ADİGE GİYSİSİ VE GELENEK (АДЫГЭ ЩЫГЪЫНЫМРЭ ХАБЗЭМРЭ) – Gerçek sizi özgür kılar! ⚜️ The truth will set you free!
Skip to content
Xabze
Araştırma
Araştırma Ana Sayfa
CC Katılımcıları Soruyor-Yanıtlıyor
CC Projeleri
CCP Adigece Geliştirme Projesi
CCP CC Katılımcıları Adana Toplantıları
CCP Gubsege Köy Projesi
CCP Televizyonumu İstiyorum Projesi
CCP CC Katılımcıları Kefken Projesi
CCP Genç Proje-Bargish
CCP Genç Proje-Şinkuba
Aydın Adige-Abhaz Gençliği
Entelektüel Adige-Abhaz Gençliği
RF Ticaret
DAAVA
Haber Arşivi
Tarih
Edebiyat
ED-Genel Konular
ED- Sohbet Yazıları
ED-Adige Mitolojisi
ED-Semerko
ED-Öyküler
ED-Şairlerimiz Yazarlarımız
ED-Şiirler
ED-Kitap Tanıtımı
ED-Dil Bilgisi ve Dersleri
ED-Kendi Halinde Bir Şair
Kültür
Kültür Ana Sayfa
Adige-Abhaz Yemekleri Tarifi
Portreler
Değerlerimiz
Diasporada Çerkes Yaşamı CAPSLARI
Sanat
SAN-Güzel Sanatlar
SAN-Dans
SAN-Müzik
SAN-Tiyatro
SAN-Fotograf Sanatı
SAN-Adigece Karikatür
Videolar
VİD-Haber Videoları
VİD-Program Videoları
VİD-Spor Videoları
VİD-Belgesel Videoları
VİD-Bilim Videoları
VİD-Sanat Videoları
VİD-Sanat Müzik Videoları
VİD-Sanat Dans Videoları
VİD-Sanat Tiyatro Videoları
Spor
SPR-Soçi Kış Olimpiyatları
Sporda En İyiler
SPR-Spor Dalları
Turizm
TUR-Kuzey-Batı Kafkasya
Türkiye’deki Adige-Abhaz Köyleri Hakkında
TUR-Rusya Federasyonu
Yazarlar
ADAMEY Semra Gürel
Ali Çurey
Ali İhsan Aksamaz
APSUWA Nilgün
BABUG Ergün Yıldız
Çetawe İbrahim
Doç Dr. ERGENOY Erol Yıldır
HATKO Mülayim
KIP Fuat Aydemir
Kuban Seauhmann
Yazarlar: Dr. MEŞFEŞ’Ü Necdet Hatam
Murat Duman
Sezai Babakuş
SHOQUL İlhan Aydemir
ŞIH Şamil
TLETSERUK Nahit Serbes
Wordum Müzeyyen
Dr. YEDİC Batıray Özbek
YEMUZ Nevzat Tarakçı
İletişim
Blog
Home>
Xabze>
ADİGE GİYSİSİ VE GELENEK (АДЫГЭ ЩЫГЪЫНЫМРЭ ХАБЗЭМРЭ)
ADİGE GİYSİSİ VE GELENEK (АДЫГЭ ЩЫГЪЫНЫМРЭ ХАБЗЭМРЭ)
Doç. Dr. VINEREKO Mir
Maykop, Adige Cumhuriyeti Devlet Basımevi, 2007
ADİGE GELENEĞİ (АДЫГЭ ХАБЗ)
Altıncı Sınıf
Adige Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı tarafından kabul edilmiştir.
GİYSİNİN İŞLEVİ
Giysi çok sayıda işlevi/görevi yerine getiriyor:
* Her türlü giysi yaşanan ortama uyum amacını taşır, bu amaçlar da: Soğuk, sıcak, yağmur ve kardan korunmadır.
