خان باجی
خان باجی (Khan Bajî) گۆرانییەکی فۆلکلۆری کوردییە لە پارچەکانی کوردستان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، باشووری کوردستان، باکووری کوردستان سەرچاوەی گرتووە، ئەو گۆرانیە بە شێوەزاری کوردیی باکووری و سۆرانی گوتراوەتەوە و بە گۆرانییەکی بەناوبانگی فۆڵکی کوردی دادەنرێت.

دەقی گۆرانییەکە باس لە کچێکی گەنجی کورد دەکات، بە ناوی خان باجی، کە کچی ئاغاوانێکی دەوڵەمەند و خاوەن زەوییە و ساماندارێکی بەناوبانگە، کەچی عاشقی گەنجێکی شوانکارەی ھەژار دەبێت، بەڵام باوکی ئەم خۆشەویستییە پەسەند ناکات و ھەوڵدەدات ڕێگری بکات لەوەی ئەو دووانە بەیەک بگەن، سەرەڕای ڕێگری باوکی، خان باجی و خۆشەویستەکەی بەردەوامن لە دڵداری پەنھایی و لە کۆتاییدا بەیەکتری دەگەن و ھاوسەرگیری دەکەن.

کورتە 
ئاوازی گۆرانییەکە زیندووە و ئارامبەخشە، لەگەڵ کێشێکی بەھێز کە ھەستی مرۆڤ خرۆش دەکات. زۆرجار لە ئاھەنگی ھاوسەرگیری و بۆنە تایبەتییەکانی تردا دەگوترێتەوە، کە لەلای کورد، ھەموو تەمەنەکان بە پیاو و زارۆکەوە دەتوانن بیڵێنەوە، ئەمەش گۆرانییەکە زیادتر تایبەت دەکات، ھەروەھا گۆرانییەکە لەلایەن گەلێک گۆرانیبێژ و میوزیکژەنی نێر و مێی کوردەوە کەڤەر کراوە و بووەتە کلاسیکێک لە مۆسیقای کوردیدا، ناوبانگەکەی لە دەرەوەی ناوچە کوردنشینەکان بۆ ناوچەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەورووپا بڵاوبووەتەوە و بە زمانەکانی تورکی و فارسی کەڤەر کراوە و گوتراوەتەوە.

ئەو گۆرانیبێژانەی گۆرانی خان باجییان گوتووەتەوە:

 حەسەن زیرەک
 بیژەن کامکار
 خەسرەو عەلی
 شارام نازری
 ژیوەر حوسێن
 ئاواتی ئامە قەرەج
 موحسین نامجوو

دیوێکی تر لە دەقی ھۆنراوەکە
زۆر چیرۆکی تر ھەن دەربارەی مێژووی ھۆنراوەکە، کە چۆن نووسراوە، دیارترینیان ئەوەیە کە دەڵێن، باس لە کوڕێکی گەنج دەکات لە ساڵەکانی ١٩٥٠، لە دەشتەکانی شاری کرماشان بە ناوی خان باجی، کە عاشقی کچێکی جوان دەبێت بە ناوی ڕۆژدا، خۆشەویستی خۆی بۆ دەردەبڕێت و داوای ھاوسەرگیری لێدەکات، بەڵام کچەکە ڕەتیدەکاتەوە چونکە عاشقی کەسێکی ترە. خان باجی دڵی دەشکێ و ڕۆژەکانی بە سەرگەردانی چیا و دۆڵەکان و گۆرانی خۆشەویستی و حەسرەتی ڕۆژدا بەسەر دەبات.

دەقی گۆرانییەکە و ھۆنراوەکەی بە زمانی کوردی دەگوترێت و ئاوازەکەی بەزۆری لەسەر ئامێرە کوردییەکانی وەک ساز یان دەف دەژەنرێت. بەدرێژایی ساڵان، چەندین گۆرانیبێژ و میوزیکژەنی جیاوازی کورد وەشانی نوێی گۆرانییەکەیان تۆمار کردووە، کە ھەریەکەیان خولگەیەکی ناوازەی خۆیان خستووەتە سەر ئاواز و دەقەکەی.

دەق

سەرچاوەکان 

گۆرانییەکان
گۆرانییە کوردییەکان