Nükleer Satrançta Trump’ın Son Hamlesi: İran Devrim Muhafızları’na Yönelik Yaptırım Kararı — ANKASAM | Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi
ENSTİTÜLER
AF-PAK
ASYA-PASİFİK
AVRASYA
ORTA ASYA
BÖLGELER
AFRİKA
AMERİKA
AVRUPA
BALKANLAR
ORTADOĞU
TÜRKİYE
ETKİNLİKLER
BASIN
KONFERANSLAR
WEBINARLAR
ZİYARETLER
YAYINLAR
BALGAT ÇALIŞMALARI
DERGİLER
KİTAPLAR
RAPORLAR
STRATEJİK BAKIŞ
MEDYA
GÖRÜŞ
HABER-ANALİZ
İNFOGRAFİK
PODCAST
RÖPORTAJ
VIDEO
DUYURULAR
KURUMSAL
HAKKIMIZDA
KADROMUZ
KARİYER
STAJ
YAZAR HATTI
OKUR HATTI
YAZIM KURALLARI
İLETİŞİM
İŞBİRLİKLERİ
Türkçe
English
Русский
ARA
ANKASAMAnkara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi
ANKASAMAnkara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi
Facebook
Instagram
Linkedin
Spotify
Telegram
Twitter
Youtube
aramaya başla...
ARA
ENSTİTÜLER
TümüAF-PAKASYA-PASİFİKAVRASYAORTA ASYA
ASYA-PASİFİK
Artan ABD-Çin Rekabetinin Ortasında Çin-Afrika Zirvesi
Göktuğ ÇALIŞKAN -
AF-PAK
Suudi Arabistan’ın Afganistan Politikası
Ahmed Khan DAWLATYAR -
ORTA ASYA
Çok Kutuplu Dünya’nın Yeni Kutbu: Türk Devletleri Teşkilatı
Mustafa Cem KOYUNCU -
ORTA ASYA
Japonya-Orta Asya İlişkileri: İlk Adımı Atıp Sonda Kalmak
Emrah KAYA -
BÖLGELER
TümüAFRİKAAMERİKAAVRUPABALKANLARORTADOĞUTÜRKİYE
AVRUPA
Moldova’da Enerji Krizi: Rusya Doğalgazı Politik Araca Dönüştürecek mi?
Dr. Sabir ASKEROĞLU -
TÜRKİYE
Türkiye-ABD İlişkilerinde Yeni Dönem
Dr. Emre OZAN -
TÜRKİYE
Türkiye-NATO İlişkileri: Güvensizlik Temelinde Müttefiklik
Dr. Kadir Ertaç ÇELİK -
TÜRKİYE
NATO Zirvesi: Doktriner Arayış Süreci ve Adı Konulamayan İlişkinin...
Dr. Kadir Ertaç ÇELİK -
ETKİNLİKLER
TümüBASINKONFERANSLARWEBINARLARZİYARETLER
BASIN
ANKASAM Avrasya Enstitüsü Uzmanı Gözde Kılıç Yaşın, 7 Aralık...
Gözde KILIÇ YAŞIN -
BASIN
ANKASAM Dış Politika Uzmanı Emrah KAYA, AZ TV’de
Emrah KAYA -
ZİYARETLER
BAE’nin başkenti Abu Dabi’de gerçekleştirilen “5th Indian Ocean Conference-2021″de...
Editör Editör -
ZİYARETLER
BAE’nin başkenti Abu Dabi’de gerçekleştirilen “5th Indian Ocean Conference-2021″de...
Editör Editör -
YAYINLAR
TümüBALGAT ÇALIŞMALARIDERGİLERKİTAPLARRAPORLARSTRATEJİK BAKIŞ
DERGİLER
Bölgesel Araştırmalar Dergisi (BAD) Cilt: 5, Sayı: 1
Sami Burgaz -
DERGİLER
Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi (UKSAD) Cilt: 5,...
Sami Burgaz -
STRATEJİK BAKIŞ
Kuşak-Yol Girişimi Bağlamında İsrail’in “Red-Med” ve “Bölgesel Barış İçin...
Ferhan ORAL -
STRATEJİK BAKIŞ
Çin-Güney Kore İlişkileri ve Salgın Sürecinde Asya-Pasifik Atmosferi
Nisa Burçak ÖZDEMİR -
MEDYA
TümüGÖRÜŞHABER-ANALİZİNFOGRAFİKPODCASTRÖPORTAJVIDEO
RÖPORTAJ
AB’nin Orta Asya Programı Başkanı Aldo Ferrari: “Orta Asya,...
Kenan AĞAZADE -
RÖPORTAJ
Ukraynalı Doğu Bilimleri Uzmanı Yaroslav Pilipçuk: “Türk Devletleri Teşkilatı’na...
Ülviye FİLİYEVA ERKEÇ -
RÖPORTAJ
Carnegie Moskova Merkezi Direktörü Dmitri Trenin: “Rusya ile ABD...
Dr. Sabir ASKEROĞLU -
RÖPORTAJ
Ermeni Aktivist İşhan Verdiyan: “İlişkiler Normalleşme Eğilimi Gösterirse Her...
Ülviye FİLİYEVA ERKEÇ -
DUYURULAR
DUYURULAR
9 Aralık 2021 tarihinde Kırgız Cumhuriyeti Ankara Büyükelçisi Ekselansları...
Selin Karademir -
DUYURULAR
KONFERANS | Küresel Güç Mücadelesinin Gölgesinde Entegrasyon Arayışları &...
Editör Editör -
DUYURULAR
ANKASAM Başkanı Prof. Dr. Mehmet Seyfettin EROL, DSC Özbekistan’ın...
Prof. Dr. Mehmet Seyfettin EROL -
DUYURULAR
KONFERANS | Keşmir Sorunu: Vakit Geldi!
Editör Editör -
DUYURULAR
ANKASAM Asya Yılın Doktora Tezi Ödülleri
Sami Burgaz -
KURUMSAL
HAKKIMIZDA
KADROMUZ
KARİYER
STAJ
YAZAR HATTI
OKUR HATTI
YAZIM KURALLARI
İLETİŞİM
İŞBİRLİKLERİ
Türkçe
English
Русский
Tarih:
14/10/2017
Paylaş:
Twitter
Facebook
Linkedin
ReddIt
WhatsApp
Telegram
Email
Print
BÖLGELERORTADOĞU
Nükleer Satrançta Trump’ın Son Hamlesi: İran Devrim Muhafızları’na Yönelik Yaptırım Kararı
Iran Talks. Abschluss Iran Verhandlungen. UNO. Wien, 14.07.2015, Foto: Dragan Tatic
Önerilenler
ORTA ASYA
Çok Kutuplu Dünya’nın Yeni Kutbu: Türk Devletleri Teşkilatı
AF-PAK
Suudi Arabistan’ın Afganistan Politikası
ASYA-PASİFİK
Artan ABD-Çin Rekabetinin Ortasında Çin-Afrika Zirvesi
İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurumsallaşan Amerikan hegemonyası, Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte sistem içerisindeki aktörlerin kendisine rıza göstermesini sağlayan ‘öteki’ tehdidinden yoksun kalmış ve kendi ideolojik dayanağını yitirmiştir. Buna bağlı olarak ABD, hegemonyasını merkezileştirerek tahakküme dayalı bir imparatorluk düzeni tesis etmeye yönelmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nin bu imparatorluklaşma sürecindeki asıl amacı, bütün jeopolitik teorilerde özel önem atfedilen ve Soğuk Savaş’tan sonra Brzezinski tarafından ‘jeopolitik ödül’ olarak tanımlanan Avrasya coğrafyasının hakimiyetini sağlamaktır. ABD’nin jeopolitik hedeflerindeki önceliği de bu hakimiyeti sağlamaya yönelik bir anahtar olarak gördüğü, “Büyük Ortadoğu’nun kontrol edilmesi”dir. İmparatorluk projesi kapsamında engel teşkil edebilecek ülkeleri dönüştürmeyi amaçlayan ABD’nin, İran’a yönelik saldırgan tutumu da bundan kaynaklanmaktadır.
Afganistan ve Irak’ın işgaliyle birlikte çevrelediği İran’ı terörü desteklemekle suçlayıp, şer ekseni ülkeler arasında sayan ve paradoksal bir biçimde nükleer silahları geliştirerek tarihte ilk kez savaş ortamında kullanan ABD, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine açıkça karşı çıkmakta ve İran’ın bu faaliyetlerinin, kendisinin bölgedeki temel partneri olan İsrail’in güvenliğini tehdit ettiğini deklare etmektedir. Bu bağlamda İsrail ve ABD’nin kimi zaman İran’ın nükleer tesislerini vurabileceklerini dillendirdikleri de görülmektedir.
İran’ın Nükleer Silah Elde Etme Faaliyetlerine Tarihsel Bir Bakış ve P5+1 Antlaşması
İran’ın Şah rejimi dönemine uzanan nükleer silah elde etme girişimi, her ne kadar dönemin ABD Başkanı Eisenhower’ın “Barış İçin Atom” başlıklı BM Güvenlik Konseyi konuşmasına dayansa da İran’ın nükleer faaliyetleri Rusya’nın desteğiyle Irak savaşı sonrasında, 1990’lı yıllarda ivme kazanmıştır. 2001 yılında İranlı muhaliflerin, ülkelerinin nükleer silah elde etmeye yaklaştığını deşifre etmesi İran üzerinde ciddi bir uluslararası baskının oluşmasına sebep olmuştur.
İran’ın nükleer silah elde etmesine ilişkin tartışılan meselenin uluslararası hukuk boyutuna bakıldığında, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesine İlişkin Antlaşma’dan (NPT) bahsetmek gerekmektedir. 1970 yılında imzalanan ve o tarihe kadar nükleerleşme sürecini tamamlamış ülkelerin nükleer silaha sahip olmasını kabul eden, ancak antlaşmaya taraf devletlerin yeni nükleer silah üretmesini de yasaklayan bu antlaşma, İran’a uygulanan baskının temel gerekçesini oluşturmaktadır. Bir taraftan bakıldığında, savaşlarda dünyaya büyük hasarlar verebilecek olan nükleer silah tehdidinin ortadan kaldırılması açısından önemli gibi görünen bu antlaşma, diğer taraftan Batılı büyük devletlerin nükleer tekeli elinde bulundurmasını sağlamaktadır. Üstelik gelişmiş Batılı emperyalist devletler yalnızca nükleer silah alanında değil, nükleer teknolojinin geliştirilmesi hususunda da bir tekel oluşturmayı amaçlamaktadırlar; çünkü nükleer teknolojiye ulaşan yeni ülkelerin ortaya çıkışı, bölgesel güç seviyesinde değerlendirilen pek çok ülkenin küresel güç seviyesine ulaşmasını sağlayacaktır. Üstelik kıta Avrupa’sında bulunan nükleer dengenin Avrupa kıtası dışında bulunmuyor olması, NPT’nin yarattığı hukuki düzenin küresel anlamda çok da sağlıklı olmadığını göstermektedir. NPT’ye taraf olmayan Kuzey Kore, Hindistan ve İsrail gibi devletlerin nükleer faaliyetleri, Avrupa dışındaki dengesiz durumu daha da derinleştirmektedir. Özellikle Ortadoğu coğrafyasında İsrail’in yönelimleri İran’ı tedirgin etmekte ve İsrail’i dengeleyecek arayışlara yöneltmektedir.
İran’ın algıladığı İsrail tehdidi karşısında giriştiği nükleer yönelimler geçtiğimiz yıllarda İran’a uygulanmış olan yaptırımların temel sebebini oluşturmuş ve uluslararası kamuoyunun İran’a yönelik baskısının da etkisiyle P5+1 müzakereleri yaşanmış, müzakereler sonucunda 2015 yılının Temmuz ayında bir antlaşma ortaya çıkmıştır. Bu antlaşma çerçevesinde İran, uranyum zenginleştirmede kullandığı santrifüjleri 3’te 2 oranında azaltıp elindeki uranyum stokunu 300 kilograma kadar indirmeyi kabul etmiş ve plütonyum üreten ağır su reaktörünü de sökmeye razı olmuştur. Karşılığında uluslararası toplum da İran’a yönelik yaptırımları kaldırmayı kabul etmiştir.[1]
ABD’nin Son Hamlesi: Devrim Muhafızları’nın Yaptırım Listesine Eklenmesi
P5+1 Antlaşması’nın başlattığı barışçıl sürecin nereye varacağı aradan geçen 2 yılı aşkın zamana rağmen muğlaklığını korumaktadır. Dünya; antlaşmanın imzalandığı konjonktürden hızla uzaklaşmakta, çeşitli coğrafyalarda yeni çatışma riskleri ortaya çıkmakta, sağ ve sol radikalizm -özellikle de İslamofobi- hızla yükselmektedir. Radikalizmin yükselişinin ve çatışma potansiyelindeki artışın bir yansımasını da ABD’nin İran Devrim Muhafızları’nın yaptırım listesine eklenmesine yönelik aldığı yeni karar göstermektedir.
ABD, İran Devrim Muhafızları’na yönelik yaptırım uygulamayı içeren karar ile P5+1 Antlaşması neticesinde gelişen ABD-İran ilişkilerindeki detant dönemini sonlandırabilecek bir tartışmayı başlatmıştır. ABD’nin, Büyük Ortadoğu Projesi’nin uygulanmasında İran’a yönelik yeniden saldırgan tutum izleyebileceğine ilişkin sinyal veren bu kararın henüz ayak seslerinin geldiği dönemde İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani şu demeci vermişti: “Eğer Amerikan yönetimi geçmişteki deneyimleri tekrar etmek ve baskı siyasetine dönmek niyetindeyse, İran çok kısa zamanda, haftalar ya da aylar değil belki de saatler içerisinde programına geri dönecektir. Bu geri dönüş, müzakerelerin başlamasından öncekine nazaran çok daha gelişmiş bir seviyede olacaktır.”[2] Ruhani’nin bu sözleri, Ortadoğu coğrafyasında ve nükleer satrançta karşılıklı hamlelerin devam edeceğine, dolayısıyla suların daha da ısınacağına işaret etmektedir.
Sonuç
Son dönemde ABD’nin Ortadoğu coğrafyasını çevreleyerek bölgeyi yalnızlaştırmak amacıyla yaptığı hamleler, Amerika’nın beklentilerinin aksine, bölge ülkeleri arasındaki dostluk bağının kemikleşmesine katkı sağlamaktadır. ABD’nin İran’a yönelik attığı bu son adım da bu pencereden okunmalı ve bölge ülkelerinin yakınlaşmasına yönelik ABD’nin bir karşı hamlesi olarak değerlendirilmelidir; çünkü ABD’nin bu hamleyle bölge ülkelerine “İran’dan gelen nükleer tehdit!” söylemini pazarlayarak bölgede gelişen işbirliği sürecini baltalamak isteyeceği açıktır. Ancak bölge ülkelerinde oluşan ABD’ye karşı güvensizlik ve son dönemde bölge ülkeleri arasında işleyen mekik diplomasisi aracılığıyla kurulmakta olan ve Amerikan hegemonyasına karşı arayışı temsil eden ittifaklar süreci, İran’a yönelik alınan yaptırım kararlarıyla ABD’nin istediğini almasının çok da kolay olmadığını göstermektedir.
[1] “İran’la Nükleer Anlaşma Sağlandı”, Hürriyet, http://www.hurriyet.com.tr/iranla-nukleer-anlasma-saglandi-28631473, (Erişim Tarihi: 03.09.2017).
[2] “İran’dan Yaptırım Resti: Nükleer Programa Döneriz”, euronews.com, http://tr.euronews.com/2017/08/15/iran-saatler-icerisinde-nukleer-programa-doneriz, (Erişim Tarihi: 04.09.2017).