ڕیفراندۆمی ئەندامێتیی شانشینی یەکگرتوو لە یەکێتیی ئەورووپا (٢٠١٦)
ڕیفراندۆم بۆ ئەندامێتی لە یەکێتی ئەوروپا، کە بە گشتی بە ڕیفراندۆمی یەکێتی ئەوروپا یان ڕیفراندومەکەی برێکسیت ناسراوە، لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە شانشینی یەکگرتوو (بریتانیا) و گیبرالتار(جەبەل تاریق) بەڕێوەچوو بۆ پرسیارکردن لە دەنگدەران کە ئایا وڵاتەکە دەبێت ئەندام بێت لە یەکێتی ئەورووپا یان جێی بهێڵێت. ڕێکخرا و ئاسانکاری کرا لەڕێی یاسای ڕیفراندۆمەکانی یەکێتی ئەوروپا ساڵی ٢٠١٥ و یاسای حیزبە سیاسییەکان، هەڵبژاردنەکان و ڕیفراندۆمی ٢٠٠٠. ڕیفراندۆمەکە دەرئەنجامی ئەوە بوو کە ٥١.٩٪ی دەنگەکان پەسەند بوون بۆ دەرچوون لە یەکێتی ئەوروپا. هەرچەندە ڕیفراندۆمەکە بە شێوەیەکی یاسایی گرێبەست نەبوو، بەڵام حکومەتی ئەو کاتە بەڵێنی دا ئەنجامەکە جێبەجێ بکات.

ئەندامێتی لە یەکێتی ئەوروپا بۆ ماوەیەکی زۆر بابەتێکی مشتومڕ بووە لە شانشینی یەکگرتوو. وڵاتەکە لە ساڵی ١٩٧٣ چووە ناو کۆمەڵگای ئەوروپی (EC) ، بەتایبەتی کۆمەڵگای ئابووری ئەوروپی (EEC) یان بازاڕی هاوبەش، پێشووی یەکێتی ئەوروپا، لەگەڵ کۆمەڵگای خەڵوز و پۆڵای ئەوروپی (CEC) ، و کۆمەڵگای وزەی ئەتۆمی ئەوروپی (EAEC یان ئەتۆمی). لە ساڵی ١٩٧٥ ڕیفراندۆمێک ئەنجامدرا لەسەر بەردەوامی ئەندامێتی لە کۆمەڵگەکان، کە ٦٧.٢٪ی دەنگەکان دەنگیان دا بە بەریتانیا کە ئەندام ببێتە ئەندام.

لە ئایاری ٢٠١٥، دوای بەڵێنێکی پارتی پارێزگاران، بناغەی یاسایی بۆ ڕیفراندۆمەکەی یەکێتی ئەوروپا لەڕێی یاسای ڕیفراندۆمی یەکێتی ئەوروپا ٢٠١٥ دامەزرا. بەریتانیا بەهێزتر لە ئەورووپا بوو بە شیعاری گرووپی فەرمی کە هەڵمەتی دەکرد بۆ ئەوەی بەریتانیا لە یەکێتی ئەوروپا بمێنێتەوە، و لەلایەن سەرۆک وەزیران دەیڤد کامیرۆن و سکرتێری گشتی جۆرج ئۆسبۆرن پشتگیری کرا. گروپی دەنگ بدە بە دەرچوون یان Vote Leave گرووپی فەرمی بوو کە هەڵمەتی هەڵبژاردنی بەریتانیا دەکرد بۆ جێهێشتنی یەکێتی ئەوروپا، و لە لایەن پەرلەمانتارانی پارێزگار بۆریس جۆنسن و مایکڵ گۆڤ لەگەڵ پەرلەمانتاری کرێکاری گیزێلا ستیوارتەوە بەڕێوەدەچوو. گروپە هەڵمەتییەکانی تر، پارتە سیاسییەکان، کۆمپانیاکان، یەکێتی کرێکاران، ڕۆژنامەکان و کەسایەتییە دیارەکانیش بەشدار بوون، لەگەڵ هەردوو لایەن کە پشتیوانەکانیان لە سەرانسەری شەبەنگی سیاسییەوە هەبوو. پارتە لایەنگرەکانی مانەوە بریتی بوون لە کرێکاران (لەیبەر)، لیبراڵ دیموکراتەکان، پارتی نیشتیمانی سکۆتلەندا (SNP) ، پلاید کیمۆری و پارتی سەوز؛ لەکاتێکدا پارتی سەربەخۆیی بەریتانیا (UKIP) هەڵمەتی هەڵبژاردنی پەسەند کرد بۆ جێهێشتنی یەکێتی ئەوروپا، و پارتی پارێزگاران بێلایەن بوون. سەرەڕای هەڵوێستی فەرمیی پارتی پارێزگاران و پارتی کرێکاران، هەردوو لایەنەکە رێگەیان بە پەرلەمانتارەکانیان دا کە بە ئاشکرا هەڵمەتی هەڵبژاردن بۆ هەر لایەک لە بابەتەکە بکەن.

دەستبەجێ دوای ئەنجامەکە، بازاڕەکانی دارایی کاردانەوەی نەرێنیان هەبوو لە سەرتاسەری جیهاندا، و  دەیڤد کامیرۆن ڕایگەیاند کە دەستبەرداری پۆستی سەرۆک وەزیران و سەرکردەی پارتی پارێزگارانە دەبێت، دوای ئەوەی هەڵمەتی هەڵمەتی سەرکەوتووانەی ئەنجامدا بۆ مانەوە لە یەکێتی ئەوروپا. ئەمە یەکەم جار بوو کە ئەنجامی ڕیفراندۆمێکی نیشتیمانی دژی بژاردەی پەسەندکراوی حکومەتی بەریتانیا بوو. کامیرۆن لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٦ لەلایەن تێرێسا مەیەوە سەرکەوت. ڕێبەری پارتی کرێکاران جێریمی کۆربین ڕووبەڕووی ئاستەنگی سەرکردایەتی بووەوە لە ئەنجامی ڕیفراندۆمەکەی یەکێتی ئەوروپا. لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٧، بەریتانیا بە فەرمی ڕاگەیاندنی مەبەستی کشانەوە لە یەکێتی ئەوروپا بڵاوکردەوە.

وەڵامدانەوە بۆ هەڵمەتی ڕیفراندۆم

سیاسەتی پارتەکان 

خشتەکان لیستی ئەو حیزبانە سیاسییانەن کە نوێنەرایەتییان هەیە لە ئەنجومەنی نوێنەران یان ئەنجومەنی لۆردان، پەرلەمانی ئەوروپا، پەرلەمانتاری سکۆتلەندا، پەرلەملەمانی ئیرلەندای باکوور، پەرلەمانی وەیڵز، یان پەرلەمانی جەبەل تاریق لە کاتی ڕیفراندۆمەکەدا.

بەریتانیا

ئیرلەندای باکوور

جەبەل تاریق

سەرچاوەکان