Emevî Hanedanı'nın kurucusu ve birinci Emevî halifesi olan Muâviye bin Ebu Süfyan'ın oğlu olarak Şam'da Dünya'ya geldi. Annesi Beni Kelb kabilesinden Meysûn adlı kültürlü bir kadındı. Muâviye, Meysûn ile anlaşamadı; bu sebeple Meysûn, küçük yaştaki oğlu Yezîd'i de yanına alarak kabilesinin yanına geri döndü. Çocukluğunu annesiyle geçiren Yezîd, ondan şiir ve edebiyat zevki aldı. Yezîd, gençlik çağına gelince babasının yanına döndü. Gençliğinde de iyi bir eğitim aldı. Bizans'a yapılan seferlere katıldı ve 669'daki birinci Emevî İstanbul kuşatmasında komutan olarak bulundu. Muaviye, ölümünden hemen önce 679 yılında, Hüseyin ve Abdullah bin Zübeyr'in karşı çıkmasına rağmen oğlu Yezîd'i halife ilan etti ve kendisine biat edilmesini istedi.
Yezîd'in halifeliğine karşı çıkılmasının en önemli sebepleri olarak hilafetin verasete dönüşmesi endişesi ve Arap siyasi gelenekleri gösterilmektedir. O dönem Arap siyasi geleneklerine göre liderler, genellikle yaşlı, tecrübeli ve nüfuzlu kimseler oluyorken Yezîd, bu vasıflara haiz değildi.[1]
Halifelikten önce Edebiyatla ve el-Ahtal'la ilişkisi[değiştir | kaynağı değiştir]
Yezîd b. Mu‘âviye'in bazı şairlerle oldukça sıkı ilişkiler kurduğu görülmektedir. Emevîlerin saray şairi el-Ahtal’a Emevî hanedanlığından en yakın olan kişi Yezîd’dir. İkisinin karakteri de birbirlerine benzemektedir. Şairin, gençliğinde aşırı şekilde içki içme zevkini paylaştığı Yezîd ile arkadaş olması, kariyeri için büyük bir başarı olmuştur. el-Ahtal’ın bu ortak zevklerini anlattığı pasajlar, ayrıca onu klasik dönemin en önemli hamriyyât şairlerinden birisi haline getirmiştir.[2]. İkisi de gençliklerinde içki ve eğlenceyi çok seven, edebiyata düşkün, hazcılığı benimsemiş kimselerdir. Bu sebeple el-Ahtal, prense yakın olmaya çalışmış, ona methiyeler nazmetmiş ve sırf onun talimatıyla kendini riske atarak Ensârı hicvetmiştir. el-Ahtal’ın Yezîd ile Kudüs’e gittiği, ancak hazcı olduklarından kente fazla ilgi duymadıkları ve gene eğlence ile vakit geçirmeyi tercih ettikleri rivayet edilmiştir.[2]
Halifelik dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]
Hüseyin ve Kerbelâ Olayı[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Kerbelâ Olayı
I. Yezîd, yönetimi babasından devraldığında hilâfet, onun şahsında saltanata dönüştü. Fakat halifeliğine itirazlar gecikmedi. Hüseyin, onun halifeliğini tanımadığını bildirerek kendi halifeliğini ilan etti. Kûfe valisi Hüseyin'e biât etti. Hüseyin, önce Medine'den Mekke'ye, ardından da desteğini umduğu Kûfe'ye doğru yola çıktı. Ancak Hüseyin'in ilerleyişi 2 Ekim 680'de Emevî birlikleri tarafından Kerbelâ'da durduruldu ve 10 Ekim 680'de Hüseyin ve beraberindeki 72 kişi katledildi.[1] İslam tarihi açısından Yezîd'in hilâfeti dönemindeki en önemli olay bu olmuştur. Hüseyin'in öldürülmesi emrini Yezîd'in değil, yeni atadığı Kûfe valisinin verdiği ve Yezîd'in Hüseyin'in ölümüne üzüldüğü yönünde rivayetler olmakla birlikte İslam tarihçileri bu durumdan genellikle Yezîd'i sorumlu tutarlar. O günden bugüne Yezîd, Şiî İslam'da zulmün ve kötülüğün sembolü olarak anılmıştır. Sünnî görüşe göre ise bâzı tarih yazarları tarafından meşruluğu tartışmalı görülerek 'İslam Halifesi' olarak kabul edilir.
Abdullah Bin Zübeyr İsyanı, Mekke ve Medine'ye hücum[değiştir | kaynağı değiştir]
Yezîd'e sadakat yemini etmeyenlerin diğer bir başkanı Halife Ebubekir'in torunu ve Peygamber'in yakın sahabilerinden olan Zübeyr'in oğlu Abdullah idi. Hüseyin'in Kerbelâ'da öldürülmesinden sonra Abdullah bin Zübeyr Mekke'ye döndü, Yezîd'i halife kabul etmediğini bildirip isyan bayrağını açtı. Hicaz'da ve Arabistan'da durumunu güçlendirmeye koyuldu. Medineliler, önce I. Yezîd'le durumu görüştüler, sonra da Medine'nin Emevî emirini şehirden atıp Abdullah bin Zübeyr tarafına geçtiler. Abdullah bin Zübeyr, I. Yezîd'in Basra'daki Irak ve Kûfe valisi olan Ubeydullah bin Ziyad'a karşıt olmak üzere Irak'ta Kûfe'ye bir vali bile gönderdi. Abdullah bin Zübeyr, Mısır ve Suriye'de bile Emevîlerden hoşlanmayanlar tarafından tutulmaktaydı.
Yezîd, Basra'daki Irak valisi Ubeydullah bin Ziyad'a Hicaz'a ordusuyla gidip Abdullah bin Zübeyr'in isyanını bastırmasını istedi. Ama Ubeydullah hasta olduğu bahanesiyle bunu kabul etmedi. Bunun üzerine Yezîd, 10.000 kişilik Suriyelilerden oluşan bir orduyu "Müslim bin Ukbe El-Murri" komutasında Hicaz'a gönderdi. Bu ordu, Abdullah bin Zübeyr'i tutanlar ve çoğu Medineli bir ordu ile Medine'nin kuzeydoğusunda bulunan El-Harre'de muharebeye girişti. Harre Savaşı (veya Harre Olayı) kısa ve çok kanlı oldu. Medineli birkaç sahabî bu muharebede öldürüldü. Sonunda Medineliler yenilip şehirlerine çekildiler. Suriyeli Arap ordusu Medine'ye girdi. O zamanki savaş geleneklerine uyarak bu fethedici ordu, üç gün Medine şehrini yağmaladı. Suriye ordusu komutanı Müslim bin Ukbe al-Murri'ye mülkiyet ve insan haklarını hep çiğnediği için karşıtları tarafından müsrif lakabı verildi.
Müslim bin Ukbe El-Murri, bu arada hastalanıp öldü. Onun yerine Suriyelilerin ordusunun başına "Hüseyin bin Numeyr as Sakuni" geçti ve ordusunu Mekke'ye yöneltti. Abdullah bin Zübeyr, bu orduya karşı tutunamayıp Mekke içine çekildi ve Suriyeler ordusu Mekke şehrini kuşatma altına aldı. Üç ay kadar süren bu kuşatma sırasında Suriyeliler, şehri çevreleyen tepelerden mancınıklar kullanarak şehre büyük taşlar atmaya başladılar; Kabe'ye bile zarar verdiler ve Kabe'nin örtüsünü yaktılar.
