پەیماننامەی نێونەتەوەییی نەھێشتنی ھەموو شێوەکانی جیاکاریی ڕەگەزی
پەیماننامەی نێونەتەوەییی نەھێشتنی ھەموو شێوەکانی جیاکاریی ڕەگەزی () پەیماننامەیەکی نەتەوە یەکگرتووەکانە. نەوەی سێیەمی کەرەستەکانی پارێزگاریی مافەکانی مرۆڤ پێکدەھێنێت، پەیماننامەکە ئەندامەکانی پابەند دەکات بە جێبەجێکردنی سڕینەوە و نەھێشتنی جیاکاریی ڕەگەزی و ھاندانی تێگەیشتن لەنێوان ھەموو نەژاد و ڕەگەزەکان. ھەروەھا داوا لە لایەنەکانی پەیماننامە دەکات گوفتاری ڕقوکینە بە نایاسایی بناسێنن لە وڵاتەکانیان و ئەندامێتی لە ڕێکخراوە ڕەگەزپەرستییەکان بکەنە تاوان.

بەھەمان شێوە پەیماننامەکە ڕێکارێکی سکاڵای تاکەکەسیش لەخۆدەگرێت کە وای لێ دەکات بەسەر لایەنەکانی پەیماننامەکە بسەپێنرێت، کە ئەمە بووەتەھۆی ھاتنەکایەی شێوازێکی سنووردار لە لێکدانەوە و شیکردنەوەی پەیماننامەکە.

پەیماننامەکە لە ڕێکەوتی ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٥ پەسەند کرا و دانرا بۆ واژووکردن لەلایەن ئەنجومەنی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ڕێکەوتی ٤ی کانوونی دووەم، خرایە بواری جێبەجێ کردنەوە. ھەتا مانگی تەممووزی ٢٠٢٠، ٨٨ واژووکەر و ١٨٢ لایەن لە پەیماننامەکە ھەبوون. پەیماننامەکە لەلایەن دەستەی نەھێشتنی جیاکاریی ڕەگەزی (CERD)ەوە چاودێری دەکرێت.

بنەما سەرەکییەکان 
بەندی یەکەمی پەیماننامەکە پێناسەی «جیاکاریی ڕەگەزی» دەکات بە:

«... ھەر جیاکاری، کردنە دەرەوە یان سنووردارکرنێک بە ھۆکاری ڕەگەزی، ڕەنگی پێست، بنەچە، سەرچاوەی نەتەوەیی یان سەرچاوەی ڕەگەزییەوە بێت کە مەبەست لێی پەکخستن یان کەمکردنەوەی بێت لە ناساندن و مامەڵەکردنی نایەکسانانە بەرامبەر بە مافەکانی مرۆڤ و ئازادییە بنچینەیییەکانی سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی، کولتووری یان ھەر بوارێکی دیکەی کۆمەڵگە.»

ڕێگرتن لە جیاکاری 
بەندی دووەم لە پەیماننامەکە سەرزەنشتی جیاکاریی ڕەگەزی دەکات و لایەنەکان پابەند دەکات بە «ھەوڵدان بە ھەموو ڕێگەیەکی گونجاو و بێ دواکەوتن بۆ دانانی سیاسەتی نەھێشتنی جیاکاریی ڕەگەزی بە ھەموو جۆر و شێوەکانییەوە». ھەروەھا داوا لە لایەنەکانی پەیماننامەکە دەکات ھانی تێگەیشتن لەنێوان ھەموو نەژاد و ڕەگەزەکان بدەن. بۆ بەدەستھێنانی ئەمانە، پەیماننامەکە داوا لە ھەموو واژووکەران دەکات کە:
 پەیڕەونەکردنی جیاکاریی ڕەگەزی لە دامودەزگا گشتییەکان.
 نەکردنی پشتگیری و بەرگری لە ھەر کردەیەکی جیاکاریی ڕەگەزی.
 پێداچوونەوە بە سیاسەتەکان، لەگەڵ ھەموارکردنەوە یان ھەڵوەشاندنەوەی ھەر یاسایەک کە دەکرێت ببێتە ھۆ یان درێژەدان بە جیاکاریی ڕەگەزی.
 لەڕێی ھەموو کارێکی گونجاو و یاسایییەوە جیاکاریی ڕەگەزی قەدەغە بکرێت لە تاکەکەس، ڕێکخراوە و دامەزراوەکان، لە چوارچێوەی ئەو دەسەڵاتانەی پێیان دراوە.
 ھاندانی کۆمەڵە، جووڵانەوە و چالاکییەکانی دیکە کە بەربەستەکانی نێوان نەژادەکان لادەبەن و سەرزەنشتی دابەشبوونی ڕەگەزی دەکەن.

لایەنەکانی پەیماننامەکە پابەند کراون بەوەی کە لە کاتی پێویست «سیاسەتی جیاکاریی ئەرێنی» بەکاربێنن بۆ چەند کۆمەڵەیەکی ڕەگەزیی دیاریکراو، بەمەبەستی دڵنیابوونەوە و مسۆگەرکردنی مافەکانی مرۆڤ و ئازادییە بنچینەیییەکان بەشێوەیەکی یەکسان و دادپەروەرانە. بەڵام ئەم ڕێکارانە دەبێت سنووردار بن و لە ھیچ ھەلومەرجێک نەبنە ھۆی نایەکسانی و مافی تایبەت بۆ کۆمەڵەیەکی دیاریکراو.

بەندی پێنجەم پابەندیی گشتی (بەندی ٢) فراوانتر دەکات، پابەندییەکی تایبەتی دەھێنێتەکایەوە کە ھەستن بە مسۆگەرکردن و دڵنیابوونەوە لە جێبەجێکردنی بنەمای «یەکسانی لەپێش یاسا»ەوە بۆ ھەموو کەسێک بەبێ گوێدانە ڕەگەز، نەژاد، ڕەنگی پێست، سەرچاوەی نەتەوەیی یان سەرچاوەی ڕەگەزی. ھەروەھا زیاتر بەردەوام دەبێت لەسەر مافە دیاریکراوەکانی ئەم یەکسانییە کە دەبێت پەیڕەو بکرێت بەسەر یەکسانیی مامەڵەکردن لەلایەن دادگاکانەوە، ئاسایش و سالامەتیی کەسەکە، بەکارنەھێنانی توندوتیژی، مافە مەدەنی و سیاسییەکان، مافە ئابووری، کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان لەگەڵ مافی توانای گەیشتن بە شوێن و خزمەتگوزارییە گشتییەکان.

بەندی شەشەم لە پەیماننامەکە لایەنەکان پابەند دەکات کە ڕێکاری کاریگەر بگرنەبەر بۆ پاراستن و ڕێگەگرتن بەرامبەر ھەر جیاکارییەکی ڕەگەزی لەڕێی دادگا و دامەزراوە داداوەرییە یاسایییەکانەوە؛ و ئەم بەندە مافی ڕێگریی یاسایی و قەرەبووی زیانەکان لەخۆدەگرێت، کە دەکرێت ھۆکارەکەی جیاکاری بووبێت.

سەرچاوەکان 

پەیماننامەکانی ئالبانیا
پەیماننامەکانی جەزائیر
پەیماننامەکانی ئەندۆرا
پەیماننامەکانی ئانتیگوا و باربوودا
پەیماننامەکانی ئارجەنتین
پەیماننامەکانی ئەرمەنستان
پەیماننامەکانی ئۆسترالیا
پەیماننامەکانی نەمسا
پەیماننامەکانی ئازەربایجان
پەیماننامەکانی بەحرەین
پەیماننامەکانی بەنگلادێش
پەیماننامەکانی باربادۆس
پەیماننامەکانی بەلجیکا
پەیماننامەکانی بەلیز
پەیماننامەکانی بێنین
پەیماننامەکانی بۆلیڤیا
پەیماننامەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
پەیماننامەکانی بۆتسوانا
پەیماننامەکانی بورکینافاسۆ
پەیماننامەکانی بوروندی
پەیماننامەکانی کامیروون
پەیماننامەکانی کەنەدا
پەیماننامەکانی کەیپڤەرد
پەیماننامەکانی چاد
پەیماننامەکانی چیلی
پەیماننامەکانی کۆلۆمبیا
پەیماننامەکانی کۆستاریکا
پەیماننامەکانی کرواتیا
پەیماننامەکانی کووبا
پەیماننامەکانی قوبرس
پەیماننامەکانی چێکۆسلۆڤاکیا
پەیماننامەکانی دانمارک
پەیماننامەکانی جیبووتی
پەیماننامەکانی تیمۆری ڕۆژھەڵات
پەیماننامەکانی ئێکوادۆر
پەیماننامەکانی میسر
پەیماننامەکانی ئێلسالڤادۆر
پەیماننامەکانی گینێی ئیستوایی
پەیماننامەکانی ئێریتریا
پەیماننامەکانی ئەستۆنیا
پەیماننامەکانی سوازیلاند
پەیماننامەکانی فیجی
پەیماننامەکانی فینلاند
پەیماننامەکانی فەڕەنسا
پەیماننامەکانی گابۆن
پەیماننامەکانی گورجستان
پەیماننامەکانی گانا
پەیماننامەکانی گرینادا
پەیماننامەکانی گواتیمالا
پەیماننامەکانی گینێ
پەیماننامەکانی گینێ بیساو
پەیماننامەکانی ھایتی
پەیماننامەکانی ھۆندووراس
پەیماننامەکانی ئایسلەند
پەیماننامەکانی ھیندستان
پەیماننامەکانی ئیندۆنیزیا
پەیماننامەکانی ئیرلەند
پەیماننامەکانی ئیسرائیل
پەیماننامەکانی ئیتالیا
پەیماننامەکانی کۆتدیڤوار
پەیماننامەکانی جامایکا
پەیماننامەکانی ژاپۆن
پەیماننامەکانی ئوردن
پەیماننامەکانی کازاخستان
پەیماننامەکانی کینیا
پەیماننامەکانی کیریباس
پەیماننامەکانی کووەیت
پەیماننامەکانی قرغیزستان
پەیماننامەکانی لاتڤیا
پەیماننامەکانی لوبنان
پەیماننامەکانی لیسۆتۆ
پەیماننامەکانی لیبێریا
پەیماننامەکانی لیختنشتاین
پەیماننامەکانی لیتوانیا
پەیماننامەکانی لوکسەمبورگ
پەیماننامەکانی ماداگاسکار
پەیماننامەکانی مالاوی
پەیماننامەکانی مالی
پەیماننامەکانی ماڵتا
پەیماننامەکانی مۆریتانیا
پەیماننامەکانی مۆریس
پەیماننامەکانی مەکسیک
پەیماننامەکانی مۆلدۆڤا
پەیماننامەکانی مۆناکۆ
پەیماننامەکانی مۆنتینیگرۆ
پەیماننامەکانی مەغریب
پەیماننامەکانی نامیبیا
پەیماننامەکانی نیپال
پەیماننامەکانی نیوزیلاند
پەیماننامەکانی نیکاراگوا
پەیماننامەکانی نیجەر
پەیماننامەکانی نێجیریا
پەیماننامەکانی نۆرویژ
پەیماننامەکانی عومان
پەیماننامەکانی پاکستان
پەیماننامەکانی پەنەما
پەیماننامەکانی پاپوا گینێی نوێ
پەیماننامەکانی پاراگوای
پەیماننامەکانی پێروو
پەیماننامەکانی پورتوگال
پەیماننامەکانی قەتەر
پەیماننامەکانی ڕواندا
پەیماننامەکانی سەینت کیتس و نیڤیس
پەیماننامەکانی سەینت لووسیا
پەیماننامەکانی سەینت ڤینسەنت و گرینادینز
پەیماننامەکانی سان مارینۆ
پەیماننامەکانی عەرەبستانی سعوودی
پەیماننامەکانی سێنیگال
پەیماننامەکانی سربیا و مۆنتینیگرۆ
پەیماننامەکانی سیشێل
پەیماننامەکانی سیەرالیۆن
پەیماننامەکانی سینگاپور
پەیماننامەکانی سلۆڤاکیا
پەیماننامەکانی سلۆڤێنیا
پەیماننامەکانی ئەفریقای باشوور
پەیماننامەکانی کۆریای باشوور
پەیماننامەکانی سریلانکا
پەیماننامەکانی سورینام
پەیماننامەکانی سوید
پەیماننامەکانی سویس
پەیماننامەکانی سووریا
پەیماننامەکانی ساوتۆمێ و پرینسیپی
پەیماننامەکانی تاجیکستان
پەیماننامەکانی تایلەند
پەیماننامەکانی تۆگۆ
پەیماننامەکانی تۆنگا
پەیماننامەکانی ترینیداد و تۆباگۆ
پەیماننامەکانی توونس
پەیماننامەکانی تورکیا
پەیماننامەکانی تورکمانستان
پەیماننامەکانی ئووگاندا
پەیماننامەکانی ئوروگوای
پەیماننامەکانی ئۆزبەکستان
پەیماننامەکانی ڤێنیزوێلا
پەیماننامەکانی ڤیێتنام
پەیماننامەکانی یووگۆسلاڤیا
پەیماننامەکانی زامبیا
پەیماننامەکانی زیمبابوی
پەیماننامەکانی بەھاما
پەیماننامەکانی کۆماری ئەفریقای ناوەندی
پەیماننامەکانی دوورگەکانی قەمەر
پەیماننامەکانی کۆماری چیک
پەیماننامەکانی کۆماری دۆمینیکان
پەیماننامەکانی گامبیا
پەیماننامەکانی مالدیڤ
پەیماننامەکانی ھۆڵەندا
پەیماننامەکانی فلیپین
پەیماننامەکانی دوورگەکانی سلێمان
پەیماننامەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
پەیماننامەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پەیماننامەکانی شانشینی یەکگرتوو
پەیماننامەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان