ئیمپراتۆریەتیی ساسانی
ئیمپراتۆریەتی ساسانی یان ساسانییەکان (بە زمانی پاڵەوی:𐭲𐭯𐭩𐭲𐭯𐭮𐭯𐭮 )  دواین ئیمپراتۆریەتیی لوری فارسی پێش ئیسلام بووە. بنەماڵەی ساسانی لە ساڵی ٢٢٤ی زایینی بە تێکشاندنی ئەشکانییەکان حکوومەتەکەیان پێک ھێنا و ھەتا ساڵی ٦٥١ واتە بۆ ماوەی زیاتر لە ٤٠٠ ساڵ یەکێک لە زلھێزەکانی سەردەم بوون و بەرامبەرکێێ ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیان کرددوە،

بەڵگەی کورد بوونی ساسانییەکان لە سەرچاوە کۆنەکانی وەک تەبەری و مەسعودی و ئیبنە بەلخی و حەمزەی ئیسفەهانی دا ئاماژەی پێ کراوە، بۆ وێنە تەبەری نامەکەی ئەردەوانی پێنجەمی ئەشکانیی لە کتێبەکەیدا هێناوە کە بە ئەردەشیری بابەکان دەڵێت:            انک قد عدوت طورک و اجتلبت حتفک ایها الکردی المربّی فی خیام الاکراد من اذن لک فی التاج الذی لبسته»   ئەی کوردی گۆشکراوی ڕەشماڵی کوردان، پێت لە ئاستی خۆت درێژتر کردووە و مەبەستی تاج و تەختت هەیە.

حەمزەی ئێسفەهانی لە " تاریخ ملوک الفرس" دەنووسێت:  لە سەردەمی ئەردشیر، کوڕەکەی دەبێتە فەرمانڕەوای خۆراسان، و وەک کوردزاد نێوی دایکی دێنێت.

لە سیرةالفرسی یاقوتی حەمەویدا هاتووە: کاتێ ئەردەشیر دەگاتە مەدائێن ئەوی پێ خۆش دەبێ و هەوڵی ئاوەدانکردنەوەی دەدات. ناو حەوت گەڕەکی مەدائێنیش دێنێت کە نێوی یەکێکیان کوردئافاز یان کوردئاوایە.

یەکەم شای ساسانی، ئەردەشیری یەکەم بووە کە لە ناوچە پارس (پارێزگای فارس) شۆڕشی کردووە و ئیمپراتۆریەتییەکەی دامەزراندووە، ئەردەشیر کوڕی بابەک لە دوو بنەماڵەی گەورەی ناوچەی فارسن بە ناوەکانی شوانکارە و بارزەنگی، بارزەنگییەکان کە دەکەنە بنەماڵەی دایکی ئەردەشیر فەرمانڕەوای فارسن و بە پێی ئاماژەکانی ئیبنە بەلخی لە کتێبی فارسنامە هەردوو بەماڵەی بارزەنگی و شوانکارە کوردن.  دوایین شای ساسانی یەزدگێردی سێیەم بووە کە چەند شەڕی گەورەی لەگەڵ سوپای ئیسلام لە سەردەمی عومەر کوڕی خەتتابدا کردووە و لە ھەموویاندا دۆڕاوە.

سەردەمی ساسانییەکان وەک سەردەمی زێڕینی کوردی پێش ئیسلام ناسراوە و کاریگەریی زۆری ھەبووە لەسەر ئەوەی کە دواتر وەک ھونەر و چاندی ئیسلامی ناسرا. ئایینی زەردەشتی و زانایانی ئایینی، ڕۆڵی گرنگی و کاریگەریی زۆریان ھەبووە لەسەر شێوازی حکوومەتدا، لەڕاستیدا هێرشی عەرەب بۆ سەر ئیمپراتۆریەتی ساسانی دەسەڵاتی کورد بوو تێکشکا و ڕێخۆشکەری هێرشی تورک بوو بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاس.

مێژوو

ئایین
زەردەشتی

زمان
پەهلەویی ساسانی

ھونەر

سەرچاوەکان

گرێدان بۆ دەرەوە
 ئینسایکڵۆپیدیای ساسانیکا (بە ئینگلیزی)

ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٧ەم
ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٢٤
وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا
مێژووی ئێرانی کەونار
ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
مێژووی ئاسیای ناوەندی
مێژووی شام
مێژووی داغستان
سووریای دێرین
مێژووی دێرینی عێراق