چوار وەرزەکان (ڤیڤاڵدی)
چوار وەرزەکان (بە ئیتالی : Le quattro stagioni ) کۆمەڵێک لە چوار کنچێرتۆی کەمان لەلایەن ئاوازدانەری ئیتاڵی ئەنتۆنیۆ ڤیڤاڵدی، کە هەریەکەیان دەربڕینی مۆسیقی بە وەرزێکی ساڵ دەبەخشن. ئەمانە لە دەوروبەری ساڵی ١٧١٨-١٧٢٠ پێکهاتوون، کاتێک ڤیڤاڵدی وەستای کەنیسە دەربار بوو لە مانتوا. لە ساڵی ١٧٢٥ لە ئەمستردام بڵاوکرانەوە، لەگەڵ هەشت کۆنسێرتی دیکە، بە ناوی Il cimento dell'armonia e dell'inventione (کێبڕکێی نێوان هاوسەنگی و داهێنان).

فیلمی چوار وەرز ناسراوترین بەرهەمەکانی ڤیڤاڵدییە. هەرچەندە سێ لە کۆنسێرتەکان بە تەواوی ڕەسەنن، بەڵام یەکەمیان، "بەهار"، نەخش لە سینفۆنیایەکەوە قەرز دەکات لە یەکەم ئەکتی ئۆپێرا هاوچەرخەکەی ڤیڤاڵدی ئیل جوستینۆ. ئیلهامبەخش بۆ کۆنسێرتۆکان لادێکانی دەوروبەری مانتوا نییە، وەک لە سەرەتادا گریمانە دەکرا، کە ڤیڤاڵدی لەو کاتەدا تێیدا دەژیا، چونکە بە گوێرەی کارل هێلەر دەکرا هەر لە ساڵی ١٧١٦-١٧١٧ بنووسرێن، لە کاتێکدا ڤیڤاڵدی خەریکی دەرباری مانتوا بوو تەنها لە ساڵی ١٧١٨دا.

ئەوان شۆڕشێک بوون لە چەمکی مۆسیقادا: لەوانەدا ڤیڤاڵدی نوێنەرایەتی کانییە ڕژاوەکان، باڵندەی گۆرانیبێژ (لە جۆری جیاواز، هەریەکەیان بە تایبەتی تایبەتمەند)، شوانێک و سەگەکەی کە دەقەقێت، مێشەکانی زەق، زریان، سەماکاری سەرخۆش، ئاهەنگی ڕاوکردن لە هەردوو ڕاوچی و... ڕوانگەی نێچیرەکە، دیمەنە بەستووەکان و ئاگری گەرمی زستانە.

ڤیڤاڵدی کە بۆ ئەو ماوەیە نائاسایی بوو، کۆنسێرتەکانی بە سۆنێتەکانی هاوڕێیەوە بڵاوکردەوە (ڕەنگە لەلایەن خودی ئاوازدانەرەوە نووسرابێت) کە ڕوونی دەکردەوە کە لە ڕۆحی هەر وەرزێکدا چییە کە مەبەست لێی وروژاندنی مۆسیقاکەی بووە. بۆیە کۆنسێرتەکان وەک یەکێک لە سەرەتاییترین و وردترین نموونەکانی ئەو شتە وەستاون کە پێی دەوترێت مۆسیقای بەرنامەیی- بە واتایەکی تر، مۆسیقا کە توخمێکی گێڕانەوەی تێدایە. ڤیڤاڵدی زۆر زەحمەتی دەدا بۆ ئەوەی مۆسیقای خۆی بە دەقی شیعرەکانەوە ببەستێتەوە، دێڕە شیعرییەکان خۆیان ڕاستەوخۆ بۆ ناو مۆسیقای سەر لاپەڕەکە وەرگێڕا. بۆ نموونە لە بەشی ناوەڕاستی "بەهار"دا، کاتێک بزنەکە دەخەوێت، لە بەشی ڤیۆلادا دەنگی سەگەکەی کە دەقەقێت، دەبیسترێت. مۆسیقاکە لە شوێنەکانی دیکەشدا بە هەمان شێوە دەنگە سروشتییەکانی دیکە وەبیر دەهێنێتەوە. ڤیڤاڵدی هەر کۆنسێرتێکی بەسەر سێ جووڵەدا دابەش کرد (خێرا-هێوا-خێرا)، و، بە هەمان شێوە، هەریەکەیان سۆنێتیان بە سێ بەشەوە بەستەوە.

سەرچاوەکان