حەوت دەڤەرە کۆنەکە
لەکاتی کۆندا ھەموو جیھان دابەش کرابوو بۆ حەوت ھەرێم، ئەم حەوت ھەرێمە بەپێی ژینگە و بارودۆخی مرۆیی ناوچەکان پۆڵێن کرابوون بەپێی زانستی ئەوسای مرۆڤ، ئەم حەوت دەڤەرە دێرینە لەدواتردا بوو بە بنەمایەک لەزانستی جوگرافیای ھاوچەرخدا.

زانایانی سەرەتایی پێیان وابوو کە سەرجەم دەڤەرەکانی زەوی حەوت ناوچەن کە بۆ ھەر ناوچەیەک بازنەیەکیان دروست کردووە و وەک نەخشەیەکی گشتی جیھان تێیان ڕوانیوە ئەم حەوت بازنەیە بریتین لە ھیندستان و بابل و چین و تەتەرستان (تورک و مەغۆڵ) و شام و میسر و ڕۆم.

ڕێکخستنی کات 

بەڵتمیوس پێرستێکی ئامادەکردبوو کە ھاوتەریب لەگەڵ ھێڵی کەمەرەیی زەوی دەستی پێدەکرد بەرەو باکوور بەو شێوەیە کە درێژترین ڕۆژ (چلەی ھاوین) بە دوازدە کاتژمێر دانابوو تاوەکو بەرەو باکوور دەڕۆیشت درێژی ڕۆژ دوو کاتژمێری زیاد دەکرد تا دەگەیشتە بیست و چوار کاتژمێر. بەڵام بۆ گونجاندنی لەگەڵ خشتە جوگرافییەکانی، بپتۆڵمیوس ئەم پێرستەی کەم دەکاتەوە بۆ یازدە کاتژمێر و دابەشکردنی ڕووبەری نێوان ناوچەکانی ھێڵی کەمەرەیی بۆ باشوور کەمتر دەکاتەوە بۆ کەمتر لە ١٧ کاتژمێر لە ھەرە بەشی خوارەوەی جیھان.
سیستەمی حەوت دەڤەرەکەی بتلمیوس لە بنەڕەتدا لە ئەستێرەناسی عەرەبی - فارسی و لەلایەن نووسەرانی وەک ئەلبیرونی و ئیدریسی وەرگرتبوو بەڵام لەسەدەکانی ناوەڕاست لەلایەن ئەورووپییەکانەوە پەرەی زیاتری پێدرا.

دابەشکارییە دێرینەکان 
ئەم خشتەیەی خوارەوە پێرستی دابەشکارییە جوگرافییەکانی بەتلیمۆس نیشان دەدات کە چۆن بە گوێرەی ھەڵکەوتنیان بە بەراورد بە ھێڵی کەمەرەیی و کاتی ڕۆژ و شەو ڕونی کردووەتەوە، ئەوانەی لەناو کەوانە نووسراون شوێنی ئێستای جوگرافیای ھاوچەرخن:

سەرچاوەکان 

جوگرافیای یۆنانی کۆن
جوگرافیای فیزیکی