وزەی تاریک
لە گەردوونناسیدا، وزەی تاریک () فۆرمێکی نەناسراوی وزەیە کە بەشێوەیەکی گریمانەیی ھەموو گەردوون دەگرێتەوە و فراوانبوونی گەردوون خێراتر دەکات.  بە بڕوای زانایان، وزەی تاریک پەسەندترین گریمانەیە بۆ لێکدانەوەی کشانی گەردوون. لە ستاندارد مۆدێلی گەردوونناسیدا، بەپێی ھاوتای بارستە و وزەی ئانیشتاین،گەردوون لە نزیکەی 26.8% ماددە تاریک، ٦٨٫٣٪ وزەی تاریک (٩٥٫١٪ بە یەکەوە) و 4.9% ماددە ئاسایی پێکدێت.      
.

بەگشتی وزەی تاریک نزیکەی لەسەدا حەفتای گەردوون پێکدەھێنێت و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ ڕێژەیی گشتی ئەنیشتاین ھەیە و ڕۆڵی ئەویش دروستکردنی ھێزی کێشکردنی بەرپەرچدانەوەیە بە خێراکردنی ئەرێنی. مانای کێشکردنی ڕەتکەرەوە لەگەڵ خێراکردنی ئەرێنی ئەوەیە کە ئەم وزەیە تەنەکان پاڵ دەنێتە دوور و ھێزەکەی بە تێپەڕبوونی کات زیاد دەکات. 

ئەم وزەیە جگە لەلێکچوونی ناوەکی لەگەڵ ماددە تاریکەکان، پەیوەندی بەوەوە ھەیە. ماددە تاریکەکان ھێزی کێشکردنی گەردوونیان زیاد دەکات، بەڵام وزەی تاریک بەرپەرچی ئەم ھێزە دەداتەوە. زۆر شت ھەیە کە دەبێت بیر لە سروشتی وزەی تاریک بکرێتەوە.  بەڵگەکان بۆ وزەی تاریک ناڕاستەوخۆن بەڵام لە سێ سەرچاوەی سەربەخۆوە دێن: 

پێوانەکانی مەودا و پەیوەندییان بە سووربوونەوە، کە دەڵێت گەردوون لە نیوەی کۆتایی تەمەنیدا زیاتر فراوان بووە.

سەرچاوەکان 

گەردوونناسی فیزیایی
ووزە (فیزیا)
چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا