سکۆتلاند
سکۆتلەندا (بە ئینگلیزی:Scots: Scotland, Scottish Gaelic: Alba) وڵاتێکە کە بەشێکە لە شانشینی یەکگرتوو. سێ دوورگەی باکووری بەریتانیا دەگرێتەوە، ڕوبەڕوی خاکی سکۆتلەندا ٩٦ میل (١٥٤ کیلۆمەتر) لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئینگلتەرا و بە پێچەوانەوە لە باکوورەوە بە زەریای ئەتڵەسی دەورە دراوە و… لە ڕۆژاوا، دەریای باکوور لە باکووری ڕۆژھەڵات و دەریای ئێرلەندا لە باشوور. ھەروەھا زیاتر لە ٧٩٠ دوورگەی تێدایە، بە شێوەیەکی بنەڕەتی لە دوورگەکانی ھێبریدس و دوورگەکانی باکوور. زۆربەی دانیشتووان، لەنێویاندا پایتەختی ئیدنبرە، لە پشتێنەی ناوەڕاستدا چڕبوونەتەوە- دەشتی نێوان بەرزایییەکانی سکۆتلەندا و بەرزایییەکانی باشوور- لە ناوچە نزمەکانی سکۆتلەندا.

سکۆتلەندا بەسەر ٣٢ بەشی لاوەکی کارگێڕی یان دەسەڵاتی ناوخۆییدا دابەشکراوە، کە بە ناوچەی ئەنجومەن ناسراون. شاری گلاسکۆ گەورەترین ڕووبەری ئەنجومەنەکانە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە، ھایلاند گەورەترین ڕووبەرە لە ڕووی ڕووبەرەوە. دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەری سنووردار، کە پرسەکانی وەک پەروەردە، خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان و ڕێگاوبان و گواستنەوە دەگرێتەوە، لە حکوومەتی سکۆتلەندا دەدرێتە ھەر بەشێکی لاوەکی سکۆتلەندا دووەم گەورەترین وڵاتە لە بەریتانیا، و لە ساڵی ٢٠١٢دا ٨٫٣٪ ی دانیشتووانەکەی پێکھێناوە.

شانشینی سکۆتلەندا لە سەدەی نۆیەمدا وەک دەوڵەتێکی سەروەری سەربەخۆ سەریھەڵدا و تا ساڵی ١٧٠٧ بەردەوام بوو لە بوونی، بە میرات لە ساڵی ١٦٠٣ جەیمس شەشەمی سکۆتلەندا بوو بە پاشای ئینگلتەرا و ئێرلەندا، بەم شێوەیە یەکێتییەکی شەخسی سێ شانشینییەکەی پێکھێنا. دواتر سکۆتلەندا لە یەکەمی ئایاری ١٧٠٧دا لەگەڵ شانشینی ئینگلتەرا چووە ناو یەکێتییەکی سیاسییەوە بۆ دروستکردنی شانشینی نوێی بەریتانیا. ھەروەھا یەکێتییەکە پەرلەمانی بەریتانیای دروست کرد، کە جێگەی پەرلەمانی سکۆتلەندا و ھەم پەرلەمانی ئینگلتەرا گرتەوە. لە ساڵی ١٨٠١ شانشینی بەریتانیا لەگەڵ شانشینی ئێرلەندا چووە ناو یەکێتییەکی سیاسییەوە بۆ دروستکردنی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا و ئێرلەندا (لە ساڵی ١٩٢٢، دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا لە بەریتانیا جیابووەوە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە بە فەرمی ناوی ئەمی دووەمیان بگۆڕدرێت بۆ... شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا و ئێرلەندای باکوور لە ساڵی ١٩٢٧)لە سکۆتلەندا، پاشایەتی شانشینی یەکگرتوو بەردەوام بووە لە بەکارھێنانی چەندین شێواز و نازناو و ھێمای شاھانەی دیکەی دەوڵەتداری تایبەت بە شانشینی پێش یەکێتی سکۆتلەندا. ھەروەھا سیستەمی یاسایی لە ناو سکۆتلەندا جیا بووەتەوە لە سیستەمی ئینگلتەرا و وێڵز و ئێرلەندای باکوور؛ سکۆتلەندا دەسەڵاتێکی جیاوازی لە ھەردوو یاسای گشتی و تایبەتدا پێکدەھێنێت. بەردەوامی بوونی دامەزراوە یاسایی، پەروەردەیی، ئایینی و دامەزراوەکانی دیکە کە جیاوازن لەوانەی لە پاشماوەی بەریتانیادا ھەن، ھەموویان بەشدارییان کردووە لە بەردەوامبوونی کولتوور و ناسنامەی نەتەوەیی سکۆتلەندا لە دوای یەکخستنی یەکێتی لەگەڵ ئینگلتەرا لە ساڵی ١٧٠٧ەوە. لە بەکارھێنانی چەندین شێواز و نازناو و ھێمای شاھانەی دیکەی دەوڵەتداری تایبەت بە شانشینی پێش یەکێتی سکۆتلەندا. ھەروەھا سیستەمی یاسایی لە ناو سکۆتلەندا جیا بووەتەوە لە سیستەمی ئینگلتەرا و وێڵز و ئێرلەندای باکوور؛ سکۆتلەندا دەسەڵاتێکی جیاوازی لە ھەردوو یاسای گشتی و تایبەتدا پێکدەھێنێت. بەردەوامی بوونی دامەزراوە یاسایی، پەروەردەیی، ئایینی و دامەزراوەکانی دیکە کە جیاوازن لەوانەی لە پاشماوەی بەریتانیادا ھەن، ھەموویان بەشدارییان کردووە لە بەردەوامبوونی کولتوور و ناسنامەی نەتەوەیی سکۆتلەندا لە دوای یەکخستنی یەکێتی لەگەڵ ئینگلتەرا لە ساڵی ١٧٠٧ەوە. لە ساڵی ١٩٩٩ پەرلەمانێکی سکۆتلەندا دووبارە دامەزرایەوە، لە شێوەی دەسەڵاتێکی یاسادانانی یەک پەرلەمانی وەرگیراو کە لە ١٢٩ ئەندام پێکھاتبوو، دەسەڵاتی بەسەر زۆرێک لە بوارەکانی سیاسەتی ناوخۆییدا ھەبوو. سەرۆکی حکوومەتی سکۆتلەندا یەکەم وەزیری سکۆتلەندایە کە لەلایەن جێگری یەکەمی وەزیری سکۆتلەندا پشتگیری دەکرێت. سکۆتلەندا لە پەرلەمانی بەریتانیا نوێنەرایەتی ٥٩ پەرلەمانتاری ھەیە. ھەروەھا ئەندامی ئەنجومەنی بەریتانیا-ئێرلەندایە، پێنج ئەندامی پەرلەمانی سکۆتلەندا دەنێرێت بۆ ئەنجومەنی پەرلەمانی بەریتانیا-ئێرلەندا، ھەروەھا بەشێکە لە لیژنەی وەزاری ھاوبەش، کە لەلایەن یەکەم وەزیرەوە نوێنەرایەتی دەکرێت.

سەرچاوەکان 
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Scotland

ویکیپیدیای ئینگلیزیوە وەرگیراوە 

وڵاتە دوورگەییەکان
ئەورووپای باکووری
سکۆتلاند
وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
بریتانیای مەزن
ئەورووپای ڕۆژاوا
شانشینی یەکگرتوو