جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ بیست و دووەمین پاڵەوانییەتییە لە جامی جیھانیی فیفا کە وڵاتی قەتەر بۆ یەکەم جار میوانداری دەکات. ھەروەھا بۆ یەکەم جار لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و دووەم جار لە ئاسیادا دەبێت کە وڵاتێک جامی جیھانی میوانداری دەکات. قەتەر لە ساڵی ٢٠١٠ مافی بەشداریکردنی جامی جیھانی ٢٠٢٢ پێ بەخشرا.پاڵەوانییەتییەکە لە ٢٠ی تشرینی دووەم تاکوو ١٨ی کانوونی یەکەم بەڕێوە دەچێت.

ئەمە حەوتەمین و کۆتا خولی جامی جیھانییە کە ٣٢ ھەڵبژاردە بەشداری دەکات (ئەمەش لە مۆندیالی ١٩٩٨ەوە بووە). لە ساڵی ٢٠١٨ فیفا فراوانکردنی پاڵەوانێتییەکە لەبەرچاو گرت بۆ ئەوەی ٤٨ ھەڵبژاردە لە خولەکە بەشدار بن (کە ئەم بڕیارە لە جامی جیھانی ٢٠٢٦ جێبەجێ دەکات)، لەگەڵ ئەوەشدا لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١٩ ئەم بیرۆکەیە بەچەند ھۆکار وازی لێ ھێنرا کە گرنگترینیان ئەوەبوو لێژنەی ڕێکخەر سەرەتا پلانی دانابوو بۆ ٣٢ ھەڵبژاردە لەخۆبگرێت نەک ٤٨ لەم خولەی جامی جیھانی، بۆیە جێبەجێ کردنی ئەم پلانە بۆ جامی جیھانی ٢٠٢٦ دواخرا کە لە ئەمریکا و مەکسیک و کەنەدا بەڕێوەدەچێت. بەھۆی بەرزی پلەکانی گەرمی ھاوین لە قەتەر، ئەمجارەیان جامی جیھانی لە کۆتایی مانگی تشرینی دووەم تا ناوەڕاستی مانگی کانوونی دووەم بەڕێوەدەچێت، بەمەش یەکەم پاڵەوانێتییە کە لە مانگەکانی ئایار، حوزەیران یان تەممووز بەڕێوە ناچێت. بڕیارە یاری کۆتایی لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ کە ڕۆژی نیشتمانی قەتەرە بەڕێوەبچێت.

لە مانگی ئایاری ٢٠١١دا گومان لە بوونی گەندەڵی بڕیاری لێژنەی باڵای فیفا بۆ ھەڵبژاردنی شاری میواندار دروست بوو. پرسیار لەسەر یاسایی بوونی ڕێکخستنی جامی جیھانی فیفای٢٠٢٢ لەلایەن قەتەر وروژاند، بەگوتەی جاک وارنەر، ئیمەیڵێک بڵاوکرایەوە دەربارەی ئەگەری کڕینی مافی ڕێکخستنی پاڵەوەنییەتییەکە لە قەتەر لە ڕێگەی بەرتیلەوە کە لەلایەن محەممەد بن حەمامەوە دابینکرابوو کە لەو کاتەدا سەرۆکی یەکێتی تۆپی پێی ئاسیا بووە. بەرپرسانی قەتەر لە شاندی مەلەفی کاندیدبوونی قەتەر ڕەتیانکردەوە کارێکی نایاسیان کردبێت. لەپاشاندا ئەو زانیاریانە دەرکەوت تەنھا تۆمەتێک بوون. دوای ئەوەی قەتەر مافی میوانداری کردنی پاڵەوانییەتییەکەی بەدەستھێنا، نیگەرانی سەبارەت بە کەش و ھەوای ئەو وڵاتە و دۆخی کاتی یارییەکان بڵاوبووەوە، بۆ ئەم مەبەستە بەرپرسانی ڕێکخستنی جامەکە چەندین ڕێگای چارەیان پێشنیار کرد کە یەکێکیان گۆرینی ڕێکەوتی بەڕێوەچوونی یارییەکان بوو، لەگەڵ دانان و جێگیرکردنی سیستەمی فێنکەرەوە لە یاریگاکان. پرسی مافی کرێکاران جێی سەرنجی میدیاکان بووە، بەدواداچوونێکی گاردیان بانگەشەی ئەوەی کردووە کە زۆرێک لە کرێکاران لە خواردن و ئاو بێبەش بوون، ناسنامەیان لێسەندراوەتەوە و لە کاتی خۆیدا حەقدەستیان وەرنەگرتووە. ڕۆژنامەی گاردیان مەزەندەی کردووە کە تا چوار ھەزار کرێکار بەھۆی خراپی یان نەبوونی ستانداردی سەلامەتی گیانیان لەدەستداوە لەکاتی کارکردن لە پڕۆژەکانی ڕێکخستنی جامەکە. جگە لەوەش، قەتەر ڕووبەڕووی ڕەخنەی توند بووەتەوە بەھۆی شێوازی مامەڵەکردنی لەگەڵ کرێکارانی بیانی کە لە ئامادەکارییەکانی جامەکە بەشدارن، ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی ئاماژەی بە کاری زۆرەملێ کردووە و ڕای گەیاندووە کە سەدان یان ھەزاران کرێکاری کۆچبەر لە ئەنجامی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ، دۆخی کرێکارانی خراپترکردووە، ڕۆژی ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٠، سکرتێری گشتی لێژنەی ڕێکخستنی جامی جیھانی، حەسەن سەوادی نیگەرانی خۆی وروژاند کە ڕەنگە ئابووری جیھان پاشەکشەبکات بەھۆی بڵاوبوونەوەی پەتای بەردەوامی ڤایرۆسی کۆرۆنا، کە کاریگەری لەسەر توانای ھەوادارانی تۆپی پێ دەبێت بۆ ئەوەی توانای گەشتکردنیان ھەبێت. بۆ بەشداریکردن لە جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢.

لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢، دوای ھەڕەشەی بایکۆتکردن لەلایەن کۆماری چیک و پۆڵەندا و سویدەوە بەھۆی لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا، فیفا ھەڵبژاردەی ڕووسیای قەدەغە کرد لە یاریکردن لە یاریگای خۆیدا؛ دەبێت یارییەکانی بەبێ ئامادەبوونی ھاندەران لە وڵاتانی بێلایەن ئەنجام بدات. جگە لەوەش ھەڵبژاردەی ڕووسیا ڕێگەی پێنادرێت ئاڵا و سروودی نیشتمانی بەکاربھێنێت، ھەروەھا ناچار بووە لەژێر ئاڵای فیدراسیۆنی نیشتمانی خۆیان کە فیدراسیۆنی تۆپی پێی ڕووسیایە ڕکابەری بکەن. بەڵام لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢ لەسەر ڕاسپاردەی لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی، فیفا بەشداری ڕووسیای ھەڵپەسارد، دواتر پۆڵەندا لە یاری پێش کۆتاییدا بەرامبەر ڕووسیا لە پلەی ئۆفی ئەورووپا پێشەنگی پێدرا. فیدراسیۆنی تۆپی پێی ڕووسیا ڕای گەیاند، تانە لە بڕیارەکە دەدات لە دادگای ناوبژیوانی وەرزش. بەڵام لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٢ داواکەیان بۆ ھەڵگرتنی قەدەغەکردنەکە ڕەتکرایەوە.

ھەڵبژاردنی وڵاتی خانەخوێ 
پرۆسەی داواکاری جامی جیھانی ٢٠١٨، ٢٠٢٢ لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ دەستی پێکرد تا ی شوباتی ٢٠٠٩ مۆڵەت درا بە وڵاتان بۆ تۆمارکردنی داواکارییەکانیان
لە سەرەتادا یازدە وڵات ئامادەی خۆیان بۆ میوانداریکردنی جامی جیھانی ٢٠١٨ دەربڕی، بەڵام دواتر مەکسیک لە داواکارییەکەی کشایەوە، فیفاش لە شوباتی ٢٠١٠ داواکەی ئەندەنووسیای ڕەتکردەوە پاش ئەوەی نامەی گەرەنتیکردنی پشتیوانی و پشتگیری حکوومەتەکەیان بۆ فیفا وەرنەگرت، لەگەڵ ئەوەش بەرپرسانی حکوومەتی ئەندەنووسیا لاریان نەبوو لە داواکاری بۆ جامی جیھانی ٢٠٢٦. وردە وردە ئەو وڵاتانەی کە لە ئەورووپا نەبوون داواکانیان کشاندەوە ئەمەش دەرخەری ئەوەبوو کە ولاتێکی ئەورووپای میوانداری جامەکەدەکات، دواجار ڕووسیا مافەکەی بەدەستھێنا. بەو شێوەیە وڵاتانی ئەورووپا مافی میوانداری کردنی جامی جیھانی ٢٠٢٢ نەما.
دواجار پێشنیاری پێنج وڵات مانەوە بۆ میوانداری کردنی جامی جیھانی ٢٠٢٢ ئەوانیش بریتیبوون لە، ئوسترالیا، قەتەر، ژاپۆن، قەتەر، کۆریای باشوور، و ویلایەتە یەکگرتووەکان ٢٢ ئەندامی ئەنجومەنی بەرێوەبەری فیفا لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ لە زیوریخ کۆبوونەوە بۆ دەنگدان بۆ ھەڵبژاردنی وڵاتی میوانداری ھەردوو پاڵەوانییەتییەکە. دوو ئەندامی پرۆسەی دەنگدان بەتۆمەتی گەندەڵی و وەرگرتنی بەرتیل ھەڵپسێدران. دواجار قەتەر مافی میوانداری کردنی پاڵەوانییەتییەکەی بەدەستھێنا.

