کۆماری سێیەمی فەڕەنسا
کۆماری سێیەمی فەڕەنسا ( بە فەڕەنسی : La Troisième République ، بە ڕێنووسی: La IIIe République ) ئەو سیستەمە فەرماڕەوایەتییەیە کە فەرەنسا لە ساڵی ١٨٧٠ەوە وەریگرتووە کاتێک ئیمپراتۆریەتی فەرەنسی دووەم لە کاتی جەنگی فەرەنسا و پرۆسدا ڕووخا، تا ١٠ی تەمموزی ١٩٤٠ دوای ئەوەی فەرەنسا لەلایەن ئەڵمانیای نازی لە جەنگی جیھانی دووەم کە بووە ھۆی پێکھێنانی میری ڤیچی لە فەڕەنسا.

قۆناغی یەکەمی کۆماری سێیەم بەھۆی ئەو ئاڵۆزییە ڕامیارییانەی کە لە ئەنجامی شەڕی فەڕەنسا و پرووسەوە لە نێوان ساڵانی ١٨٧٠ بۆ ١٨٧١دا ھاتە ئاراوە، کە کۆمارەکە تەنانەت دوای ڕووخانی ئیمپراتۆر ناپلیۆنی سێیەم لە ساڵی ١٨٧٠دا بەردەوام بوو لە گڕگرتنی. مەرجی قەرەبووکردنەوەی نادادپەروەرانە لەلایەن پرووسییەکانەوە سەپێندرا دوای کۆتایی ھاتنی شەڕەکە بە لەدەستدانی ئەلزاس (لەکاتێکدا ناوچەی بێلفۆرتیان ھێشتەوە) و لۆرین (بەشی باکووری ڕۆژھەڵات، واتە مۆسێلی ئێستا)، ھاوکات بوو لەگەڵ ئاژاوەی جەماوەری و دامەزراندنی پاریس کۆمۆنەی شۆڕشگێڕانە. یەکەم میرییەکانی کۆماری فەڕەنسا بیرۆکەی گەڕاندنەوەی دەسەڵاتی پادشایەتییان لەبەرچاو گرت، بەڵام ناکۆکی لەسەر سروشتی دەسەڵاتی پاشایەتی و کێ دەبێت لەسەر تەختی پاشایەتی دابنیشێت، ڕێگر بوو لە گەیشتن بەو ئامانجە. بەم پێیە کۆماری سێیەم کە لە سەرەتادا ھەمووان وەک حکومەتێکی کاتی خەیاڵییان دەکرد، لەبری ئەوە بوو بە شێوازێکی ھەمیشەیی میری لە فەرەنسا.

یاسا دەستوورییەکانی فەڕەنسا لە ساڵی ١٨٧٥دا پێکھاتەی کۆماری سێیەمی پێناسە کرد. پێکھاتبوو لە ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی پیران، کە قۆڵی یاسادانانی میرییان پێکدەھێنا و سەرۆکێکی کۆمار کە نوێنەرایەتی سەرۆکی دەسەڵات دەکات.

سەرچاوەکان 

وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا
حکوومەتی فەرەنسا