باری فەرقکردووی ھۆش
گۆڕانی ھۆش، کە بە دۆخی گۆڕاوی مێشک ناسراوە، ھەر بارودۆخێکە کە بە شێوەیەکی بەرچاو جیاواز بێت لە دۆخی ئاسایی لە ھزر و ھۆش. لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەم دەربڕینە بەکاردەھێنرا لە پەیوەندی لەگەڵ گریمانەیی، ھەرچەندە مشتومڕێکی بەردەوام ھەیە لەسەر ئەوەی ئایا گریمانەیی بە گۆڕانی ھۆش ھەژمار بکرێت بەپێی پێناسەی مۆدێرن.

پێناسەکان 
ھیچ پێناسەیەکی گشتی نییە بۆ دۆخی گۆڕانی ھۆشیاری، چونکە ھەر ھەوڵێکی پێناسەیی سەرەتا دەبێت پشت بە پێناسەیەکی دۆخی ئاسایی ھۆشیاری ببەستێت. بەڵام ھەوڵەکان بۆ پێناسەکردنی زاراوەکە لە فەلسەفە، دەروونناسی و زانستی دەماردا دەدۆزرێنەوە. ھیچ ڕێککەوتنێکی کۆتایی نییە کە چ پێناسەیەکی ورد بۆ چ مەبەستێک ھەیە. لە ئەمانەی خوارەوە، باشترین و نوێترین پێناسەکان پێشکەش دەکرێن:

لە ساڵی ١٩٦٦دا، ئارنۆلد لودڤیک ھەوڵی یەکەم پێناسەی دا.

«گۆڕانی ھۆش ھەر دۆخێکی دەروونییە، کە بەھۆی جووڵەی فیزیۆلۆجی، دەروونی، یان دەرمان، ڕوو دەدات، کە دەکرێت لەلایەن خودی تاکەکەوە (یان لەلایەن چاودێرێکی ئامانجی تاکەکەوە) ھەستی پێ بکرێت.»

چارلز تارت تیشک دەخاتە سەر پێناسەی خۆی لەسەر ئەزموونی نابابەتیی دۆخی ھۆشیاری و ھەڵوەشاندنەوەی لە دۆخی ئاسایی.

«گۆڕانی ھۆش نموونەی گۆڕاو یان پێکھاتەی ئەزموونن، کە لە ڕووی کوالێتییەوە جیاوازن لە دۆخی بنەڕەتی.»

پۆلێنکردن 
 نەخۆشی (فێ، زیان گەیاندن بە مێشک)
 دەرمانسازی (دەرمانی کاریگەریی دەروونی)
 جەستەیی و فیزیۆلۆجی (ڕۆژووبوون و سێکس)
 دەروونناسی (موزیک، بیرکردنەوە، گریمان)
 خۆڕایی (خەونی ڕۆژ و ئەزموونی نزیک لە مردن)

ئەو ھۆکارانەی پەوەست نین بە دەرمانسازی 
لەوانەیە ئەمانەش بکرێت ببنە ھۆی گۆڕانکاری لە ھۆشدا:
 خەواندنی موگناتیسی
 تێڕامان
 ئەزموونی ڕۆحی

سۆزەکان کاریگەرییان لەسەر ڕەفتار ھەیە کە دۆخی ھۆشیاری دەگۆڕێت. دەکرێت سۆز چەندنین ھاندەری ھەبێت.

سەرچاوەکان 

زانستی دەماری
عیرفان
واقیع
ھۆشیاری