23 Ekim, 2021 23 Ekim, 2021 Konuk Yazar	0 yorum Diva, Maria Callas, Medea, Pier Paolo Pasolini, Türkiye'de Çekilen Yabancı Filmler
“Callas sahneye çıktığı an bütün seyircilerin gözünden çıkan ipleri elinde tutar ve kulise girene kadar bırakmazdı.” (Aydın Gün)
Ege Denizi’ndeki külleri havaya uçuşarak topraklarımıza doluşup bir hoş sada bıraktı. Hayatı boyunca oynadığı tek filmi Türkiye topraklarında çekmesi bir yana, ölümünden sonra da bu ülkeye ve dünya sanatına kattıklarıyla hala yaşayan bir isimdir namı diğer “Medea”.
Şimdi sizlere aynı filmdekine benzer bir karakteri olan hırslı, güçlü, sanatına âşık olan ve zamansız ölümüyle sevdiklerini ve sanat camiasını yasa boğan bir ismi anlatacağım. Ayrıca tüm bunların yanı sıra disiplinli, alçakgönüllü bir ismi. Bir fenomen, bir tanrıça, bir efsane, opera dünyasının gelmiş geçmiş en büyük sopranosunu, [1] Maria Callas’ı anlatacağım sizlere. Tabi naçizane bir biçimde, belirli bir sayfanın ölçüsünde kalacak şekilde. Zira Callas’ı ve sanatını anlatmak için kitaplar yetmez. Ben onun daha çok Türkiye macerasını sizlere aktaracağım.
Kısaca tanımayanlar için Maria Callas’tan bahsedelim. Yunan asıllı sanatçı Callas, 2 Aralık 1923 tarihinde New York’ta dünyaya geldi. Eğitimi için bulunduğu Atina’da İspanyol soprano Elvira de Hidalgo‘nun öğrencisi oldu ve eğitimini Atina Konservatuarı’nda tamamladı. Sanat hayatına henüz 15 yaşındayken başlayan Callas’ın ilk rolü, Atina Ulusal Operası’nda küçük bir roldü. Madam Butterfly rolü ile iyice tanınmaya başlandı ve 1947 senesindeki Verona performansı ile geniş çevrelerce tanınan ünlü bir sanatçı haline geldi. Sanat kariyerinin başlarında Wagner‘in operalarını yorumladı, yoğun çalışma temposu yüzünden 1950’li yılların ortalarında çok ciddi kilo kaybı yaşadı. Kariyerinin zirvesinde Norma’yı, Carmen’i, Puccini’nin ve Verdi’nin çeşitli operalarını yorumladı ve bu dönemde “La Divina” olarak kariyerini tamamladı. 1969 senesinde ilk ve tek sinema filmi olan Medea’yı Türkiye’de çekti. 1977 senesinde 53 yaşındayken ani bir kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Yakılan cesedinden oluşan külleri, vasiyeti üzerine Ege Denizi’ne serpildi.
Hakkındaki dedikodulardan ve magazinel boyutta adının karıştığı birtakım olaylardan burada elbette bahsetmeyeceğiz ama onunla ilgili söylenen birkaç sözü bu yazının içerisine almak istiyorum.
Callas, zayıflaması ile ilgili sorulara şöyle yanıt vermişti: “Kilo aldıkça sesimi kontrol etmek zorlaşıyordu, ses ağırlaşıyordu. Ayrıca iyi rol yapabilmek, ifadelerinizin net ve anlaşılabilir olması için çene kemiğimizin görünmesi lazım”
Ünlü müzik eleştirmeni Ethan Mordden: “Maria Callas, Medea’nın meşhur ‘Dei tuoi figli’aryasından önceki resitatifinde bile birçok sopranonun bir ömür boyu yapmadığı kadar çok müzik yapıyor.”
Ünlü İtalyan soprano Elvira de Hidalgo konservatuardaki tanışmasını şöyle anlatır: “Gözlüklü, şişman, pek de güzel olmayan bir kız geldi; adı Maria Callas’tı. Pek de özel bir şey olmayacağını düşündüm, bana söylemek istediği aryayı piyanonun üzerine koydu. Oberonoperasından ‘Ocean! Thou mighty monster’… Ağzını açtığı anda şaşkınlıktan ağzım açık kaldı. İnanılmaz bir sesi vardı!”
Callas’ın büyüklüğü ve eşsizliği için yazılan birçok yazıdan biride ünlü orkestra şefi Nicola Rescigno şöyle der: “Callas çoğu zaman üç ayrı sese sahip olmakla suçlandı. Bu son derece saçmaydı çünkü onun 300 sesi vardı. Oynadığı her rolün özel bir sesi vardı. Bulduğu bu özel ses içinde de bestecinin vermek istediği mesajı yansıtabilmek için sürekli ses rengini değiştirirdi. Karakteri yansıtmak için en ufak detaylara bile anlam verirdi. Örneğin, basit bir nefes bile anlamlıydı. Bu nefes kimi zaman bir iç çekiş, bir kahkaha, hıçkırık veya aşağılama ifadesi olabilirdi. Callas’ın doğal yeteneğini hiçbir zaman göz ardı edemeyiz. Fakat çalışmak için harcadığı zaman, disiplin ve alçak gönüllülüğü inanılmazdı. Provaya en önce gelen ve en son giden hep o olurdu. Her provada tam ses söylerdi. Sahnede rol yapmanın önemini tam olarak anlamıştı. Callas bir şarkıcı değildi, enstrümanı ses olan bir müzisyendi!”[2]
Callas’ın güçlü bir ses olduğunu ve dünya sanatını, operasını çok etkilediğini artık bu satırlardan biliyoruz. Dileyen bu hususta daha kapsamlı araştırma yapabilir. Kimsenin ummadığı bir ses aralığına sahip olan Callas, bir koloratur sopranonun yapabileceği bütün ajiliteleri ve verebileceği tiz notaları (dört Re, bir Mi bemol) kendi sesiyle, büyük bir homojenlik içinde, tertemiz söylemiş ve bir gecede fenomene dönüşmüştür. Bu temsiller sonrasında dünya, Maria Callas’ın sınırlarını, daha doğrusu sınırsızlığını anlamıştır. Kontratlar ve roller peşi sıra gelmiş, bütün opera evleri kapılarını ona açmaya başlamıştır. [3]
VE TEK FİLM GELİYOR – KATİL ANNE: “MEDEA”
(Kim derdi ki Türkiye’nin Maria Callas gibi güçlü bir ses ve büyük bir sanatçı ile yolları kesişsin!)
Sonraki birkaç yılda da kendisini yine iyi yerlerde görürüz ama bir süre sonra önlemez bir düşüş başlar. Özellikle 1969-1970 yıllarında çekilen, eski dostu Pier Paolo Passolini’nin ısrarıyla “Medea” filmindeki başrolü kabul eder. Sonuç ise başarısızdır, Callas’ın müzikten yola çıkarak ve onun yardımıyla sergilediği eşsiz oyunculuk yeteneği film alanında göze çarpmaz. Opera sahnelerinden defalarca Medea rolünü canlandıran Callas, filmde hiç şarkı söylemez. Bu filmde tamamen sinema dünyasından gelen bir oyuncu gibidir.
Önce kısaca Medea mitinden bahsedelim. Medea, Yunan mitolojisinin en çarpıcı karakterlerinden biridir. Gücünü, su tanrısı Poseidon ve Güneş tanrısı Helios‘tan alan Colchis kralının büyücü kızının öyküsü birçok tiyatro oyunu, şiir, resim ve sinema filmine esin kaynağı olmuştur. Medea, iki yazardan aktarılarak günümüze ulaşmıştır. Bunlar ünlü tragedya yazarları Euripides ve Seneca’dır.
Medea’yı daha insancıl, aşık ve kıskanç bir kadının hezeyanları sonucu cinayet işlemeyi göze alacak kadar gizemli bir karakter olarak anlatacak olan ise, Seneca’dır. Seneca’nın Medea’sı kendine bahşedilen güçleri, babasının temsil ettiği iktidar için değil de aşık olduğu adam -Iason- için kullanabilecek kadar gözü kara, aşık ve kıskanç bir kadındır. Uğruna baba yurdunu terk ettiği, kardeşini öldürdüğü ve altın postu almasına yardım ettiği Argos’lu Iason’un peşinden geldiği Corinhus’ta yapayalnız kalan Medea, kralın kızıyla evleneceğini öğrendiğinde hiç çekinmeden çocuklarını öldürecek “katil anne” figürüne dönüşmüştür artık. Medea’yı akıl dışı ve korkutucu kılan unsur da bu.
Erkek egemen bir iktidara hizmet etmesi gereken gücünü ve onun devamını simgeleyen çocuklarını, ihanete uğradığını anladığında katleden Medea’nın hezeyan olarak adlandırılan çılgınlığı, geldiği yerde karşılaştığı yabancılaşma ve dışlanmayı göz ardı eder. Önce Iason’un evlendiği kadını ve babasını yaptığı büyülerle öldüren Medea, Iason’a daha çok acı vermek için çocuklarını da öldürür. Zalim bir kişiliğe bürünerek, kocasına “Çocuklarımızın katili ben değil, yeni evlendiğin gelin” der ve Atina’ya kaçar. [4]
AŞAĞILANAN KADIN FİGÜRÜNÜN SEMBOLÜ
Tüm dinlerde, ataerkil toplumlarda ve kadim metinlerde dişi olarak aşağılanan kadın figürünün bir sembolü olarak günümüze kadar gelen Medea’nın gizemi ve laneti, anneliği reddinden kaynaklanır. Bu yüzden, yabancı bir diyarda kadın olarak dilini bulamayan Medea’nın yalnızlığı ve ötekiliği katlanarak artar. Korkutucu, gizemli güçleriyle saygı bulduğu konumu, kocası tarafından başka bir kadına devredilmek istendiğinde de, bastırılan ve delilik ya da hezeyan olarak adlandırılan kadınlığı dışlanmasına sebep olur. Bu açıdan, eski Yunan’ın her şeye kadir büyücüsü Medea, günümüz dünyasında işi, eşi ve çocuğu ya da çocuksuzluğu arasında kıstırılmış yalnız modern kadının ya da ataerkil dünyada sessizce acı çeken ve sorgusuz sualsiz erkek dünyasını devam ettirmesi beklenen kadınlık rolünün de bir temsilidir. [5]
Dipnotlar ve kaynakçalar :
[1] https://www.andante.com.tr/tr/9066/Dogumunun-95.-Yilinda-Maria-Callas, Erişim Tarihi: 13.02.2021
[2] Andante, Türkiye’nin Klasik Müzik Dergisi, https://www.andante.com.tr/tr/9066/Dogumunun-95.-Yilinda-Maria-Callas, Erişim Tarihi: 13.02.2021
[3] Andante, Türkiye’nin Klasik Müzik Dergisi, https://www.andante.com.tr/tr/9066/Dogumunun-95.-Yilinda-Maria-Callas, Erişim Tarihi: 13.02.2021
[4] Seneca, Medea, çev. Çiğdem Dürüşken, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2006.
[5] Kristeva, Julia. Korkunun Güçleri, haz. Işık Ergüden, İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2004.
Yazının ikinci bölümü haftaya Cumartesi günü Sinematik Yeşilçam sayfalarında.
Sinematik Yeşilçam için Hazırlayan : Savaş Güller – Ekim 2021
Paylaş:
Twitter üzerinde paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Yazdırmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Facebook'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Tumblr'da paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
WhatsApp'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Arkadaşınızla e-posta üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Linkedln üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Pinterest'te paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Reddit üzerinde paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
← İki farklı kişi ve aynı isim: Zuhal Tan
Feri Cansel: Soyunanların çoğu dökülüyor →
Bunları da sevebilirsiniz
Türkiye’den bir diva geçti: Maria Callas (Bölüm 2)	
30 Ekim, 2021 30 Ekim, 2021 Konuk Yazar	0
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
Yorum
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Beni sonraki yorumlar için e-posta ile bilgilendir.
Beni yeni yazılarda e-posta ile bilgilendir.
Δ
Sinematik Yazılar Kitabı ÇIKTI!
Kategoriler