Tam bu sırada Yezîd'in ölüm haberi ölümünden 27 gün sonra orduya yetişti ve ordu, Şam'a geri döndü. Yezîd'in yerine gelecek oğlu hakkında o kadar az bilgi bulunuyordu ki Mekke'yi kuşatan komutan, Abdullah bin Zübeyr'e Suriye'ye gelirse onu Şam'da halife ilan edebileceğini söylediği bildirilir. Fakat Abdullah bin Zübeyr, Mekke'den ayrılmak istemediği için bu teklifi kabul etmemiştir.[3] Bu, Suriye ordusunu Hicaz'a gönderen Emevî halifesi I. Yezîd'in bu zulümkâr kararı ve bu ordunun Medine'yi talan etmesi ve Mekke'yi kuşatmasında Mekke'ye ve Kâbe'ye büyük zararlar vermesi, her ne mezhepten olurlarsa olsunlar Müslumanlarca unutulmamıştır.
Kuzey Afrika'da ilerleme ve yenilgi[değiştir | kaynağı değiştir]
682'de I. Yezîd, Ukbe bin Nafi'yi daha önceki halifeler zamanında fethettiği, ama sonra Muaviye zamanında Meseleme bin Muhalled'in tayin ettiği vali Ebu'l Muhacir Dinar tarafından idare edilen Kuzey Afrika'da Mısır'ın batısında bulunan ve İfrikiye olarak anılan bölgelere yeniden vali tayin etti. Ukbe, tekrar Tunus'ta daha önce kurmuş olduğu Kayravan şehrini üs yaparak Berberîler ve Bizans'ın Afrika'daki kalıntıları ile savaşlar yaptı. Süvari ordusuyla batıya sefere çıkarak Tanca şehrine ve Atlantik Okyanusu kıyılarına kadar geldi. Böylece şimdiki Cezayir ve Fas ülkelerini fethetmiş oldu.[4] Kuzey Afrika sahillerinde bulunan Arap kabileleri, günümüzde bile Ukbe'yi cetlerinden saymaktadırlar.
Daha sonraki XI. yüzyılda İbn-i Haldun'dan tâ XIV. yüzyıldaki Arap tarihçileri, Ukbe'nin Fas'ın fethinden dönerken büyük bir yenilgiye uğradığını bildirirler. Arap tarihçilerinin bu tezine göre 683'de Ukbe Fas'tan dönmekte iken ordusunu dağıtmış ve Berberîlerin elinde bulunan Atlas Dağları civarlarında bulunmaktaydı. Biskra denilen bir mevkide Kuseyle bin Lemzem adlı Berberî komutanı altındaki Berberî ordusuyla muharebeye girişti. Bu muharebeyi Araplar kaybetti; Ukbe bin Nafi ve yanında bulundurduğu kendinden daha önce İfrikiye valisi olan Ebu'l Muhacir Dinar da bu muharebede öldürüldü. Berberî orduları Araplara hücuma devam ettiler. Araplar, Barka'ya doğru çekildi ve ellerine geçirdikleri büyük arazi parçalarını kaybetti. Tunus'ta üsleri olan Kayravan şehrini bile bırakmak zorunda kaldılar. Bu, Araplara büyük bir darbe olduysa da etkisi uzun sürmedi ve I. Yezîd'in ölümünden sonraki yıllarda Araplar İfrikiye'yi tekrar hükümleri altına aldılar. 688'de Zuheyr bin Kays komutasında bir Arap ordusu İfrikiye'ye tekrar hücum etti; bu arazileri tekrar zapt etti ve 690'da Mama Muharebesi'nde Berberî komutanı Kuseyle yenilip öldürüldü.
I. Yezîd'in Arabistan üzerine seferi ve Kuzey Afrika'da ordularının yenilgiye uğramasını elinde eskiden bulundurduğu Kuzey Afrika'yı tekrar almak için bir fırsat gören Bizans İmparatorluğu tarafından iyi kullanıldı. İmparator II. Justinianos, mensubu olduğu Herakleios Hanedanı'nın ortaya çıkma kaynağı olan eski Kartaca Afrika Ekşarjlığı'nı tarafından geri almak için yeni girişimlere başladı. 683'de Akdeniz'deki Bizans donanması yine bu denizin hâkimi oldu ve bunu hemen takiben Rodos'u ve Kıbrıs'ın bir kısmını yeniden ellerine geçirdi.
Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]
I. Yezîd, daha nispeten gençken (38 yaşında) üç buçuk yıl halife iken Şam'ın Hevran köyünde bir av partisi esnasında bir av kasrında hiç beklenmedik bir şekilde öldü. Bunun üzerine oğlu II. Muaviye yerine halife oldu.
Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]
Emevîler
Emevî halifeleri listesi
Emevîler
Hüseyin
İkinci Fitne
Kerbela Savaşı
Muaviye
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
Fransızca Wikipedia Yazid_Ier maddesi (Fransızca) (Erişim tarihi: 30.8.2009)
İngilizce Wikipedia Yazid_I maddesi (İngilizce) (Erişim tarihi: 30.8.2009)
^ a b Kılıç, Ünal (2001). Tartışmaların Odağındaki Halife Yezid bin Muaviye. İstanbul: Kayıhan Yayınları. s. 159,160. ISBN 975-7574-49-X.
^ a b Ayyıldız, Esat. "El-Ahtal'ın Emevilere Methiyeleri." DTCF Dergisi, 57.2 (2017), s.944.[1] 2 Haziran 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
^ Powers, Stephan, (Ed.) (1989). The History of al-Ṭabarī, Volume 24: The Empire in Transition: The Caliphates of Sulaymān, ʿUmar, and Yazīd, A.D. 715–724/A.H. 96–105. SUNY series in Near Eastern studies. (İngilizce). Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-0072-2.
^ Özkuyumcu, Nadir (2007) Mısır ve Kuzey Afrika'nın Müslümanlar Tarafından Fethi, Manisa: Turizm ve Kültür Bakanlığı, ISBN 978-975-17-3326-9 Web sitesi[ölü/kırık bağlantı] (Erişme tarihi: 31.8.2009) say. 154-160.
Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]
Hitti, Philip H. (çev. Salih Tuğ),(1968) Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi (IV Cilt), İstanbul:Boğaziçi Yayınları.
Kılıç, Ünal (2001), Tartışmaların Odağındaki Halife Yezid bin Muaviye, İstanbul:Kayıhan Yayınları, ISBN 975-7574-49-X
Çağatay, Neşet (1993),Başlangıcından Abbasilere Kadar (Dinî-İçtimaî-İktisadî-Siyasî Açıdan) İslam Tarihi: , Ankara:Türk Tarih Kurumu ISBN 9751605342
Powers, Stephan, (Ed.) (1989). The History of al-Ṭabarī, Volume 24: The Empire in Transition: The Caliphates of Sulaymān, ʿUmar, and Yazīd, A.D. 715–724/A.H. 96–105. SUNY series in Near Eastern studies. (İngilizce). Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-0072-2.
Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Muir, William (1924), The Caliphate; Its Rise, Decline and Fall, Edinburgh, Bölüm 47-48 [2]13 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) (Erişim tarihi: 30.8.2009)
Üçok, Bahriye (1979 1.Basim:1968) İslam Tarihi Emeviler-Abbasiler, Devlet Kitapları, Ankara: Milli Eğitim Basimevi [3] (Erişme tarihi:31.7.2009)
Özkuyumcu, Nadir (2007) Mısır ve Kuzey Afrikanın Müslümanlar Tarafından Fethi, Manisa:Turizm ve Kültür Bakanlığı, ISBN 978-975-17-3326-9 Websitesi [4][ölü/kırık bağlantı] (Erişme tarihi:31.8.2009)
Kılıç, Ünal, (2013), "Yezîd I", TDV İslam Ansiklopedisi Cilt 43, Türkiye Diyanet Vakfı ISBN 975-95480-0-3 say.513-514 [5]
I. Yezîd
Emevîler
Resmî unvanlar
Önce gelen
I. Muaviye Emevî Halifesi
680 - 683 Sonra gelen
II. Muaviye
g
t
d
Kerbela olayı
Kerbela olayındaki kişiler
Kerbela olayında öldürülen Hüseyin'in kolordu listesi
Hüseyin
Abbas bin Ali
Ali el-Ekber
Ali Asker
Hür bin Yezid Riyahi
Ebû Bekir bin Hasan
Kasım bin Hasan
Ömer bin Ali
Osman bin Ali
Cafer bin Ali
Ebû Bekir bin Ali
Abdullah bin Ali
Beşr bin Hasan
Abdullah bin Hasan
Ömer bin Hasan
Muhammed bin Ali
Bureyr bin Huzeyr
Cafer bin Akil bin Ebu Talib
Cabir bin Haris Selmani
Haccâc bin Mesruk Cu'fi
Holas bin Amr Rasebi
Hanzala bin Es'ad el-Şibami
Züheyr bin Kayn Beceli
Abis bin Ebi Şebib el-Şakiri
Abdurrahman bin Akil
Abdullah bin Müslim bin Akil
Muhammed bin Müslim bin Akil
Müslim bin Avsece
Covn bin Huvai
Eslem Türki
Nafi' bin Hilal el-Cemeli
Habib bin Mezahir
Haris bin Emr el- Keys
Şebib bin Abdullah el-Nehşeli
Haccac bin Zeyd Tamimi
Ebu Sumame Saidi
Hanzala bin Amr Şibani
Avn bin Abdullah bin Cafer el-Teyyar
Muhammed bin Abdullah bin Cafer
Sa'id bin Abdullah el-Hanefi
Abdullah bin Umeyr el-Kelbi
Yezid bin Subeyt el-'Ebdi
Hefhaf bin Muhenned Rasebi
Zuheyr bin Beşr Hes'ami
Veheb bin veheb
Hüseyin'in kolordu tutsakları
Zeynelâbidîn
Muhammed el-Bakır
Zeyneb bint Ali
Ümmü Gülsüm bint Ali
Fatıma bint Hüseyin
Sükeyne bint Hüseyin
Rugayye bint Hüseyin
Rubab bint Emrü’l Kays
Ömer bin Hüseyin
Muhammed bin Hüseyin
Zeyd bin Hasan
Amr bin Hasan
Muhammed bin Amr bin Hasan
Kasım bin Abdullah bin Cafer
Abdullah bin Abbas bin Ali
Muhammed bin Akil Asker
Ukbet bin Sem'an
Müslim bin Riyah
Ali bin Osman Makrebi
Ümmü Hasan bint Ali
Ümmü Muhammed bint Hasan
Kerbela savaşının neden olanları
Ömer bin Sa'd
Yezîd bin Muâviye
Ubeydullah bin Ziyâd
Şimr bin Zi'l-Cevşen
Hermele bin Kâhil Esedi
Sinan bin Enes Nehai
Diğer
Zulcenah
İkinci Fitne
Muhtar es-Sekafî
Ehl-i Abâ Hadisi
Aşure Günü
Harre Savaşı
İmam Hüseyin Türbesi
Mersiye
Erbain
Erbain yürüyüşü
Muharrem
Safer
Kerbela
g
t
d
Emevîler
Soyağacı
Medya
Şam halifeleri
(661-750)
I. Muâviye
I. Yezîd
II. Muâviye
I. Mervân
Abdülmelik
I. Velîd
Süleyman
Ömer
II. Yezîd
Hişâm
II. Velîd
III. Yezîd
İbrahim
II. Mervân
Kurtuba emirleri
(756-929)
I. Abdurrahman
I. Hişâm
I. Hakem
II. Abdurrahman
I. Muhammed
Münzir
Abdullah
III. Abdurrahman
Kurtuba halifeleri
(929-1031)
III. Abdurrahman
II. Hakem
II. Hişâm
II. Muhammed
Süleyman
II. Hişâm
Süleyman
Ali[H]
IV. Abdurrahman
Kasım[H]
Yahyâ[H]
Kasım[H]
V. Abdurrahman
III. Muhammed
Yahyâ[H]
III. Hişâm
[H]Tahtı ele geçiren Hammûdî Hanedanı mensubu halifeler.
g
t
d
Halifeler
Dört Halife
Ebû Bekir
Ömer
Osman
Ali
Emevî halifeleri
Emevî halifeleri
I. Muâviye
I. Yezîd
II. Muâviye
I. Mervân
Abdülmelik
I. Velîd
Süleyman
Ömer
II. Yezîd
Hişâm
II. Velîd
III. Yezîd
İbrahim
II. Mervân
Endülüs Emevî halifeleri
III. Abdurrahman
II. Hakem
II. Hişâm
II. Muhammed
Süleyman
II. Hişâm
Süleyman
Ali[H]
IV. Abdurrahman
Kasım[H]
Yahyâ[H]
Kasım[H]
V. Abdurrahman
III. Muhammed
Yahyâ[H]
III. Hişâm
[H]Tahtı ele geçiren Hammûdî Hanedanı mensubu halifeler.
Abbâsî halifeleri
Abbâsî halifeleri
Seffâh
Mansûr
Mehdî
Hâdî
Harun Reşid
Emîn
Memûn
İbrahim[G]
Mutasım
Vâsik
Mütevekkil
Müntasır
Müstaîn
Mutez
Mühtedî
Mutemid
Mutazıd
Müktefî
Abdullah[G]
Muktedir
Kahir
Râzî
Müttaki
Müstekfî
Mutî
Tâi
Kadir
Kaim
Muktedî
Müstazhir
Müsterşid
Râşid
Muktefî
Müstencid
Müstazî
Nâsır
Zâhir
Müstansır
Müstasım
Abbâsî-Memlûk halifeleri
Müstansır
I. Hâkim
I. Müstekfî
I. Vâsik
II. Hâkim
I. Mutazıd
I. Mütevekkil
II. Vâsik
Müstasım
I. Mütevekkil
Müstaîn
II. Mutazıd
II. Müstekfî
Kaim
Müstencid
II. Mütevekkil
Mustamsık
III. Mütevekkil
[G]Geçici halifeler
Fâtımî halifeleri
Mehdî
Kaim
Mansûr
Muiz
Azîz
Hâkim
Zâhir
Müstansır
Müstalî
Âmir
Hâfız
Zâfir
Fâiz
Âdıd
Osmanlı halifeleri
I. Selim
I. Süleyman
II. Selim
III. Murad
III. Mehmed
I. Ahmed
I. Mustafa
II. Osman
IV. Murad
İbrahim
IV. Mehmed
II. Süleyman
II. Ahmed
II. Mustafa
III. Ahmed
I. Mahmud
III. Osman
III. Mustafa
I. Abdülhamid
III. Selim
IV. Mustafa
II. Mahmud
Abdülmecid
Abdülaziz
V. Murad
II. Abdülhamid
V. Mehmed
VI. Mehmed
Abdülmecid[A]
[A]Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından halife olarak atanan hanedan üyesi.
Otorite kontrolü
CiNii: DA15211870
GND: 121369234
ISNI: 0000 0000 6687 510X
LCCN: n85807131
NTA: 075009285
VIAF: 45769131
WorldCat: lccn-n85807131
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=I._Yezîd&oldid=26547963" sayfasından alınmıştır
Kategori:
646 doğumlular
Şam doğumlular
683 yılında ölenler
7. yüzyılda Emevî halifeler
Şam'da ölenler
Gizli kategoriler:
Webarşiv şablonu wayback bağlantıları
KB1 İngilizce kaynakları (en)
Ölü dış bağlantıları olan maddeler
ISBN sihirli bağlantısını kullanan sayfalar
CINII tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
ISNI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
NTA tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
VIAF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
WorldCat tanımlayıcısı içeren Vikipedi maddeleri
Sayfa en son 19.21, 17 Kasım 2021 tarihinde değiştirildi.
Metin Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı altındadır; ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.