غوڵامڕەزا حەسەنی
غوڵامڕەزا حەسەنی (؛ ٢١ی تەمموزی ١٩٢٧ – ٢١ی ئایاری ٢٠١٨) پێشنوێژی ھەینی و یەکەم ئیمامی مزگەوتی جامیعی ورمێ لە دوای شۆڕشی ١٩٧٩ بوو. ئەو ھەروەھا نوێنەری ورمێ لە پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی لە خولی یەکەمدا و نوێنەری ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا بوو.

حەسەنی بە یەکێک لە کۆنەپەرستترین دەنگەکان لە ئێران و جیھانی ئیسلامی شیعە ناسراوە. ئەو بەھۆی ھەڵوێستە ئایینی و سیاسییە توندەکانی و دژایەتیکردنی خەلافەت و سوننە ناسراوە کە بانگەشەی لە وتەکانی ھەینیدا بۆ دەکردن و بەپێی زانیارییەکان ڕەخنەی زۆر کەسی لێکەوتووەتەوە. سەرکردە سوننەکان، چاکسازیخوازانی ئێرانی، پان تورکەکان، ڕێکخراوە چەپە توندڕەوەکان، ناسیۆنالیستە کوردە سوننەکان و ھەندێک لایەنی دیکە تۆمەتبار کراوە. ھەروەھا ئەو زۆر جاران وەکوو کەسێکی دژە مەسیحی، دژە سوننە و دژە کورد دەناسرێت و دەگوترێت کە ڕۆڵی سەرەکی لە کۆمەڵکوژیی قاڕنێدا ھەبووە. لە دوای شۆڕشی ١٩٧٩ لە ئێران، سەرکردایەتیی میلیشیای جەوانمەردان لە شەڕی دژی کورد دەکات و ناوی لەگەڵ تاوانبارانی کۆمەڵکوژیی قاڕنێ تێکەڵاوە. دوای ئەوەی ھەوڵێکی تیرۆرکردنی حەسەنی لە ساڵی ١٩٨١ سەرنەکەوت، بە فڕۆکە بۆ چارەسەرکردن ڕەوانەی ئیرلەند کرا. حەسەنی لە ساڵی ١٩٨٣، دەسەڵاتداران لە حەشارگەی کوڕەکەی بەناوی ڕەشید، کە ئەندامی ڕێکخراوەی چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران بوو ئاگادار دەکاتەوە، کە دواتر بە ڕەزامەندی حەسەنی بە تەقەکردن لە سێدارە درا. لە قسەکانی حەسەنی بە ڕۆژنامەنووسێکی ئەمریکی دەڵێت؛ «ئیبراھیم کوڕەکەی نەکردە قوربانی، بەڵام من کردم، ئەمڕۆش پەشیمان نیم».

لە ساڵی ٢٠٠١، بابەتگەلێک لە میدیاکانی زمانی ئینگلیزیدا سەبارەت بە وتاری ھەینی دەرکەوتن کە حەسەنی خاوەندارێتی و ڕاگرتنی سەگی بچووکی وەک کارێکی نائیسلامی ئیدانە کرد. نیویۆرک تایمز لە ڕایگەیاند کە حەسەنی دەڵێت: «سپاسی پۆلیس و دادوەرە بەڕێزەکان و ھەموو ئەو کەسانە دەکەم کە کاریان کردووە بۆ دەستگیرکردنی سەگدۆستان و دەستبەسەرداگرتنی سەگە لاق کورتەکان لەم شارەدا»، دوای چەند ساڵێک لە تاران سەرکوتکردنی سەگ و خاوەن سەگەکان دەستیپێکرد. ھەروەھا لە زاری ناوبراوەوە ھاتووە کە «ئەو ژنانەی ڕێز لە حیجاب و مێردەکانیان ناگرن شایەنی مردنن. ئەم ژنانە و مێردەکانیان و باوکیان دەبێت بمرن».

لە ساڵی ٢٠١١، میدالیای ئازایەتیی لەلایەن سەرۆک کۆمار مەحموود ئەحمەدینەژاد پێبەخشرا، کە یەکێک لە گرنگترین میدالیا فەرمییەکانە کە لە ئێراندا بەخشراوە. دەگوترێت ئەو میدالیایە بەھۆی خۆڕاگری لە دژی حکوومەتی پەھلەوی لە پێش شۆڕشی ١٩٧٩، دژایەتیی بەرامبەر ئۆپۆزسیۆنی کوردی لە ساڵانی یەکەمی دوای شۆڕش و بەشداریکردنی لە شەڕی ئێران و عێراقدا پێبەخشرا. لە شوباتی ٢٠١٤، وەکوو نوێنەری عەلی خامنەیی بەھۆی زۆربوونی تەمەن و نەخۆشی لە پۆستەکەی دوورخرایەوە.

ھەتا کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٤، حەسەنی خاوەنی دوو ژنی زیندوو بوو. ئەو خاوەنی حەوت کوڕ و چوار کچ بوو. غوڵامڕەزا حەسەنی لە ٢١ی ئایاری ٢٠١٨ لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا بەھۆی تەشەنای گورچیلە کۆچی دواییی کرد.

منداڵەکانی حەسەنی بوونەتە کەسایەتی ناسراو لە بوارە جیاجیاکاندا بە بیروڕای سیاسیی دژبەیەکەوە. لەم ساڵانەدا نەوە کچەکەی، ئانا دایمۆند بەھۆی چالاکی مافەکانی مرۆڤ لە شانشینی یەکگرتوو لە دوای بەبێ تاوان دادگاییکردن، زیندانیکردن و ئازادکردنی لەلایەن حکوومەتی ئێران ناوبانگی دەرکرد.

سەرچاوەکان

بەستەرە دەرەکییەکان 

لەدایکبووانی ١٩٢٧
لەدایکبووانی ٢٠١٨
خەڵکی ورمێ
مردووانی ٢٠١٨