پارتی دیموکراسی (تورکیا)
پارتی دیموکراسی (    , DEP, Kurmanji : Partiya Demokrasiyê) پارتێکی سیاسی لایەنگری کورد بوو لە تورکیا کە لە ٧ی ئایاری ١٩٩٣ دامەزرا. دوای ساڵێک لە دامەزراندنی، چالاکییەکانی پارتەکە قەدەغەکرا. یاشار کایا، هاتیپ دیجلە و لەیلا زانا لە سەرکردەکانی ئەو پارتە بوون.

مێژوو 
ئەحمەد تورک ، سەرۆکی پێشووی پارتی ڕەنجی گەل (هەپە) و زۆربەی پەرلەمانتارانی پێشووی ئەو پارتە دوای یەکەمین کۆنگرەی حیزب لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٩٣ پەیوەندییان بەو پارتەوە کرد. وەک یەکەم سەرۆکی حزب یاشار کایا هەڵبژێردرا. پارتەکە بڕیاریدا هەڵمەتێکی ئاشتی دەستپێبکات کە تیشکی خستە سەر ململانێی کورد و تورکیا، کە لە ٢ی ئاب تا ١ی ئەیلولی ١٩٩٣ بەڕێوەچوو. ئەم هەڵمەتە لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکیاوە قەدەغە کرا و ئەو بۆنانەی کە لە ئامەد و باتمان ڕێکخستنیان بۆ دانرابوو هەڵوەشێنرانەوە.  وە لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٩٣ کایا بەهۆی بەشداریکردنی لە بۆنەی گشتی لە ئەڵمانیا و هەروەها کۆنگرەی پارتی دیموکراتی کوردستان لە باشووری کوردستان دەستگیرکرا. لە ٨ی کانوونی دووەمی هەمان ساڵدا ئازاد کرا و کایا بەرەو ئەڵمانیا کۆچی کرد. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣  هاتیپ دیجلە وەک سەرۆکی نوێ هەڵبژێردرا.  دیجلە لایەنگرێکی ناسراوی پارتی کرێکارانی کوردستان بوو و داوای دەکرد وەک پارتێکی سیاسی کێبڕکێی لەسەر بکرێت نەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی.  پارتەکە لەسەر پرسی پەکەکە دابەش بوو و دوو فراکسیۆن - میانڕەو و ڕادیکاڵ - دەرکەوتن. بەهۆی پاڵپشتی لە مافەکانی کورد ئەندامانی هەپە و پارتی دیموکراتی کوردستان کەوتنە بەر هێرشی بەرفراوان.

هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی ساڵی ١٩٩٤ 
لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ بۆ ١٩٩٤ زیاتر لە ٥٠ ئەندامی ئەو ڕێکخراوە کوژراون.  لە ئەنجامدا پارتەکە بڕیاریدا لە هەڵبژاردنی شارەوانییەکان بکشێتەوە کە بڕیار بوو لە ٢٧ی ئازاری ١٩٩٤ ئەنجام بدرێت حزبەکە بۆ ئەو بڕیارەی ئەوا پاساوی قوربانییەکانی هێنایەوە.

قەدەغەکردن 
لە ٢ی ئازاری ١٩٩٤ پەرلەمانی تورکیا پارێزبەندی دوو جێگرەکەی لە پارتی دیموکراسی هەڵگرت و ئۆرهان دۆغان و هاتیپ دیجلە دەستبەسەر کران. لە ٢ی نیسانی ١٩٩٤ هێرشێکی کوشندە بۆ سەر بازاڕ لە ئەستەنبوڵ ڕوویدا کە پەکەکە نەیگرتە ئەستۆی خۆی. بەڵام حکوومەتی تورکیا پەکەکەی وەک تاوانباری ئەو ڕووداوە لەقەڵمەدا.  لە کاردانەوەی ئەو هێرشەدا، تانسو چیلەر سەرۆکوەزیرانی تورکیا پارتی دیموکراسی تەنها بەرگێک بۆ پەکەکە زانی و داوای کۆتایی هێنان بە ئامادەبوونی پەکەکە لە پەرلەمانی تورکیا کرد. تا ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٤ شەش ئەندامی حیزب زیندانی کران و حیزب قەدەغە کرا. 

لە ٨ی ئابی ١٩٩٤ جێگرەکان ئۆرهان دۆغان، لەیلا زانا، سەلیم سەداک و هاتیپ دیجلە بە ١٥ ساڵ زیندانیکردن سزادران. ئەوان لە حوزەیرانی ٢٠٠٩ دوای بڕیارێکی دادگای تێهەڵچوونەوەی تورکیا ئازاد کران، ئەمەش دوای ئەوەی تورکیا هەندێک فشاری لە پەرلەمانی ئەوروپا تووشی بوو، داوای ئازادکردنیان کرد و زیندانیکردنەکەیان ئیدانە کرد.

دوای پارتی دیموکراتی گەلان (HADEP) کە لە ئایاری ساڵی ١٩٩٤ دامەزرا.

لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢ دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا هەڵوەشاندنەوەی DEPی بە پێچەوانەی مادەی ١١ی ڕێککەوتننامەی ئەوروپی بۆ مافەکانی مرۆڤ (ئازادی ڕێکخراوەکان) زانی و بڕیاریدا تورکیا ٢٠٠.٠٠٠ یۆرۆ سزا بدات و ئەو بڕەش دەدرێتە ئەندامانی پارتەکە.

سەرچاوەکان