ھەڵبژاردەکان

پاڵاوتن 
یەکێتی تۆپی پێی شەش کیشوەر یارییەکانی پاڵاوتنیان ڕێکخست. سەرجەم نەتەوەکانی ئەندامی فیفا کە لە ئێستادا ٢١١ یان ھەیە، مافی بەشداریکردنیان لە پاڵاوتنەکاندا ھەبووە. قەتەر وەک میوانداری پاڵەوانێتییەکە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی سەرکەوت بۆ پاڵەوانێتییەکە. بەڵام یەکێتی تۆپی پێی ئاسیا، قەتەری پابەند کرد بە بەشداریکردن لە قۆناغی پاڵاوتنەکانی ئاسیا چونکە دوو قۆناغی یەکەم وەک پاڵاوتن بۆ گەیشتن بە جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٢٣ ھەژماردەکرێت. قەتەر پلەی یەکەمی کۆمەڵەکەی بەدەستھێنا لە بری ئەو لوبنان پێنجەمی کۆمەڵەکەی سەرکەوت بۆ قۆناغی داھاتوو ھەروەھا فەرەنسا پاڵەوانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ بە شێوەیەکی ئاساییی بەشداری یارییەکانی پاڵاوتنی کرد و بەسەرکەوتووی تێپەڕاند. ھەڵبژاردەی سانت لوسیا سەرەتا چووە نێو پاڵاوتنەکانەوە بەڵام پێش یەکەم یاریی لێی کشایەوە. کۆریای باکوور بەھۆی کۆڤید-١٩ لە قۆناغی پاڵاوتنەکان کشایەوە. ساموای ئەمریکا و ساموا ھەردووکیان لە پاڵاوتنەکانی ئۆقیانووسیا کشانەوە. تۆنگا دوای تەقینەوەی تسونامی ساڵی ٢٠٢٢ کشایەوە؛ و ھەروەھا بەھۆی بڵاوبوونەوەی کۆڤید-١٩ لە سکوادەکانیان، ڤانواتوو و دوورگەکانی کوکیش بەھۆی سنووردارکردنی گەشتکردن کشانەوە.

لە کۆی ٣٢ وڵات کە سەرکەوتوو بوون بۆ یاریکردن جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ ، ٢٤ وڵات لە پاڵەوانێتی پێشوودا لە ساڵی ٢٠١٨دا بەشدارییان کردووە. قەتەر تاکە ھەڵبژاردەیە کە یەکەم یاری خۆی لە جامی جیھانیی فیفادا ئەنجام دەدات، بووە یەکەم وڵاتی خانەخوێ (لە دوای ئیتاڵیا لە ساڵی ١٩٣٤)یەکەم یاری پاڵەوانییەتییەکە بکات.

ھەڵبژاردەکانی ھۆلەندا، ئیکوادۆر، گانا، کامیروون و ئەمریکا دوای ئەوەی لە پاڵەوانێتی ٢٠١٨ بەشداریان نەکرد، بۆ جارێکی دیکە گەڕانەوە بۆ پاڵەوانێتییەکە. کەنەدا دوای ٣٦ ساڵ بۆ جارێک دیکە بەشداری کردەوە، دوای یەکەم بەشداریی لە ساڵی ١٩٨٦، ھەروەھا ھەڵبژاردی وێلز دوای ٦٤ ساڵ بۆ جارێک دیکە بەشداری کردەوە، دوای یەکەم بەشدارییان لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨، ئەمەش ماوەیەکی پێوانەیی بوو.