Kategoriler Kategori seçin90 sonrası Türk SinemasıArabesk FuryasıArzu OkayAvantür, Aksiyon ve KarateBelgeselBilgi DeposuÇizgi Roman ve YeşilçamCüneyt Arkın / ArkınolojiDansözlerErotik Türk SinemasıFantastik Turk SinemasıFeri CanselFestivallerFilm İncelemeleriFilm karelerinde yeşilçamGerçekleşmeyen ProjelerHaberHey gidi YeşilçamKayıp FilmlerKemal SunalKonuk yazarKorku ve Gerilim filmleriMasallarMaskeli KahramanlarMekanlar ve YeşilçamMesut Kara ile Yeşilçam HatırasıMetin DemirhanMusikişinasOnar filmsOnline Film İzleOyuncularPodcastPortrelerRadyo ArkasıRemake ve UyarlamalarRESİM / VİDEOŞener ŞenSeslendirme ve DublajSinema KitaplarıSinematik AnketSinematik SöyleşiSinematik YeşilçamSinematik YoutubeTarihi Türk FilmlerTarık AkanTelevizyon – TVTOP10Türk Bilimkurgu FilmleriTürk DizileriTürk işi James BondlarTürk işi Kılıç ve Büyü filmleriTürk işi MafyaTürk işi WesternlerTurkish CinemaTurkish Cinema in Other LanguagesTurkish Fantastic CinemaYeşilçam AnsiklopedisiYeşilçam AraçlarıYeşilçam ArkeolojisiYeşilçam DVD / BlurayYeşilçam KitaplarıYeşilçam MüzikleriYeşilçam ve FutbolYeşilçam ve SporYeşilçam’da FuryalarYeşilçam’ın Gizli KahramanlarıYeşilçam’ın Güzel KadınlarıYeşilçam’ın Öteki KadınlarıYılmaz GüneyYönetmenlerZerrin EgelilerЕшилчам на русском
Arşivler
Arşivler Ay seçin Kasım 2021 Ekim 2021 Eylül 2021 Ağustos 2021 Temmuz 2021 Haziran 2021 Mayıs 2021 Nisan 2021 Mart 2021 Şubat 2021 Ocak 2021 Aralık 2020 Kasım 2020 Ekim 2020 Eylül 2020 Ağustos 2020 Temmuz 2020 Haziran 2020 Mayıs 2020 Nisan 2020 Mart 2020 Şubat 2020 Ocak 2020 Aralık 2019 Kasım 2019 Ekim 2019 Eylül 2019 Ağustos 2019 Temmuz 2019 Haziran 2019 Mayıs 2019 Nisan 2019 Mart 2019 Şubat 2019 Ocak 2019 Aralık 2018 Kasım 2018 Ekim 2018 Eylül 2018 Ağustos 2018 Temmuz 2018 Haziran 2018 Mayıs 2018 Nisan 2018 Mart 2018 Şubat 2018 Ocak 2018 Aralık 2017 Kasım 2017 Ekim 2017 Eylül 2017 Ağustos 2017 Temmuz 2017 Haziran 2017 Mayıs 2017 Nisan 2017 Mart 2017 Şubat 2017 Ocak 2017 Aralık 2016 Kasım 2016 Ekim 2016 Eylül 2016 Ağustos 2016 Temmuz 2016 Haziran 2016 Mayıs 2016 Nisan 2016 Mart 2016 Şubat 2016 Ocak 2016 Aralık 2015 Kasım 2015 Ekim 2015 Eylül 2015 Ağustos 2015 Temmuz 2015 Haziran 2015 Mayıs 2015 Nisan 2015 Mart 2015 Şubat 2015 Ocak 2015 Aralık 2014 Kasım 2014 Ekim 2014 Eylül 2014 Ağustos 2014 Temmuz 2014 Haziran 2014 Mayıs 2014 Nisan 2014 Mart 2014 Şubat 2014 Ocak 2014 Aralık 2013 Kasım 2013 Ekim 2013 Eylül 2013 Ağustos 2013 Temmuz 2013 Haziran 2013 Mayıs 2013 Nisan 2013 Mart 2013 Şubat 2013 Ocak 2013 Aralık 2012 Kasım 2012 Ekim 2012 Eylül 2012 Ağustos 2012 Temmuz 2012 Haziran 2012 Mayıs 2012 Nisan 2012 Mart 2012 Şubat 2012 Ocak 2012 Aralık 2011 Kasım 2011 Ekim 2011 Eylül 2011 Ağustos 2011 Temmuz 2011 Haziran 2011 Mayıs 2011 Nisan 2011 Mart 2011 Ocak 2011 Aralık 2010 Kasım 2010 Ekim 2010 Ağustos 2010 Haziran 2010 Mayıs 2010 Nisan 2010 Mart 2010 Ocak 2010 Aralık 2009 Kasım 2009 Ekim 2009 Eylül 2009 Ağustos 2009 Haziran 2009 Mayıs 2009 Mart 2009 Şubat 2009 Ocak 2009 Aralık 2008 Kasım 2008 Eylül 2008 Ağustos 2008 Haziran 2008 Mayıs 2008 Nisan 2008 Mart 2008 Şubat 2008 Ocak 2008 Aralık 2007 Kasım 2007 Ekim 2007 Eylül 2007 Temmuz 2007 Nisan 2007 Mart 2007 Ocak 2007
Sinematik Youtube Kanalı
E-posta ile abone ol
Bu bloga abone olmak ve e-posta ile bildirimler almak için e-posta adresinizi girin.
Diğer 15.835 aboneye katılın
E-posta Adresi
Abone ol
Hey Gidi Yeşilçam
Hey Dergisinden Sinema Yazıları
Hey gidi Yeşilçam Yönetmenler
Dünyası sinema ve müzik olan adam: Hulki Saner	
27 Kasım, 2021 27 Kasım, 2021 Ercan Demirel	0
10 Ocak 1977 tarihli Hey Dergisi‘nden ”Dünyası sinema ve müzik olan adam: Hulki Saner” isimli haber, Hey Gidi Yeşilçam köşemizde sizlerle…