واتای ناوی وڵاتان
ھەریەک لە ناوی کیشوەر و وڵاتان و شارە جیاوازەکانی جیھان واتا و ھۆکارێکی تایبەتی ناونانەکەی ھەیە، کە لەناویاندا و بەپێی گێڕانەوە مێژوویییەکان شیکار و واتای سەرنجڕاکێشی لەخۆگرتووە.
کیشوەرەکان
 ئاسیا: لە زمانی سنسکریتی بە واتای خۆر دێت یاخود ئەو وڵاتەی خۆری تێدا ھەڵدێت.
 ئەفریقا: بەپێی گێڕانەوە مێژووییەکان پادشایەک حووکمی زۆربەی ناوچەکانی ئەفریقای کردووە و ناوی (ئەفریقش بن سەیفی) بووە.
 ئوسترالیا: لە زمانی بۆلینیزییە بە واتای وڵاتی باشوور دێت.
 ئەورووپا: لەبارەی ناوەکەیەوە چەند سەرچاوەیەک ھەیە، بەڵام نزیکترینیان باس لەوە دەکات کە ئەمە ناوی کچی یەکێک لە پادشاکانی فینیقینە بەناوی پادشا ئاجینۆر و لەلایەن شازادەیەکی یۆنانەوە ڕفێندراوە.
 ئەمریکای باکوور و باشوور: ئەو دوو کیشوەرە بەناوی دەریاوانێکی ئیتاڵییەوە ناونراوە کە دوای کریستۆفەر کۆڵۆمبۆس توانی زۆربەی ناوچەکانی ئەو دوو کیشوەرە بدۆزێتەوە و ناوی (ئەمەریکۆ فینسۆبیچی) بووە.

