خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران
خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران کە ھەروەھا بە شۆڕشی ژینا ناسراوە، زنجیرەیەک لە خۆپیشاندانە ناڕەزایییەکانە کە زۆربەی شار و شارۆچکەکانی ئێرانی گرتووەتەوە. ئەم خۆپیشاندانانە لەدوای کوژرانی ژینا ئەمینی ڕوویداوە کە لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢دا بەھۆی ئەشکەنجە و لێدان لەلایەن پۆلیسەوە گیانی لەدەستدا. ئەو لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە تاران بەبۆنەی باش نەبەستنی حیجاب لەلایەن پۆلیسی ڕەوشتی تارانەوە دەستبەسەر کرا.

بەپێی چالاکانی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران ، لانیکەم ٥١٧ کەس لە ئەنجامی دەستێوەردانی حکوومەت لە خۆپیشاندانەکاندا کوژراون، کە تەقەی ڕاستەوخۆشی تێدایە. ئەو ناڕەزاییانە بە کوشندەترین خۆپیشاندانەکان لەدوای خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩-٢٠٢٠ ناسراوە کە بووە ھۆی کوژرانی زیاتر لە ١٥٠٠ کەس.

ڕێبەری مەزنی شۆڕشی ئیسلامی، عەلی خامنەیی ئەو نائارامییە بەربڵاوانەی نەک ھەر بە «ئاژاوەگێڕی» بەڵکوو بە «شەرێکی تێکەڵاو» کە دەستی دەوڵەتانی بیانی و دژبەرانی دەرەوەی وڵاتی تێدایە ناساند. ژنان، بە خوێندکارانی قوتابخانەشەوە، ڕۆڵێکی سەرەکییان لە خۆپیشاندانەکاندا گێڕاوە. ناڕەزایەتییەکان بێجگە لە داواکردنی زیادکردنی مافەکانی ژنان، خوازیاری ڕووخاندنی کۆماری ئیسلامی بوون، ئەمەش ئەو خۆپیشاندانە لە بزووتنەوە ناڕەزایییە گەورەکانی پێشوو لە ئێران جیادەکاتەوە کە ئامانجیان لەسەر ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان یان بوارە ئابوورییەکان بوو. 
وەڵامی حکوومەت بۆ خۆپیشاندانەکان بەشێوەیەکی بەرفراوان شەرمەزار کرا.

کاتھێڵ

کوژراوەکان

سەرتاسەری ئێران 

ڕۆژی ٢٠ی ئەیلوول، پارێزگاری کوردستان، ئیسماعیل زارعی کووشا سێ کوژراوی یەکەمی لە خۆپیشاندانەکاندا پشتڕاست کردەوە، و ڕایگەیاند کە لەلایەن ھێزە ئەمینییەکانەوە نەکوژراون. ھەتا ٢٦ی ئەیلوول، ژماردنی لێدوانی فەرمیی دەسەڵاتداران لانیکەم ١٣ کوژراویان تۆمارکردووە، لە کاتێکدا ھەواڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ژێر دەستی حکوومەت ئاماژەیان بەوە کردووە کە لانیکەم ٤١ کەس کوژراون، کە خۆپیشاندەران و پۆلیس لەخۆدەگرێت. ھەتا ٢٥ی ئەیلوول، پێنج ئەندامی بەسیج لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە کوژران. ھەتا ٢٦ی تشرینی یەکەم، کاتێک ئەفسەرێکی سپای پاسداران لە مەلایێر کوژرا، ژمارەی کوژراوانی ھێزە ئەمنییەکان گەیشتە ٣٣ کەس. بەپێی ئاماری ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ئێران، ھەتا ١٧ی تشرینی یەکەم، لانیکەم ٢١٥ کەس کوژراون، لەوانەش ژن و لانیکەم ٢٧یان منداڵ بوون. بەڵگەنامەی مردن کە لەلایەن ئەو ڕێکخراوە دەیسەلمێنێ کە زۆریەک لەوانە بەپێی تەقەی ڕاستەقینە گیانیان لەدەستداوە. بەڵام ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ئۆسلۆ ڕایگەیاند کە بەھۆی پچڕانی ئینتەرنێت، بڵاوکردنەوەی ئاماری وردتر و نوێتر ئەستەمە. بەپێی ئاماری کۆمەڵەی چالاکانی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، ھەتا ١٤ی تشرینی یەکەم، لانیکەم ٢٣٣ خۆپیشاندەر بەدەستی ھێزەکانی ڕژێم کوژراون کە ئەم ژمارەیە ٣٢ منداڵ دەگرێتەوە.
جگە لە ژینا ئەمینی، مردنی چەند کچێکی خۆپیشاندەر لەلایەن میدیاکانەوە بەشێوەیەکی بەرفراوان باسیان لێکراوە، لەوانە نیکا شاکەرەمی، حەدیس نەجەفی و سارینا ئیسماعیلزادە. بەوتەی بنەماڵەی خۆپیشاندەرە کوژراوەکان، دەسەڵاتدارانی حکوومەتی ئێران بە گوشار خستنە سەر بنەماڵەی قوربانییەکان و بە ھەندێک ڕاپۆرتی نادروست وەکوو خۆکوژی یان ڕووداوی ھاتوچۆ، کوشتنی خۆپیشاندەرانیان پەردەپۆش کردووە.

ھێزە ئەمنییەکانی ئێران بە ھاوئاھەنگی لەگەڵ میدیا حکوومەتییەکان بە درۆ ھەوڵیان داوە کە بانگەشەی ئەوە بکەن کە چەند خۆپیشاندەرێکی کوژراو لە ڕاستیدا میلیشیاکانی بەسیجی دڵسۆز بوون کە لەلایەن ئاژاوەگێڕانەوە کوژراون و گوشاریان خستووەتە سەر بنەماڵەکانیان و ھەڕەشەی کوشتنیان لێکراوە کە ئەگەر ھاوکارییان نەکەن.

سەدان ژن لەلایەن حکوومەتەوە دەستبەسەر کران و لێیان درا. دەسەڵاتداران بۆ وەرگرتنی دانپێدانانی درۆ لە خۆپیشاندەرە دەستبەرکراوەکان، ئەشکەنجە و مامەڵەی خراپیان بەکارھێنا. ، بەپێی ھەواڵی حکوومەتیی ئێران زیاتر لە ھەزار کەس دەستبەسەر کراون. بەپێی ئاماری لیژنەی پاراستنی ڕۆژنامەوانان، لانیکەم چل ڕۆژنامەنووس دەستبەسەر کراون. سەرچاوە نادیارەکان کە لەلایەن سی بی ئێس نیووزەوە بڵاوکراوەتەوە، ڕایانگەیاندووە کە زۆرێک لە خۆپیشاندەران بەھۆی ترسێکی گونجاو لە زیندانیکردن، ڕەتیدەکەنەوە کە داوای ھاوکاریی پزیشکی بکەن.

کوردستان 
بەگوێرەی ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھەنگاو،
  
 

لە سەرەتای خۆپیشاندانەکانەوە (١٦ی ئەیلوول) ھەتا ٨ی کانوونی یەکەم کوژراوە کوردەکان ئەم کەسانە بوون:

† = منداڵ (لە کاتی کوژراندا تەمەنی کەمتر لە ١٩ ساڵ بووە) 

ھەروەھا «داستان ڕەسووڵ محەممەد ئاقا» خەڵکی ھەرێمی کوردستان، کە بەمەبەستی بەشداریکردن لە پرسەی «موتەلیب سەعیدبیرۆ» چووبووە بانە، ڕۆژی ٢٨ی تشرینی یەکەم بە تەقەی ڕاستەوخۆی ھێزی سەرسنووری کۆماری ئیسلامیی ئێران کوژرا.

