمخوازی یەکتاپەرستی بە پێچەوانەی ڕوانگەی ڕەسەنی زەردەشتیی جیهانبینییەکی دووانەیی دەبینرێت کە زۆرترین جار لە پەیوەندی نێوان ئاهورا مەزدا و ئەنگرا ماینودا دیارە. زانایانی تری ڕۆژئاوایی وەک مارتن هاوگ، ڕایانگەیاندووە کە زۆرێک لەو بۆچوونانەی لە ئایینی زەردەشتیدا هەن، گەندەڵی فێرکارییە ڕەسەنەکانی زەردەشتن، کە وردە وردە لەلایەن لایەنگرانی دواتری ئەو باوەڕەوە زیاد دەکرێن.

ڕق و کینە ناوخۆیی 
چاکسازیخوازانی زەردەشتی، وەک مەنێکجی نەسروانجی داڵا، ڕەخنەیان لە زۆرێک لە ڕێوڕەسمەکانی زەردەشتی گرتووە، لەوانەش گرنگیدانی زۆر بە پاکی، بەکارهێنانی میزی گا بۆ پاککردنەوەی پیرۆز، ناچارکردنی سەگێک بۆ ئەوەی لە کاتی ڕێوڕەسمی پرسە چاوی لە تەرمی مردووەکە بکات، ئاشکراکردنی تەرمی مردووەکان لەسەر تاوەرەکان بۆ خواردنی کەروێشک و کۆتر، و عەقیدەی ئایینی کە لەگەڵ ئایینەکەدا ناگونجێت. ئەم ڕکابەرییە لە نێوان زەردەشتیەکان کە دەیانەوێت ئایینەکە بگۆڕن و زەردەشتیەکان کە دەیانەوێت وەک خۆی بمێنێتەوە، چەندین سەدە بەردەوامە.

هەروەها دووبەرەکی و گرژی لە نێوان زەردەشتیەکانی ئێران و زەرتدەشتیەکانی هیندستان و لەسەر بابەتگەلێکی وەک دەسەڵاتی قەشەییەکی بۆماوەیی لە گواستنەوە و لێکدانەوەی باوەڕ و نەتەوەیی و سروشتی ئاهورامەزدادا هەیە. هەروەها لە ڕووی مێژووییەوە ململانێ لە نێوان مەزهەبە زەردەشتییەکانی زورڤانیزم، مەزداکیزم و مەزداییزمدا هەبووە.

گۆشەگیری لەسەر کەمینەکان 
بە مەزەندەکردن ٢٠٠ هەزار کەسی غەیرە زەردەشتی لە سەرانسەری ئێرانی ساسانیدا کوژراون. گۆشەگیری لەسەر ئایینەکانی تر (زۆربەی مەسیحی) لەلایەن زەردەشتیەکانەوە، لە ئیمپراتۆریەتیی ساسانی، لە سەردەمی شاپووری دووەم (شاپور ذوالاکتاف) دەستی پێکرد و لە بێث گەرمای، لە کەرکوکی ئەمڕۆوە دەستی پێکرد. شاپوری دووەم تەنها گۆشەگیری لە کەمینە ئایینییەکان نەکرد بەڵکو کەمینە نەتەوەییەکانیش. لە کاتی شەڕدا لەگەڵ ئیمپراتۆری ڕۆمانی کۆنستانتیۆسی دووەم، شاپور باجی سەپاند بۆ دابینکردنی تێچووی زۆری شەڕەکە و غەیرە زەردەشتیەکان ئەوانە بوون کە دەبوو بیدەن.  ئەوانەی پارەیان نەدا، گۆشەگیرییان لەسەر کرا و کوژران.

شاپووری دووەم لە ساڵی ٣٤١دا ئایینی مەسیحی قەدەغە کرد و فەرمانی بە هەموو مەسیحییەکان کرد کە ببنە ئایینی زەردەشتی یان بمرن.

یەزدەگەردی دووەم هەوڵەکانی بۆ گۆشەگیریکردنی هەموو غەیرە زەردەشتیەکان نوێکردەوە بۆ ئەوەی نەتەوەیەکی تەواو زەردەشتی دروست بکات.

سێکسیزم 
زەردەشتی ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە بەهۆی ئەو بیرکردنەوە کە سێکسیزم بەرەوپێش دەبات، لە ڕێگەی ڕێساکانی وەک قەشەییەکی تەواو نێر و زانای هەموو پیاو و ڕێگەپێدانی فرەژنی، کە خودی زەردەشت ئەنجامی داوە، دەریدەبڕێت.

سەرچاوەکان 

ئایینی زەردەشتی
ئایینی زەردەشت
ڕەخنە لە ئایین