نزار قەبانی
نزار تۆفیق قەبانی () (لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩٢٣ – مردووی ٣٠ نیسانی ١٩٩٨) سیاسەتمەدار و شاعیری سوورییە، شیعرەکانی زۆرتر سەبارەت بە ئەوین و دڵداری، ناسیۆنالیزمی عەرەبی، ئیسلام و فێمینیزمن، قەبانی یەکێکە لە بەڕێزترین شاعیرانی عەرەب لە ناو خەڵکی عەرەبدا. نزار بە شاعیری نەتەوەیی لە سووریا دادەنرێت.

ژیان

سەرەتای ژیان 

نزار قەبانی لە شاری دەمیشق، لە خێزانێکی بازرگان کە لە چینی ناوەند بوون لەدایکبوو. لە ساڵانی ١٩٣٣ تاکوو ١٩٤١، لە کۆلێژی زانستی نەتەوەیی خوێندوویەتی، کە قوتابخانەیەک بووە لەلایەن ھاوڕێیەکی باوکی بە ناوی ئەحمەد مونیف ئەلعیدییەوە بەڕێوە دەبرا. دواتر نزار چووە زانکۆی دیمەشق (تاکوو ساڵی ١٩٥٨ پێی دەگوترا زانکۆی سووریا). نزار لە ساڵی ١٩٤٥دا بڕوانامەی لە یاسا وەرگرت.

لەو کاتەی قوتابی بووە لە زانکۆ، کۆکراوەی شیعرەکان لەژێر ناونیشانی ئەسمەرەکە پێی گوتم (قالت لی السمراء) بڵاوکردەوە. ئەم بەرھەمە کۆکراوەیەکی دڵداری بوو و لە چەند شوێنێک ئاماژەی بە جەستەی ئافرەت دابوو ئەمەش بووە شۆکێک بۆ نێو کۆمەڵگەی کۆنەپەرستی لە دیمەشق. بۆئەوەی ئەم بەرھەمە قبووڵبکرێت، قەبانی کۆکراوە شیعرەکەی پیشانی وەزیری پەروەردە (مونیر عەجلانی) دا. مونیریش یەکێک بوو لە دۆستەکانی باوکی نزار، کە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیزمی سووریای دەکرد. عەجلانی بەرھەمەی نزاری زۆر بەلاوە پەسەند بوو، وە پێشەکییەکیشی بۆ نزار نووسی بۆ بڵاوکردنەوەی یەکەم کتێبی.

ژیانی دیپلۆماتکاری 
لەدوای تەواوکردنی خوێندنی یاسا لە زانکۆ، نزار لە وەزارەتی دەرەوەی سووریا لە چەندین پایتەخت وەک: بەیرووت، قاھیرە، ئەستەمبوڵ، مەدرید و لەندەن دەستی بە کارکردن کرد وەک کونسوڵ یانیش کونسوڵی کەلتووری. لە ساڵی ١٩٥٩، کاتێک کۆماری عەرەبی یەکگرتوو دامەزرا، ئەوا جێگری سکرتێری کونسڵی کۆمارەکە لە چین. لەوکاتەی لەچین بوو، نزار شیعرەکانی بەقووڵی دەنووسی. نزار بەردەوامبوو لە کاری دیپلۆماتکاری تا لە ساڵی ١٩٦٦ دەستی لە کارکێشایەوە. ئەمەش ھاوکات بوو لەگەڵ دامەزراندنی خانەیەکی بڵاوکردنەوە بەناوی خۆی لە بەیرووت.

خێزان 
قەبانی دوو خوشکی ھەبوو بە ناوەکانی ویسال و ھەیفا، و سێ برایشی ھەبوو بە ناوەکانی موعتەز، ڕەشید و سەباح. لەدوای نزار، سەباحی برای ناوبانگێکی باشی پەیداکرد بەوەی دەرھێنەری تەلەفیزیۆنی و ڕادیۆیی بوو لە کەناڵە سورییەکان. دواتر لە ھەشتاکان سەباح بوو بە باڵیۆزی سووریا لە ئەمریکا.