* Giysinin insanı daha güzel gösterdiği kabul edilir.
* İnsanlar daha güzel görünmek için giysiden yararlanırlar.
Adigeler derler: “Giysi prenses/kaynana, toprak da prens/kayınpeder evi sayılır” (Щыгъын-гуащэ, ят1э-пщыунэ).
* Eskiden bir ulus, giysisi ile tanınırdı. Ulusun giysisi ve giysi malzemeleri, giysinin yapılışı ve güzel bir biçim verilmesi, ulusun sahip olduğu olanaklara bağlıydı.
* Giysi kişinin mesleğini de belirtebilir: Hekim, denizci ve asker giysileri gibi.
* Din adamları da özel giysileri ile ayırt edilebilirler: Yahudiler küçük bir takke/kipa takar, Yahudi din adamları siyah fötr şapkalar giyerler, Hıristiyan din adamları siyah cübbe (ярясэ), İslam imamlar da beyaz aba giyerler, Katolik rahibeler de siyah entariler giyer, başörtüleri, vb takarlar.
* Özetle giysi, bilgilendirme, tanıtma gibi değişik anlamlar ifade edebilir. Giysi her ulus için tanıtıcı bir özellik taşır.
Adige ulusal giysisi, kendine özgü işlevler de taşır. Adige giysisi çok şeyi anlatır. Erkek giysisini ele aldığımızda, uzun etekli ceketin (цые/tsıye) rengi, kalpağın malzemesi (хъурышъо) ve yüksekliği, ayağa giyilen ya da takılan malzemelerin üretildiği deriler ve renkleri, göğse takılan hazırların (fişekliklerin) altın suyuna batırılmış olup olmaması, bütün bunlar kişinin mevkiini/statüsünü ve soyunu (л1акъо/l’ako) belli eder, rütbe işlevi görür. (1) İnsanın nasıl karşılanması ve ağırlanması gerektiği de giysisinden anlaşılır.
Her bir Adige topluluğunun kendine özgü güzellik anlayışı vardır. Adigeler için güzellik ölçüleri şöyledir:
– Kadınların, en çok da kızların ince belli, uzun boylu, dar omuzlu, geniş kalçalı, düzgün bedenli (мыбгъат1эу), yüksek bacaklı ve küçük ayaklı görünmeleri;
– Erkeklerin, geniş omuzlu, ince belli, uzun bedenli, uzunca bacaklı, ama büyükçe olmayan ayaklı olmaları (yoksa düztaban/лъэгупц1эжъ, ayağı karasaban gibi deyip beğenmiyorlardı/ылъакъоцуабзэ п1онэу а1оти) benimsenmişti.
Adigelerin yakışıklı, yüz yapılarının güzel ve mükemmel olması, göz ve burun yapıları, açık yüz hatları, güleç yüzlü ve sevimli olmaları, çok sayıda Batılı gezgin tarafından da övgüyle dile getirilmiştir. En çok da Adige kızlarının insanı çarpacak denli güzel, candan olmaları, kendilerine değer vermeleri, karşılaştıkları kişiler karşısında şımarık ya da kendini beğenmiş tavırlar takınmamaları, dengeli, tatlı dilli, sevecen ama özgür düşünceli ve kişilikli olmaları ve davranışlarıyla dünya literatüründe yer almışlardı.
Adige erkeği uzun boylu olurdu, uzandığında, kalçasını ve omuz hatlarını eğmediğinde, bel hizasından/belinin altından bir kedinin geçebileceği ölçüde ince bel ve geniş omuz hatlarının bulunduğu Rus ve başka ulustan gezginler tarafından yazılmıştır.
