ئەپارتاید
ئاپارتاید (بە ئینگلیزی: Aparteid) بە شێوەیەک لە دڕندانەترین شێوەکانی جیاوازیی ڕەگەزایەتی دەڵێن. بریتییە لە سیاسەتی جیاوازیی ڕەگەزپەرستییانە، کە ڕەگەز پەرستەکانی ئەفریقای باشوور لە دژی زۆربەی دانیشتووان کە ڕەش پێست و ھیندن لەو وڵاتە بە کاریان دەھێنا.

لە ڕووی زانستی زمانەنەوە ئەم زاراوەیە بە مانا لەتکردن و جیاکردنەوە دەگەیەنێت ، ئاپارتاید واتا جیاکردنەوەی ئەو خەڵک و ڕەگەزانەی کە سپی پێست نین، ناچارکردنیان و نیشتەجێکردنیان بە ناچاری کەو شوێنە و ناوچانەی کە بۆیان دادەنرێت.
بێبەش کردنیان لە ھەموو مافێکی سیاسی و خوێندن و پێشکەوتن.

ئەو شوێنانەی کە بە زۆر بۆیان دیاری دەکرێت تیایا نیشتەجێ بکرێن توانای لێ دەرچوونیان نابێت. تەنانەت پێداویستییەکانی ژیانیان بۆ دابین ناکرێت.

لە ئەنجامی ڕاپەڕینی خەڵک و ھەروەھا ھەڵوێست و کرداری خەڵک و دەوڵەتە پێشکەوتووەکانی وڵاتانی ئاسیا و ئەفریقا، ئاپارتاید بە شتێکی نائاسایی ناسراوە، دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکان چەند جارێک ئاپارتایدی بە کرداری دژی مرۆڤ داناوە، بەڵام بە ھۆی سیاسەتی دەوڵەتە ئیمپریالیستەکانەوە - کە خۆی لە خۆیدا ڕیشەو سەرچاوەی ڕەگەز پەرستییە - لە زۆربەی ئەو شوێنانەدا کە دەسەڵاتیان تیا ھەیە ئەم سیاسەتە نالەبارە بەردەوامە و کاری پێدەکرێت.

کەسایەتی ناسراو 
دوو کەس لەو کەسانەی کە دژی ئاپارتاید ھەستان ئیستیڤ بیکۆ و نێلسۆن ماندێلا بوون.
ئیستیڤ بیکۆ باوەری بە حکوومەتی ڕەش پێستەکان بوو بەڵام نلسۆن ماندێلا داوای مافی بەرابەری بۆ گشت خەڵکی ئەفریقای باشوور دەکرد.

لە ساڵی ١٩٦٢ ماندێلا گیرا و لە تەمەنی ٧٢ ساڵی دا ئازاد کرا و دیسان دەستی بە چالاکی بۆ وەرگرتنی مافی مرۆڤایەتی خەڵکی ئەفریقای باشوور کردەوە.

ئەو جار اف. دەبلیو. دیکلێرک سەرۆک کۆماری ئافریقای باشوور لە گەڵ ماندێلا دانیشت و پاش ساڵێک کۆنگرەی نەتەوەیی ئافریقای باشوور سەر کەوت و نلسۆن ماندێلا بە سەرۆک کۆماری ئەفریقای باشوور ھەڵبژێردراو سیاسەتی ئاپارتاید لەو وڵاتە لاچوو.

سەرچاوەکان 

سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور
ڕەگەزپەرستی
ئەفریقای باشوور لە دەیەی ١٩٦٠
ئەفریقای باشوور لە دەیەی ١٩٧٠
ئەفریقای باشوور لە دەیەی ١٩٨٠