بەڵگە (ڕاستی)
بەڵگە بریتییە لە بەڵگەیەک یان مشتومڕێکی تۆکمە و شیاو دەربارەی ڕاستیەکی پێشنیارکراو.

ئەم چەمکە بەسەر چەند بابەتێکی جیاوازدا دەچەسپێت، کە  سروشتی بەڵگەکە یان پاساوەکە و پێوەری بابەتەکە ھەردووکیان بەندن بە بابەتێکی دیاری کراوەوە. مامەڵەیەکی ئاخافتنی باوەڕپێکەر بە بەڵگە ھەژماردەکرێت لە لایەنی پەیوەندیی زارەکی و نووسینەوە (وەک: گفتووگۆ، مشتومڕ و ڕەوانبێژی... ھتد). لە ھەر بابەت و بەشێکی بنچینەیی زانستی بیرکاری دا کە بەندە لەسەر ئەگەر و گریمانەکان، بەڵگە پێناسە دەکرێت بە ھەر گفتووگۆیەک کە دەکرێت بێتەکایەوە دەربارەی بیردۆزێک لەسەر بابەتەکە بەپێی یاسا و بیردۆزە پێشینە پەسەندکراوەکان. بابەتی ژیربێژی شێوە دەکرێت لە بیردۆزێکی سەلماندنی دیاریکراودا وە لە سەلماندنێکی فەرمی دەکۆلێتەوە. لە ھەندێک لە بابەتەکانی باوەڕزانی و بیردۆزی زانین دا چەمکی پاساو بە نزیکەیی ھەمان ڕۆڵی بەڵگە دەبینێت لە کاتێک دا دەستەواژەکە لە زانستی یاسادا بە بەڵگە ناودەبرێت. وە دەستەواژەی "بارگرانی (قورسایی) بەڵگە" چەمکێکی یەکجار باوە لە فەلسە و یاسادا.

بەڵگە دەکرێت بەو کۆمەڵە ڕاستی و زانیاریانە بوترێت، کە لە کاغەزێک یان بەشێوازێکی ئەلکترۆنی نوسراون، وە بە زانستیانە سەلمێندرابێت.

ڕوونکردنەوە 
لە زۆربەی بابەتەکان دا، بەڵگە داواکراوە بۆ سەلماندی شتێک. بەڵگە لە ئەزموون کردنی جیھانی دەوروبەرەوە پەیدا دەکرێت، زانست بەڵگەکانی لە سروشتەوە دەست دەخات، و یاسا بەڵگەکانی لە گەواھیدەر و لێکۆڵینەوەی پزیشکیی دادوەریەوە بەدەست دەخات. شاز و بەدەر لە ھەموو ئەمانە زانستی بیرکارییە، کە بەڵگەکان لە جیھانێکی بیرکارییەوە بەدەست دەخرێن کە سەرەتا وەک ئەگەر و دواتر دەوڵەمەند و بەرەوپێش براون بە بیردۆزە سەلمێنراوە پێشینەییەکان.

بە وردی کە ئایا چ بەڵگەیەک چوست و تەواوە بۆ سەلماندنی شتێک لە بابەتێکەوە بۆ بابەتێکی تر دەگۆردرێت و ھیچ پێوەر یان تەواوییەکی ڕەھا نییە کە چی دەبێتە بەڵگە و چی نابێتە بەڵگە. لە یاسادا، بەڵگەیەک کە دادوەرێک باوەڕی پێ دەکات ھەر ھەمان بەڵگە دەکرێت دادوەرێکی دی باوەڕی پێ نەکات.

بەڵگەکان لە چاخەکانی دێرینەوە بوونیان ھەیە، بە بەکارھێنانی چاودێری کردنی شێوەڕێکاری سروشت کە ھەرگیز ڕێکوپێکییەکی ئامێر ئاسا لە دیاریکردن نایەتە کایەوە، ئەرستۆ ئەمەی وەک بەڵگە بەکارھێنا وەک بوونی (دەرفەت – ھەل) کە ڕیشەییە لە سروشت دا. لە لایەکی ترەوە، تۆماس ئەکویناس چاودێری کردنی بوونی شێوەڕێکاری تۆخ و تۆکمە لە سروشت دا وەک بەڵگە بەکارھێنا کە سروشت بە ھەل ناڕوات بەڕێوە.

لە ڕاستی دا بەڵگەکان پێویست ناکات زارەکی یان بینراو بن. پێش زانا کۆپەرنکس، خەڵکی جووڵەی ئاشکرا و بینراوی ئەستێرەی خۆریان لە ئاسمان دا بە بەڵگە دادەنا کە خۆر بە چواردەوری زەوی دا دەسورێتەوە. بەڵام لە ھەمان کات دا، بەڵگەی تاوانی گوونجاو کە بەجێماوە لە شوێنی تاوان دا دەکرێت بەکاربێت بۆ ئاشکراکردنی ناسنامەی تاوانبار.

ھەروەھا واژۆ بەڵگەیەکی پتەو و توندە وەک نیشانەیەکی خاوەندارێتی؛ شیکاری دەست خەت دەکرێت وەک بەڵگە بەکاربھێنرێت بۆ سەلماندنی خاوەندارێتی نووسراوێک بەشێوەیەکی کەمتر پتەو لە واژو. زانیارییەکی ویستراو لە نووسراوێک دا دەکرێت وەک بەڵگە تەماشابکرێت کە نووسەر توانای دەست گەیشتنی ھەبووە بۆ زانیارییەکە و دواتر دەکرێت ببێتە ھۆکاری دەستخستنی شوێنی نووسەر لە کاتێکی دیاریکراودا و ئەمەش یارمەتیدەر دەبێت نووسەرەکە پاساوێکی درووست و یاسای ھەبێت بۆ یەکلایکردنەوی دۆسییە دادگاییەکەی.

ئەمانەش ببینە 
 سەلماندن (ماتماتیک)

سەرچاوەکان 

چەمکەکان لە ناسیاریناسی