کوردیی باشووری
کوردیی باشووری یان کوردیی خوارین (ھەروەھا کوردی خوارگ) یەکێک لە زارە سەرەکییەکانی زمانی کوردییە و لە ھەرێمەکانی کرماشان، ئیلام، خانەقین و بەشێک لە پارێزگای سنە وھەمەدان و  لوڕستان قسەی پێدەکرێت. بەم زارە بە ھەڵە کەڵھوڕییش دەگوترێت، بەڵام کەڵھوڕی خۆی شێوەزارێکی کوردیی باشوورییە. کوردیی کرماشانی، کوردیی کەڵھوڕی، کوردی پاڵەیی، کوردیی گەڕووسی، کوردیی لەکی و کوردیی فەیلی ھەموویان کوردیی باشووری یان کوردی خوارین پێکدێنن.

تایبەتمەندیەکان
یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی زاری کوردیی باشووری، ئرگاتیڤ نەبوونی بنزاراوەکانی کوردیی باشووریە، ئەمە لە حاڵێکدایە کە کوردیی کرنی کە لە بنزاراوەکانی کوردیی باشووری بە ئەژمار دێت، ئرگاتیڤە. ھەروەھا تایبەتمەندیی ئرگاتیڤ لە زۆربەی بنزاراوەکانی کوردیی لەکیش دەبێنرێت، بەلام ھەندێک لە بنزاراوەکانی کوردیی لەکییش وەکوو بنزاراوەی ھەرسینی ئرگاتیڤ نین. جگە لە ئەمە، بنزاراوەکانی سنجاوی و زەنگنەیی کە زۆر بە کوردیی لەکی نزیکن، ئرگاتیڤ نین و بەشێک لە کوردیی باشووری بە ئەژمار دێن.

نموونەیەک لە ڕستەی وێژەیی 
ئەو چێشتەگ چۊ زانست لە دیرووک توومار
کریاێە ڕا و ئەنیشەێ ڕچەشکنەیل فەڵسەفە لە
سەدان ساڵ وەرجە زاین بۊیە. فەڵسەفە وەرجە
سۆقرات، چاودێر زانستەیل سرووشتی بۊیە و
کارێگەو کردار، باوەڕ، دین و ئاین خەڵک
نێاشتێیە. وە سەر ئێ بێ باێەخییەوە لە
سەرەتاێ دامەزریان کوومەڵگایل شاری و ژیار
بەشەری زۊنە، تەنانەت وەرجە وە دی ھاتن دینەیل
گەورا، بەشەر پەێ وە قۊلی و گرانی خێ
(ئەخڵاق ) و فەرھەنگ و ئەدەبیات واوەسە و
پەێوەندارێ بردۊد و ئاگا بۊ لە ڕەوڵ گران ئێ
فاکتۆرە لە ژیان خوەێ. وەێ جوورە تۊەنیم
بۊشیم، پەند پێشەنان وەرجە دەسەبەنی ئەڕا
زانستەیل و تەنانەت بۊن فیلسووفەیل، بۊە و
ژیاێە. بەشەر خاوەن ژیار تۊەنسێیە خاس و گەن
لە یەکەو بکەێد و لە ڕۊ ئەزموون و خاوەنداری لە
ئۆستوورە و مەتەڵەیل زۊنە، واتە و دەستەواژەێ
ئەخڵاقی بسازێد. وە پاێەێ پەخشانەیل دیرووکی
ئەڕا یەکم جار ئەرەستوو دەس کردە کوو کردن
واتەێ پێشەنان، گ ھۊچ لاپەڕەێگ لە لێ وە دەس
کەس نەڕەسیە. ئوو ھەرسەی فرە لە فیلسووفەیل
و ھەڵوەسوانەیل ئەو سەردەمە چۊ: ئەفڵاتۊن،
ئاپۆلۆنیووس، ئۆرپیدس و … لە ناو کارھیلێان چۊ
بەشێگ لە ئەدەبیات، لەێ واتەیلە بردیانە کار،
ھۊچکامێان کارێگ تایوەت لەسەر ئێ گەپە
نەکردن.

ئەلفوبێ 
زاری کوردی باشووری بۆ نووسین ئەلفوبێی ئارامی بەکار دێنێ و پیتێکی لە ئەلفوبێی سۆرانی زیاترە کە  «ۊ» , «ü» یە.

وەکوو:

 قۊل(Qül)=قۆل(deep)
 هۊل(Hül)=کاڵ(blonde)
 هۊچ(Hüç)=هیچ(nothing)

بەراوردی کوردیی باشووری لەگەڵ زاروەکانی دیکەی زمانی کوردی

سەرچاوەکان

بەستەرە دەرەکییەکان 

زمانی کوردی
شێوەزارەکانی کوردی
زمانەکانی پارێزگای کرماشان
زمانەکانی پارێزگای ئیلام
زمانەکانی پارێزگای کوردستان
زمانەکانی پارێزگای ھەمەدان
زمانەکانی پارێزگای قەزوین
زمانەکانی پارێزگای ئەلبورز
زمانەکانی پارێزگای تاران