Kırgızistan’da 4 Ekim Pazar günü yapılan seçimlerde, 17 partiden 4’ü %7’lik seçim barajını geçerek, parlamentoda yer almaya hak kazandı. Seçim sonuçlarında, adayları arasında cumhurbaşkanı Sooronbai Ceenbekov'un kardeşi Asılbek Ceenbekov’un da olduğu, Marat Amankulov liderliğindeki Birimdik (Birlik) Partisi ilk sırada, Devlet Gümrük Servisi eski başkan yardımcısı Raim Matraimov liderliğindeki Mekenim Kırgızstan (Vatanım Kırgızistan) partisi ikinci sırada yer almıştır. Tutuklu eski Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev'in oğlu Kadyr Atambayev’in de olduğu Kırgızistan Sosyal-Demokrat Partisi ise %7'lik barajı aşamamıştır.
Seçim günü yapılan birçok usulsüzlük şikayeti oylamaya gölge düşürmüştür. Sosyal medyada ve haberlerde yayınlanan videolarda seçim merkezleri önünde ellerinde seçmen listesi olan kişiler görülmüş, partilerin oy vermeleri karşılığında seçmenlere para ödediğine dair iddialarda bulunulmuş, oy pusulalarını fotoğraflayan kişiler görüntülenmiştir[1].
Hem Matraimov’un Cumhurbaşkanı Ceenbekov’u etkisi altına aldığı söylentileri, hem de Ceenbekov'un kardeşi ve en yakın müttefiklerinden bazılarının bulunduğu Birimdik Partisi’nin seçimde birinci gelmesi devlet kaynaklarının da kullanılarak hile yapıldığı iddialarını güçlendirmiştir. Muhalefet partileri seçim sonucunu kabul etmediklerini söylemiş, iddialar halkı sokağa dökmüştür.
Matraimov seçim yasasını ihlal etmekle, muhalifleri korkutmakla ve oy satın almakla suçlanmıştır. Şüpheli bir şekilde elde ettiği serveti nedeni ile halk arasında Raim-milyon olarak tanınan Matraimov’un yakın zamanda mal kaçakçılığı ve kara para aklama ağı ile bağlantıları olduğu iddia edilmişti. Kırgızistan birçok kurumunda uzun zamandır rüşvet ve yolsuzlukla boğuşmaktadır. Çin mallarının Rusya veya Kazakistan'a sahte gümrük işlemleri ile -Kırgız malları olarak gösterilerek- ihraç edilmesinde Matraimov’un işbirlikçi olduğu iddia edilmiş, konu ile ilgili 2019 yılında Radio Azattyk bir rapor yayınlamış, bu konu Kırgızistan'da kamuoyunun ilgisini çeken bir mesele haline gelmişti. [2] İlgili soruşturmada Matraimov ile ilişkisi olduğu söylenen kilit isimlerden Airken Saimaiti Kasım 2019’da İstanbul’da silahlı bir saldırı ile öldürülmüştü.
Ala Too meydanındaki protestolar ile başlayıp parlamento ve cumhurbaşkanlığı ofislerinin bulunduğu binaya baskına varan olaylar bazı yazarlarca yarı darbe olarak nitelendirilmektedir. Olaylar sırasında bu yılın başlarında yolsuzluk suçlamasıyla tutuklanan eski cumhurbaşkanı Almazbek Atambaev ve Kırgızistan'ın eski başbakanı Sapar Isakov, taraftarlarınca yapılan bir baskın ile hapishaneden çıkarılmıştır.
Merkez Seçim Komisyonu 6 Ekim'de seçim sonuçlarının iptal edildiğini açıklamıştır.[3] Başbakan Kutatbek Boronov ve Meclis başkanı Datan Jumabekov istifa etmiştir.
51 kişilik milletvekili grubu, diğer milletvekillerinden vekaletname alarak, 62 oyla, bir bölge valisinin 2013 yılında kaçırılmasını organize ettiği için, 11 buçuk yıl hapis cezasına mahkum olan Sadır Caparov’u başbakan seçmişlerdir.[4] Caparov 6 Ekim’de ayaklanmalar sırasında destekçileri tarafından hapishaneden çıkarılmıştı. Başbakan seçilmesi sonrasında Caparov'un destekçileri ile eski cumhurbaşkanı Almazbek Atambaev ve başka bir başbakan adayı Omurbek Babanov'u destekleyenler arasında şiddet olaylarının gerçekleştiği gözlemlenmiştir.