لە کولتووردا

مۆسیقا 
شاھین نەجەفی لە ٢٥ی ئەیلوول، گۆرانییەکی بەناوی «ھەشتادیا» (منداڵانی دەیەی ھەشتا) بڵاوکردەوە. شێروین حاجیپوور گۆرانیی بەرایێی وەک کلیپێک بڵاوکردەوە کە لە چەندین پلاتفۆرمدا لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوکرایەوە و بە ملیۆنان بینەری پەیدا کرد. حاجیپوور چەند ڕۆژێک دواتر لە ٢٩ی ئەیلوولدا دەستبەسەر کرا و دوای سڕینەوەی ڤیدیۆی گۆرانییەکەی، بەدانانی بارمتە ئازاد کرا. چەندین تۆڕی ڕاگەیاندن ئەو گۆرانییەیان وەکوو «سروودی خۆپیشاندانەکان» ناو بردووە. ئێبی، ناسر ڕەزازی، شاھین نەجەفی و پێدرام شەھلایی گۆرانییەکیان بەناوی «وەرە مەیدان» بەزمانی کوردی، بەمەبەستی پاڵپشتیی خۆپیشاندانەکان بڵاوکردەوە.

وەرزش 
یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێران لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەری سێنیگال لە ٢٧ی ئەیلوول، جلی ڕەشی بێ نیشانەیان لەبەر کرد. بەوەیکە ھەندێک لە ئەندامانی یانەکە لە تویتێکدا ھاوسۆزیی خۆیان لەگەڵ خۆپیشاندەران ڕاگەیاندبوو، ئەو جلانە بەشێوەیەکی بەرفراوان وەکوو نیشاندانی زیاتری ھاوسۆزی لەگەڵ خۆپیشاندەران لێکدرایەوە. بەپێی زانیاریی ئێران ئینتەرنەشناڵ، لەدوای دەستبەسەرکردنی کاپیتانی خانەنشین حوسێن ماھینی، بەشێک لە ئەندامانی یانەی پێرسپۆلیس لە یارییەکدا قۆڵبەستی ڕەشیان لەبەرکرد و بەھۆیەوە دواتر لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە بانگھێشت کران. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، ھاندەرانی یانەی بۆروسیا دۆرتموند ھەندێک پۆستەر و وێنەیان بۆ پاڵپشتیکردن لە سارینا ئیسماعیلزادە و ژنانی ئێران نیشاندا.

لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٢، پاڵەوانێتیی شاخەوانیی ئاسیا کە لە ناوەڕاستی مانگی تشرینی یەکەم لە سێئول بەڕێوەچوو، شاخەوانێکی ئێرانی بەناوی ئێلناز ڕێکابی بەھۆی ئەوەی بەبێ حیجاب پێشبڕکێی کرد سەرنجی وڵاتانی نێونەتەوەیی بردە لای خۆی. ئەو دواتر گەڕایەوە تاران و لە فڕۆکەخانەی تاران لەلایەن جەماوەرێکی زۆری چەپڵە لێدەرەوە وەک پاڵەوان پێشوازی لێکرا. ڕێکابی ڕایگەیاندووە کە ئەو کارە مەبەست لێی ڕەمزی نەبووە و بە ئاشکرا ئیدیعای کردووە کە پەلە بووە و بە هەڵە باڵاپۆشەکەی کەوتووەتە خوارەوە.  ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و چالاکوانان ڕایانگەیاند کە ڕێکابی بە زۆرەوە لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە ناچار کراوە وابڵێت. ، بەوتەی بی بی سی و فەڕەنسا ٢٤ ڕێکابی لەژێر دەستبەسەرکردنی ماڵەوە بووە، بەڵام دەسەڵاتدارانی ئێران ڕایانگەیاند کە ڕێکابی لە ماڵەکەی خۆی بووە چۆنکە پێویستی بە پشوودان بووە.

