جاش
جاش یان جاھش () بە واتای بەچکەی کەر بە کوردە خۆفرۆشەکانی دەگۆترێت کە لەگەڵ داگیرکەرانی وڵات لە ھەر چوار پارچەی کوردستان ھاوکاری بکەن. لە ھەندێک جار جاشەکان بە شێوەێ گرووپێکی چەکدار لە ھێزەکانی کوردنەژاد پێک ھاتنە و لە بەرامبەری ئەرتەشی کوردی ھێزێکی چەکداری سەربەستیخوازی کوردی یان خەڵکی سیڤیلی کوردی ھاوکاریان لەگەڵ حەکومەتە داگیرکەرەکانی کوردستان کردووە و کوردەکانیان کوشتووە. ئەم وشە لە چاندی گشتیی کورد ناوەڕۆکی سۆکایەتبارانەی ھەیە و بە واتای نەتەوەفرۆش و خۆفرۆش بە کار دێت. یەکێ لەو یەکەمین کەسانەی وشەی جاشی لە نووسراوەدا بە مەعنای سیاسی بە کار ھێناوە ھەژار بووە، بەڵام بەر لەویش ئەم وشەیە بە مەعنای شوێنکەوتوو و سەرشۆڕ بە کارھاتووە لە نووسراوەی کوردیدا.

مێژوو 
لە کارەساتی ئەنفال، کە عەلی حەسەن ئەلمەجید فەرمانی کوژتن و تاڵانکردنی کوردەکانی دابوو، یەکینەکانێک لە جاشەکان پێک ھاتن کە ڕفاندنی چێڵ، پەز، بزن، پارە، چەک و تەنانەت ژنانی کوردیشیان بۆ ڕەوا بوو.

وشەی پولیسی جاش بە ھێزەکانی پولیسی ناوچەییی کوردی عێراق لە ساڵی ١٩٤٤ دەگۆترێت.

لە نیوەی دووھەمی سەدەی ٢٠ئەم، کوردەکانێک کە ھاوکاریان لەگەڵ حەکومەتی عێراق دەکرد بە جاش دەناسران. ژماری جاشەکان لە شەڕی ئێران و عێراق وەکوو چارەسەرییەک بۆ پێکھینانی ھێزی چەکدار و بەشدارکردنی کوردەکان ھەت ساڵی ١٩٨٦ تا ١٥٠٬٠٠٠ کەس چوو.

ئەم جاشانە دیسان لە ڕاپەڕینی ١٩٩١ی کوردەکانی عێراق پێکھاتن. ژمارێکی لە کوردەکان دەڵێن ئێستا جاشەکان بەتەمامی بەخشێندراونە.

لە سەردەمی سەربزێویی ١٩٧٩ی کوردان لە ئێران، جاش بە ھێزەکانی پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان و لێژنەی یارمەتیدانی بندەستەکان دەیانگۆت کە لەگەڵ حەکومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە داسرەواندنی ڕاپەرینی کوردەکانی ڕۆژھەڵات ھاوکاریان دەکرد.

لە باکووری کوردستانیش حەکومەتی تورکیا دەستەکانی جاشی پێکھێناوە کە جەردەوانیان پێ دەڵێن.

ئەمانەش ببینە 
 پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان
 جەردەوان

سەرچاوەکان 

چاندی کوردی
سیاسەتی کوردستان
وشە سیاسییەکان
خەڵکی مووسڵ
مێژووی عێراق
بزووتنەوەی سەربەخۆیی کوردستان
شەڕەکانی سووریا
ململانێکانی ١٩٦١