(1599 Huntingdon-1658 Londra), 17. yüzyıl İngiliz burjuva devriminin önderlerinden ve devrimin üçüncü evresini oluşturan Cumhuriyet ve Protectorat döneminin yöneticisi. Bir parlamento üyesi olan Cromwell, I. Charles'a karşı gelişen Püriten muhalefeti içinde yer aldı. İç Savaş sırasında, strateji ve liderlik konularındaki yetkinliğiyle dikkat çekti. Doğudaki parlamento yanlısı güçleri örgütledi ve şövalyeleriyle birlikte Marston Moor Zaferi'ni kazandı (1644). Naseby yakınlarında Charles'ın ordusunu bozguna uğratan (1645) Yeni Ordu'yu kurdu. Preston'da da İskoçyalıları yendi (1648). Cromwell'in politik gücü, Presbiteryenlerin parlamentodan tasfiye edilmesiyle (1648) iyice arttı. I. Charles'ın yargılanmasına ve sonra da idam edilmesine de Cromwell karar verdi. Commonwealth'in kurulmasından sonra, İrlanda'yı etkisiz bir duruma getirdi, Dunbar'da krala bağlı güçleri bozguna uğrattı (1650) ve Worcester'da II. Charles'ın ordusunu yendi (1651). 16 Aralık 1653'te Protector seçildi. Döneminde, hukuk alanında ve diğer bazı alanlarda reformlar yapıldı, dinde ve toplumsal kurallarda Püritenlik ilkeleri benimsendi. Cromwell, ülkeyi emrindeki 12 general aracılığıyla parlamentosuz yönetti. 1657'de, kendisine önerilen krallık tacını reddetti. Hollandalılarla yaptığı barış, İsveç ve Danimarka krallıklarıyla sağladığı antlaşmalar sonucu, ticaret gelişti. Cromwell, Avrupa'da bir Protestan Ligası kurulmasını istiyordu. Buna karşın, İspanya'ya karşı, Katolik Fransa'yla anlaştı. 1655-1659 yılları arasındaki İspanya Savaşı sonucunda Cromwell'in amirallerinden Robert Blake büyük ün kazandı ve Jamaika ele geçirildi. 1658'de ölen Cromwell'in yerine oğlu Richard Cromwell geçti. Ancak Richard Cromwell de 1659'da görevden çekildi ve Protectorat Dönemi sona erdi.