ئیتالیا پاڵەوانی چوارخوولی جامی جیھانیی و پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ بۆ یەکەمجار لە مێژوویدا، بۆ جاری دووەم لەسەر یەک نەیتوانی سەرکەوتن بەدەستبێھێنت و لە یاری پلەی ئۆفی پاڵاواتنەکان یارییەکەیان دۆڕاند. ھەروەھا ئیتالیا چوارەم ھەڵبژاردەیە کە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بەدەستبھێنێت ، نەتوانێت سەرکەوێت بۆ جامی جیھانی فیفا دوای چیکوسلۆڤاکیا بۆ ١٩٧٨، دانیمارک بۆ ١٩٩٤، یۆنان بۆ ٢٠٠٦. ھەڵبژاردەی ڕووسیا بەھۆی لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا، دورخرایەوە، ھەڵبژاردەی چیلی کە براوەی جامی ٢٠١٥، ٢٠١٦ کوپا ئەمریکا بوو، بۆ جاری دووەم لەسەر یەک نەیتوانی لە قۆناغی پاڵاوان سەرکەوتن بەدەستبھێنێت. مسیر، پەنەما، کۆڵۆمبیا، پیرۆ، ئاسلەندا، سوێد کە سەرجەمیان سەرکەوتوو بوون بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨، لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢ سەرکەوتنیان بەدەسنەھێنا.

ئەو ھەڵبژاردانەی گەیشتنە جامی جیهانیی فیفای ٢٠٢٢:

ئاسیا (٦)
 
 
 
  (خانەخوێ)
 
 

ئەفریقا (٥)
 
 
 
 
 

کۆنکاکاف (٤)
 
 
 
 

کۆنمێبۆڵ (٤)
 
 
 
 

ئۆقیانووسیا (٠)
 ھیچ ھەڵبژاردەیەک سەرنەکەوت

یووفا (١٣)

تیروپشک 
تیروپشکی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ لە ١ی نیسانی ٢٠٢٢ بە ئامادە بوونی نوێنەرانی ھەڵبژاردە سەرکەوتووەکان بە جامی جیھانی و کەسایەتییە وەرزشییەکان بەڕێوەچوو لە شاری دەوحەی قەتەر. ھەڵبژاردە سەرکەوتووەکان بەسەر ٨ کۆمەڵەدا دابەشکران، ھەروەھا ئاستی ھەڵبژاردەکانیش بەسەر چوار ئاست دابەشکرا ڕیزبەندی یەکەمی سەرجەم کۆمەڵەکان لە ھەڵبژاردە ئاست بەرزەکان پێکھاتووە کە لە ڕیزبەندی فیفا لە پلەی پێشەوەن جگە لە ھەڵبژاردەی قەتەر کە وڵاتی خانەخوێیە، ئاستی دووەمی ھەڵبژاردەکان لە پلەی ٨ بۆ ٢٨ پۆلین کران، ئاستی سێیەم لە پلەی ١٦ بۆ ٢٣ پۆلین کران، و ئاستی چوارەم لە پلەی ٢٤ بۆ ٢٩ دانران. سێ پلەی دیکە تەرخان کرا بۆ براوەی یاری نێوان کیشوەرەکان و یاری پاشکۆی یوفا. ڕاکێشانی تیروپشکی جامی جیھانی بە زنجیرەی لە کۆمەڵی ئەی بۆ کۆمەڵی ئێچ دەستی پێکرد یەکەم یاری لە نێوان ھەڵبژاردەی قەتەر و ھەڵبژاردەی ئێکوادۆر لە کۆمەڵی یەکەم ئەنجام دەدرێت لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢.

شوێن

کۆمەڵەکان

مشتومڕەکان 
ژمارەیەک گروپ و دەزگای ڕاگەیاندن نیگەرانی خۆیان دەربڕیوە لە شیاوی قەتەر بۆ میوانداریکردنی چالاکییەکە،سەبارەت بە لێکدانەوەکانی مافەکانی مرۆڤ، بەتایبەتی بارودۆخی کرێکاران و مافی هەوادارانی کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەهۆی نایاسایی ھاوڕەگەزخوازی لە قەتەر.لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، قەتەر ڕێگەی بە ئاڵای پەلکەزێڕینە لە مۆندیالی ٢٠٢٢ دا. حەسەن عەبدوڵڵا ئەلثوادی، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری وڵاتەکەی بۆ مۆندیالی ٢٠٢٢ ڕایگەیاند، قەتەر ڕێگە بە خواردنەوەی کھوول دەدات لەکاتی چالاکییەکەدا،ھەرچەندە خواردنەوە لە شوێنیە گشتیەکان ڕێگەپێدراو نییە، چونکە سیستەمی یاسایی وڵاتەکە لەسەر بنەمای شەریعەتە.

هەڵبژاردنی قەتەر وەک وڵاتی میواندار مشتومڕێکی زۆری لەسەر بووە؛ بەرپرسانی فیفا تۆمەتبارکران بە گەندەڵی و ڕێگەدان بە قەتەر بۆ "کڕین"ی مۆندیال.

ئەمانەش ببینە 
 جامی جیھانیی فیفا

تێبینییەکان

سەرچاوەکان 

پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا
جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