Belgede Kamu ve özel sektör hastanelerinde sağlık hizmetlerinin pazarlanması: Karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri (Malatya örneği) (sayfa 60-67)
Bu bölüm içerisinde yapılan araştırmanın modeli, evren, veri toplama aracının geliştirilmesi, uygulama ve verilerin analizi hakkında bilgilere yer verilmiştir.
3.3.1. Araştırmanın Modeli
Bu araştırma, tanımlayıcı araştırma modeli ve neden-sonuç ilişkisi araştıran araştırma modeli kullanılarak yürütülmüştür. Tanımlayıcı araştırma modeli; mevcut bir problemin hali hazırdaki durumunu, değişkenleri ve bu değişkenlerin aralarındaki ilişkileri tanımlarken, neden-sonuç ilişkisi araştıran araştırma modeli ise; mevcut problem ile ilgili olarak neden-sonuç ilişkisini belirlemeyi temel alan araştırma modelidir (Kurtuluş, 2006: 252–254). Bu araştırmada, yatarak sağlık hizmeti alan hastalara (müşterilere), kamu ya da özel hastaneler tarafından sunulan hizmetlere ilişkin memnuniyet algılarını tanımlamaya, bu hizmetlerin sunumunda oluşan sorunları belirlemeye ve kurulan hipotezlerle, demografik özelliklerin, memnuniyet algıları üzerinde oluşturdukları neden-sonuç ilişkilerini, ortaya koyulmaya çalışılmıştır.
3.3.2. Araştırmanın Evreni ve Örneklemi
Bu araştırmanın evrenini, Malatya İl merkezinde faaliyet gösteren kamu ve özel sektör hastanelerinde, yatarak tedavi hizmeti alan hastalar oluşturmaktadır. Sağlık İl Müdürlüğü verilerine göre Malatya İl merkezinde hizmet veren özel sektöre ait sekiz hastane olduğu tespit edilmiştir. Bu özel hastanelerden bir tanesi faal olmadığından araştırma kapsamı dışında kalmıştır. Bir diğer özel hastanede, çalışmaya katılmayacağını beyan ettiği için, aynı şekilde araştırmanın dışında tutulmuştur. Malatya İl merkezinde hizmet veren Devlet hastanesi iki yerleşkesiyle araştırmaya dahil edilmiştir.
Araştırmanın örneklemini ise 29.04.2011 ile 06.05.2011 tarihler arasında yüzyüze anket yöntem kullanılarak veri toplanan toplam 415 hasta oluşturmuştur. Bu hastaların 109 tanesi özel hastanelerde, 306 tanesi de devlet hastanesinde yatarak sağlık hizmeti almıştır. Hastaların seçiminde hastanın en az iki gece yatarak sağlık hizmeti alma kriteri dikkate alınmıştır. Ayrıca psikiyatri, kadın doğum servislerinde yatan hastalar ile hastane görevlilerinin tıbbi nedenlerden dolayı görüşme onayı vermediği hastalar örneklem grubuna dahil edilmemiştir. Bu kısıtlar dışında,
araştırmaya katılan hastanelerde, yatarak sağlık hizmeti alan tüm hastalara ulaşılmıştır. Aşağıda Tablo 3. 1.’de araştırmaya katılan hastaların demografik özellikleri itibariyle dağılımı verilmiştir.
Tablo 3. 1. Kamu ve Özel Hastanelerdeki Hastaların Demografik Özellikleri
İtibariyle Dağılımı.
