قەزای مووسڵ
قەزای مووسڵ (بە عەرەبی: قضاء الموصل، بە ئینگلیزی: Al-Mosul District) یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شاری مووسڵە. حەمدانیە لە ناوچە جێناکۆکەکانی کوردنشینە بە تایبەت بەشی ڕۆژھەڵاتی شاری مووسڵ کە ناحیەی باشیک دەگرێتەوە و شوێنی مێژوویی کورد و ئاشوورییەکانە. قەزاکە پێنج ناحیەی ھەیە بە ناوەکانی بەعشیقە، گەیارە، شورە، حەمام عەلیل و موحەلەبیە. زۆرینەی  عەرەب و کوردی(شەبەک و ئێزیدی)ە لەگەڵ کەمینەیەکی ئاشوورییەکان و تورکمان.

جوگرافیا 
قەزای تلکێف ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە:
 لە باکوورەوە قەزای تلکێف.
 لە باشوورەوە قەزای حەزەر.
 لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزای حەمدانیە.
 لە ڕۆژاواوە قەزای تەلەعفەر.

مێژوو 
تا پێکھێنانی دەوڵەتی عێراقی تازە لە ساڵی ١٩٢٦، قەزای مووسڵ لە ناحیەی بەردەڕەش(العشائر السبعة) و ناحیەی شێخان پێکھاتبوو، پاش ساڵی ١٩٢٦ ناحیەی بەردەڕەش بە قەزای ئاکرێوە لکێندراو ناحیەی شێخانیش کرایە قەزای شێخان، لە بەرامبەر ئەمەدا ھەندێ ناحیەی کە دامەزران بۆ قەزای مووسڵ زۆرینەیان لە ناوچە عەرەبییەکان بوون تەنھا ناحیەی باشیک نەبێت کە لە ناوچە کوردییەکان بوو.

کارگێڕی 
بە پێی دابەشکردنی کارگێڕی دەوڵەتی عێراقی ساڵی ١٩٨٧ قەزای مووسڵ لەم یەکە کارگێڕیانە پێکھاتووە:
 ناحیەی بەعشیقە
 ناحیەی حەمام عەلیل
 ناحیەی شورە
 ناحیەی گەیارە
 ناحیەی موحەلەبیە

دانیشتووان 
پێکھاتەی دانیشتووانی قەزاکەش بەم جۆرەیە:
 بە پلەی یەکەمعەرەب لە ھۆزەکانی شەممەر و جبور پێکھاتوون و لە باشوورو ڕۆژاوای قەزاکەدا بڵاو بوونەتەوە.
 بە پلەی دووەم کوردەکان: کە ژمارەیەکی زۆریان لە گوندەکانی باکوور و ڕۆژھەڵات و ناحیەی بەعشیقە بڵاوبوونەتەوە.
 بە پلەی سێیەم مەسیحی: کلدانەکان(یاعقوبیەکان):لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی قەزاکەدا بڵاو بوونەتەوە.

سەرچاوە 

ئێزیدی
پارێزگای موسڵ
مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا
شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
جوگرافیای کوردستان
کوردستان