Amacımız iki hafta sürecek çalışmamızda Pangaltı Ermeni Mezarlığı'nın tarihçesini ele almak değil. Mezarlıkla ilgili dönüm noktalarını, ana tarihlerini hatırlayıp, en önemli kırılmanın yaşandığı 1912 Ocak-Mart ayları arasında yaşananları detaylı olarak sergilemekle sınırlı kalacaktır. İki üç satırlık yorumumuza ise ikinci yazımızın sonunda yer vereceğiz.
Pangaltı Ermeni Mezarlığı namı diğer Surp Hagop Mezarlığı’nın kilometre taşlarına ait bilgiler Gezi Olayları sırasında su yüzüne çıktı. Mezarlıkta yer alan mezar kitabelerinin çözümlenip kayıt altına alınmasıyla oluşum tarihinin 1560’lı yıllarda başladığını söylemek mümkün.
Mezarlık farklı tarihlerde pek çok badire atlattı, sorun yaşadı. En son 1939’da devlet tarafından resmen gasp edilip parsellenerek yağmalandı, üzerine orduevi, radyo evi gibi devlet yapıları, Hilton, Divan oteli gibi özel binalar inşa edilerek tarih sayfalarındaki yerini aldı.
Bu mezarlığın tarihçesi konusunda Armaveni Miroğlu’nun araştırmasına ek olarak Tamar Nalcı ve Emre Can Dağlıoğlu da değerli bilgiler sundular.
Amacımız iki hafta sürecek çalışmamızda mezarlığın tarihçesini ele almak değil. Mezarlıkla ilgili dönüm noktalarını, ana tarihlerini hatırlayıp, en önemli kırılmanın yaşandığı 1912 Ocak-Mart ayları arasında yaşananları detaylı olarak sergilemekle sınırlı kalacaktır. İki üç satırlık yorumumuza ise ikinci yazımızın sonunda yer vereceğiz.
Mezarlıkla ilgili ilk sorun 1872’de, şehremaneti (Belediye), Surp Agop Ermeni Mezarlığı’na el koyup arazisini Harbiye arazisine katma talebiyle başlar. Konu Ermeni nizamnamesi çerçevesinde oluşan Patrikhane meclislerini meşgul eder, tüm tartışmalar meclis tutanaklarına yansır, kayıt altına alınır. Ancak Sultan Abdülaziz, mezarlık topraklarının padişah fermanıyla Ermeni cemaatine verildiğini, Ermenilere ait olduğunu onaylar ve sorun bir süreliğine rafa kalkar.
1909’da 31 Mart Vakası’nda öldürülen Müslümanlar bu mezarlığa defnedilir ve kardeşliği; Müslüman-Hıristiyan birliğini temsil eden bir anıt dikilir.
İkinci sorun ise 1912’de belediyenin yol genişletme gerekçesi ile mezarlığın bir kısmını sahiplenme girişimiyle oluşur. Hükümet, bakanlıklar, belediye ile mezarlığın gerçek sahibi Ermeni Patrikhanesi arasında pek çok yazışma, görüşme yapılır. Eçmiadzin’de bulunan Dünya Ermenileri Katolikosluğu, dönemin İçişleri Bakanlığı ve Vekili Talat Paşa, pek çok Ermeni ileri geleni konuya müdahil olur ve sorun geçici bir uzlaşmayla çözümlenir.
1915 Ermeni Soykırımı Ermenilerin nefesini keser. Sadece Surp Hagop Mezarlığı değil binlercesi aynı akıbeti yaşar, pek çok şey gibi mezarlıkların tümüne yakını da yok edilir.
Üçüncü kırılma noktası ise 1931’de başlayan ve 26 Kasım 1934’te mezarlığın tümüne el konulması, 1939 da ise tescillenip, ardından çok kısa sürede parsellenip yağmalanması, ileri gelenlere peşkeş çekilmesi ile sonuçlanır.
1912 tarihli Pangaltı Ermeni Mezarlığı sorunu dönemin Ermenice ve Osmanlıca gazetelerine günü gününe yansır. Ermenice Jamanag (Vakit), Püzantiyon (Bizans) ve Azadamard (Hür Mücadele) gibi gazeteleri,1912 yılının il üç dört ayında, başlıklarındaki küçük değişiklikler dışında, neredeyse ortak yayın yapar gibi, ‘Ermeni Cemaat Haberleri’ bölümünde ‘Pangaltı Ermeni Mezarlığı Sorunu’ başlığı altında yer alır.
Yazımızda her ne kadar Jamanag gazetesi bize rehberlik edecek ise de hemen yanına Püzantiyon ve Azadamard isimlerini de eklemek gerekir. Bu iki gazete de aynı günlerde aynı başlıklar altında yayın yapar.
Bir hatırlatma amacıyla, orijinal gazetelerde, tarihlere iki farklı rakam ile, ilki Julyen takvimi, ikincisi ise Gregoryan takvimine göre, 13 günlük standart farkla yer verilmiştir.
