مەلا حەسەنی دزڵی
مەلا حەسەنی دزڵی (١٨٥٩-١٩٤٦) مامۆستایەکی ئاینیی و شاعیرێکی نیشتمانپەروەر و شۆخیزانی کورد بووە. ڕێکخراوی کولتوری و ھونەریی ڕۆجیار لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠دا لە سەوڵاوا کۆنگرەیەکی بۆ ڕێزنان لە مەلا حەسەنی دزڵی بەڕێوەبرد.

ژیان 
ناوی حەسەن کوڕی مەلا موحەممەد کوڕی موحەممەدڕەزایە. لە ساڵی ١٨٥٩ (١٢٧٥ی کۆچیی مانگی) لە گوندی وەیسیا لە ھەورامان لە بنەماڵەی مەردۆخییەکاندا لە دایک بووە. لە دەگاشێخان، شنۆولاجان، دۆڵکانە، سەنگان، ھەولێر، ناوچەی بارزان و سلێمانی دەرسی ئایینیی خوێندووە. لە سەنگان و پاشان لە دزڵی و ھانەیقوڵ و بانیشار دەبێ بە مەلا.
 
لە نێوان مەلا حەسەن و چەند مەلای دیکەدا کێشەیەکی ئایینی دروستدەبێ. دەچن بۆ بەغدا و لەلای موفتیی بەغدادا مەلا حەسەن ئەوان دەبەزێنێ. موفتیی بەغدا زۆر پێی خۆش دەبێ و بە زانایەکی باشی دەزانێ و پێی دەڵێ چیت ئەوێ بۆت ھەڵدەسووڕێنم، مەلا حەسەنیش دەڵێ خەرجەکەم بدە کە لە زانکۆی ئەلئەزھەری میسر درێژە بە خوێندن بدەم.

مەلا حەسەن ٣ ساڵ لە زانکۆی ئەزھەر دەخوێنێت و پاشان ٩ ساڵیش لەوێ تەدریس دەکات. دیسان بیری ھەورامان دەکاتەوە و دەگەڕێتەوە بۆ ھانەیقوڵ و پاشانیش دزڵی و تا کۆتایی ژیانی لە دزڵی مامۆستای ئایینی دەبێت. لە پیریدا ژن دێنێت و منداڵی نەبووە. لە ساڵی ١٣٦٥ی کۆچیی مانگی مردووە و لە گۆڕستانی ئەسحابی دزڵی ئەسپەردە کراوە.

بڕوای بە تەسەوف نەبووە و ئیتاعەتی دەرەبەگ و خانی نەکردووە و ھەموو کاتێ بە ھەژاری ژیاوە. مەلا حەسەن عەرەبی و فارسییشی بە باشی زانیوە.

مه لا حه سه ن له گل مەلا ئەحمەدی نۆدشی و شیخ حیسام الدین نه قشبندی قه صه بووه له بوواری فه توای ئیسلامی دا.

بەرھەمەکان 

مەلا حەسەن کۆمەڵێک ھۆنراوەی بەنرخی بە شێوەزارەکانی ھەورامی و سۆرانی نووسیوە. بەداخەوە خۆی کۆیانی نەکردووەتەوە و لەوانەیە زۆرێکیان تیاچووبێتن.نازناوی لە شیعرەکانیدا «ھیجری» بووە. ئەحمەد نەزیری لە ساڵی ٢٠٠١دا لە سنە کتێبی «شیعرەکانی مەلا حەسەنی دزڵی مەردۆخی» چاپ کردووە کە کۆمەڵێک لە ھۆنراوەکانی مەلا حەسەنی بە شەرحەوە نووسیوە.

نموونەی ھۆنراوەکانی

سەرچاوەکان 

 شیعرەکانی مەلا حەسەنی دزڵی مەردۆخی (ئەحمەد نەزیری)، سنە، ٢٠٠١ (١٣٨٠ کۆچیی ھەتاوی)، ISBN 964691324-1-1

بەستەرە دەرەکییەکان 
 

شاعیران بە زمانی کوردی