پەیمانامەی کۆمەڵکوژی
لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٤٨ دا پەیمانامەی ڕێگریکردن و سزای تاوانی کۆمەڵکوژی لەلایەن (ئەنجومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان - United Nations General Assembly )ەوە بەشێوەیەکی کۆدەنگی پەسەندکرا بە (یاسای ٢٦٠ ی ئەنجومەنی گشتی) ناسێنرا و ڕێکەوتنامەکە لە ڕێکەوتی ١٢ ی کانوونی دووەمی ١٩٥١ دا چووە بواری جێبەجێکردنەوە. ڕێکەوتنامەکە هەڵدەستێت بە پێناسەکردنی کردەی کۆمەڵکوژی بەشێوەیەکی یاسایی. ڕێنمایی هەموو وڵاتانی بەژدار کراوە کد هەستن بە ڕێگریکردن و سزادانی کردەکانی کۆمەڵکوژی لە کاتی جەنگ و ئاشتی دا. دوای تێپەڕینی ٤٠ ساڵی تەواو بەسەر دامەزراندنی پەیمانامەکەدا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٨٨ هەستا بە واژۆکردنی ئەویش بە مەرجی دانانی چەند مەرجێك کە ڕێگر دەبن لە سزادانی ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەگەر تۆمەتبار کرا بە ئەنجامدانی کۆمەڵکوژی. هەتا تەمموزی ٢٠١٩، ١٥٢ وڵات دانیانناوە بە ڕێکەوتنامەکەدا.

پێناسەی کۆمەڵکوژی لە پەیمانامەکەدا 
بەندی ژمارە ٢ لە ڕێکەوتنامەکەدا بەم شێوەیە پێناسەی کۆمەڵکوژی دەکات:

هەر یەکێك لەم کردانە ئەنجام بدرێت بە مەبەستی لەناوبردنی تەواوی یان بەشێکی کۆمەڵە نەتەوەیی، نەژادیی، ڕەگەزی یان ئایینییەکان. وك:

 کوشتنی ئەندامی کۆمەڵەکە.
 زیان پێ گەیاندنی جەستەیی یان دەروونی ئەندامانی کۆمەڵەکە.
 سەپاندنی ئەو ڕێکارانەی مەبەست لێیان ڕێگریکردنی لەدایکبوون و وەچە خستنەوەیە لەناو کۆمەڵەکەدا.
 گواستنەوەی زۆرەملێیانەی منداڵانی کۆمەڵەیەك بۆ کۆمەڵەیەکی دیکە.

بەندی ژمارە ٣ لە ڕێکەوتنامەکەدا هەڵدەستێت بە پێناسەکردنی ئەو تاوانانەی دەکرێت سزابدرێن بەپێی پەیمانامەکە:

 کۆمەڵکوژی.
 ده‌سیسه‌ و نەخشەی نهێنی بۆ ئەنجامدانی کۆمەڵکوژی.
 هاندانی ڕاستەوخۆ و کۆمەڵگە بۆ ئەنجامدانی کۆمەڵکوژی.
 هەوڵ بۆ ئەنجامدانی کۆمەڵکوژی.
 هاوبەش بوون لە کردەی کۆمەڵکوژی دا.

پەیمانامەکە پەسەندکرا مەبەستی قەدەغەکردنی کردە هاوشێوە و لێکچووەکانی کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان و هۆلۆکۆست. لە یەکەمین ڕەشنووسی پەیمانامەکەدا کوشتنی سیاسیش بوونی هەبوو بەڵام یەکێتی سۆڤییەت لەگەڵ چەند وڵاتێکی دیکەدا هاوڕا نەبوون و لە کۆتایی دا بەندەکە لابرا تێیدا.

سەرپێچییەکانی پەیمانامەکە 
لە ساڵی ١٩٨٨ دا دوابەدوای هەڵمەتی هێرشی چەکە کیمیاییەکان و کۆمەڵکوژیی کوردەکان لە باکوری عێراق، پرۆژە یاسایایەك پێشکەش بە (بارەگای نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان - United States House of Representatives ) کرا بە ناونیشانی (ڕێگریکردن لە کردەی کۆمەڵکوژی) بەڵام ڕەشنووسەکە ڕەتکرایەوە و پەسەند نەکرا بە هۆکاری بەکارهێنانی "چەمکی نەشیاو". ڕۆشنبیرە نوێیەکان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان پێیان وایە "هەڵمەتی ئەنفال" کردەیەکی کۆمەڵکوژی بووە کە لە جەنگی ئێران-عێراق دا ڕوویداوە و بۆتە هۆی کوشتنی هەزاران هاوڵاتی بەڕەچەڵەك کورد. لەسەر ئاستی جیهان سەدام حسێن لەگەڵ چەند هاوبەش و یاریدەدەرێكی دا بە تاوانی کۆمەڵکوژی و جینۆساید تۆمەتبار دەکرێن.

ڕواندا 
بۆ یەکەمین جار کە یاسای ساڵی ١٩٤٨ جێبەجێکرا بریتیی بوو لە ڕێکەوتی ٢ی ئەیلوولی ١٩٩٨ کاتێك (دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بۆ ڕواندا - International Criminal Tribunal for Rwanda) هەستا بە سزادانی (جان پاوڵ ئاکەڤیزۆ) بە نۆ بڕیاری تاوانی کۆمەڵکوژی کە پارێزگاری پێشووتریی شارێکی بچووكی وڵاتی ڕواندا بوو و دوای دوو رۆژ (جان کامباندا) کە سەرۆك وەزیرانی ڕواندا بوو یەکەمین سەرۆکی حکومەت بوو کە بە کۆمەڵکوژی تاوانبار کرا.

ویلایەتە یەکگرتووەکان 
لە دوای پەسەندکردنی ڕێکەوتنەکە و چوونە بواری جێبەجێکردنەوە یەکێك لە یەکەمین تۆمەتەکانی کۆمەڵکوژی کە پێشکەش بە نەتەوە یەکگرتووەکان بکرێت بریتیی بوو لە داوایەك لە دژی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەربارەی شێواز و چۆنیەتی مامەڵە کردن لەگەڵ ئەمریکییە ڕەشپێستەکان دا. (ئەنجومەنی مافە مەدەنییەکان) هەستا بە دانانی سکاڵانامەیەکی ٢٣٧ لاپەڕەیی و ئاماژەی بەوە دەدا کە لە ساڵی ١٩٤٥ بەدواوە، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەرپرسیارە لە سەدەها گیانلەدەستدانی ناڕەوا و چەندین پێشێلکاریی کۆمەڵکوژی. ئەم سکاڵانامەیە لەلایەن چەند سەرکردەیەکەی کۆمەڵەی ڕەشپێستەکانەوە پێشکەشکرا کە ئەوانیش ئەمانە بوون (ویڵیام  پاترسن، پاوڵ رۆبسن و و.آ.ب دوبۆیس).

سەرچاوەکان 

جینۆساید
پەیماننامەکانی جەزائیر
پەیماننامەکانی ئەندۆرا
پەیماننامەکانی ئانتیگوا و باربوودا
پەیماننامەکانی ئارجەنتین
پەیماننامەکانی ئەرمەنستان
پەیماننامەکانی ئۆسترالیا
پەیماننامەکانی نەمسا
پەیماننامەکانی ئازەربایجان
پەیماننامەکانی بەحرەین
پەیماننامەکانی بەنگلادێش
پەیماننامەکانی باربادۆس
پەیماننامەکانی بەلجیکا
پەیماننامەکانی بەلیز
پەیماننامەکانی بۆلیڤیا
پەیماننامەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
پەیماننامەکانی بورکینافاسۆ
پەیماننامەکانی بوروندی
پەیماننامەکانی کەنەدا
پەیماننامەکانی کەیپڤەرد
پەیماننامەکانی چیلی
پەیماننامەکانی کۆلۆمبیا
پەیماننامەکانی کۆستاریکا
پەیماننامەکانی کرواتیا
پەیماننامەکانی کووبا
پەیماننامەکانی قوبرس
پەیماننامەکانی چێکۆسلۆڤاکیا
پەیماننامەکانی دانمارک
پەیماننامەکانی دۆمینیکا
پەیماننامەکانی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات
پەیماننامەکانی ئێکوادۆر
پەیماننامەکانی ئێلسالڤادۆر
پەیماننامەکانی ئەستۆنیا
پەیماننامەکانی فیجی
پەیماننامەکانی فینلاند
پەیماننامەکانی گابۆن
پەیماننامەکانی گورجستان
پەیماننامەکانی گانا
پەیماننامەکانی گواتیمالا
پەیماننامەکانی گینێ
پەیماننامەکانی گینێ بیساو
پەیماننامەکانی ھایتی
پەیماننامەکانی ھۆندووراس
پەیماننامەکانی ئایسلەند
پەیماننامەکانی ھیندستان
پەیماننامەکانی ئیرلەند
پەیماننامەکانی ئیسرائیل
پەیماننامەکانی ئیتالیا
پەیماننامەکانی کۆتدیڤوار
پەیماننامەکانی جامایکا
پەیماننامەکانی ئوردن
پەیماننامەکانی کازاخستان
پەیماننامەکانی کووەیت
پەیماننامەکانی قرغیزستان
پەیماننامەکانی لاتڤیا
پەیماننامەکانی لوبنان
پەیماننامەکانی لیسۆتۆ
پەیماننامەکانی لیبێریا
پەیماننامەکانی لیختنشتاین
پەیماننامەکانی لیتوانیا
پەیماننامەکانی لوکسەمبورگ
پەیماننامەکانی مالیزیا
پەیماننامەکانی مالی
پەیماننامەکانی مۆریس
پەیماننامەکانی مەکسیک
پەیماننامەکانی مۆلدۆڤا
پەیماننامەکانی مۆناکۆ
پەیماننامەکانی مۆنتینیگرۆ
پەیماننامەکانی مەغریب
پەیماننامەکانی میانمار
پەیماننامەکانی نامیبیا
پەیماننامەکانی نیپال
پەیماننامەکانی نیوزیلاند
پەیماننامەکانی نیکاراگوا
پەیماننامەکانی کۆریای باکوور
پەیماننامەکانی نۆرویژ
پەیماننامەکانی پاکستان
پەیماننامەکانی پەنەما
پەیماننامەکانی پاپوا گینێی نوێ
پەیماننامەکانی پاراگوای
پەیماننامەکانی پێروو
پەیماننامەکانی پورتوگال
پەیماننامەکانی ڕواندا
پەیماننامەکانی سەینت ڤینسەنت و گرینادینز
پەیماننامەکانی عەرەبستانی سعوودی
پەیماننامەکانی سێنیگال
پەیماننامەکانی سربیا و مۆنتینیگرۆ
پەیماننامەکانی سیشێل
پەیماننامەکانی سینگاپور
پەیماننامەکانی سلۆڤاکیا
پەیماننامەکانی سلۆڤێنیا
پەیماننامەکانی ئەفریقای باشوور
پەیماننامەکانی کۆریای باشوور
پەیماننامەکانی سوید
پەیماننامەکانی سویس
پەیماننامەکانی تۆگۆ
پەیماننامەکانی تۆنگا
پەیماننامەکانی ترینیداد و تۆباگۆ
پەیماننامەکانی توونس
پەیماننامەکانی تورکیا
پەیماننامەکانی ئووگاندا
پەیماننامەکانی ئوروگوای
پەیماننامەکانی ئۆزبەکستان
پەیماننامەکانی ڤیێتنام
پەیماننامەکانی یووگۆسلاڤیا
پەیماننامەکانی زیمبابوی
پەیماننامەکانی بەھاما
پەیماننامەکانی دوورگەکانی قەمەر
پەیماننامەکانی کۆماری چیک
پەیماننامەکانی گامبیا
پەیماننامەکانی مالدیڤ
پەیماننامەکانی ھۆڵەندا
پەیماننامەکانی فلیپین
پەیماننامەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
پەیماننامەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پەیماننامەکانی شانشینی یەکگرتوو
پەیماننامەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان