عەبباس کوڕی فیرناس
ئەبولقاسم عەبباس کوڕی فیرناس کوڕی ویرداس تاکورینی لە ڕۆندا لە ئیسپانیا لە دایک بووە، لە سەردەمی خەلافەتی ئومەوی لە ئەندەلوس، بەوە بەناوبانگ بوو کە یەکەم کەس بووە ھەوڵی فڕینی داوە. ھەروەھا شاعیریش بوو، زاناش بوو بە بیرکاری و گەردوونناسی و کیمیا.

ئیبن فەرنای لە ڕۆژاوادا بە لاتینی ناسراوە بە (Armen Firman) ، لەگەڵ ئەوەش چەند سەرچاوەیەکیش ھەن دەڵێن کە ئەمانە دوو کەسی جیاوازن.

ژیانی 

عەبباس کوڕی فیرناس لە (تاکورنا) لە ڕۆندە، لە خێزانێکی بە ڕەگەز ئەمازیغی لە بەنی ئومەییە، دواتر لە قورتوبە ژیاوە و خوێندویەتی، و شارەزا بووە لە فەلسەفە و کیمیا و گەردونناسی. ھاوسەردەمی ئەلحەکەم بن ھوشام و کوڕەکەی عەبدولڕەحمان و نەوەکەشی محەممەد بووە، زیرەک بوو، ھەتا عەبدولڕەحمان کردبووی بە مامۆستای خۆی لە گەردونناسی. ناویان دەنا (حكيم الأندلس) حەکیمی ئەندەلوس. شاعیریش بوو، توانی کتێبی (العروض)ی خەلیل بن ئەحمەدی فەڕاھیدی لێک بداتەوە.

ناوبانگی ئیبن فەرناس دەگەڕێتەوە بۆ ئەو داھێنانانەی کە پێش سەردەمەکەی کەوتووە، ئیبن فەرناس تاوانبار کرا بە کوفر و بێ دینی، و دادگایی کرا لە مزگەوتی قورتوبە، بەرامبەر گشتی، کە کۆتایی ھات بە بێتاوان کردنی کە تاوانبار کرابوو بە چەند سکاڵایەک و نەزانی. کۆچی دوایی کرد لە کۆتاییەکانی سەردەمی ئەمیر (محەممەد بن عەبدولڕەحمان).

کارەکانی 
ئیبن فەرناس کاتژمێرێکی ئاوی درووست کرد ناسراو بوو بە ناوی (الميقاتة)، و گەیشتە ڕێگەی خۆی بۆ درووستکردنی شووشەی ڕوون لە بەرد، ھەروەھا چاویلکەی پزیشکیشی دروست کردووە، ھەروەھا ئامێری (Armillary sphere)یش کە پێکدێت لە زنجیرەیەک ئەڵقە، جووڵانی ھەسارەکان و ئەستێرەکان دەنوێنێ، و پەرەی بە ڕێگەیەک داوە بۆ بڕینی بەردی کوارتز لە ئەندەلوس بێ ئەوەی لە ئەندەلوسەوە بینێرن بۆ میسڕ تا بیبڕن.

لە ماڵەکەیدا، ئیبن فیرناس ژوورێکی درووستکرد وەکو نمونەیەک کە ڕوواڵەتی ئاسمان بدات، تیایدا ئەستێرەکان و ھەسارەکان و برووسکەکان، کە چەند تەکنەلۆژیایەک بەڕێوەی دەبرد لە ژێر ماڵەکەی.

بەڵام مەزنترین داھێنانەکانی، بریتییە لە بەکارھێنانی دوو باڵ بۆ ھەوڵدانی فڕین، کە مەقەڕڕی باسی لێوە کردووە، تا پێش (إلمر المالمسبوري) بکەوێت لە فڕین بە فڕۆکەی (Glider) لە  ئینگلتەرا نێوان ساڵانی ١٠٠٠-١٠١٠ کە کەسی نەبنیەوە دۆکیومێنتی بکات.

ڕیزلێنانی 
بەم دواییانە، بە ڕێزگرتن لە ناوی، دەمە ھەیڤێک بەناوی ئەو کراوە. ھەروەھا پەیکەرێکیشی بۆ درووستکراوە بەرامبەر فڕۆکەخانەیەک لە بەغدا، لەسەری نووسراوە "یەکەم فڕۆکەوانی عەرەبی لە ئەندەلوس لە دایک بووە". لیبیاش چاپیکی پۆستەیی بەناوی ئەو دەرکرد، ھەروەھا میوانخانەیەکی فڕۆکەخانە لە تەڕابلوس، ھەروەھا فڕۆکەخانەی باکووری بەغدا بەناو کراوە. و لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١، پردی عەبباس بن فیرناس درووست کرا لە قورتوبە لەسەر دەریاچەی دۆڵی گەورە، لە ناوەڕاستەکەی پەیکەرێکی ئیبن فیرناس درووستکراوە دوو باڵی پێوە جێگیر کراوە کە درێژ دەبنەوە تا کۆتاییەکانی پردەکە، ئەمیش بە نەخشەکێشانی ئەندازیار (خوسيه لويس مانثاناريس خابون). و لە ڕۆندا، سەنتەرێکی گەردونناسی کراوەتەوە ناوی ئەو لەخۆدەگرێت.

پەراوێزەکان

سەرچاوەکان 
 أبو الحسن على بن موسى بن سعيد المغربي الأندلسي (المتوفى: 685هـ)، الكتاب: المغرب في حلى المغرب، المحقق: د. شوقي ضيف، الناشر: دار المعارف - القاهرة، الطبعة: الثالثة، 1955، عدد الأجزاء: 2
 المقري، أبو العباس أحمد بن محمد بن أحمد (1988). نفح الطيب من غصن الأندلس الرطيب - المجلد الثالث. دار صادر، بيروت. 
 عنان، محمد عبد الله (1997). دولة الإسلام في الأندلس، الجزء الأول. مكتبة الخانجي، القاهرة. ISBN 977-505-082-4. 
 عنان، محمد عبد الله (1970). تراجم إسلامية شرقية وأندلسية. مكتبة الخانجي، القاهرة. 
 Lynn Townsend White, Jr. (Spring, 1961). "Eilmer of Malmesbury, an Eleventh Century Aviator: A Case Study of Technological Innovation, Its Context and Tradition", Technology and Culture 2 (2), p. 97–111 [100f.], doi:10.2307/3101411.

بەستەری دەرەکی 
 بوابة الشعراء : ديوان عباس بن فرناس 
 عَبَّاس بن فِرْناس - موسوعة الأعلام، خير الدين الزركلي، 1980
 عباس بن فرناس - الموسوعة العربية الميسرة، 1965
 ابن فرناس، عباس - موسوعة المورد، منير البعلبكي، 1991
 العالم العربي عباس ابن فرناس
 علماء من أصل عربي – عباس إبن فرناس
 رجل الماني يطير على طريقة عباس بن فرناس

لەدایکبووانی ٨١٠
مردووانی ٨٧٥
مردووانی ٨٨٧
لەدایکبووانی سەدەی ٩یەم
کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
پزیشکە ئەندەلوسییەکان
داھێنەرە موسڵمانەکان