Değişken Grup Sayı Yüzde
Hastane türü
Devlet 306 73,7
Özel 109 26,3
Cinsiyet Bayan 229 55,2
Bay 186 44,8
Medeni Durum Evli 347 83,6
Bekâr 68 16,4
Eğitim durumu
İlköğretim 347 83,6
Orta Öğretim 52 12,5
Yüksek Öğretim 16 3,9
Yaş 24 yaş ve altı 28 6,7
25-39 53 12,8
40-55 121 29,2
56 yaş ve üzeri 213 51,3
Gelir Düzeyi 500 TL’den az 260 62,7
501 TL ve üzeri 155 37,3
3.3.3. Veri Toplama Aracı
Bu araştırmada veri toplamak amacıyla Ercan, Ediz ve Kan (2004) tarafından geliştirilen “Hizmet Memnuniyetini Ölçme Ölçeği” başlıklı ölçek içerisinden araştırmanın amacına uygun olarak seçilen 27 madde kullanılmıştır. Seçilen maddelerden oluşturulan ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları 343 hastanın yer aldığı bir pilot uygulamayla yapılmıştır. Buna göre ölçeğin yapı geçerliliği açımlayıcı faktör analizi yöntemi ile test edilmiştir. Açımlayıcı faktör analizi, test/ölçek geliştirme sürecinde öncelikli olarak testin tapı geçerliliğini test etmek için değişken azaltma ve faktörleri belirlemekte kullanılır (Çokluk v.d.; 2010:
127-128). Ölçekten elde edilen puanların güvenilirliği ise Cronbach Alfa güvenilirlik katsayısı hesaplanarak test edilmiştir.
Pilot uygulama sonucunda elde edilen veriler faktör analizine tabii tutulmadan önce, verilerin faktör analizine uygunluğu Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett testi ile test edilmiştir. Verilerin faktör analizine uygun olduğu belirlendikten (KMO = .850; Bartlett Test of Sphericity = 2828.164, sd= 210, p= .000) sonra veriler, yapı geçerliliği için temel bileşenler analizi yöntemine göre faktör analizi çözümlemesine tabi tutulmuştur. Faktör analizinde ifadelerin faktör yükünün en az “.30” olması ölçütü alınmıştır. Yapılan faktör analizi sonucunda ifadelerin, beş faktöre dağıldığı belirlenmiştir. Düşük faktör yükü alan 6 madde çıkarıldıktan sonra geriye kalan 21 maddelik ölçekte, birinci boyut toplam varyansın %14,24’sini, ikinci boyut %13.59’unu, üçüncü boyut %11,58’ini, dördüncü boyut % 10,27’sini, beşinci boyut ise %9,59’unu açıklamaktadır. Faktörlerin açıkladığı kümülatif varyans oranı ise %59,29’dur. İçerik açısından incelendikten sonra beş maddeden oluşan birinci boyutun “hasta hakları”, beş maddeden oluşan ikinci boyutun “destek hizmetlerinin kalitesi”, üç maddeden oluşan üçüncü boyutun “hizmetlere etkin ve hızlı ulaşım”, dört maddeden oluşan dördüncü boyutun “hizmet sunanların davranışları”, dört madden oluşan son boyutun ise “fiziki koşulların uygunluğu”, şeklinde isimlendirilmesine karar verilmiştir.
