خولی پاڵەوانەکانی ئەفریقا
خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقا (کاف)، بە هۆکاری ڕیکلام و سپۆنسەر پێی دەوترێت خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف تۆتاڵ ئینێرجی (Total Energies) و پێشتر پێی دەوترا جامی ئەفریقای یانە پاڵەوانەکان، پاڵەوانێتیەکی ساڵانەی تۆپی پێی یانەکە کە ڕێکدەخرێت لەلایەن کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەفریقا و پێک دێت لە یانە ئاست بەرزەکانی ئەفریقا، براوەی پاڵەوانێتیەکە دەستنیشان دەکرێت لەڕێگەی قۆناغی کۆمەڵەکان و دواتر بۆ قۆناغی دەرکردنی دوو یاری، و دواتر یەک یاری کۆتایی. یەکێکە لە بەنرخترین پاڵەوانێتیەکانی تۆپی پێ لە جیهاندا و بەنرخترین پاڵەوانێتی یانەکانە لە تۆپی پێی ئەفریقا.براوەی پاڵەوانێتیەکە جێگایەک بۆ خۆی دەگرێت لە جامی جیهانی یانەکانی فیفا، پاڵەوانێتیەک کە پێکدێت لە یانە پاڵەوانەکانی هەر شەش کۆنفیدراسیۆنی کیشوەرەکان، و هەروەها ڕوبەڕوی براوەی جامی کۆنفیدراسیۆنی کاف دەبێتەوە لە وەرزی دواتری جامی سوپەری کاف. یانەکانی کە دووەم ئەبن لە خولەکانی ناوخۆیان، و سەر ناکەون بۆ خولی یانە پاڵەوانەکان، دەتوانن لە ئاستی دووەمی پاڵەوانێتیەکەدا بن کە بریتیە لە جامی کۆنفیراسیۆنی ئەفریقا یاخود کاف.

یانەکانی میسڕ زۆرترین ژمارەی بردنەوەیان هەیە بە (١٦ نازناو)، بەدوایدا مەغریب دێت بە ٧ نازناو. مەغریب، میسڕ، تونس و جەزائیر زۆرترین ژمارەی براوەیان هەیە، کە هەر یەکەیان سێ یانە نازناوەکەی بردۆتەوە. پاڵەوانێتیەکە لەلایەن ٢٦ یانەوە براوەتەوە، ١٢ یان زیاتر لە جارێک بردویانەتەوە. ئەهلی سەرکەوتووترین یانەی مێژووی پاڵەوانێتیەکەیە، کە پاڵەوانێتیەکەی ١٠ جار بردۆتەوە و ڕیکۆردی زۆرترینە. یانەکانی میسڕ زۆرترین بردنەوەیان بەدەست هێنەوە، کە ١٦ نازناوە. ویداد کاسابلانکا لە ئێستادا پاڵەوانی خولەکەیە، کە لە ئەهلی بردەوە ٢-٠ لە کۆتایی ٢٠٢٢.

مێژوو

١٩٦٤ – ١٩٩٧ : سەرەتا بۆ بەناوبانگ بوون و گەشەی پاڵەوانێتیەکە 
لە ساڵی ١٩٦٤ دروستکرا وەک جامی ئەفریقا بۆ یانە پاڵەوانەکان، یەکەم یانە کە نازناوەکە بباتەوە بریتی بوو لە یانەی ئۆریکس دوالای کامیرۆنی کە لە ستەید مالیێنی وڵاتی مالی بردەوە ٢-١ لە یاری کۆتاییدا.

هیچ پاڵەوانێتیەک ئەنجام نەدرا لە ساڵی دواتردا، بەڵام دوای دوو ساڵ دەستی پێکردەوە و لو ١٩٦٦، کاتێک یاری کۆتایی دوو یاری 'یاریگای خۆت و دەرەوە' دروستکرا، کە لە یاری کۆتاییدا یانەیەکی تری مالی کە بریتی بوو لە ڕیاڵ باماکۆ ڕوبەڕوی ستەید دابدانی کۆتدیڤوار بووەوە. باماکۆ یاری یەکەمی لە یاریگای خۆیدا بردەوە ٣-١ بەڵام هەموو شتێکیان لێ تێکدرا لە یاری دووەمدا لە ئابیدان و یانەکەی کۆتدیڤوار یاری دووەمی بردەوە ٤-١ و ئەنجامی کۆتایی بوو بە ٥-٤ و نازناوەکەی بردەوە.

لە ١٩٦٧ کاتێک ئاسانتێ کۆتۆکۆی غانا ڕوبەڕوی مازێمبێ بووەوە کە یانەیەکی کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ بوو (کورتکراوەی ئینگلیزی : DRC)، هەردوو یاریەکە بە بەرامبەر بوون کۆتایی هات (١-١ و ٢-٢). کۆنفیدراسیۆنی کاف یاریەکی یەکلاکەرەوەی ڕێکخست بەڵام کۆتۆکۆ نەیتوانی بەشداری بکات و نازناوەکە بەخشرا بە مازێمبێ، کە دووبارە نازناوەکەی بردەوە لە ساڵی دواتردا.

لەگەڵ ئەوەشدا، یانەکەی غانا توانی تۆڵەی خۆی بکاتەوە لە ١٠٧٠، کاتێک کۆتۆکۆ و مازێمبێ بۆ جارێکی تر ڕوبەڕوی یەک بونەوە لە یاری کۆتایی. بۆ جارێکی تر، یاری یەکەم ١-١ تەواو بوو، بەڵام دوور لە چاوەڕوانیەکان غاناییەکان ٢-١ بردیانەوە لە یاری دووەمدا بۆ ئەوەی نازناوەکە بەرز بکەنەوە کە سێ ساڵ پێشتر لێی بێبەش بوون.

ساڵانی ١٩٧٠کان گەشەیەکی ناوازەی بینی لە سودی تۆپی پێی یانەکانی کامیرۆنی، کە سەرکەوتنی زۆر تۆمار کرا لەلایەن تۆپی پێی کامیرۆنی لە ئاستی نێودەوڵەتی تا ئێستا.

لە نێوان ١٩٧١ بۆ ١٩٨٠ تیمەکانی کامیرۆنی چوار جار جامەکەیان بردەوە، کە یانەی کانۆن یاوندی سێ جار نازناوەکەی بردەوە (١٩٧١، ١٩٧٨ و ١٩٨٠) و یو ئێس دوالا یەک جار جامەکەی بەرز کردەوە لە ١٩٧٩. لە نێوان بردنەوەکانی کامیرۆنیەکان تیمێکی تر کە لە ماوەی زێڕینی خۆیدا بوو نازناوی دەبردەوە ، یانەی گینی حافیا کۆناکری، کە سێ جار نازناوەکەی لەو ماوەیەدا بردەوە (١٩٧٢، ١٩٧٥ و ١٩٧٧).

١٩٩٧ – بۆ ئێستا : گۆڕینی ناو و زیادبوونی ناوبانگ 
بێ جگە لە زیاد کردنی یاسای گۆڵی دەرەوە، زۆر کەم گۆڕانکاری کراوە لە پاڵەوانێتیەکە هەتا ١٩٩٧، کاتێک کۆنفیراسیۆنی کاف لە ژێر سەرپەرشتی عیسا حایاتۆ هەنگاوێکی گەورەی نا بۆ ئەوەی بە ڕێڕەوی یوفادا بڕوات کە پێش چەند ساڵێک پاڵەوانێتیەکی کۆمەڵەکان/خولی دروست کرد و ناوەکەی گۆڕی بە خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ( کە هەمان شێوازە لەگەڵ خولی یانە پاڵەوانەکانی یۆفا). کاف هەروەها خەڵاتی پارەی بۆ بەشداربووان دانا بۆ یەکەم جار و خەڵاتی سەرەتایی ١ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بۆ براوە و ٧٥٠،٠٠٠ دۆلار بۆ دووەم بوون، کە وای کرد ئەم گۆڕانکاریانە پاڵەوانێتیەکە بکات بە دەوڵەمەندترین پاڵەوانێتی یانەی ئەفریقی لەو کاتەدا.

لە شێوازە تازەکەدا، پاڵەوانی خول لە وڵاتەکانی ئەندامی کاف دەڕۆن بەناو چەند قۆناغێکی پاڵاوتن تا دەگەنە قۆناغی ١٦. ٨ براوەکە دواتر بەر یەک دەکەون لە نێوان دوو گروپدا و هەر گروپێک ٤ یانە لە خۆدەگرێت، هەر یەکێکیان ڕوبەڕوی یەکتر دەبنەوە بە دوو یاری. لە کۆتایی قۆناغی خولەکەدا، دوو یانە لە هەر گروپێکدا دوو یانە سەردەکەون بۆ قۆناغی پێش-کۆتایی، و براوەکانیان سەردەکەون بۆ یاری کۆتایی.

لە سەرەتایی وەرزی ٢٠٠٩، خەڵاتی پارەکان زیاد کران بۆ ١.٥ ملیۆن دۆلار بۆ پاڵەوان و ١ ملیۆن دۆلار بۆ دووەم بوون. لەوکاتەوەی گۆڕانکاری لە پاڵەوانێتیەکە کرا لە ١٩٩٧، یانەکانی باکوری ئەفریقا زاڵبوون بەسەر پاڵەوانێتیەکە و ڕیکۆردەکاندا بە تەواوی. راجا کاسابلانکای مەغریبی دوو پاڵەوانێتی یەکەمی بردەوە لە سێ پاڵەوانێتی، بەڵام ئەهلی بوو بە سەرکەوتوو ترین یانەی مێژووی پاڵەوانێتیەکە، کە ڕکابەریەکەی بردەوە لە ٢٠٠١، ٢٠٠٥، ٢٠٠٦، ٢٠٠٨ و ٢٠١٢. لە کاتێکدا زمالیک توانی ببێ بە پاڵەوان لە ٢٠٠٢. یانەکانی تونسی خۆیان خزانە بوون بە پاڵەوانی نازناوەکە وەک ئیتۆیل دو ساهێل، کە لە ٢٠٠٧ کە بە پاڵەوان ڕاگەیەندرا لە دوای ئەوەی گەیشتبووە کۆتایی لە ٢٠٠٤ و ٢٠٠٥. ئێسپێرانس دی تونس توانی دووەم نازناوی کیشوەری بباتەوە لە ٢٠١١ لە دوای ئەوەی یاری کۆتایی دۆڕاندبوو لە ساڵەکانی ١٩٩٩، ٢٠٠٠، ٢٠١٠ و ٢٠١٢.

سەرباری زاڵبونی ڕونی یانەکانی ئەفریقای باکور، لە ٢٠٠٣ و ٢٠٠٤، یانەی نێجیری ئنیمبا دوو نازناوی پاڵەوانێتی بردەوە لە مێژووی خۆیدا. میمۆساسی کۆتدیڤواری و ئاکرا هێرتس لە غانا دوو پاڵەوانێتی تریان زیاد کرد بۆ ئەفریقای ڕەش. لە ٢٠١٠، مازێمبێ لە کۆماری کۆنگۆی دیموکرات بوو بە یەکەم یانە کە دوو جار لەسەر یەک ببێت بە پاڵەوان لە دوو کاتی جیاوازدا، کە یەکەم دوو بردنەوەی لە ١٩٦٧ و ١٩٦٨ بوو. دواتر دوبارەی کردەوە لە ٢٠٠٩ و ٢٠١٠. لە ٢٠١٧، ژمارەی کۆمەڵەکان زیاد کران لە ٢ کۆمەڵەی ٤ یانەیەی بۆ ٤ کۆمەڵەی ١٦ یانە، کە وای کرد یەک قۆناغی دەرکردن زیاد ببێت.

وەرزی ٢٠٢٠-٢١ یاری کرا بە بێ ئامادەبوونی هاندەر بەهۆی پەتای کۆرۆنا (کۆڤید-١٩) لە ئەفریقا بە هەمان شێوازی پاڵەوانێتی و خولەکانی تۆپی پێ لە جیهاندا. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەهلی ڕوبەڕووی ڕکابەرە ناوخۆیەکەی بووەوە کە زەمالیک بوو لە یاریەکی کۆتایی تەواو میسڕی (بۆ یەکەمجار لە مێژووی پاڵەوانێتی کاف دوو یانەی هەمان وڵات ڕکابەری دەکەن لە هەر جۆرێکی یاری کۆتایی)، و ئەهلی توانی بیباتەوە و نۆیەم نازناوی بباتەوە. ئەهلی بە سەرکەوتووی پارێزگاری لە نازناوەکە کرد و ڕیکۆردەکەی زیاد کرد بۆ ١٠ جار لە وەرزی دواتردا بە بردنەوە لە کایزەر شێفسی ئەفریقای باشور.

پێکهاتە و پاڵاوتن 
خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف کراوەیە بۆ هەموو براوەکانی خولە ناوخۆیەکانی پەیوەستن بە کۆنفیدراسیۆنی ئەفریقاوە، هەروەها خاوەنی نازناوەکە لە وەرزی پێشوتردا. لە وەرزی ٢٠٠٤ەوە، لەگەڵ یەکخستنی جامی کاف و جامی براوەکانی جامی کاف بۆ دروستکردنی جامی کۆنفیدراسیۆنی کاف، دووەمی خولە ناوخۆیەکانی تۆپی پێ لە ١٢ ئاست بەرزترین وڵاتەکان بەشدار دەبن لە پاڵەوانێتیەکە، کە وا دەکات پاڵەوانێتیەکە لە ٦٤ تیم پێکبێت. ١٢ وڵات ئاستەکانیان دیاری دەکرێن لەسەر بنەمای ئاستی یانەکانیان لە ٥ وەرزی پێشوتر لە پاڵەوانێتیەکە ( پێناسەی ڕونی ڕیزبەندی ٥-ساڵی کاف).

خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف بە شێوەی سەرەکی وەک پاڵەوانێتیەکی یەکتر دورخستنەوەیە، کە لە سەرەتادا قۆناغەکانی پاڵاوتن هەیە، دواتر قۆناغی کۆمەڵەکان، دواتر قۆناغەکانی دەرکردنی دوو-یاری و ئەوکات یەک یاری کۆتایی. لە سەرەتای پاڵەوانێتیەکە، ٦٤ تیمەکەی سەرکەوتوون بەشدار دەبن لە دوو قۆناغی پاڵاوتن: قۆناغی سەرەتایی و قۆناغی یەکەم. لە دوای پاڵاوتنی قۆناغی یەکەم، تیمەکانی دەمێنن جیا دەکرێنەوە بۆ چوار گروپی ٤ تیم، کە هەر تیمێک لە یاری پێشوو دۆڕاوە دەگوازرێتەوە بۆ قۆناغی دووەمی جامی کۆنفیدراسیۆنی کاف بە هیوای ئەوەی سەر بکەوێت بۆ قۆناغی کۆمەڵەکان. براوە و دووەمی هەر گروپێک سەردەکەوێت بۆ قۆناغی یەکتر دەکردنی دوو یاری بە هیوای ئەوەی سەر بکەوێت بۆ یاری کۆتایی و هەلی ئەوەی هەبێت کە نازناوەکە بۆ وڵاتەکەی بەرز بکاتەوە.

سپۆنسەر 
لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤، ئێم تی ئێن (ئینگلیزی : MTN) پەیوەندی کرد بۆ گرێبەستێکی چوار ساڵی کە سپۆنسەری پاڵەوانێتیەکانی فیدراسیۆنی ئەفریقا بێت کە نرخەکەی ١٢.٥ ملیۆن دۆلار بوو، کە لەو کاتەدا گەورەترین گرێبەستی سپۆنسەر بوو لە مێژووی وەرزشی ئەفریقادا.

لە ٢٠٠٨، کاف نرخی ١٠٠ ملیۆن یۆرۆی دانا بۆ پاکەیجی دوور مەودا و دەوڵەمەند بۆ پاڵەوانێتیەکانی کە وای کرد دەرگای کردەوە بە ڕوی سپۆنسەری نوێدا، کە دواتر کۆمپانیای بواری پەیوەندی و تەلەفوون ئۆرەینج گرێبەستێکی هەشت-ساڵی واژۆ کرد لە ساڵی دواتردا و لە مانگی تەموز، کە بەندەکانی گرێبەستەکە ئاشکرا نەکران.

لە ٢١ تەموزی ٢٠١٦، کۆمپانیای زلهێزی بواری نەوت و گازی فەڕەنسی تۆتاڵ گرێبەستێکی سپۆنسەری هەشت-ساڵی واژۆ کرد لەگەڵ کاف بۆ ئەوەی پشتگیری دە لە پاڵەوانێتیەکانی بکات، لەناویاندا پاڵەوانێتیە سەرەکیەکان، جامی نەتەوەکانی ئەفریقا. لە ٢٠٢١، تۆتاڵ ناوی گۆڕا بۆ تۆتاڵ ئینێرجی، هەرچەندە وەک سپۆنسەری نازناوی پاڵەوانێتیەکان مایەوە.

سپۆنسەرەکانی ئێستا

خەڵاتەکان

نازناو و مەدالیاکان 
هەر ساڵێک، تیمی براوە جامی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقای پێشکەش دەکرێت، وەشانی ئێستا کە بووە بەو نازناوە لەو کاتەی پاڵەوانێتیەکە ناوی گۆڕی لە ١٩٩٧. چل مەدالیای زێڕ پێشکەشی براوەی پاڵەوانێتیەکە و ٤٠ مەدالیای زیو پێشکەشی دووەم دەکرێت.

١٩٩٧-٢٠٠٨ 
لە ١٩٩٧، کاف خەڵاتی پارەی دانا بۆ هەشت بەشدار بوو لە قۆناغی کۆمەڵەکان بۆ یەکەم جار لە مێژووی پاڵەوانێتی یانەکانی تۆپی پێی ئەفریقا. ئەمەش هەتا ٢٠٠٨ ی خایاند.

٢٠٠٩ - ٢٠١٦ 
لە نێوان ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٦، کاف خەڵاتەکەی زیاد کرد کە دەبەخشرێت بە ٨ یانەی سەرەوە بەم شێوەیە:

٢٠١٧ - ٢٠٢١ 
لە نێوان ٢٠١٧ بۆ ٢٠٢١، کاف خەڵاتەکانی زیاد کرد کە دەبەخشرا بە ١٦ یانەی سەرەوە بەم شێوەیە:

مافی پەخشی یاریەکان 
ئەمەی خوارەوە خاوەنی پەخشە ڕاستەوخۆکانی یاریەکانن لە ئێستادا:

ڕیکۆرد و ئامارەکان

ئاستەکان بە پێی نەتەوەکان

ئاستەکان بە پێی ناوچەکان

گۆڵکاران

سەرچاوەکان