فەتحی مەککە
فەتحی مەککە (کە پێی دەوترێت فەتحی گەورە) لەشکرکێشییەک بوو کە لە بیستەمی مانگی ڕەمەزاندا لە ساڵی ھەشتەمی کۆچیدا ڕوویدا (کە ھاوتایە لەگەڵ ١٠ی کانوونی دووەم ٦٣٠ی زایینی)، کە لەو ماوەیەدا موسڵمانان توانیان شاری مەککە بگرن و بیخەنە پاڵ دەوڵەتی ئیسلامی خۆیانەوە. ھۆکاری لەشکرکێشییەکە ئەوە بوو کە ھۆزی قوڕەیش ئەو ئاگربەستەیان پێشێل کرد کە لە نێوان ئەوان و موسڵماناندا بوو، بە یارمەتیدانی ھاوپەیمانەکانیان لە بەنی دوئەیل بن بەکر بن عەبد مەنات بن کینانەوە (بەتایبەت ھەندێکیان پێیان دەگوترا "بەنی نەفەتا") لە ھەڵکوتانە سەریان ھۆزی خوزاعە کە ھاوپەیمانی موسڵمانانن بۆیە پووچەڵکرایەوە، پەیمانەکەی لەگەڵ موسڵمانان ناوی پەیمانی ئاشتی حودەیبییە بوو. لە وەڵامدا پێغەمبەر محەممەد لەشکرێکی دە ھەزار چەکداری ئامادە کرد بۆ گرتنی مەککە، سوپاکەش جووڵەی کرد تا دەگاتە مەککە، و بەبێ شەڕ  و بە ئاشتیانە چوونە ناوییەوە، تەنھا ئەوە نەبێت کە لەلایەن سەرکردەی موسڵمان خالید کوڕی وەلیدەوە بوو، وەک چۆن ھەندێک لە پیاوە قوڕەیشەکان بە سەرۆکایەتی عیکریمە کوڕی ئەبوو جەھل ھەوڵیان دەدا ڕووبەڕووی موسڵمانان ببنەوە، خالید شەڕی لەگەڵیان کردو دوازدە کەسیانی کوشت، ئەوانی دیکە ھەڵھاتن و دوو لە موسڵمانان شەھید بوون.

و کاتێک پێغەمبەر محەممەد ھاتە مەککە و خەڵکەکە تێربوون، ھاتە کەعبە و تەوافی کرد، و دەستی کرد بە چەقۆ لێدانی ئەو بتانەی کە لە دەوری بوون بە کەوانێک کە لەگەڵیدا بوو، و وتی: ڕاستی ھات و درۆش ھات لەناوچوو، چونکە درۆ لەناو دەچێت". حەقیقەت ھاتووە، درۆش دەست پێدەکات و دووبارە نابێتەوە. لە کەعبەدا وێنە و پەیکەری بینی و فەرمانی بە شکاندنیان کرد. کاتێک کاتی نوێژ ھات پێغەمبەر محەممەد فەرمانی بە بیلالی حەبەشی دا کە بچتە سەرەوەی کەعبە بانگ بدا، بۆیە بیلال چووە سەرەوە و بانگی نوێژی کرد.

لە دەرئەنجامەکانی فەتحی مەککە، گۆڕینی زۆرێک لە خەڵکەکەی بۆ ئایینی ئیسلام، لەوانەش ئاغای قوڕەیش و کینانە ئەبو سوفیان کوڕی حەرب، و ھیند کچی عوتبەی ھاوسەری، ھەروەھا عیکریمە کوڕی ئەبوو جەھل، سوھەیل کوڕی عەمر و سەفوان کوڕی ئومەیە و ئەبوو قوحافە باوکی ئەبوبەکر سدیق و چەندانی تر.

سەرچاوەکان 

٦٣٠