Faktör analizi sonucunda elde edilen bulgulara göre, araştırmada kullanılan ölçme aracının boyutları, her bir boyutta yer alan maddeler ve maddelerin faktör yükleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Tablo 3. 2. Boyutlar, Maddeler ve Maddelerin Faktör Yükleri
Faktörler ve Faktör Yükleri
Maddeler 1.Hasta Hakları 2. Destek Hizmetlerinin Kalitesi 3. Hizmetlere etkin ve hızlı ulaşım 4. Hizmet sunanların davranışları 5. Fiziki koşulların uygunluğu
Gizliliğe, mahremiyete ve uygun bir ortamda sağlık hizmetini almama imkan tanındığını
düşünüyorum.21
Hastanede gerektiğinde sağlık ve/veya bürokratik işlemlerle ilgili konularda danışabileceğim kişilere kolayca ulaşabiliyorum.25
,665
Tıbbi müdahalelerin onay alınarak yapıldığını (yapılacağını) ve istemezsem reddetme hakkı sağlanacağını düşünüyorum.22
,628
Haklarımın ihlali durumunda ve verilen hizmetler hakkında, gerektiğinde her türlü başvuru ve şikayet etme hakkı sağlanıyor (sağlanacağını
düşünüyorum).23
,610
Sağlık durumum ve hastane imkânlarıyla ilgili her türlü bilgilendirmenin yapıldığını ve gerektiğinde bilgiyi yazılı olarak, kolayca istemenin mümkün olduğunu düşünüyorum.20
,582
Laboratuar (kan, idrar tahlili v.b.) hizmetlerinde belirtilen zamanda sonuç verilmektedir.13
,752
Radyoloji (film, röntgen, ultrason v.b.) hizmetlerinde sonuçların kaybolması veya karıştırılması yaşanmamaktadır.11
,733
Laboratuar (kan, idrar tahlili v.b.) hizmetlerinde sıra bekleme süresi azdır.12
,678
Radyoloji (film, röntgen, ultrason v.b.) hizmetlerinde sıra bekleme süresi azdır.9
,670
Radyoloji (film, röntgen, ultrason v.b.) hizmetlerinde belirtilen zamanda sonuç verilmektedir.10
,580
Sağlıkla ilgili ihtiyaç ve isteklerimiz hızlı bir şekilde yerine getirilmeye çalışılıyor.2
,774
İlgi ve bakıma özen gösteriliyor.1 ,716
Bürokratik işlemler (sevk açma-kapama, yatış-çıkış işlemleri v.b.) kısa sürede, sorunsuzca
tamamlanmaktadır.14
,606
Hasta bakıcı ve hizmetli hasta ve/veya yakınlarına karşı ilgili, hoşgörülü ve saygılı davranmaktadır.18
,827
Hemşire, ebe, sağlık memurları hasta ve/veya yakınlarına karşı ilgili, hoşgörülü ve saygılı davranmaktadır.16
Hekimler, hasta ve/veya yakınlarına karşı ilgili, hoşgörülü ve saygılı davranmaktadır.15
,646
İdari personel hasta ve/veya yakınlarına karşı ilgili, hoşgörülü ve saygılı davranmaktadır.17
,502
Refakatçi için rahatlığa ve yatış koşullarına özen gösteriliyor.4
,708
Yemek kalitesi iyi ve miktarı yeterlidir.8 ,700
Fiziki koşullar (mekan, odadaki hasta sayısı, ortam ısısı, hasta yatağı, hasta muayene araçları, oda ferahlığı, v.b.) oldukça iyidir.6
,591
Hastanede temizliğe ve hijyenine özen gösterilen yeterli sayıda tuvalet vardır.26
,460
Ölçeğin güvenilirliği ile ilgili yapılan hesaplamalar sonucunda birinci boyutun iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) α =.747, ikinci boyut α =.778, üçüncü boyut α =.826, dördüncü boyut α =.722 ve beşinci boyut α =.610 olarak bulunmuştur. Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılan ölçek, 5’li derecelendirmeli Likert tipi bir ölçek olup, yatan hastaların aldıkları sağlık hizmetleriyle ilgili memnuniyet düzeylerini “hasta hakları”, “destek hizmetlerinin kalitesi”, “hizmetlere etkin ve hızlı ulaşım”, “hizmet sunanların davranışları”, ve “fiziki koşulların uygunluğu” açılarından ölçmeyi amaçlamaktadır. Hastaların “Kesinlikle Katılmıyorum” ile “Kesinlikle Katılıyorum” arasında değişen seçeneklere verdikleri cevaplar istatistiksel işlemlerde kullanılmak üzere 1–5 arasında puanlara dönüştürülmüştür.
Buna göre katılımcıların “hasta hakları” alt faktöründen alabilecekleri en düşük puan 5 ve en yüksek puan ise 25’tir. Bu boyuttan alınan puanların artması yatan hastaların gizlilik, bilgi edinme özgürlüğü, tercih hakkı, bilgiye kolay ulaşım konularında hastaneden memnun oldukları, puanın azalması ise bu konularda memnuniyet düzeylerinin azaldığı anlamına gelmektedir.
Katılımcıların “destek hizmetlerinin kalitesi” alt faktöründen alabilecekleri en düşük puan 5 ve en yüksek puan 25’tir. Bu boyuttan alınan puanların artması yatan hastaların destek hizmetleri olarak adlandırılan tahlil, röntgen, film v.b.
konularında hastaneden memnun oldukları, puanın azalması ise bu konularda memnuniyet düzeylerinin azaldığı anlamına gelmektedir.
Katılımcıların “hizmetlere etkin ve hızlı ulaşım” alt faktöründen alabilecekleri en düşük puan 3, en yüksek puan 15’tir. Bu boyuttan alınan puanların artması yatan hastaların genel olarak ilgiden, istek ve ihtiyaçların hızlı bir şekilde karşılanmasından ve bürokratik işlemler olarak adlandırılan sevk işlemleri, yatış- çıkış işlemleri v.b. konularında hastaneden memnun oldukları, puanın azalması ise bu konularda memnuniyet düzeylerinin azaldığı anlamına gelmektedir.
Katılımcıların “hizmet sunanların davranışları” alt faktöründen alabilecekleri en düşük puan 4 ve en yüksek puan ise 20’dir. Bu boyuttan alınan puanların artması, sağlık hizmeti sunan tıbbi ve idari personelin yatan hastalara karşı davranışları konularında hastaneden memnun oldukları, puanın azalması ise bu konularda memnuniyet düzeylerinin azaldığı anlamına gelmektedir.
Katılımcıların “fiziki koşulların uygunluğu” alt faktöründen alabilecekleri en düşük puan 4 ve en yüksek puan 20’dir. Bu boyuttan alınan puanların artması yatan hastaların genel olarak sağlık hizmeti aldıkları mekânların fiziksel yeterliliği, yemeklerin kalitesi ve refakatçilerine sunulan fiziksel olanaklarla ilgili konularında hastaneden memnun oldukları, puanın azalması ise bu konularda memnuniyet düzeylerinin azaldığı anlamına gelmektedir.
3.3.4. Anketin Uygulanması
Söz konusu çalışma ile ilgili verilerin toplanmasında İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İşletme Bölümünde eğitim gören 2 öğrenciden anketör olarak yararlanılmıştır. Çalışmada anketör olarak görev alacak öğrenciler çalışma ile ilgili olarak bir ön eğitimden geçirilmiştir. Bu eğitimin ardından deneme amaçlı olarak örnek bir çalışma, gözlem altında gerçekleştirilmiştir. Bu deneme çalışmasının ardından söz konusu hastanelerde verilerin toplanması için anketörlerce
gerekli çalışmanın yapılmasına başlanmış ve bir haftalık çalışmanın ardından çalışma sonlandırılmıştır.
3.3.5. Verilerin Analizi
Çalışma sonunda elde edilen verilerin analizinde, betimsel istatistikler (ortalama, standart sapma), bağımsız gruplar için t-testi (hastane türü, cinsiyet, medeni durum değişkenleri açısından ortalamaların karşılaştırılmasında) ve tek yönlü ANOVA (yaş, eğitim seviyesi, gelir düzeyi değişkenleri açısından ortalamaların karşılaştırılmasında) testleri kullanılmıştır. Ayrıca grup varyanslarının eşitliği varsayımını test etmek amacıyla Levene's Test for Equality of Variances testi kullanılmıştır. ANOVA testi sonuçlarından hareketle anlamlı farkın tespit edildiği durumlarda Post Hoc testlerinden LSD testi kullanılmıştır. Verilerin analizinde anlamlılık düzeyi p < .05 olarak alınmıştır. Veriler SPSS 17.0 istatistik yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir.
Belgede Kamu ve özel sektör hastanelerinde sağlık hizmetlerinin pazarlanması: Karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri (Malatya örneği) (sayfa 60-67)