شارستانیەتی دۆڵی ئیندوس
شارستانیەتی دۆڵی ئیندوس دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی برۆنزی لە ناوچەکانی باکووری ڕۆژئاوای باشووری ئاسیا, و لە ساڵی ٣٣٠٠ پ.ز ١٣٠٠ پ.ز بەردەوام بوو، و گەیشتە گەشەی تەواوی خۆی لە ماوەی نێوان ٢٦٠٠ پ.ز تا ١٩٠٠ پێش زایین.    شارستانیەتی دۆڵی ئیندوس، لەگەڵ شارستانیەتی میسری کۆن و شارستانیەتی مێزۆپۆتامیا، یەکێک بوو لە سێ شارستانییەتە سەرەتاییەکانی ڕۆژھەڵاتی نزیک و باشووری ئاسیا، ھەروەھا یەکێک بوو لە سێ شارستانییەتە بەربڵاوەکان، بەو پێیەی شوێنەکەی لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستانەوە درێژبووەوە، بە ناوچەیەکی فراوانی پاکستاندا تێدەپەڕێت، و تەنانەت لە ڕۆژئاوا و باکووری ڕۆژئاوای ھیندستان. شارستانیەتی دۆڵی ئیندوس لە حەوزی ڕووباری ئیندوسدا گەشەی کرد، کە ئاوەکانی بەسەر پاکستاندا دەڕژێت و بە درێژایی تۆڕێکی ڕووباری ھەمیشەیی، کە زیاتر لە بای وەرزی خۆراکیان پێدەدرا، کە ڕۆژێک لە نزیک بای وەرزی غاغار-ھاکرا لە باکووری ڕۆژئاوای ھیندستان و ڕۆژھەڵاتی پاکستان دەڕژا.

شارەکانی شارستانیەت ناوبانگی دەرکرد بەھۆی پلاندانانی شارەکانیان، خانووی دروستکراو لە خشتی ئەدۆب، سیستەمی ئاوەڕۆی پێشکەوتوو، تۆڕی دابینکردنی ئاو، کۆی بینای گەورەی نانشین، و تەکنیکە نوێیەکان لە پیشەسازی دەستی (بەرھەمی کارنێلی، نەخشاندنی مۆر) و لە کانزاسازی (مس و بڕۆنز و فیشەک و تەنەکە). زۆر ئەگەری ئەوە ھەیە کە شارە گەورەکانی مۆھینجۆ دارۆ و ھاراپا گەشەیان کردبێت و لە نێوان ٣٠ بۆ ٦٠ ھەزار تاکدا نیشتەجێ بووبن، و شارستانیەتەکە خۆی لە سەردەمی گەشەسەندنیدا ڕەنگە لە نێوان یەک بۆ پێنج میلیۆن کەسدا نیشتەجێ بووبێت. ڕەنگە وشکبوونەوەی وردە وردەی خاکی ناوچەکە لە ماوەی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین ھاندەرێکی سەرەتایی بووبێت بۆ فراوانی شارستانییەکە، بەڵام لە کۆتاییدا، نەبوونی ئاو ھۆکارێکی بەس بوو بۆ لەناوچوونی شارستانیەتەکە، و بۆ بڵاوبوونەوەی دانیشتووانەکەی بەرەو ڕۆژھەڵات.

سەرچاوەکان 
مێژووی سیند