ئیلۆن مەسک
ئیلۆن ڕیڤ ماسک () ئەندازیار، کارساز، خاوەن تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر و سەرمایەدارێکی ئەمەریکی-کەنەدییە کە لە ٢٨ حوزەیرانی ١٩٧١ لە ئەفریقای باشوور لەدایک بووە.
بەڕێوبەری گشتی و تەکنەلۆژی تێسلا مۆتۆرز، سەرۆکی سۆلار سیتی و ھاوسەرۆکی ئۆپن ئەی ئایە.

سپەیس ئێکس Zip2، پەیپاڵ و تێسلا مۆتۆرزی دامەزراندووە. و ھەروەھا بیرۆکەی سیستەمێکی گواستنەوەی خێرای داناوە کە بە ھایپەرلووپ ناسراوە لەگەڵ بیرۆکەی فڕۆکەیەکی کارەبایی کە توانای ئەوەی ھەیە بە شێوەیەکی ئەستوونی بنیشێتەوە.

سەرەتای ژیان

سەردەمی منداڵییەتی 
مەسک لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٧١ لە پرێتۆریا، تڕانسڤاڵ، ئەفریقای باشوور لە دایکبووە. دایکی (مێی) نمایشکار بووە و خەڵکی کەنەدا بووە و باوکیشی (ئیڕۆڵ مەسک) لە ئەفریقای باشوور لەدایک بووە و ئەندازیاری ئیلیکتڕۆمێکانیک بووە. برایەکی لەخۆی بچووکتری ھەیە بەناوی کیمباڵ (لە ١٩٧٢ لەدایک بووە)، و خوشکێکیش بەناوی تۆسکا (لە ١٩٧٤ لەدایک بووە). دوای ئەوەی لە ١٩٨٠ دایک و باوکی لەیەک جیابوونەوە، مەسک زۆربەی کات لەگەڵ باوکی دەژیا لە ئەفریقای باشوور.

لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا، دەستی بە بەکارھێنانی کۆمپیوتەری جۆری Commodore VIC-20 کرد. خۆی فێری بەرنامەسازی کۆمپیوتەر کرد و لە ٣ ڕۆژ دا فیری بوو. لە ١٢ ساڵیدا کۆدی یارییەکی ڤیدیۆیی، کە بە زمانی بەرنامەسازی BASIC دروستی کردبوو، فرۆشتە گۆڤارێکی تەکنەلۆژی بە نزیکەی ٥٠٠$. یارییەکە ناوی بلاستەر بوو و وەشانێکی وێبی یارییەکە ئێستا بەردەستە.

مەسک ماوەیەکی کەم پێش ١٨ھەمین ساڵیادی لەدایکبوونی چووە کەندا و مافی ھاووڵاتیبوونی لە کەنەدا وەرگرت بەھۆی ئەوەی دایکی کەنەدی بوو.

زانکۆ 
لە تەمەنی ١٩ ساڵی، مەسک لە زانکۆی کوینز یونیڤێرستی لە کینگستن، ئۆنتاریۆ وەرگیرا؛ و لە ١٩٩٢، دوای دوو ساڵ خوێندن لەو زانکۆیە، مەسک خۆی گواستەوە بۆ زانکۆی پێنسیلڤانیا. لەوێ لە تەمەنی ٢٤ ساڵی، بڕوانامەی زانستی لە فیزیا وەرگرت لە کۆلێژی ھونەر و زانستی ھەمان زانکۆ، و لەگەڵ بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە ئابووری لە سکووڵی واڕتنی زانکۆی پێنسیلڤانیا وەرگرت. لە ساڵی ١٩٩٥، لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا، مەسک چووە کالیفۆڕنیا بۆ ئەوەی خوێندنی دکتۆرا لە ئەپلاید فیزیکس لە زانکۆی ستانفۆڕد تەواو بکات، بەڵام دوای دوو ڕۆژ وازی لە خوێندن ھێنا بۆ ئەوەی دەست ھێنانەدی خەونەکانی بکات لە بواری ئینتەرنێت، وزەی خاوێن و بۆشایی ئاسمان. لە ٢٠٠٢، بووە ھاووڵاتی ئەمریکی.

پیشە

زیپ توو (Zip2) 
لە ١٩٩٥، مەسک و برا بچووکەکەی، کیمباڵ، Zip2 یان دامەزراند، کە کۆمپانیایەکی نەرمەکاڵای وێب بوو، بەو ٢٨٬٠٠٠ دۆلارە ئەمریکییەی کە لە باوکیان (ئیڕۆڵ مەسک) بۆیان جێمابوو. ھەرچەندە مەسک دەیەویست ببێتە بەڕێوبەری گشتی Zip2 بەڵام بۆڕدی بەڕێوەبردن نەیاندەھێشت. لە ١٩٩٩، کۆمپانیای کۆمپاک Zip2 ی بە ٣٠٧ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بەکاش و ٣٤ ملیۆن دۆلاری بشکەکانی کڕییەوە. مەسک %٧ یان ٢٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بەرکەوت لەو مامەڵەیەدا.

X.com و پەیپاڵ 

لە ئازاری ١٩٩٩، مەسک X.comی دامەزراند، کە کۆمپانیایەک بوو تایبەت بە خزمەتگوزاریی سەرمایەگوزاریی سەرھێڵ و پارەدان بەھۆی ئیمەیڵ. ئەویش بە تەرخانکردنی ١٠ ملیۆن دۆلاری ئەو پارەیەی لە فرۆشتنی Zip2 دەستی کەوتبوو. پاش یەکساڵ، کۆمپانیاکە یەکخرا لەگەڵ کانفینیتی (Confinity)، کە خزمەتگوزایییەکی ناردنی پارەی ھەبوو بەناوی پەیپاڵ. دوای یەکختستن، کۆمپانیا نوێیەکە زۆرتر سەزنجی خستە سەر پەیپاڵ و لە ٢٠٠١ ی ناوی کۆمپانیاکە گۆڕدرا بۆ پەیپاڵ. دواتر مەسک لە بەڕێوبەری گشتیی لادرا بەھۆی ناکۆکی دەربارەی داھاتووی پەیپاڵ. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢، ئی بەی پەیپاڵی کڕییەوە بە ١٫٥ ملیار دۆلار لە پشکی کۆمپانیاکە. لەو بڕەش، مەسک ١٦٥ ملیۆن دۆلاری وەرگرت. پێش فرۆشتنی پەیپاڵ، مەسک گەورەترین خاوەن پشکی کۆمپانیاکە بوو، کە %١١٫٧ پشکەکانی پەیپاڵی بەدەست بوو.

سپەیس ئێکس (SpaceX) 

لە ٢٠٠١، مەسک بیرۆکەی «مێرگی مەریخ»ی بە مێشکدا ھات؛ کە پڕۆژەیەک بوو بۆ دروستکردنی خانووێکی شووشەیی بچووکی تاقیکاری لەسەر مەریخ، کە ڕوەکی تێدا بچێندرێ. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ مەسک و جیم کانتڕێل و ئادیۆ ڕێسی چوونە مۆسکۆ بۆ کڕینی ڕۆکێتێکی نۆژەنکراوی جۆری (Dnepr-1) کە دەیتوانی ئەو بارەی لە خەیاڵی مەسکدا بوو بنێرێتە بۆشایی ئاسمان. لە مۆسکۆ لەگەڵ چەند کۆمپانیایەک کۆپوونەوە بەڵام بەپێی قسەی جیم کانتڕێل، ڕووسەکان مەسکیان بە ناشارەزا دەبینی و لەگەڵ بەڕێوبەری دیزاینی کۆمپانیایەک چەند جارێک تووشی ناکۆکی ھاتن، لەبەر ئەوە گرووپەکە گەڕانەوە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە دەست بەتاڵی. لە شوباتی ٢٠٠٢ گرووپەکە دووبارە گەڕانەوە ڕووسیا، ئەمجارە Kosmotras مووشەکێکی بە ٨ ملیۆن دۆلا بۆ پێشکەشکردن، بەڵام، بەڵام مەسک نرخەکەی زۆر پێ گران بوو. لەبەر ئەوەش مەسک لە کۆبوونەوەکە چووە دەرەوە. لە ڕێگەی گەڕانەوەیان، مەسک بۆی دەرکەوت کە دەتوانێ کۆمپانیایەک دابمەزرێنێت کە بتوانێت ئەو ڕۆکێتانەی کە پێویستییەتی بە نرخێکی ھەرزان دروست بکات. مەسک نرخی ماددە خاوەکانی دروستکردنی ڕۆکێتی لێکدایەوە و کردییە %٣ نرخی ڕۆکێت لەو کاتەدا.

لە حوزەیرانی ٢٠٠٢ بە ١٠٠ ملیۆن دۆلاری سامانەکەی مەسک (سپەیس ئیکسپلۆرەیتشن تێکنۆلۆجیس)یان (سپەیس ئێکسی) دامەزراند. نە حەوت ساڵ، سپەیس ئێکس خێزانی ڕۆکێتەکانی فالکۆن و کەشتییەکانی دڕاگۆنی تەواوکرد. لە ئەیلوولی ٢٠٠٩، فالکۆن ١ی سپەیس ئێکس، بووە یەکەم ڕۆکێتی کۆمپانیایەکی کەرتی تایبەت کە مانگی دەستکرد بگوازێتەوە بۆ خولگەی زەوی؛ و لە ٢٥ی گوڵانی ٢٠١٢، کەشتی ئاسمانی دڕاگۆن لەگەڵ ISS لەنگەری گرت. ئەوەش بۆ یەکەمجار بوو کە کەشتییەکی ئاسمانیی کۆمپانیایەکی کەرتی تایبەت لەگەڵ ISS دا لەنگەر بگرێت.

تێسلا مۆتۆڕز (Tesla Motors) 
تێسلا مۆتۆڕز لەلایەن ماڕتن ئێبێرھارد و ماڕک تاڕپێنینگ دامەزرا. مەسک لە شوباتی ٢٠٠٤ دا ھاتە ناو کۆمپانیاکە و بووە ئەندام لە بۆڕدی بەڕێوەبەران وەک سەرۆکی کۆمپانیاکە.

دوای قەیرانە ئابوورییەکەی ٢٠٠٨، مەسک بووە بەڕێوبەری گشتی و ئەندازیار لە کۆمپانیاکە. تێسلا یەکەمجار ئۆتۆمبێلێکی وەزشی کارەبایی دروست کرد بە ناوی تێسلا ڕۆدستەر، کە نزیکەی ٢٥٠٠ دانەی لێ فرۆشت بە ٣١ وڵاتی جیھان. دواتر لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢، تێسلا دەستی بە گەیاندنی جۆرێکی دیکە کرد بە ناوی مۆدێل ئێس. و لە ئەیلوولی ٢٠١٥ مۆدێل ئێکس ی خستە بازاڕ.

سۆلار سیتی (SolarCity) 
دوو ئامۆزای مەسک، کۆمپانیای سۆلار سیتی یان لە ٢٠٠٦ دامەزراند، مەسک لە ئێستادا خاوەنی زۆرترین پشکی کۆمپانیاکەیە، لەبەر ئەوەی ھەر لە زووەوە سەرمایەگوزاری لە کۆمپانیاکەدا کرد. لە ئێستادا سۆلار سیتی گەورەترین دابینکەری سیستەمی وزەی خۆرە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.

ھاندەری مەسک بۆ پاڵپشتیکردنی تێسلا و سۆلارسیتی ڕێگریکردن بوو لە گەرمبوونی جیھان.

ھایپەرلووپ (Hyperloop) 

لە ١٢ی ئابی ٢٠١٣، مەسک پێشنیاری شێوازێکی نوێی گواستنەوەی خستەڕوو. دوای ئەوەش، دەرزەنێک ئەندازیاری لە تێسلا مۆتۆڕز و سپەیس ئێکسی ڕاسپارد بۆ دانانی بناغەی دیزاینکردنی بیرۆکەکە. ئەو پڕۆسەیەش نۆ مانگی خایاند. دیزاینە سەرەتایییەکان لە بڵاگی تێسلا و سپەیس ئێکس بڵاوکرانەوە.

بە شێوەی تیۆری سەرنشینانی ھایپەرلووپ دەتوانن لە لۆس ئەنگلس و بچنە سان فڕانسیسکۆ، کە مەودای نێوانیان ٥٦٠ کیلۆمەترە، بەماوەی تەنیا ٣٥ خولەک یان کەمتر.

ئۆپن ئەی ئای (OpenAI) 
لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٥، ئیلۆن مەسک دروستکردنی (ئۆپن ئەی ئای) ڕاگەیاند، کە کۆمپانیایەکی قازانج نەویستی بواری زیرەکی دەستکرد، بەشێوەیەک کە سەلامەت و سوودبەخشبێت بۆ مرۆڤایەتی بە فەراھەمکردنی زیرەکی دەستکرد بۆ ھەمووان، OpenAI دەیەوێ دڵنیاببێتەوە کە کۆمپانیا زەبەلاحەکان و حکوومەتەکان ھێزی زیاد لە پێویست بەدەست ناھێنن بە بەکارھێنانی زیرەکی دەستکردی پێشکەوتوو.

تویتەر (Tiwtter) 
لە نیسانی ٢٠٢٢، ئیلۆن مەسک بە فەرمی تۆڕی کۆمەڵایەتیی تویتەری بە بڕی ٤٤ ملیار دۆلار بە تەواوەتی کڕییەوە و بووە خاوەنی تەواوی پشکەکانی.

سەرچاوەکان

بەستەرە دەرەکییەکان 

 
 
 
 Forbes profile
 List of inventions & patents

ئەندازیارانی نەرمەواڵەی ئەمریکا
ئەندازیارانی نەرمەواڵەی کەنەدی
ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
ئەو کەسانەی پەیوەندییان بە وزەی خۆرەوە ھەیە
ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە
ئەو کەسانەی کە نەخۆشیی ئاسپێرگەریان ھەیە
بازرگانان لە نەرمەواڵەدا
بازرگانانی ئەفریقای باشوور لە سەدەی بیست و یەکەم
بازرگانانی ئەفریقای باشوور لە سەدەی بیستەم
بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم
بازرگانانی بواری ئۆتۆمبێل
بازرگانانی بواری فڕۆکەوانی ئەمریکا
بازرگانانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەکەم
بازرگانانی کۆمپیوتەری کەنەدا
بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
بازرگانی سەدەی بیستەمی کەنەدی
براوەی مەدالیای ئاڵتوونی کۆمەڵەی شاھانەی ئاسمانی
بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاری تەکنەلۆجیا لە کەنەدا
بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی
بەڕێوەبەرانی قازانج نەویست لە ئەمریکا
بەڕێوەبەرانی قازانج نەویستی کەنەدی
بەڕێوەبەرانی کۆمپانیا ئەمریکییەکان
بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنان لە ئەمریکا
بەڕێوەبەری کۆمپانیاکانی ئەفریقای باشوور
پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان
پرۆگرامەری کەنەدی کۆمپیوتەر
پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا
پڕۆگرامەری کۆمپیوتەری ئەفریقای باشوور
پێدانی بەڵێندەر
پێشەنگەکانی ئۆتۆمبێل لە ئەمریکا
پێشەنگەکانی ئۆتۆمۆبێل لە کەنەدا
پێشەنگەکانی گواستنەوەی بەردەوام
خەڵک لە پیشەسازی بۆشایی ئاسماندا
خەڵکی ئەفریقای باشوور بە ڕەچەڵەک کەنەدی
خەڵکی ئەفریقای باشوور بە ڕەچەڵەک بەریتانی
خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای ھۆڵەندین
خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی
خەڵکی پریتۆریا
خەڵکی سپەیس ئێکس
خەڵکی سپی پێستی ئەفریقای باشوور
خەڵکی کەنەدا بە ڕەچەڵەک ئەفریقای باشوور
خەڵکی کەنەدای بە ڕەچەڵەک بەریتانی
خوێندکاری پێشووی ئامادەیی پریتۆریای کوڕان
خوێندکارێکی پێشووی قوتابخانەی وارتۆن لە زانکۆی پێنسلڤانیا
خێرخوازانی باشووری ئەفریقا
خێزانی مەسک
دامەزرێنەرانی ئەمریکی بۆ بەرھەمھێنانی ئۆتۆمۆبیل
دامەزرێنەرانی کەنەدی بۆ دروستکردنی ئۆتۆمۆبیل
دامەزرێنەرانی کۆمپانیای ئەفریقای باشوور
دامەزرێنەرانی کۆمپانیای تەکنەلۆژی کەنەدی
دە بۆرینگ کەمپەنی
زیندووان
سەرۆک کۆمپانیاکانی باشووری ئەفریقا
سەرۆکی ئەفسەرانی تەکنەلۆژیا
سەرۆکی جێبەجێکاری ئەمریکا لە پیشەسازی ئۆتۆمبێل
سەرۆکی جێبەجێکاری کۆمپانیا وزەبەخشەکانی ئەمریکا
سەرۆکی کۆمپانیا ئەمریکییەکان
سەرۆکی کۆمپانیا کەنەدیەکان
کات کەسایەتیی ساڵ
کۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریکا
لەدایکبووانی ١٩٧١
ملیاردێرەکانی باشووری ئەفریقا
ملیاردێرەکانی کەنەدا
ملیاردێرە ئەمریکییەکان
ھاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا
ھاوڵاتیە سروشتیەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ھایپەرلووپ
بێدینەکان
وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان
دامەزرێنەرانی زیپ٢
بازرگانی سەدەی بیستەمی كەنەدی
میلیاردێرە ئەمریکییەکان
بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنان لە ئەمریکا
وەبەرهێنەرە ئەمریکییەکان
خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای هۆڵەندین
بەڕێوەبەرانی قازانج نەویستی كەنەدی
هایپەرلووپ
ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ئەو کەسانەی پەیوەندییان بە وزەی خۆرەوە هەیە
براوەی مەدالیای ئاڵتونی کۆمەڵەی شاهانەی ئاسمانی
ملیاردێرەکانی باشوری ئەفریقا
كۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریكا
خەڵکی ئەفریقای باشور بە ڕەچەڵەک کەنەدی
هاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا
ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
داھێنەرانی ئەمریکی
داھێنەرانی کەنەدی
خێرخوازە ئەمریکییەکان
براوەی مەدالیای ئاڵتونی کۆمەڵەی شاھانەی ئاسمانی
کۆچبەرە کەنەدییەکان بۆ ئەمریکا