ھەوری
ھەوری یان گوڵوەنی (Gulwenî) لەچکێکی کۆنی خەڵکی کوردە لە بەشەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان زیاتر کەڵکی لێ وەردەگیرێت. ئەم جۆرە لەچکە لە ھەموو ناوچەکانی کوردستان بەدی دەکرێت، بەتایبەت لە ناوچەی کرماشان و لە ناو لەکەکان و لوڕەکانیشدا.
گوڵوەنی بەشێک لە پۆشاکی کوردییە کە مێژووکەی بۆ پێش دەسەڵاتی مادەکان دەگەڕێتەوە لە ناوچەکانی لوڕستان و دەورووبەری "گوڵوەنی" پێ دەوترێت و بە زاراوەی سۆرانی "ھەوری" و لە ھەندێک ناوچەی کوردستان "شەدەی" پێ دەوترێت. گوڵوەنی پیاوی کورد و ژنی کوردیش دەیبەستنەوە و لە زۆرینەی ناوچەکانی کوردستان وەکوو ڕووسەری، ڕەشتی، مشکی، لەچک و سەروێن کەڵکی لێ گیراوە و ھەروەھا وەکوو شاڵ و دەورەملە بە دەوری ملدا دەبەسترێت و بەر سەر شاندا دەخرێت، تەنانەت لەم چەند ساڵی ڕابردووشدا وەکوو شێوەیەکی نوێ لە جلی ژنانە وەکوو کراسیش دەدوورێت و لە بەر دەکرێت.

مێژووی گوڵوەنی:

عەتا حەسەن پوور مێژووناس و شوێنەوارناس لە کوردانی لوڕ و خەڵکی پارێزگای لوڕستان و نووسەری پەرتووکی "پەنجینێی ئابێ لوڕستان" لەم بارەوە لە ڕاگەیاندنەکانی ناوخۆی ئێران ڕادەگەیەنێت: مێژووی سەروێنی لوڕەکان (گوڵوەنی) بە گوێرەی نووسراوەکانی ھێرۆدۆت بۆ سەردەمی مادەکان دەگەڕێتەوە. ناوبراو ھەروەھا ئاماژە بەوە دەکات کە دیاکۆنۆفی ڕووسی لە پەرتووکی مێژووی مادەکان سەبارەت بە پۆشاکی مادەکان دەنووسێت: سەروێن بەشێک بووە لە جلوبەرگی ژنان و پیاوانی ماد. دیمەنی دەسماڵ و گوڵوەن لەسەر شوێنەوارە مێژووییەکانی سەردەمی مادەکان ھەڵکەندراوە و تەنانەت پێش مادەکانیش بوونی ھەبووە.

لە ئازەربایجاندا 
لە ئازەربایجاندا کەلاغایی (Kəlağayı) پێی دەگوترێت و لە ئاوریشم دروست دەکرێت. کەلاغایی لە ساڵی ٢٠١٤دا لە پێڕستی میراتی جیھانیی یوونێسکۆدا تۆمار کراوە.

پێشانگا

سەرچاوەکان 

جلی کوردی
شاکارەکانی کەلەپوورە زارەکی و نابەرھەستەکەی مرۆڤایەتی