لیشمانیا
لیشمانیا () دەبێتە ھۆی نەخۆشی لیشمانیاز (Leishmaniasis)، ئەم مشەخۆرە بە شێوەیەکی ئاسایی لە ناو لەشی مێیەی مێشوولەی Sand Fly ی تووشبوو بە مشەخۆرەکە دەژی و دوو ھێندەدەبێ.

کاتێ مێشوولەکە خانەخوێیەکە دەگەزێ کە دەکرێ مرۆڤ بێت مشەخۆرەکە دەچێتە ناو لەشی، ئەم مێشوولەیە لە ناوچەی خولگەیی و نیمچە خولگەیی دەژی لە وڵاتانی ئاسیاو خۆرھەڵاتی ئەفریقاو باشووری ئەمریکا.

بەگوێرەی شوێنی تووشبوونی خانەخوێیەکە بەھۆی ئەم مشەخۆرە ئەم پاراسایتە دەکرێتە سێ جۆر:

یەکەم: Cutaneous leishmaniasis

ئەم جۆرە دەبێتە ھۆی دروستبوونی برین و کێم لەسەر پێست، باوترین جۆری Leishmania ە. دیارترین نیشانەکانی برینی بێ ئازارە لەسەر پێست کە لەوانەیە دوای چەند ھەفتەیەکی کەم لە تووشبوون دەربکەوێ.

دووەم: Mucocutaneou Leihmaniasis

ئەوانە تووشی جۆر یەکەم دەبن چاک نەبنەوە جۆری دووەم ڕوودەدات کە مشەخۆرەکە دەچێتە شوێنی تری لەش وەک دەم و گەروو و گوێ، دەبێتە ھۆی تێکدانی ڕووکەشە شانەی ئەم شوێنانەی کە باسکران. ئەم جۆرەیان کەمتر باوە. نیشانە سەرەکییەکانی دروستبوونی برین لە دەم و لوت و لێو جگە لەمانە لەوانەیە نیشانەی تری وەک دروستبوونی لینجە ماددە لە لووت (چڵم) و خوێن بەربوونی لوت و ھەناسە تەنگی دەربکەوێ.

سێیەم: Visceral Lesishmaniasisis

ھەندێ جار پێیدەوترێ Systemic leishmaniasis یان Kala azar. ئەم جۆرەیان تووشی ئەندامکانی ناوەوە دەبێت وەک سپڵ – جگەر – مووخی ئێسک و کۆئەندانی بەرگری، دەبێتە ھۆی تێکشکاندنیان.

جگە لە ڕێگەی گەستنی مێشوولەی Sand Fly، لە ڕێگای گواستنەوەی خوێنی کوسی تووشبوو بۆ کەسێکی ترو پێداچوونی دەرزی پیسبوو ش دەگوازرێتەوە. زۆربەی کات نیشانە کانی دوای دوو تا شەش مانگ لە تووشبوون دەردەکەوێ وەک (بێھێزی – دابەزینی کێش – (تا) کە بۆماوەی ھەفتەیەک ھەتا مانگێک دەمێنێتەوە - گەورەبوونی سپڵ و جگەر – کەمبوونەوەی دروستبوونی خڕۆکە سوورەکانی خوێن – خوێن بەربوون – ھوڵئاوسانی لیمفە گرێکان).

دەستنیشانکردنی تاقیگەیی 
بۆ دەستنیشانکردنی leishmaniasis بڕێکی کەم لە شانەکانی سەر برینی پێستەکە دەبڕدرێت و دەنێردرێت بۆ پشکنینی DNA یان پشکنینی بۆماوە بابەتی پاڕاسایتەکە.

بۆ Visceral Lesishmaniasisis پشکنینی فیزیایی بۆ نەخۆشەکە دەکرێ، بۆئەوەی بەدیار بکەوێ کە ئایا جگەر و سپڵی گەورە و ئەستوور بووە یا نا، ئینجا نموونەی شلەی موخ و خوێنی نەخۆشەکە وەردەگیرێ بۆ دەستنیشانکردنی مشەخۆری Leishmania.
 پێش وەرگرتنی پشکنینەکان پێویستە ھەموو زانیارییەک لە نەخۆشەکە وەربگیرێ کە ئایا سەفەری ھیچ وڵاتێکی کردووە کە ئەم مشەخۆرەی تێدا زۆرە. یان ھیچ مێشوولەیەک پێوەیداوە یان نا.

سەرچاوەکان 
https://www.healthline.com/health/leishmaniasis