Ulusun tip olarak görünümü, vücut yapısı, yüz ve baş hatları, bütün bu özellikler toplumun bir ulusa dönüştüğü toprağa, o toprağın havası, suyu ve güneşine bağlı olarak oluşmuştur. Bu oluşum tartışmasız bir gerçektir. Ulusun antropolojisi, barındığı atmosfere/havaya ve toprağa, içinde yaşadığı doğa koşullarına bağlıdır. Buna uygun olarak uluslar Tanrı’nın kendilerine bağışlamış olduğu görüntülerini daha da güzelleştirmeye çalışırlar, ”iyileştirmeler yaparlar” (хэ1эзыхьажьых), her bir bireyi ortak güzellik ölçütlerine yaklaştırmaya/götürmeye çabalarlar. Bu konuda Adigeler de diğer toplumlar gibidirler.
Her bir bireyini güzelleştirmek için Adigeler bir çok yolları denediler. İlkönce bedeni sıkıştırarak, kontrol altına alarak, bedeni/vücudu istenen modele/kalıba (хъупкъэ) soktular.
Küçük kız çocuğu, beden yapısı biçimlenmeye başlar başlamaz, gece gündüz çıkarmamak üzere, işlenmiş ince ve yumuşak deriden/sahtiyandan (сэхътан) yapılma şohtan (шъохътан)/korse (*) takardı. Şohtan büyümekte olan kız çocuğuna, biçimsiz olmaması, ince belli, ince uzun boylu olması için takılırdı. Kız çocuğunun küçük ayaklı, yürüyüşünün düzgün ve yumuşak olması için, çocuğa yumuşak deriden yapılma ayakkabılar giydirilirdi.
Oğlan çocuğunun koca ayaklı olmaması için, ona göre, katlamalı deri ayakkabı ve ayak takıları kullanılırdı. Erkeklerin geniş omuzlu ve sert bilekli olmaları için, çocuk belli bir güce/arpa ile dolu bir sepeti kaldıracak güce eriştiğinde, çocuğun kaslarının güçlendirilmesi çalışmalarına başlanırdı. Çocuğun başıboş, kontrolsuz bırakılması zaten düşünülemezdi. Çocuğu güçlendirecek, vücudunu ve kaslarını geliştirecek, iç yaptıracak ama yağ bağlatmayacak yiyecekler hazırlanır, bu tür seçme yiyecekler çocuğa yedirilirdi. Çocuğun uyanık (джэрэу), hızlı-çevik, at binmeye/eğere yakışır olması, kadının da at yükünü taşıyabilir bir güce erişmesi amaçlanırdı.
Giysi de bu güzelleştirilmiş bedene yakışacak tarzda hazırlanırdı. Kız vücudunun mükemmelliği, ince yapısı dikkate alınarak, buna uygun düşecek, beli saracak kadın elbiseleri (saye/cae) hazırlanır, elbise etekleri pileli olur, geniş, bol etekli ama üst üste geldiğinde de daha dar görünecek bir biçimde olması esas alınırdı.
Çerkes erkek giysisi tsıye (цые/uzun etekli ceket) de ince beli belli edecek, kol omuz başları (тэмэпкъышъхь) geniş/bol tutularak, omuza daha geniş bir görünüm verilmeye özen gösterilirdi.
Özetle söylemek gerekirse, Adige (Çerkes) giysileri insan bedenini ölçü alır ve ona uygun düşecek tarzda hazırlanırlardı. Bütün Adigelerin bu görüntüde olmaları, yemek yeme biçimleri, yemek ve yiyecek seçimleri, giysi ve ayağa giyilen ya da takılan ayakkabı ve takılar, bu ortak görüntüye uygun düşecek tarzlarda benimsenmişti.
DİPNOT:
1) Örneğin bey (pşı-werk) soyundan olmayanlar kırmızı renkli ya da o görüntüde çizme, beyaz elbise,vb giyemezlerdi. Feodal Çerkes topluluklarında sıradan bireyler siyah renkli ya da o renge kaçan çizme ve elbiseler giyerlerdi. Takılar da (kama, kemer vb) ona göre farklı olurdu. -HCY
Sözlük:
Antropoloji (антрологгие) – İnsanı, insanın durumunu ve oluşumunu inceleyen bilim dalı.
Cer (джэр) – Zayıf, uyanık, zeki, hızlı yürüyüşlü.
Tleğur (лъэгъур) – Küçük ayaklı.
Çınt’e (чынт1э) – İnce.
Sehtan (сэхътанн) – İnce deri cinsi; işlenmiş keçi ya da kuzu derisinden elde edilir.
Şohtan (шъохътан) – Küçük kızların ince belli ve uzun boylu olmaları için içinde ince tahtalar bulunan deri korse. Kız bu korseyi evleninceye değin çıkarmaz, gece gündüz takardı.
Not: Bayan Doç. Dr. VINEREKO Mir, Adigey Cumhuriyeti Devlet Üniversitesi öğretim üyesidir. -HCY
more
You Might Also Like
TOPLUMSAL ADİGE TÖRESİ
December 19, 2020
NISAŞE GUIP
March 18, 2019
ADİGELERİN YEMEK GELENEĞİ (ШХЭН ХАБЗЭХЭР)
March 18, 2019
CC İÇİ ARAMA
Search this website
CC BÖLÜMLERİ
Adige-Abhaz ÇOCUK
Adige-Abhaz Yemekleri Tarifi
Araştırma
Araştırma Ana Sayfa
Aydın Adige-Abhaz Gençliği
CC Katılımcıları Soruyor-Yanıtlıyor
CC Radio Broadcast
CCP Adigece Geliştirme Projesi
CCP CC Katılımcıları Adana Toplantıları
CCP CC Katılımcıları Kefken Projesi
CCP Genç Proje-Bargish
CCP Genç Proje-Şinkuba
CCP Gubsege Köy Projesi
CCP Televizyonumu İstiyorum Projesi
DAAVA
Değerlerimiz
Diasporada Çerkes Yaşamı CAPSLARI
ED- Sohbet Yazıları
ED-Adige Mitolojisi
ED-Dil Bilgisi ve Dersleri
ED-Genel Konular
ED-Kendi Halinde Bir Şair
ED-Kitap Tanıtımı
ED-Öyküler
ED-Şairlerimiz Yazarlarımız
ED-Semerko
ED-Şiirler
Entelektüel Adige-Abhaz Gençliği
Haber Arşivi
İNFO-Derneklerimiz
İNFO-Köylerimiz
İNFO-Sülalerimiz ve Yerleşimleri
Kültür Ana Sayfa
Portreler
RF Ticaret
SAN-Dans
SAN-Fotograf Sanatı
SAN-Güzel Sanatlar
SAN-Müzik
SAN-Tiyatro
Sanat
Spor
Sporda En İyiler
SPR-Soçi Kış Olimpiyatları
SPR-Spor Dalları
SPR-Spor Genel Konular
Tarih
TUR-Kuzey-Batı Kafkasya
TUR-Rusya Federasyonu
TUR-Türkiye'deki Adige-Abhaz Köyleri Hakkında
Turizm
VİD-Belgesel Videoları
VİD-Bilim Videoları
VİD-Haber Videoları
VİD-Program Videoları
VİD-Sanat Dans Videoları
VİD-Sanat Müzik Videoları
VİD-Sanat Tiyatro Videoları
VİD-Spor Videoları
Xabze
Yazarlar
Yazarlar: ADAMEY Semra Gürel
Yazarlar: Ali Çurey
Yazarlar: Ali İhsan Aksamaz (Laz Kültürü)
Yazarlar: APSUWA Nilgün
Yazarlar: BABUG Ergün Yıldız
Yazarlar: Çetawe İbrahim
Yazarlar: Doç Dr. ERGENOY Erol Yıldır
Yazarlar: Dr. MEŞFEŞ'Ü Necdet Hatam
Yazarlar: Dr. YEDİC Batıray Özbek
Yazarlar: HATKO Mülayim
Yazarlar: Kafkas Faresi
Yazarlar: KIP Fuat Aydemir
Yazarlar: Kuban Seauhmann
Yazarlar: Murat Duman
Yazarlar: Sezai Babakuş
Yazarlar: SHOQUL İlhan Aydemir
Yazarlar: ŞIH Şamil
Yazarlar: TLETSERUK Nahit Serbes
Yazarlar: Wordum Müzeyyen
Yazarlar: YEMUZ Nevzat Tarakçı
Recent Posts
ADİGELERDE SAYGI KURALLARI (ШЪХЬЭК1ЭФАГЪЭР)
TÜRKİYE’DEKİ ABAZA-AŞUWA LO KIT KÖYLERİ
ADİGEY ULUSAL MÜZESİ (TARİHİMİZ KORUMA ALTINDA)
ÇERKESLERİN YENİ BÜYÜK SINAVI
Categories
Categories Select Category Adige-Abhaz ÇOCUK Adige-Abhaz Yemekleri Tarifi Araştırma Araştırma Ana Sayfa Aydın Adige-Abhaz Gençliği CC Katılımcıları Soruyor-Yanıtlıyor CC Radio Broadcast CCP Adigece Geliştirme Projesi CCP CC Katılımcıları Adana Toplantıları CCP CC Katılımcıları Kefken Projesi CCP Genç Proje-Bargish CCP Genç Proje-Şinkuba CCP Gubsege Köy Projesi CCP Televizyonumu İstiyorum Projesi DAAVA Değerlerimiz Diasporada Çerkes Yaşamı CAPSLARI ED- Sohbet Yazıları ED-Adige Mitolojisi ED-Dil Bilgisi ve Dersleri ED-Genel Konular ED-Kendi Halinde Bir Şair ED-Kitap Tanıtımı ED-Öyküler ED-Şairlerimiz Yazarlarımız ED-Semerko ED-Şiirler Entelektüel Adige-Abhaz Gençliği Haber Arşivi İNFO-Derneklerimiz İNFO-Köylerimiz İNFO-Sülalerimiz ve Yerleşimleri Kültür Ana Sayfa Portreler RF Ticaret SAN-Dans SAN-Fotograf Sanatı SAN-Güzel Sanatlar SAN-Müzik SAN-Tiyatro Sanat Spor Sporda En İyiler SPR-Soçi Kış Olimpiyatları SPR-Spor Dalları SPR-Spor Genel Konular Tarih TUR-Kuzey-Batı Kafkasya TUR-Rusya Federasyonu TUR-Türkiye’deki Adige-Abhaz Köyleri Hakkında Turizm VİD-Belgesel Videoları VİD-Bilim Videoları VİD-Haber Videoları VİD-Program Videoları VİD-Sanat Dans Videoları VİD-Sanat Müzik Videoları VİD-Sanat Tiyatro Videoları VİD-Spor Videoları Xabze Yazarlar Yazarlar: ADAMEY Semra Gürel Yazarlar: Ali Çurey Yazarlar: Ali İhsan Aksamaz (Laz Kültürü) Yazarlar: APSUWA Nilgün Yazarlar: BABUG Ergün Yıldız Yazarlar: Çetawe İbrahim Yazarlar: Doç Dr. ERGENOY Erol Yıldır Yazarlar: Dr. MEŞFEŞ’Ü Necdet Hatam Yazarlar: Dr. YEDİC Batıray Özbek Yazarlar: HATKO Mülayim Yazarlar: Kafkas Faresi Yazarlar: KIP Fuat Aydemir Yazarlar: Kuban Seauhmann Yazarlar: Murat Duman Yazarlar: Sezai Babakuş Yazarlar: SHOQUL İlhan Aydemir Yazarlar: ŞIH Şamil Yazarlar: TLETSERUK Nahit Serbes Yazarlar: Wordum Müzeyyen Yazarlar: YEMUZ Nevzat Tarakçı