Son günlerin güncel tartışması Yap İşlet Devret (BOT) ya da Kamu-Özel Ortaklığı (PPP) modelleri ile ihale edilmiş ve devletçe kullanım garantisi verilmiş projelerde, pandemi kaynaklı olarak mücbir sebep şartlarının uygulanıp uygulanamayacağı. Pek çok yayın organı bu projelerde tahkim yeri olarak Türk Mahkemeleri değil Londra tanımlandığı için böyle bir uygulamanın mümkün olamayacağı yönünde yayınlar yapıyorlar. Kafa karışıklığı o kadar çok ki, neresinden başlayacağımızı bilemediğimiz bir konu haline geliyor. Sıra ile anlatmaya çalışalım.
1.Uluslarası Tahkim Anayasal Bir Yöntemdir
Türkiye, uluslarası tahkim kararlarının tanınmasını sağlayan 1958 tarihli New York konvansiyonunu 1991’de tanımış, 1999’da da Anayasasına koymuş bir ülke. İlgili kanuni düzenleme de, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk Kanununu (MÖHUK) ile 2007 yılında yapılmış durumda. Yani bir sözleşmede ‘uluslararası tahkim’ şartının olması illa bunun ülke çıkarlarına aykırı olduğu anlamına gelmediği gibi, anayasa çerçevesinde de hukuki bir durumdur. EĞER, kamu yararı bunu gerektiriyorsa devletler de uluslararası tahkim içeren sözleşmeler imzalayabilirler. Özellikle bir proje için gerekli ‘know-how’ ancak uluslarası şirketlerden temin edilecekse dünyanın her yerinde uygulanan bir yöntemdir. Bu hali ile Uluslarası Tahkim’i şeytanlaştırmak doğru değildir.
2.Bir sözleşmede ‘Uluslararası Tahkim’ maddesi olması gerekli koşullar sağlanmıyorsa geçerli değildir.
Uluslararası Tahkimin geçerli olması için bir sözleşmenin uluslararası nitelik taşıması gerekir. Bunun için iki şartın sağlanması şarttır:
A. İşler birden fazla ülkeyi ilgilendiriyor olmalı
VEYA
B. Tarafların yerleşik adresleri farklı ülkelerde olmalıdır.
Basitleştirmek gerekirse, Ahmet Bey ve Mehmet Bey Ankara’da yapılacak bir bina için, içinde Londra tahkimi içeren bir sözleşme imzalamış olsalar da, taraflardan birisi konuyu yerel mahkemeye taşırsa, mahkeme kendisini konu hakkında karar vermeye yetkili görecektir; zira söz konusu işlerin hiçbir uluslarası bağı yoktur.
Daha karışık bir örnekte, İran’dan başlayıp Bulgaristan’da biten boru hattı projesini ele alalım. Tarafların ikisi de Türk şirketi olsun ve adı geçen boru hattının Ankara-Edirne segmenti için anlaşmış olsunlar. Yine tahkim yeri olarak da Londra’nın belirlendiğini farzedelim. Bu durumda işyeri Türkiye’de ve taraflar da Türk olsa bile yerel mahkemenin uyuşmazlığın halli için yetkisizlik kararı vermesi ve uluslarası tahkimi işaret etmesi beklenir. Zira, bu sefer adı geçen proje, birden fazla ülkeyi ilgilendiren ana projenin bir parçasıdır.
Türkiye’de anılan uluslarası tahkimle ilgili konu biraz daha çetrefil. Zira taraflardan birisi içinde Türk ve Koreli ortakların olduğu bir JV (Joint Venture). Bu durumla ilgili bir yüksek mahkeme kararı bilmiyorum ama konu her zaman yüksek mahkemeye taşınabilir. O zaman, JV’nin kuruluş yeri, bağlı olduğu kanunlar gibi şu anda bilemediğimiz parametrelere göre karar verilmesi gerekir.
3.Tahkimin Londra’da olması Mücbir Sebepler maddesinin uygulanmasına engel değildir
Konuyu derinlemesine inceleyemeyen basın yayın organlarının (birkaçını tenzih edelim) ortaya attığı en garip iddia da budur. Doğru olan pandemi durumunun her sözleşmede -açıkça yazılmış olmasa dahi- hukuk önünde mücbir sebep olarak kabul edileceğidir. Burada hangi ülke hukukunun geçerli olduğunun önemi yoktur.
Mücbir sebepler maddelerinin kaynağı zaten İngiliz Hukuku (Common Law)‘dur. Eski adıyla Tanrı’nın İşleri (Acts of God) maddesi sonradan Force Major (mücbir sebep)’e dönüşmüştür. Yani konuyu -kendinizi doğru ifade ettiğiniz ve sözleşmesel bildirimleri zamanında yapmış olmanız şartı ile- Londra’da bile olsa tahkime taşımanız dezavantaj getirmez. Sözleşmeyi doğru yönetiyor olmanız yeterlidir.
Ancak, şu unutulmamalı ki, mücbir sebepler maddeleri aslen sınırsız kaynakları olmayacağı farzedilen müteahhitleri işverenler önünde korumak için vardır. Bu durumlar ortaya çıktığında en azından yaptıkları tüm masrafların işverenlerce karşılanmasını garanti ederler. Geliri işletmeden elde edilmesi planlanmış projelerde bu tür bir fesih halinde nasıl ödeme yapılacağı konusu çok detaylı tanımlanmış olmalıdır.
4.Peki, basın-yayın organlarının sormaları gereken doğru sorular nelerdir?
Yukarıda durumu kısaca açıkladıktan sonra, kamu yararına çalışan basın organlarının odaklanması gereken soruları listeleyerek bitirelim. Bunun için adı geçen ihale modelinin ruhuna bir miktar değinmemiz gerekir.
Yap-İşlet-Devret (YİD) ya da Kamu-Özel Ortaklığı(KÖO) ihale modellerinin icat edilme amacı, KAR elde edilebilecek faaliyet alanlarında, devletin kaynak sıkıntısı nedeniyle gerçekleştirmesinin güç olduğu projelerin, kamu yararına hayata geçirilmesi için dış finans kaynakları sağlanmasıdır. Yani, müteahhit finans sağlayacak, işi gerçekleştirecek, işletme karı ile sağladığı finansı geri ödeyecektir. Devlet sadece işler için arazi ve izinleri temin etmekle yükümlü olacaktır. Yatırım özünde KARLI olacağı için dış finansörler için de garanti projenin kendisi olacaktır. Özetle risklerin hemen tamamı devlet dışındaki organizasyonlar tarafından alınabiliyorsa bu model ihale sistemleri kullanılabilir. O zaman;
A. Kar sağlayamacağı açık projeler neden YİD(BOT) ya da KÖO (PPP) modeli ile ihale edilmişlerdir?
B. Devletin dış finansörlere hazine garantisi sağlaması (öyle olduğunu farzediyoruz), işin başlangıçta finansörlerin bu faaliyetin karlı olmadığını bildiği anlamına gelmez mi?
C. Geçiş ya da müşteri garantisi verilmesi, müteahhitlerin bu işlerin KAR getirici faaliyet olmadığını başından bildikleri anlamına gelmez mi?
D. Geçiş / müşteri garantileri ile ilgili ödenen meblağlar, ileriki yıllarda belirtilen sayıların üzerinde kullanım olduğu takdirde, müteahhitlerce reel olarak devlete geri ödenecek midir?
E. Bir önceki soruya benzer olarak, pandemi nedeniyle PPP modeli ile inşa edildiği söylenen hastanelerde bu yıl oluşan tahmin üzeri hasta sayısı, ileriki yıllarda belirtilen sayılara ulaşılamadığı takdirde müteahhitlere ödenecek meblağdan mahsup edilecek midir?
Fark yartamaya başlamak doğru soruları sormak ile mümkündür.
Ender Şenkaya
İnş.Y.Müh.
Mayıs 2020
Share this:
Twitter
Facebook
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
İlgili
BOTForce Majorhakemihale modellerikamu-özel ortaklığıMücbir SebeplerPPPSözleşme YönetimitahkimUluslararası Tahkimyap-işlet-devret
Yazı dolaşımı
Önceki yazıŞirketinizi Güçlendirmek için Atmanız Gereken 11 AdımSonraki yazıKomplo Teorilerine İnanmanın Dayanılmaz Çekiciliği	
Bir Cevap Yazın Cevabı iptal et
Yorumunuzu buraya yazın...
Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:
E-posta (zorunlu) (Adres hiçbir zaman paylaşılmayacaktır)
İsim (zorunlu)
Web sitesi
WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Vazgeç
Connecting to %s
Yeni yorumları bana e-posta ile bildir.
Eposta yoluyla yeni yazıları bana bildir.
Δ
Son Eklenenler
Kaynak Kullanımına Dayalı İş Programı Yaparken Dikkat Edilecek Noktalar
Halen zengin olamadıysanız suç sizde olmayabilir… Bilet almıyorsanız, o başka tabii.
Yapay Zeka Yüzünden Danışmanlık Hizmetleri Tarihe mi Karışacak?
Popüler Yazılar
İşe Alım Görüşmelerinde Fark Yaratacak 7 Kural	
Köprüden kimi atarsınız?	
Blockchain Devlet’in sonunu mu getirecek?	
Bir Sözleşme Ne Zaman Uluslararası Nitelik Kazanır?	
Etiketler
buluş
icat
Inovasyon
insan kaynakları
işletme kültürü
karar alma
kurumsallık
seçim
strateji
tarih
Facebook’ta Analitik Yöntem
Facebook’ta Analitik Yöntem
Hayatı analitik değerlendirenler için…
Yazarlar
Baran Kaya
Şirketinizi Güçlendirmek için Atmanız Gereken 11 Adım
Yapay Zeka ve Biz
Ender Senkaya
Kaynak Kullanımına Dayalı İş Programı Yaparken Dikkat Edilecek Noktalar
Halen zengin olamadıysanız suç sizde olmayabilir… Bilet almıyorsanız, o başka tabii.
Z. Hakan CAN
Teknoloji takipte
Blog Kategorileri
Analitik Yöntem Inovasyon Proje Yönetimi Stratejik Yönetim Sözleşme Yönetimi
Blogda Arayın
Arama:
Eposta ile Blogu Takip Edin
Bu blogu takip etmek ve yeni gönderilerle ilgili bildirimleri e-postayla almak için e-posta adresinizi girin.
E-posta Adresi:	
Takip Et
Arşiv
Arşiv Ay Seçin Eylül 2021 Mart 2021 Ocak 2021 Kasım 2020 Eylül 2020 Mayıs 2020 Şubat 2020 Ocak 2020 Kasım 2019 Ekim 2019 Eylül 2019 Temmuz 2019 Şubat 2019 Aralık 2018 Kasım 2018 Ekim 2018 Ağustos 2018 Temmuz 2018 Haziran 2018 Mayıs 2018 Nisan 2018 Mart 2018 Şubat 2018 Ocak 2018 Aralık 2017 Kasım 2017 Ekim 2017 Eylül 2017 Ağustos 2017 Temmuz 2017 Haziran 2017 Mayıs 2017 Nisan 2017 Mart 2017 Şubat 2017
© Copyright ve Yasal Uyarı
Bu sitede yeralan tüm metin içeriğinin kullanım hakkı Analitik Yöntem’e aittir. Kaynak gösterilerek makul uzunlukta alıntı yapılabilir.
Sitede yeralan içeriğin kullanımından doğrudan kullanıcı sorumludur. Kullanıcı, içeriğin kullanılmasından ötürü oluşabilecek herhangi bir zarardan ötürü Analitik Yöntem’i sorumlu tutamayacağını peşinen kabul eder.
Mayıs 2020
P
S
Ç
P
C
C
P
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
« Şub Eyl »
Bizi Takip Edin
Facebook
BLOG Severlerimiz
WordPress.com.
Takip Et Takip Ediliyor
ANALİTİK YÖNTEM	
Diğer 896 takipçiye katılın
Abone ol	
WordPress.com hesabınız var mı? Şimdi oturum açın.	
ANALİTİK YÖNTEM	
Özelleştir
Takip Et Takip Ediliyor
Kaydolun
Giriş
Kısa adresi kopyala
Bu içeriği rapor et
View post in Reader	
Abonelikleri Yönet
Bu şeridi gizle
Gizlilik ve Çerezler: Bu sitede çerez kullanılmaktadır. Bu web sitesini kullanmaya devam ederek bunların kullanımını kabul edersiniz.
Çerezlerin nasıl kontrol edileceği dahil, daha fazla bilgi edinmek için buraya bakın: Çerez Politikası	