دروشمەکان 
ئەم دروشمانەی کە بە زمانە جۆراوجۆرەکان لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە بەکارھاتوون لە خوارەوە ڕیزبەندی کراون:

دروشمە کوردییەکان
 ژن، ژیان، ئازادی
 شەھید نامرێ
 سەقز بە تەنیا نییە، سنە پشتیوانییە
 حکوومەتی سێدارە، بڕۆ دەرێ لەم شارە
 کوشتن لەسەر ڕووسەری، تا بۆ کەی قوڕبەسەری
 ئێمە ڕۆڵەی پێشەواین، بۆ کوردستان گیانفیداین
 ئێمە کوردین نابەزین، ڕۆڵەی پێشەوا قازین
 قاسملوو قاسملوو، ڕێگات درێژەی ھەیە
 بژی حیزبی دێموکرات، نیشاندەری ڕێی خەبات
 کوردستان ناوی بەرزە، دوژمن دەخاتە لەرزە
 کوردستان کوردستان، گۆڕستانی فاشیستان
 ھەتا کوردێک بمێنێ، کوردستانیش دەمێنێ
 ھەتا کوردێک بمێنێ، مافی کورد دەستێنێ
 ژن، ژیان، ئازادی؛ جاش بەسە گەوادی
 ژن، ژیان، نەوەستان؛ ئازادی بۆ کوردستان
 ئەی جاشی حەرامزادە، ڕەنجی کوردت بەبادا
 دیکتاتۆر ئەڕووخێنین، تۆڵەی ژینا ئەستێنین
 دایە مەگری بۆ ڕۆڵە، شەربێ بستێنین تۆڵە
 ئازادی خوێنی دەوێ، ڕۆڵەی نەترسی دەوێ
 کورد، بەلووچ، ئازەری؛ ئازادی، بەرابەری
 یاشاسین کوردستان، بژی ئازەربایجان