باوکی نزار، تۆفیق قەبانی خەڵکی سووریا بوو، لە کاتێکدا دایکی خەڵکی ناوچەکانی تورکیا بوو. باوکی نزار خاوەنی کارگەیەکی دروستکردنی چوکلێت بوو. لەماوەی ئینتدابی فەڕەنسا بۆ سەر سووریا و لوبنان، یارمەتی شۆڕشگێڕەکانی داوە و چەندجارێکیش دەستگیرکراوە. ھەموو ئەوانە کاریگەرییان ھەبووە لەسەر ھەستی شۆڕشگێڕی بۆ نزار. مامی نزار، ئەبوو خەلیل یەکێک بووە لە ڕابەرانی ئەدەبیاتی عەرەبی. خێزانی قەبانی بنەچەیان دەگەڕێتەوە بۆ شاری قۆنیە لە تورکیا.

ھاوسەرگیری 

لە ژیانی خۆیدا نزار قەبانی دووجار ھاوسەرگیری کردووە. یەکەم ھاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی زەھرە ئاقبیق بووە، کە کچ و کوڕێکیان ھەبووە بە ناوەکانی حەدبا و تۆفیق. کوڕەکەی تۆفیق لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا بەھۆی جەڵدەی دڵەوە گیانی لەدەستدا. نزار بەھۆی مردنی کوڕەکەیەوە شیعرێکی بە ناونیشانی «بۆ شازادەی ئەفسانەکان، تۆفیق قەبانی» نووسی. ژنی یەکەمی نزار، زەھرە لە ساڵی ٢٠٠٧دا کۆچی دوایی کرد.

دووەم ھاوسەرگیری نزار لەگەڵ خانمێکی عێراقی بوو بەناوی بەلقیس ئەلراوی، کە مامۆستای قوتابخانە بوو. بوون بە خاوەنی کچ و کوڕێک بە ناوەکانی زەینەب و عومەر. لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٨١ لەمیانەی شەڕیی ناوخۆی لوبنان، بەلقیس لەکاتی تەقینەوەیەک لە باڵیۆزخانەی بەغدا لە بەیرووت دەکوژرێت. مردنی بەلقیس کاریگەری دەروونی خستە سەر نزار. بەھۆی ئەم ڕووداوەوە شیعرە بەناوبانگەکەی لەسەر بەلقیس بڵاوکردەوە، کە دەنگدانەوەیەکی زۆری ھەبوو. لەم شیعرەیدا نزار لۆمەی ھەموو جیھانی عەرەبی کرد لەسەر ئەم ڕووداوە.

مردن 
لەدوای مردنی بەلقیس، نزار بەیرووتی جێھێشت. لەنێوان شارەکانی جەنەوا و پاریس ھاتووچۆی دەکرد. دواتریش لە لەندەن نیشتەجێ بوو. ماوەی ١٥ ساڵی کۆتاییی ژیانی لەو شارە بەسەربرد. لەو ماوەیەشدا نزار بەردەوام بوو لە نووسینی شیعر و ھەردەم شیعرەکانی مشتوومڕ و لێکدانەوەیان بۆ دەکرا. یەکێک لەو شیعرانەی کە دەنگدانەوەی ھەبوو ئەویش شیعری "کەی مەرگی عەرەب ڕابگەیەنم؟" بوو. لە ساڵی ١٩٩٧ تووشی نەخۆشی دەبێت و بەسەختی تەندرووستی دەگەڕێتەوە. دواتر لە ڕۆژی ٣٠ی نیسانی ١٩٩٨ بە جەڵدەی دڵ کۆچی دوایی کرد. لەوکاتەی لە نەخۆشخانە بوو داوای کردبوو کە لەکاتی مردنی لە دیمەشق بینێژن. بە مردنی تەواوی جیھانی عەرەبی دڵتەنگ کرد، و میدیاکان بەگرنگییەوە ڕووماڵیان کرد و باسی کارە ئەدەبییەکانیان دەکرد.

