مەمک
مەمک(بۆ مرۆڤ) ، گوان(بۆ ئاژەڵ)، بە بەرزایی سەر سنگی شیردەرەکان (گوانداران) ئەوترێ کە ئەرکی سەرەکی سازدان و دەردانی شیرە . لە ئاژەڵ و مرۆڤیشدا لە ناوچەی سەرووی گەدەدایە. مەمک لە خۆگری لووی شیردەرە کە ژمارەیەکی زۆری لە خۆگرتووە و ئەرکیان درووستکردنی شیرە تا کوو لە رێی گۆی مەمکەوە شیرەکە لە لایەن مناڵەوە بمژرێ.
پیاوانیش مەمکیان هەیە بەڵام توانایی سازکردنی شیریان نیە.

زاراوەناسی 
بەکارهێنانی وشەی سینگ بە جێی مەمک لە کوردیدا باوە ، زۆرجار لەبەر شەرم کردن لە کەسانی غەوارە یان شوێنە گشتیەکان بە جێی مەمک ئەوترێ سنگ، بەڵام  لە ئەدەبیات و کلتووری کۆنی کوردیدا زۆر جار  وشەی سنگ بەکار هاتووە وەک :(سنگی یار).

لە زمانی کوردیدا چەندین و چەند وشەمان بۆ مەمک هەیە: 

 بۆ مرۆڤ: مەمک، مەمگ، مەمکە، مەم، مەمە، مەمڵ، مەمڵە، چی چی، چیچە، چچک
 بۆ ئاژەڵ: گوان، گوانێ، گوهانی

توێکاری مەمک

ھۆرمۆن 
ئەو ئافرەتانەی ڕێژەیەکی بەرز لە ھۆرمۆنی تێستۆستیرۆنیان ھەیە، لەوانەیە سایزی مەمکیان بچووکتر ببێت لەوانەی ھۆرمۆنەکەیان کەمتر ھەیە

پەراوێزەکان

سەرچاوەکان 
 (ویکیپێدیای فارسی|http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86)
 (فەرهەنگی فارسی-کوردی(ناوەندی)، ماجد مەردخ رۆحانی،دانشگاه کردستان، سننج- چاپ اول ١٣٨٨)
 (هەنبانەبۆرینە، فەرهەنگی کوردی-کوردی-فارسی، عەبولڕحمان شەرەفکەندی (هەژار)،سروش، تاران -چاپی پێنجەم ١٣٨٥ی هەتاوی)
 (فەرهەنگی پزیشکی، ئینگلیزی-عەرەبی-کوردی، کارینا، سلێمانی ٢٠١٠ -٢٠١١)
 (فەرهەنگی پزیشکی دەوەن، ئینگلیزی-عەرەبی -کوردی، (بەرگی یەکەم)، د.جەمال رەشید فەرەج، چاپخانەی حاجی هاشم- هەولێر ٢٠١٠ )
 (فەرهەنگی پەزیشکی،ئینگلیزی-عەرەبی -کوردی، د.ئەوڕەحمان عەبدوڵڵا، چاپخانەی ئاراس-هەولێر، چاپی دووهەم ٢٠٠٩ )
 (https://web.archive.org/web/20120411000951/http://www.pezeshkan.org/?p=23337)

شیردان
مەمک