جیھانی سۆفیا
جیھانی سۆفیا (بە نەرویجی: Sofies verden) ڕۆمانێکی ساڵی ١٩٩١ە لە نووسینی نووسەری نەرویجی یۆستاین گاردەر. ڕۆمانەکە باسی سۆفی ئامندسن دەکات، کە گەنجێکی نەرویجییە کە پێشکەش کراوە لە مێژووی فەلسەفەدا لەلایەن ئالبێرتۆ نۆکس، کە فەیلەسووفێکی تەمەن ناوەڕاستە.

جیھانی سۆفیا بوو بە پڕفرۆشترین کتێب لە نەرویجدا و خەڵاتی ئەدەبیی ئەڵمانیی گەنجانی بردەوە لە ساڵی ١٩٩٤دا. وەرگێڕانە ئینگلیزییەکە لە ساڵی ١٩٩٥دا بڵاوکرایەوە، وە بوو بە پڕفرۆشترین کتێبی جیھان لەو ساڵەدا.
بە گوێرەی ساڵی ٢٠١١ ڕۆمانەکە وەرگێڕدراوەتە سەر پەنجاونۆ زمان، لەگەڵ زیاتر لە چل میلیۆن کۆپیی چاپ فرۆشراوە. ئەمە سەرکەوتووترین ڕۆمانی نەرویجییە لەڕووی بازرگانییەوە لە دەرەوەی نەرویجدا، وە کراوە بە فیلم و یاری کۆمپیوتەریش.

کورتەی چیرۆکەکە 
چیرۆکەکە سەبارەت بە کچێک نووسراوە بە ناوی سۆفیا کە نزیک تەمەنی پازدە ساڵیدایە و لە نزیک ساڵڕۆژی لەدایکبوونی، ھەندێک نامە و کاسێتی ڤیدیۆیی لە لایەن کەسێکەوە بە ناوی ئالبێرتۆ نۆکس بۆ دەچێت کە تێیاندا ھەندێک پرسیاری سەرنجڕاکێش ئاراستەی سۆفیا دەکات وەکوو، ئەتۆ کێی؟ جیھان چۆناوچۆن دروست بووە؟
سەرەتا لەم نامانەدا باس لە یۆنانی کۆن، سوکرات، و پرسیارە سەرەکییەکانی ژیانی مرۆڤ دەکرێت. دوای چەند نامەیەک سۆفیا و ئالبێرتۆ یەکتری دەبینن و بەردەوام چاوپێکەتنیان دەبێت و باس لە تیۆرییە فەلسەفییەکانی یۆنانی کۆن، سەدەکانی ناوین، ڕۆنسانس، سەردەمی ڕووناکبیری و سەردەمی ھاوچەرخ دەکەن. چیرۆکەکە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش خوێنەری ڕۆمانەکە لەگەڵ مێژووی فەلسەفە ئاشنا دەکات و لە درێژایی ڕۆمانەکەدا ھەندێک ڕووداو، سەرنجی خوێنەر ڕادەکێشن ھەتا درێژەی چیرۆکەکە بخوێنیتەوە.

ئەو کارانەی کە لەسەر ئەم ڕۆمانە کراون

فیلم 
لە ساڵی ١٩٩٩دا جیھانی سۆفیا کرا بە فیلمێکی نەرویجی لەلایەن سیناریۆنووس پیتەر سکاڤلان. فیلمەکە لە دەرەوەی نەرویجدا بە گشتی بڵاونەکرایەوە. کیێرستی ھۆڵمن خەڵاتی ئاماندای بردەوە بەھۆی ڕۆڵەکەی لە فیلمەکەدا.

تەلەڤیزیۆن 
لە ساڵی ١٩٩٩دا فیلمەکە پێشکەش کرا بە زنجیرەیەکی ھەشت ئەڵقەیی تەلەڤزیۆنی لە ئوسترالیا و ئایسلەندادا، دیسانەوە لەلایەن پیتەر سکاڤلانەوە سیناریۆکەی نووسرابوو.

ھەروەھا کرا بۆ تەلەڤیزیۆن لە ساڵی ١٩٩٥ لەلایەن پۆڵ گرینگراس و لە بی بی سی پەخشکرا وەک بەشێک لە ذە لەیت شۆ. ڕۆڵە سەرەکییەکانی ئەم جۆرەیان پێکھاتبوو لە جێسیکا مارشاڵ-گاردینەر بە ڕۆڵی سۆفیا، جیم کارتەر بە ڕۆڵی ئالبێرت نۆکس، و تویگی بە ڕۆڵی دایکی سۆفیا.

کایەی تەختە 
لە ساڵی ١٩٩٢دا کرا بە یاریی تەختە لەلایەن ڕۆبێرت ھاید و کێن ھاوارد، وە بڵاوکرایەوە لەلایەن سۆفیسیتیکەیتد گەیمس/سنووردار. یارییەکە پێکدێت لە تریڤیای وەڵامدانەوە لەسەر فەیلەسووفە بەناوبانگەکان و ڕێگە بە یاریکەران دەدات کە قسەبکەن بۆ چەندان خوولەک لەسەر باباتە فەلسەفیەکان وەک مافی ئاژەڵ.

کایەی کۆمپیوتەر 
لە ساڵی ١٩٩٨دا کرا بە ڤیدیۆ گەیمێکی کۆمپیوتەر و ماک سیدی ڕۆم لەلایەن مەڵتیمیدیا کۆرپۆرەیشن. یارییەکە ڕێگە بە یاریکەران دەدات کە فێرببن دەربارەی فەلسەفە وەک کە لە کتێبەکەدا ھەیە، کە لەھەمان کاتدا گۆڕینی شتە پاش-خەیاڵییەکان بۆ جیھانێکی خەیاڵیی.

مۆسیقا 
باندی ڕۆکی ئینگلیزی بەناوی سپیریتوەلایزد ناوی ئەلبوومەکەی ساڵی ١٩٩٧یان نا خانمان و بەڕێزان ئێمە سەرئەکەوین لە بۆشایی ئاسماندا دوای دێڕێک لە ڕۆمانەکەدا.

ئەلبوومەکەی باندی ڕۆکی چینیی بەیبی فۆرمولا کە ھەر بەناوی خۆیانەوەیە تراکێکی تێدایە بەناوی جیھانی سۆفیا (苏菲的世界).

خەڵاتەکان 
ڕۆمانی جیھانی سۆفیا بوو بە پڕفرۆشترین ڕۆمانی نەرویج، ساڵی ١٩٩٤ خەڵاتی وێژەی لاوانی ئاڵمانیاییی پێبەخشرا، بە ٥٣ زمان وەڕگێڕاوە و زیاتر لە سی میلیۆن کۆپی لێی چاپکراوە.

ئەمانەش ببینە 
 فەرھەنگی سۆفیا

سەرچاوەکان 

کارەکانی یۆستاین گاردەر
ڕۆمانەکان
ڕۆمانە فەلسەفییەکان
ڕۆمانە نەرویژییەکان کە کراونەتە فیلم