حەوا
حەوا (بە عیبری: חַוָּה بە مانای زیندوو یان ژیان) بە پێی نووسراوە سامییەکان. یەکەم ژن و دووەم مرۆڤی بەدی ھاتوو بە دەستی خواوەندە. ئادەم ھاوسەری ئەوە.

لە ریوایەتەکانی تەورات و تەلمود خودا ئەوی لە پەراسووی ئادەم وە دی ھێنا. بە پێی پەیمانی کۆن؛ لەبەرئەوەی حەوا یەکەم جار لە  میوەی داری چاکە و خراپەی خوارد، نێوان ڕەگەزی ئەو و مار (ئیبلیس) خوڵقا، تووشی ئێشی مناڵ بوون بوو و مێردەکەی دەسەڵاتی ھەتا ھەتایی بەسەرا پەیا کرد. لە ئایینه ئیبراهیمیەکاندا حەوا و ئادەم چەند مناڵیان ھەبوو بە ناوەکانی ھابیل، قابیل، ئیقلیما، لودا، شەیس، یافێس و هتد.

ئەفسانەناسی تیامات لە ئافسانە سۆمەرییەکان دا بە حەوا دەناسرێ.

لە ھەندێ گێڕانەوە دالیلیت یەکەم ژنی دروستکراوی دەستی خودا بوە کە بوو بە ھاوسەری ئادەم.

دەبێ سەرنج بدرێ کە حەوا ھەمان حەوای میتۆکۆندریایی نییە کە لە بابەتی گۆرانی مرۆڤ وەکوو نوێترین نیای ھاوبەشی تەواوی مرۆڤەکانی ئەمڕۆ لە لایەنی دایکەوە دەناسرێت.

بابەتە پەیوەندی دارەکان 
حەوای میتۆکۆندریایی

سەرچاوەکان 
 کتێبی پیرۆزی عەھدی کۆن و عەھدی نوێ، وەرگێڕانی فاضل خان ھمدانی، ویلیام گلن، ھێنری مێرتن، تاران: ئەفسانەکان، ١٣٧٩، ISBN 964-331-068-X
 ئاکادێمیای فانتێزی، «ئەفسانە لیلیس»؛ علی‌رضا قسمتی
 ئاپسۆ و تیامات ئەفسانە سۆمەریەکان ھەمان ئادەم و حەوای تەورات و قورئان و یمە و یمی ئاڤێستا و وێداھان، ھەڤاڵی رۆژ

پەیوەند بە دەرەوە 
حەوا لە فەرھەنگنامەی چیرۆکی عجایب المخلوقات

سەرچاوەکان 

ئادەم و حەوا
کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون
ئیسلام و ژنان