شیبانیبا
شیبانیبا یا تەل بیڵا (بە عەرەبی: شیبانیبا، ئینگلیزی: Shibaniba) شوێنێکی شوێنەوارییە، و دەکەوێتە گوندی دەراویش لە پارێزگای نەینەوا لە دەشتی نەینەوا لە باشووری کوردستان لە عێراق. لە نزیک شارەدێی بەعشیقە. شاری دێرینی شیبانیبە، دوور نییە لە ئاشوورەوە. ناوی شیبانیبا لە سەرچاوەکانی ئاشوری ناوەڕاستەوە ھاتووە.

مێژووی توێژینەوەی شوێنەوار 
دوای چەند پشکنینێکی بچووک کە لەلایەن ئۆستن ھێنری لایاردەوە لە دەوروبەری ساڵی ١٨٥٠ ئەنجامدرا، تێل بیلا لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ بۆ ١٩٣٤ لەلایەن تیمێکی زانکۆی پێنسیلڤانیا و قوتابخانەکانی ئەمریکی بۆ توێژینەوەی ڕۆژھەڵاتی ھەڵکەندراوە. ھەڵکۆڵینەکە لەلایەن ئیفرایم ئەڤیگدۆر سپایسەر لەگەڵ چارڵز باچێ سەرپەرشتی کرا. کارەکە ئاڵۆز بوو بەھۆی ئەوەی کە گردەکە بەسەر ١٨ خاوەندا دابەشکرابوو لەنێویاندا کڵێسایەکی جاکۆبی.

لە ھەمان کاتدا ئەم زانایانە بەدواداچوونیان بۆ شوێنی کۆن و نزیکی پەیوەندیدار لە تەپە گەورە کرد، کە دەکەوێتە نزیکەی ٨کم(٥ میل) باکووری ڕۆژھەڵاتی تەل بیلا.

تەل بێلا و ژینگەکەی 
شوێنەکە لە تەپۆڵکەیەکی گەورە پێکھاتووە و نزیکەی ٣٠دۆنم(١٢ھەکتار) دەگرێتەوە.

مێژووی داگیرکاری 
ھەندێک بەڵگەی داگیرکاری ھەیە تا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئوروک، لەوانەش ھەندێک بوونی حووری لە ناوەڕاستی ھەزارەی دووەمدا. بەڵام زۆربەی ماددە ھەڵکەندراوەکان لە سەردەمی ئاشوری ناوەڕاست و ئاشوری نوێن، لەوانەش مادەی گلیپتیک(نەخشی سەر بەرد) و ئێپیگرافی(نووسراوی سەر بەرد). لەوحی ئاشووری ناوەڕاست(نزیکەی ١٤٠٠-١٠٠٠ پێش زایین) لە تێل بیلا/شیبانیباوە بەڵگەی پێدراوە. ناوی شیبانیبا پەیوەندی بەم قۆناغەی مێژوویەوە ھەیە.

شوێنەوارەکانی حووری لە چینی سێیەمی ھەڵکەندەکاندا دەستنیشانکراون. بەراوردکردن لەگەڵ شوێنەوارە ھاوشێوەکانی نوزی وایکرد کە سپایزەر بگاتە ئەو ئەنجامەی کە حوورییەکان پێش ئەوەی بچنە نوزی، لە تەل بیلا نیشتەجێ بوون،

 “تەل بیلا بە ڕواڵەت لەلایەن حوورییەکانەوە چەند نەوەیەک پێشتر لە نوزی نیشتەجێ بوون ...”

نەبوونی بەڵگەنامەی نووسراو لە بیلا، بە پێچەوانەی نوزی، زیاتر پشتگیری لە ئەنجامەکەی کرد.

سەرچاوەکان 

 
پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان
پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
پارێزگای موسڵ