Jamanag, sayı:1010
19 Ocak/1 Şubat 1912
Pangaltı mezarlığı sorunuSultana müracaat
Pangaltı mezarlık sorunu Ermeni Karma Meclis’in dünkü oturumunda özel istişareye neden oldu. Toplantıda başbakan Sait Paşa’nın bir tezkeresi okundu. Tezkerede, Pangaltı Mezarlığı görüşmelerine sekiz güne kadar sonuçlandırılması talep ediliyor, aksi taktirde mezarlık duvarının yıkılacağı belirtiyordu. Talep belediye başkanından değil de başbakandan geldiği ve dikkate almamazlığın sonuçlarının ağır olacağı için Karma Meclis’teki görüşmeler uzun ve şiddetli tartışmalara neden oldu.
İstişare sırasında Diran Efendi Yerganyan, hiç değilse değeri kadar bir para verilmesi için kendisinin belediye başkanına müracaat etti
YAZININ DEVAMINI OKUMAK İÇİN TIKLAYIN
Kategoriler
Dosya Orta Sayfa
Etiketler
Pangaltı Ermeni Mezarlığı
Yazar Hakkında
Zakarya Mildanoğlu
Emailzakaryamil@agos.com.tr
İLGİLİ HABERLER
17.11.2017
1912 yılında gaspa karşı bir direniş hikayesi-2
21.11.2021
Kılıçdaroğlu, tarihle yüzleşme ve yeni kurucu hikaye
21.11.2021
Varlık Vergisi’ni tartışırken
EN ÇOK OKUNANLAR
SON EKLENENLER
06.12.2021 "Meteliksiz Aşıklar" ya da Ermeni toplumunda ‘50’lerden bu yana ne değişti?
06.12.2021 Kiğı-Pülümür arasındaki anıt eserlerin bize anlattığı
06.12.2021 Anadolu Ajansı Şirinoğlu, Gülmezgil ve Binatlı'nın görüşlerine başvurdu
07.12.2021 Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Alevi davalarını ele aldı
06.12.2021 "Meteliksiz Aşıklar" ya da Ermeni toplumunda ‘50’lerden bu yana ne değişti?
06.12.2021 Gürcistan’daki erken evliliklere karşı mücadeleye Kate Mikeladze Ödülü
YAZARLAR
06.12.2021 Hızla fakirleşiyoruz
YETVART DANZİKYAN
04.12.2021 Aşı meselesi
OHANNES KILIÇDAĞI
03.12.2021 Üçüncü Varlık Vergisi Faciası
BASKIN ORAN
GÜNCEL FOTO GALERİLER
8 Mart 2020 Dünya Kadınlar Günü yürüyüşünden kareler
Bir coğrafyaya sığınmayan kimlik: Hemşinlilik
İstanbul'da 1 Mayıs 2019 kutlamalarından kareler
Previous
Next
GÜNCEL VİDEO GALERİLER
Batıdan doğuya 'Hayatta kalma şarkıları'
İstanbul Almanya Konsolosluğu önünde nefret söylemi
"Game of Thrones" ekibi sığınmacılar için destek istiyor
Previous
Next
ÇİZERLER
Vrej Kassouny
Ohan
Sarkis Paçacı
Previous
Next
HAKKIMIZDA
1996’da Hrant Dink ve bir grup arkadaşı tarafından, Türkiyeli Ermenilerin sorunlarını kamuoyuna anlatmak amacıyla kuruldu. Cumhuriyet döneminin Türkçe-Ermenice olarak yayımlanan ilk gazetesidir. Demokratikleşme, azınlık hakları, geçmişle yüzleşme, Türkiye’deki çoğulculuğun korunması ve geliştirilmesi konularını merkeze alan bir yayın çizgisine sahiptir. Türkiye Ermeni toplumunun içinden çıkan bir gazete olarak Agos, sayfalarını Türkiye ve dünya meselelerine giderek daha fazla açmayı hedefliyor. Bağımsız gazeteciliğin ve ifade özgürlüğünün alanının giderek daraldığı Türkiye’de Agos, özgür bir tartışma platformu işlevi de görüyor.
KATEGORİLER
Toplum Vakıflar Okullar Dernekler Spor Kilise Gençler Fark Yaratanlar Sağlık Kültür Sanat Müzik Sinema Tiyatro Resim Mimari Korolar Dans Edebiyat Fotoğraf Sergi Güncel Türkiye Dünya Ermenistan Diaspora Basın Azınlıklar İnsan Hakları Dink Davası Gündem Son Dakika Yaşam English Հայերէն քրօնիկագիրեր լուրեր Ayp - pen - kim Հայերէն-PDF Dosya Başyazı Arka Sayfa Orta Sayfa Dünya Diaspora / Ermenistan Misafirhane 1915-2015 1915 Okumaları 1915 Konuşmaları Kurtulanlar Kurtaranlar Failler Sarkis Seropyan'ın Ardından