Yerli ve yabancı turistlerin uğrak noktası olan ve yıl içerisinde milyonlarca kişi tarafından ziyaret edilen Yerebatan Sarnıcı 1500 yıla yakın tarihiyle ziyaretçilerini büyülemeye devam ediyor. Gerek mimari yapısıyla, gerek romantik atmosferiyle gerekse de konu olduğu mitolojik efsaneleriyle günümüzde halen daha büyük ilgi görüyor. Birçoğumuzun eski sıradan bir sarnıç olarak bildiği bu yapı, bünyesinde farklı hikâyeler barındırıyor. Ziyaret etmeden önce Yerebatan Sarnıcı hakkında mutlaka bilmeniz gereken şeyleri sizler için derledik.
1. Yerebatan Sarnıcı’nı tanıyalım
Birçok önemli tarihi yapıyı bünyesinde taşıyan Türkiye’nin kültür başkenti İstanbul’un en görkemli yapılarından biri olan Yerebatan Sarnıcı Bizans İmparatoru I. Justinanus (527-565) tarafından yaptırıldı. Ayasofya’ya yakın bir mesafede bulunan sarnıç, suyun içinden yükselen çok sayıda sütun nedeniyle halk arasında “Yerebatan Sarnıcı” olarak adlandırıldı. Ancak sarnıcın bulunduğu bölgede evvelde bazilika bulunduğundan Bazilika Sarnıcı olarak anıldığı da bilinir. Günümüzde sadece müze olarak sergilenen bu değerli yapı vaktiyle 100 bin ton su depolama kapasitesiyle bölgenin adeta yaşam kaynağıydı.52 basamaktan oluşan merdivenle inilen sarnıçta tam 336 adet birbirinden değerli sütun bulunuyor. Bu sütunlar sarnıcın asli görevlerini yerine getirmesine yardım etmekle birlikte birer sanat eseri değeri taşımakta. Farklı mimari üsluplarla yapılan bu sütunlardan 98 tanesi Corint üslubunu yansıtırken, bazı sütunlar da Dor üslubuna sahip.
2. Topkapı Sarayı’na su buradan temin edilirdi
Bin yıla yakın bir süre bulunduğu bölge civarındaki Bizans oluşumlarına hizmet veren sarnıç, bu görevini Fatih’in 1453 yılında İstanbul’u fethetmesinden sonra da devam ettirdi. Topkapı Sarayı’nın inşasının ardından saray bahçelerinin sulanması için suyun temini Yerebatan Sarnıcı’ndan sağlandı. İslami yorumlara göre temizlik esasları gereği durağan sudan ziyade akan su tercih edildiğinden, Osmanlıların kendi su kanallarını yapmasıyla önemini kaybetti ve unutulmaya yüz tuttu.
3. Hollandalı gezgin P. Gyllius tarafından yeniden keşfedildi
Şüphesiz ki tarihi yapıların gelecek nesillere sağlıklı bir şekilde aktarılması ancak bu yapılar üzerinde yapılan titiz ve özenli restorasyon çalışmalarıyla mümkündür. İlk olarak Osmanlı döneminde III. Ahmet tarafından onarılan yapının onarım işlemi Mimar Kayserili Mehmet Ağa tarafından gerçekleştirildi(1723). Bilinen ikinci onarım ise yine Osmanlı döneminde 2. Abdülhamid zamanında gerçekleşti. Cumhuriyet döneminde ise 1987 yılında bir gezi platformuna dönüştürülmek amacıyla önemli bir bakımdan geçen sarnıç, o dönemden itibaren gerekli görüldüğü noktalarda restorasyon görmeye devam ediyor.
4. Sütundan dikkatsizliğe kurban gitti
Memleketimizde ne yazık ki tarihi yapılara olan ilgi, alaka ve özen günümüzde olduğu gibi geçmişte de yeteri düzeyde değildi. Gerek restorasyon çalışmalarında ortaya çıkan olumsuz sonuçlar gerekse tarihi alanlarda yapılan inşaat çalışmalarında bu tarihi yapıların sarsılması ihtimalinin göz ardı edilmesi üzücü sonuçlara sebebiyet veriyor. Bu olumsuzluklardan biri de Yerebatan Sarnıcı’nın ortasına doğru kuzeydoğu duvarı önünde yer alan 8 sütun üzerinde gerçekleşti. 1955-1960 yılları arasında yapılan inşaat çalışması nedeniyle bu 8 sütun kırılma tehlikesi geçirdi ve bu yüzden bunların her biri beton tabaka içine alınarak korunmaya çalışıldı. Ancak ne yazık ki bu sütunlar taşıdıkları tarihi özelliklerini kaybetti.
5. Geçirdiği onarımlar
Şüphesiz ki tarihi yapıların gelecek nesillere sağlıklı bir şekilde aktarılması ancak bu yapılar üzerinde yapılan titiz ve özenli restorasyon çalışmalarıyla mümkündür. İlk olarak Osmanlı döneminde III. Ahmet tarafından onarılan yapının onarım işlemi Mimar Kayserili Mehmet Ağa tarafından gerçekleştirildi(1723). Bilinen ikinci onarım ise yine Osmanlı döneminde 2. Abdülhamid zamanında gerçekleşti. Cumhuriyet döneminde ise 1987 yılında bir gezi platformuna dönüştürülmek amacıyla önemli bir bakımdan geçen sarnıç, o dönemden itibaren gerekli görüldüğü noktalarda restorasyon görmeye devam ediyor.
6. Efsanelere konu olan Medusa başı
Yerebatan Sarnıcı’nda ziyaretçilerin en çok dikkatini çeken yapı iki sütunun altında kaide olarak kullanılan Medusa başıdır. Roma dönemi heykel sanatının estetik değerini günümüze sunan bu şaheserin hangi yapılardan, nasıl ve ne şekilde buraya getirildiği kesin olarak bilinmemektedir. Ancak konuyla alakalı Yunan mitolojisinin ünlü karakterlerinden Medusa’nın efsanevi özelliklerinden dolayı da buraya getirildiği rivayet edilir. Bir görüşe göre yüz yüze geldiği herkesi taşa çevirme özelliği nedeniyle büyük yapıları ve önem verilen yerleri korumak amacıyla Gorona resim heykellerinin kullanılması, Medusa başının buraya getirilmesinin nedenidir.
7. Dünyaca ünlü kişiler tarafından ziyaret edildi
Farklı din ve medeniyetlere sahip toplumların hükümdarlığına şahit olan ve taşıdığı önem itibariyle dünya tarihi mirasının ülkemizdeki önemli örneklerinden olan Yerebatan Sarnıcı, yerli ve yabancı turistlerin dikkatini çekerken, dünyaca ünlü kişilerin de dikkatini çekerek kendisine hayran bıraktı. ABD eski Başkanı Bill Clinton'dan Hollanda Başbakanı Wim Kok'a, İtalyan eski Dışişleri Bakanı Lamberto Dini'den İsveç eski Başbakanı Göran Persson'a ve Avusturya eski Başbakanı Thomas Klestil'e kadar yakın tarihin önemli siyasi figürlerini ve daha nicelerine ev sahipliği yaptı.
Kaynakça
Emine Gül Ateş, Kültürel Mirasımız Olan Yerebatan Sarnıcının Akustik Sorunlarının İncelenmesi, İstanbul Teknik Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi, 2007
Kerim Altuğ, Tarihi Yarımadanın Gözden Kaçanları Sarnıçlar, Toplumsal Tarih Dergisi, 21 Temmuz 2016
DİĞERLERİ
Öldürülen Müslüman Liderler
Kutlu Kafile: Surre-i Hümayun
Osmanlı Devleti'nde bilinen ilk Surre alayını Çelebi Mehmet gönderdi ve bu tarih itibariyle kadar her yıl gerçekleştirdiği Surre-i Hümayun, Hac mevsiminden evvel Mekke ve Medine halkının ihtiyaç duyduğu şeyleri karşılamak için gönderilen para ve hediyelerden oluşuyordu. Surre-i Hümayun hazırlığını, yolculuğunu, Hac ifasını ve dönüşü sizler için derledik.
5 Maddede Baklavanın Anadolu Kültüründeki Yeri
Yüzyıllardır Anadolu mutfağının vazgeçilmez bir lezzeti olarak ağzımızı tatlandıran, sadece Anadolu insanının damağına lezzet şöleni yaşatmakla kalmayıp, bununla birlikte birçok kültürel ritüelinde vazgeçilmez sembolü haline gelen baklavanın tarihimizdeki ve kültürümüzdeki yeri ve önemini sizler için derledik.
Hiç Gitmeyenler İçin Yıldız Müzesi
Osmanlı Devleti 34. Padişahı Sultan II.Abdulhamid tarafından genişletilerek devletin merkezi olarak kullanılan Yıldız Saray-ı Humayun'u zamanın en gizemli yapısı olarak işlev gördü. Türk Osmanlı saray mimarisinin son örneği olan Yıldız Sarayı, Beşiktaş semtinin Yıldız tepesinde bulunuyor. Saray'ın bulunduğu arazi Kanuni (1520-1566) döneminden itibaren avlanma yeri olarak kullanılıyordu. Daha sonra ilk yapı Sultan I.Ahmed tarafından yapıldı ve sonraki padişahlar döneminde de eklemeler yapılarak genişletildi. En radikal değişimi ise II. Abdülhamid zamanı görerek devletin yönetim merkezi halini aldı. Bu dönemde saray, padişahın özel yaşamına ait mekanlarla birlikte, resmi görevlilere tahsis edilen binaları, tamirhane, marangozhane gibi atölyeleri ve tiyatro, müze, kitaplık gibi kültür ve sanat yapılarını da kapsıyordu. Sultan Vahideddin’den sonra bir süre boş kalan saray binaları, 1924 yılında Erkan-ı Harbiye Mektebi’ne tahsis edildi. 1946 yılında Harp Akademileri’ne bırakılan saray, 1978 yılında Kültür Bakanlığına devredildi, “Yıldız Sarayı Müzesi Müdürlüğü” adıyla 1993 yılından itibaren müzeleştirilmeye başlanarak 8 Nisan 1994 yılında müze olarak açıldı. Açıldı açılmasına ama ziyaretçi sayısında gözle görülür bir yokluk bulunuyor. Beyaz Tarih okuyucuları için hazırlayacağımız "kısa Yıldız Müzesi turu" için gittiğimizde 2 Suriyeli Arap aile dışında kimse bulunmuyordu. Daha önceki gidişimizde ise hiç kimseyi görmemiştik. Kültür ve Turizm Bakanlığının açıkladığı "2014 Yılında En Çok Ziyaret Edilen 10 Müze" arasında ise bir döneme damga vurmuş bu Saray'ın bulunmadığını gördük. Ülkemizde tarihe olan ilgiyi arttırmak ve bir nebze olsun katkı yapmak için faaliyet gösteren Beyaz Tarih, Yıldız Saray'ına okuyucuları için giderek bir derlemede bulundu. İşte Sultan II. Abdülhamid'in özellikle saltanata geçtikten sonra hayatının büyük bölümünü geçirdiği Yıldız'daki müze ve bazı özel eşyalar;
İstanbul'un 5 Mevlevihanesi
Mevlevi Tarikatı’na ait tekke, zaviye ve asitanelere mevlevihane denir. Bu mevlevihaneler özellikle İstanbul’da sadece birkaç alanda insan yetiştirmekten ziyade İstanbul ile iç içe geçmiş bir kültürü ortaya koymuşlardır. Bu kültürden padişahlardan esnaflara, müzisyenlerden vezirlere hemen her kesimden insanlar payelenmiş ve bu kültürün devamında rol oynamışlardır. İşte o meşhur ‘İstanbul Mevlevihaneleri’ ;
Süleyman Demirel'i Nasıl Bilirdiniz?
1924 yılında başlan hayatı ve bir asra yakın mücadelesi 17 Haziran 2015 tarihi itibari ile son bulan Süleyman Demirel, Türkiye’nin siyasi hayatında özellikle 1961 döneminin sonrasına damga vurdu. Yaptıkları ve söyledikleriyle büyük bir iz bırakan Demirel ölümü ile birçok anıyı canlandırdı. Peki kimine göre Çoban Sülo, kimine göre Baba olan Demirel’i ne kadar tanıyoruz?
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun
ANASAYFA
HABERLER
ANSİKLOPEDİ
MAKALELER
RESİMLERLE TARİH
RÖPORTAJLAR
ARŞİV
GİZLİLİK
HAKKIMIZDA
KÜNYE
İLETİŞİM
REKLAM
TARİH
İLETİŞİM FORMU
'Bilge Ansiklopedi' parolası ile yayın hayatına başlayan Beyaz Tarih bilgiye ulaşabileceğiniz en hızlı ve en güvenli internet adresidir. Tarihi ve güncel konular üzerine özel hazırlanmış dosyalar, makaleler, haberler, kültür-sanat yayınları ve ansiklopedi maddeleri ile akademisyenlerin yazıları eşliğinde yaşanmış tarihi öğrenmek adına gerçeğe vakıf olacağınız bir tarih platformudur.'