بەرھەمەکان

ھۆنراوە 

نزار قەبانی لەوکاتەی تەمەنی ١٦ ساڵان بوو، دەستیکرد بە نووسینی ھۆنراوە. یەکەم ھۆنراوەی بە ناونیشانی ئەسمەرەکە پێی وتم (قالت لی السمراء) بوو. دوای ئەوە لەماوەی نیو سەدە، ٣٤ پەرتووکی ھۆنراوەیی بڵاوکردەوە، لە نێویشیاندا:
 سامبا (١٩٤٩) 
 تۆ ھی منیت (١٩٥٠) 
 چوارینەکان (١٩٥٦) 
 خۆشەویستەکەم (١٩٦١) 
 وێنەکێشی وشەکان (١٩٦٦) 
 یادەوەرییەکانی ژنێکی بێباک (١٩٦٨) 
 چوارینە کێویەکان (١٩٧٠) 
 پەرتووکی ئەویین (١٩٧٠) 
 ١٠٠ پەیامی خۆشەویستی (١٩٧٠) 
 شیعرەکان لە دژی یاسا (١٩٧٢) 
 خۆشمدەوێی، ئەوەشی ماوەتەوە دێت (١٩٧٨) 
 بۆ بەیرووتی خاتوون، لەگەڵ خۆشەویستەکەم (١٩٧٨) 
 ھەموو ساڵێک و تۆ خۆشەویستمیت (١٩٧٨) 
 گەواھی ئەوە دەدەم جگە لە تۆ ھیچ ژنێکی دیکە نییە (١٩٧٩) 
 یادەوەرییە نھێنییەکەی سەماکەرێکی میسڕی (١٩٧٩) 
 بەمشێوەیە مێژووی ژنان دەنووسمەوە (١٩٨١) 
 فەرھەنگی عاشقان (١٩٨١) 
 شیعرێک بۆ بەلقیس (١٩٨٢) 
 خۆشەویستی بە گڵۆپی سوور ناوەستێت (١٩٨٥) 
 شیعری شێتانە (١٩٨٥)
 شیعرەکان توڕەیی دەورووژێنن (١٩٨٦) 
 خۆشەویستی دەبێت بمێنێتەوە بەڕێزم (١٩٨٧) 
 سیانەی منداڵانی بەردین (١٩٨٨) 
 کاغەزە نھێنییەکانی ئەویندارە قەرمتییەکە (١٩٨٨) 
 ژیاننامەی جەنگاوەرێکی عەرەب (١٩٨٨) 
 ھاوسەرگیریم لەگەڵتدا کرد، ئازادی (١٩٨٨) 
 شۆڕشێک لەسەر دەستم، وە وڵاتەکانت لەسەر کاغەز (١٩٨٩) 
 ھیچ سەرکەوتنێک بوونی نییە جگە لە خۆشەویستی (١٩٨٩) 
 گوێت لە گریانی دڵتەنگییەکەمە؟ (١٩٩١) 
 من پیاوێکم، تۆش سەرھۆزی ژنانیت (١٩٩٢) 
 پەنجا ساڵ لە پیاھەڵدان بە ژنان (١٩٩٤) 
 جیاوازبینینی نزاری لە مەقامی عیشق (١٩٩٥) 
 ئەلفووبێی یاسەمین (١٩٩٨)

گۆرانی 
چەندین ھۆنراوەی نزار قەبانی لەلایەن گۆرانیبێژەکانی عەرەب گوتراونەتەوە، لەوانە عەبدولحەلیم حافز، ئوم کەلسووم، فەیرووز، کازم ساھر و زۆری دیکە.

سەرچاوەکان 

مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
نووسەرانی فێمینیست
فێمینیستە ئیسلامییەکان
شاعیرانی سووری
مردووانی ١٩٩٨
لەدایکبووانی ١٩٢٣
پیاوە فێمینیستەکان
شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم
دەرچووانی زانکۆی دیمەشق
خەڵکی دیمەشق
موسڵمانانی سووری