ژمارەیەک شار و وڵات 
 ژاپۆن: بەمانای خاکی خۆری ھەڵھاتوو دێت.
 فۆرمۆزا یاخود تایوان: وشەیەکی پورتوگالییە و بە واتای دوورگەی جوان دێت.
 فلیپین: بەناوی پادشای دووەمی ئیسپانیا (فلیپی دووەم) ناونراوە.
 ئیندۆنیزیا: بەمانای دوورگەی ھیندیی دێت.
 سینگاپوور: بە واتای شاری شێر دێت.
 سریلانکا: بە واتای دوورگەی تیشکدراو دێت.
 پاکستان: لە زمانی ئۆردۆدا بە واتای زەویی پاک دێت.
 ئەفغانستان و تورکمانستان و ئۆزبەکستان و زۆربەی ئەو وڵاتانەی ناوەکانیان بە پاشگری «ستان» کۆتایی دێت، لە وشەیەکی فارسییەوە سەرچاوەی گرتووە و بە واتای وڵات یاخود ناوی گەلەکەی دێت، بۆ نموونە ئەفغانستان بە واتای وڵاتی ئەفغانییەکان دێت.
 عەشقاباد: پایتەختی تورکمانستانە و بە واتای وڵاتی عەشق دێت.
 تورکیا: بە واتای ھۆزی تورک دێت.
 ئەستەمبوڵ: بە واتای ئیسلام بول دێت یاخود وڵاتی ئیسلام و لەلایەن محەممەد فاتیحی سەرکردەی عوسمانییەکانەوە ناونراوە، پێشتریش ناوی قوستنەتنییە بووە کە لەلایەن ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆمانییەکانەوە ناونراوە.
 ئەنادۆڵ: وشەیەکی یۆنانییە و بە واتای ئەو وڵاتە دێت کە خۆری تێدا ھەڵدێت.
 سووریا: وشەیەکی یۆنانییە و بە واتای تیشکی خۆر دێت.
 حەلەب: بە واتای زەوی پەنیر دێت.
 لوبنان: بە واتای شاخی سپی دێت.
 غەززە: وشەیەکی فینیقییە و بە واتای ھێز دێت.
 ئەریحا: بە واتای زەوی مانگ دێت.
 کووەیت: بە واتای کۆشک دێت.
 یەمەن: بە واتای ڕاست یاخود باشوور دێت.
 مۆنتینیگرۆ: بە واتای وڵاتی شاخی ڕەش دێت.
 قوبرس: بە مانای زەویی مس دێت.
 بۆسنیا: بە واتای ڕووبار دێت.
 لیبیا: بە واتای زەویی ئەسمەرەکان دێت.
 پاریس: بە واتای وشەی ڕووناکی دێت.
 ئیسپانیا: بە واتای پێستی کەروێشک دێت.
 لەندەن: بە واتای تەم دێت.
 ھۆلەند: بە واتای زەویی نزم دێت.
 کۆپنھاگن: بە واتای بەندەری بازرگانی دێت.
 فینلاند: بە واتای زەویی خێر دێت.
 نەرویژ: بە واتای زەویی باکوور دێت.
 ئایسلەند: بە واتای زەویی بەستەڵەکی دێت.
 گریلاند: بە واتای زەویی سەوز دێت.
 نیویۆرک: ناوە کۆنەکەی ھۆڵەند یان ئەمستەردامە، ئەوەش بەھۆی ئەوەی ھۆڵەندییەکان لە سەرەتادا دۆزیانەوە و دواتریش بەڕیتانییەکان داگیریان کرد و بەناوی شاری یۆرکی بەڕیتانیاوە ناونراوە.
 مانھاتن: کە بە گەورەترین ناوچەی نیویۆرک دادەنرێت، بە واتای کۆتاییی جیھان دادەنرێت.
 واشنتن: بەناوی جۆرج واشنتۆن سەرکردەی جەنگی سەربەخۆییی ئەمریکا لە دژی بەڕیتانییەکان ناونراوە.
 فیلادیڤیا: وشەیەکی یۆنانییە و بە واتای خۆشەویستیی برایانە دێت.
 لۆس ئانجلەس: بە واتای
 ھۆندووراس: بە واتای وڵاتی قوڵایی دێت.
 کۆڵۆمبیا: بەناوی کریستۆفەر کۆڵۆمبۆسەوە ناونراوە.
 ئێکوادۆر: بە واتای ھێڵی ناوەڕاست دێت.
 ڤێنیزوێلا: بە واتای چەکی بچووک دێت.
 بەڕازیل: وشەیەکی پورتوگالییە و بە واتای داری (براسیل) دێت.
 ئەمازۆن: لە زمانی گەلی مایادا بە واتای تێکشکێنەری بەلەم دێت.
 کۆستاریکا: بە واتای کەناری دەوڵەمەند دێت.
 جامایکا: بە واتای خاکی دارستان و ئاو دێت.
 ھایتی: بە واتای بەندەری جوان دێت.
 گواتیمالا: خاکی ئەو باڵندانەی کە مار دەخۆن.
 چیلی: بە واتای خاکی سپی دێت.
 ئەرژەنتین: بە واتای خاکی زیو دێت.
 ئیتیۆپیا: بە واتای ڕووخساری سووتاو دێت.
 مالی: بە واتای ئەو شوێنە دێت کە پادشای تێدا دەژی.
 دەریای ناوین: بەھۆی ھێمنیی ئاوەکەیەوە لەلایەن بەڕیتانییەکانەوە ناونراوە.
 دەریای ڕەش: بەھۆی تاریکی و قوڵیی ئاوەکەوە ناونراوە.
 دەریای سوور: بەھۆی ئەوەی کەنارەکانی کە ڕەنگی سوورە ناونراوە.
 دەریای سپیی ناوەراست: بەھۆی ئەوەی دەکەوێتە ناوەڕاستی کیشوەرەکانی جیھانەوە و زۆرینەی ئەو دانیشتوانانەی لە دەوروبەری ئەو دەریایە دەژین ڕەنگی پێستیان سپییە.
 سعودییە: بەناوی بنەماڵەی فەرمانڕەوای ئەو وڵاتەوە ناونراوە کە بنەماڵەی (ئالسعودە)ن.
 ئینگلتەرا:بە واتای خاکی گۆشەکان دێت.
 ئەڵمانیا: بە واتای وڵاتی پیاوەکان دێت.
 ھیندستان: بەپێی ھەندێک لە سەرچاوە مێژوویییەکان بە واتای (بەھارات) دێت.
 عێراق: بەپێی گێڕانەوە مێژوویییەکان بەھۆی نزیکییەوە لە دەریا بەو ناوەوە ناونراوە.
 ئێران: بە واتای خاکی ئارییەکان دێت.
 چین: لە زمانی ماندارییەکاندا بە واتای ئاسمان دێت.
 مەنگۆلیا: بەمانای ٥ گیاندارەکە دێت.
 مەقدوونیا: بە واتای وڵاتی بەرز دێت.

سەرچاوەکان 

وتارە ھەتیوەکان