دروشمە فارسییەکان
 زن، زندگی، آزادی (ژن، ژیان، ئازادی)
 مرد، میهن، آبادی (پیاو، نیشتمان، ئاوایی)
 آزادی آزادی آزادی (ئازادی ئازادی ئازادی)
 مرگ بر دیکتاتور (مردن بۆ دیکتاتۆر)
 مرگ بر خامنه‌ای (مردن بۆ خامنەیی)
 ننگ ما، ننگ ما، رهبر الدنگ ما (نەنگی ئێمە، نەنگی ئێمە، ڕێبەری ئەلدەنگی ئێمە)
 توپ تانک فشفشه، آخوند باید گم بشه (تۆپ تانک فشفشە، ئاخووند دەبێ ون بێت)
 هیز تویی، هرزه تویی، زن آزاده منم (حیز تۆی، ناپاک تۆی، ژنی ئازاد منم)
 می‌جنگیم، می‌میریم، ایران رو پس میگیریم (شەڕ دەکەین دەمرین، ئێرانی وەردەگرینەوە)
 وای به روزی که مسلح شویم (وێی بەم ڕۆژەی کە ببینە چەکدار)
 خامنه‌ای حیا کن، مملکت رو رها کن (خامنەیی شەرم بکە، وڵاتی بەجێبھێڵە)
 خامنه‌ای ضحاک، می‌کِشیمت زیر خاک (خامنەییی زوحاک، دەتبەینە ژێری خاک)
 مجتبی بمیری، رهبری رو نبینی (موجتەبا بمری، ڕێبەری نەبینی)
 این آخرین پیامه، هدف خود نظامه (ئەمە ئاخرین پەیامە، ئامانج خوودی حکوومەتە)
 امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه (ئەمساڵ ساڵی خوێنە، سەید عەلی دەڕووخێت)
 می‌کشم می‌کشم، هرآنکه که خواهرم کشت (دەکوژم دەکوژم، ھەر ئەوەی کە خوشکمی کوشت)
 خامنه‌ای قاتله، حکومتش باطله (خامنەیی بکوژە، حکومەتەکەی پووچەڵە)
 از کردستان تا تهران، ستم علیه زنان (لە کوردستانەوە ھەتا تاران، ستەم لە دژی ژنان)
 از کردستان تا تهران، خونین تمام ایران (لە کوردستانەوە ھەتا تاران، خوێناوییە ھەموو ئێران)
 نه روسری نه توسری، آزادی و برابری (نە ڕووسەری نە تووسەری، ئازادی و یەکسانی)
 این همه سال جنایت، مرگ بر این ولایت (ئەم ھەموو ساڵە تاوانکردن، مردن بۆ ئەم ویلایەتە)
 ایرانی داد بزن، حقت رو فریاد بزن (ئێرانی دەنگ ھەڵێنە، بۆ مافت دەنگ ھەڵێنە)
 خامنه‌ای یزید شده، یزید روسفید شده (خامنەیی بووەتە یەزید، یەزید ڕووسپی بووە)
 ما همه مهسا هستیم، بجنگ تا بجنگیم (ئێمە ھەموومان مەھساین، شەڕ بکە ھەتا شەڕ بکەین)
 مهسا امینی، روحت شاد (مەھسا ئەمینی، ڕۆحت شاد)
 رضاشاه، روحت شاد (ڕەزا شا، ڕۆحت شاد)
 اگه با هم یکی نشیم، یکی یکی تموم می‌شیم (ئەگەر نەبین بە یەک، لەناو دەچین یەک بە یەک)
 جمهوری اسلامی، نمی‌خوایم نمی‌خوایم (کۆماری ئیسلامیمان، ناوێت ناوێت)
 ما از ایران نمی‌ریم، ایران رو پس می‌گیریم (ئێمە لە ئێران ناڕۆین، ئێرانی وەردەگرینەوە)
 کردستان کردستان، چشم و چراغ ایران (کوردستان کوردستان، چاو و چرای ئێران)
 بیکاری، بیگاری، حجاب زن اجباری (بێکاری، بێگاری، حیجابی ژن زۆرەملێ)
 ایرانی باغیرت، حمایت حمایت (ئێرانی بەغیرەت، پشتگیری پشتگیری)
 نترسید نترسید، ما همه باهم هستیم (مەترسن مەترسن، ئێمە ھەموومان لەگەڵ یەکین)
 فقر و فساد و بیداد، مرگ بر این استبداد (ھەژاری و گەندەڵی و نادادپەروەری، مردن بۆ ئەم ستەمکارییە)
 از کردستان تا تبریز، صبر ما گشته لبریز (لە کوردستانەوە ھەتا تەورێز، ئارامگرتنمان کۆتایی پێھاتووە)
 از کردستان تا تبریز، فقر و فساد و تبعیض (لە کوردستانەوە ھەتا تەورێز، ھەژاری و گەندەڵی و جیاوازی)
 مرگ بر ستمگر، چه شاه باشه چه رهبر (مردن بۆ ستەمکار، شا بێت یان ڕێبەر)
 با اینکه دوریم از وطن، پشت شماییم هموطن (بەوەیکە دوورین لە وڵات، لە پشت ئێوەین ھاونیشتمانی)

دروشمە ئازەربایجانییەکان
 آذربایجان اویاقدی، کوردستانا دایاقدی (ئازەربایجان ھۆشیارە، پاڵپشتی کوردستانە)
 آزادلیق، عدالت، میلی حوکومت (ئازادی، یەکسانی، حکوومەتی نیشتمانی)
 بیز اولمییە حاضیروخ، بابکین سربازیوخ (ئامادەین بمرین، سەربازی بابەکین)
 آذربایجان میلتی، چکممز بوو ذیلتی (گەلی ئازەربایجان، ئەو ستەمە قەبووڵ ناکات)
 نه شاه‌چیام نه شیخ‌چی، میللت‌چی‌ام میللت‌چی (نە لایەنگری شام نە شێخ، لایەنگری گەلم گەل)

تێبینییەکان

ئەمانەش ببینە 
 پێشێلکردنی مافی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران
 خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)
 خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)

سەرچاوەکان

بەستەرە دەرەکییەکان 

 
ژنانی کورد
خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢
مێژووی کۆماری ئیسلامی ئێران
عەلی خامنەیی