بێخوایی
بێخوایی یان خوانەناسی (بە ئینگلیزی: Atheism، بە عەرەبی: الحاد) بە واتا بڵاوەکەی بریتیییە لە ھەست نەکردن یان باوەڕ نەکردن بە بوونی خوا. بریتیییە لە پێناسەیەک بۆ ھەر گرتەیەکی بیرمەندییانەی ڕەتکەرەوەی باوەڕبوون بەخودا یان خواوەند، بێ باوەڕییش بە واتەیەکی بەرینتر و فراوانتر بریتییە لە نەبوونی بڕوا بە بوونی خودا. گرتەیەکی زانراوی ئیپستۆمۆلۆجییە کە بانگھێشتە بۆ نەبوونی خودا یان خواوەند، لەبەرئەوەی مەرجی زانست (بەپێی بڕوای ئەفڵاتوون) ئەوەیە کە زانراو پێویستە دۆسییەیەکی لۆژیکیی درووست، سەلمێنراو و بڕوا پێکراو بێت. کاتێ بانگھێشتکردن بۆ بوونی خودا، لەلای بێ باوەڕ، شتێکی ناسەلمێنراو بێت، کەوا بێ بڕوا بوون بە بوونی خودا زانستیی نییە و بەڵکو شێوازێکە لە باوەڕی تاکەکەس کە پشتبەستوو نییە بە بەڵگە، و ئەوەش کە بەبێ بەڵگە دەخرێتە ڕوو، بەبێ بەڵگە ڕەت دەکرێتەوە. دیارترین کەس لەمرۆدا کە زۆرترین لێکۆڵینەوە و گفتوگۆ لەسەر بابەتی بێ باوەڕی ھەیە ڕیچارد دۆکینزە کە بە بنەچە بەریتانیە، داوکینس پەرەسەندناس و نوسەریشە لە ھەمان کاتدا.

جۆرەکانی بێباوەڕی 

 ئایینداری بێباوەڕ: ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە خۆیان بە شوێنکەوتووی ئاینێکی دیاریکراو دەزانن و باوەڕیشیان بەخودا نیە، بۆ نموونە ڕیچارد دۆکینز باوەڕی بەخودا نیە بەڵام لەساڵی ۲۰۱٤ گووتی من کریستیانێکی سێکۆلارم.
 باوەڕداری بێ ئایین: ئەو کەسانەن کە باوەڕیان بەوە هەیە خودا بوونی هەیە بەڵام لەسەر هیچ ئایینێک نین. نموونەی ئەوانە ئەنتۆنی فلۆە کە دوای تەمەنێکی زۆری بێباوەڕی گەیشتە ئەو بڕوایەی خودایەک هەیە.
 بێباوەڕی بێ ئایین: ئەو کەسانەن کە نە باوەڕیان بەخودا هەیە نە باوەڕیان بە ئایین هەیە، نموونەی ئەوانە بێرتراند ڕەسلە  کە نەباوەڕی بەخوا هەبوو نە باوەڕی بە ئایین هەبووە.

زاراوەکانی پەیوەست بەبێباوەڕی 

 نازانمییەکان (Agnosticism): ئەو کەسانەن کە هەڵوێستێکی دیاریکراویان بەرامبەر هەبوون یان نەبوونی خوا نیە
 پەروەرێنییەکان(Deismus): ئەو کەسانەن کە باوەڕیان بەخودا هەیە بەڵام دەڵێن خوا گەردوون و مرۆڤی درووستکردووە و وازیلێهێناون و دەست لەکاریان وەرنادات.

سەرچاوەکان

سەرچاوەکان 

 Baggini, Julian (٢٠٠٣)، Atheism: A Very Short Introduction, Oxford: Oxford University Press, ISBN 0-19-280424-3
 Martin, Michael, ed. (٢٠٠٧)، The Cambridge Companion to Atheism, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-60367-6
 Smith, George H. (١٩٧٩)، Atheism: The Case Against God, Buffalo, New York: Prometheus, ISBN 0-87975-124-X
 Zdybicka, Zofia J. (٢٠٠٥)، "Atheism", in Maryniarczyk, Andrzej, Universal Encyclopedia of Philosophy, 1, Polish Thomas Aquinas Association, archived from the original on 7 March 2008, retrieved ٢٠٠٧-٠٨-٢٥
 داوکینز؛ ویکیی ئینگلیزی؛ ئازاری ٢٠١٥
 کتێبی (وڕێنەی ئیلحاد) نووسینی دکتۆ عوسمان هەڵەبجەیی، ساڵی چاپ (۲۰۲۰)

بێخوایی
زاراوە فەلسەفییەکان
بێدینی
فەلسەفەی ئایین
ڕەخنە لە ئایین