Cumhurbaşkanı Sooronbay Ceenbekov’un kararı ile OHAL ilan edilmiş, 9-21 Ekim tarihleri arasında uygulanmasına karar verilen OHAL kapsamında başkente giriş çıkışlar kısıtlanarak, sokağa çıkma yasağı getirilmiştir. Ayaklanma düzenlemek suçundan Atambayev 10 Ekim’de yeniden tutuklanmıştır. Kırgızistan’da yeni seçimlerin 6 Kasım’a kadar yapılacağı açıklanmıştır.
Kırgızistan’da son 15 yılda (2005’te Lale devrimi ve 2010 devrimi olmak üzere) 2 devrim gerçekleşmiştir. Kırgızistan’ın Sovyetler Birliği’nden bağımsız olmasından sonraki ilk Cumhurbaşkanı Askar Akayev 2005 yılında Lale Devrimi’ne kadar görevinde kalmış, yerine gelen Kurmanbek Bakiev iktidarı ise 2010’da devrilmişti. 2011-2017 yılları arasında Cumhurbaşkanı Atambayev görevde olmuş, bu sırada ülke yarı-başkanlık sisteminden parlamenter sisteme geçmişti. Bu anayasal değişimin Atambayev’in kendisine başbakan olabilmesinin yolunun açılması için yapıldığı iddiası ile protestolar olmuştu. 2017’de Kırgızistan’da liderlik demokratik yoldan ilk kez el değiştirirken, Atambayev ile çalışan eski arkadaşı ve Sosyal Demokrat Parti (SDPK) üyesi Sooronbay Ceenbekov yeni cumhurbaşkanı olmuştu. Ancak Ceenbekov ile Atambayev’in daha sonra arası açılmış, ardından Atambayev hakkında yolsuzluk iddiası ile soruşturma açılmış ve Atambayev tutuklanmıştı.
Şangay İşbirliği Örgütü üyesi olmasına, Rusya ve Çin’den destek görmesine rağmen, Asya’nın en fakir ülkelerinden gösterilen Kırgızistan’da halk yolsuzluğa, kamu fonlarının yağmalanmasına, COVID-19 pandemisi sebebi ile ülke ekonomisinin iyice kötüleşmesine tepkilidir. Bu nedenle ve iktidar mücadeleleri sebebiyle Kırgızistan’da istikrarsız durum mevcudiyetini korumaktadır. Sovyetler Birliği’nden ayrılan devletlerde demokratik iktidar devrinin sorunları kendini göstermeye devam etmektedir.
[1] Ray Furlong, “Videos Show Apparent Vote-Buying In Kyrgyz Elections”, Radio Free Europe, Radio Liberty, October 4, 2020, https://www.rferl.org/a/videos-show-apparent-vote-buying-in-kyrgyz-elections-/30874657.html
[2] “The 700-Million-Dollar Man”, Organized Crime and Corruption Reporting Project, November 21, 2020, https://www.occrp.org/en/plunder-and-patronage/the-700-million-dollar-man
[3] “Kyrgyzstan Annuls Results Of Parliamentary Elections After Night Of Deadly Protests”, Radio Free Europe, Radio Liberty, October 6, 2020, https://www.rferl.org/a/building-housing-kyrgyz-parliament-president-s-office-catches-fire-after-day-of-protests/30877477.html
[4] Andrew Higgens, “A Convicted Kidnapper Is Chosen to Lead Government of Kyrgyzstan”, The New York Times, October 10, 2020, https://www.nytimes.com/2020/10/10/world/asia/kidnapper-kyrgyzstan-prime-minister.html
© 2009-2021 Avrasya İncelemeleri Merkezi (AVİM) Tüm Hakları Saklıdır
Yorum Yap
Yapılan Yorumlar
Ad Soyad
E-Posta Adresi
Başlık
Mesaj
Kaydet
Henüz Yorum Yapılmamış.
Yazarın Diğer Yazıları
Benzer Yazılar
TÜRK KENEŞİ’NİN GELECEĞİ
Gülperi GÜNGÖR
22.02.2021
DERİNLEŞEN İŞBİRLİĞİ: TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI
Gülperi GÜNGÖR
18.11.2021
FRANSA RUANDA SOYKIRIMINDAKİ SORUMLULUĞUNU KABUL ETMEDE BAŞARISIZLIK GÖSTERİYOR
Gülperi GÜNGÖR
02.06.2021
AFGANİSTAN’DAN YABANCI BİRLİKLERİN ÇEKİLMESİ SONRASI TALİBAN‘IN İLERLEYİŞİ
Gülperi GÜNGÖR
16.07.2021
ORTA ASYA – GÜNEY ASYA BÖLGESEL BAĞLANTILARI VE YENİ DÖRTLÜ PLATFORM (QUAD)
Gülperi GÜNGÖR
03.09.2021
Tümünü Göster
ERMENİ ARAŞTIRMALARI DERGİSİ’NİN 43NCÜ SAYISI YAYINLANDI
AVİM
10.12.2012
GÜNEY KAFKASYA’DA GEÇTİĞİMİZ HAFTA: 11-17 EYLÜL 2017
Turgut Kerem TUNCEL
19.09.2017
ABD KONGRESİNE SUNULAN YENİ “SOYKIRIM” TASARISI
Ömer Engin LÜTEM
24.05.2013
TERÖRİZMİN KAHRAMANLIK FAALİYETİ OLARAK KABUL EDİLDİĞİ ÇAĞLAR
Hazel ÇAĞAN ELBİR
03.08.2018
İZMİR YANGINI VE ERMENİ İDDİALARINDA BİR ÇELİŞKİ DAHA
Alev KILIÇ
14.12.2012
Tümünü Göster
ARA
Kaynaklar:
Analiz
Yorum
Blog
Rapor
Bülten
Kitaplar
Türk-Ermeni Uyuşmazlığı Üzerine Ömer Engin Lütem Konferansları 2020
11.02.2021
Anastas Mikoyan: Confessions of an Armenian Bolshevik
03.06.2020
Sovyet Sonrası Ukrayna’da Devlet, Toplum ve Siyaset - Değişen Dinamikler, Dönüşen Kimlikler
08.04.2020
Türk-Ermeni Uyuşmazlığı Üzerine Ömer Engin Lütem Konferansları 2019
18.03.2020
Türk-Ermeni Uyuşmazlığı Üzerine Ömer Engin Lütem Konferansları 2018
08.03.2019
Ermeni Sorunuyla İlgili İngiliz Belgeleri (1912-1923) - British Documents on Armenian Question (1912-1923)
12.06.2018
Turkish-Russian Academics: A Historical Study on the Caucasus
02.12.2016
Gürcistan'daki Müslüman Topluluklar: Azınlık Hakları, Kimlik, Siyaset
01.07.2016
Armenian Diaspora: Diaspora, State and the Imagination of the Republic of Armenia
10.03.2016
Ermeni Sorunu Temel Bilgi ve Belgeler (2. Baskı)
24.01.2016
Dergiler
Ermeni Araştırmaları 69. Sayı
31.08.2021
Review Of Armenian Studies 43. Sayı
03.08.2021
Uluslararası Suçlar ve Tarih / International Crimes and History 22. Sayı
26.11.2021
Avrasya Dünyası / Eurasian World 9. Sayı
18.10.2021
Raporlar - Konferans Kitapları
SAMSUN’UN YUNAN DONANMASI TARAFINDAN 1922 YILINDA BOMBALANMASINDA ABD DONANMASINA AİT KARADENİZ FİLOTİLLASININ ROLÜ
15.10.2021
THE ROLE OF THE US NAVY BLACK SEA FLOTILLA IN THE BOMBARDMENT OF SAMSUN BY THE GREEK NAVY IN 1922
22.09.2021
AVİM 2020 YILLIK RAPOR | ANNUAL REPORT
18.01.2021
Etkinlikler
"20. YÜZYILIN BAŞINDA BİR DERS KİTABI: AVALİM-İ FELEKİYE" BAŞLIKLI KONFERANS
Zoom Meeting 09.12.2021
Duyurular
"20. YÜZYILIN BAŞINDA BİR DERS KİTABI: AVALİM-İ FELEKİYE" BAŞLIKLI KONFERANS
02.12.2021
"ULUSLARARASI SUÇLAR VE TARİH / INTERNATIONAL CRIMES AND HISTORY (UST / ICH) DERGİSİ"NİN 22’İNCİ SAYISI YAYINLANMIŞTIR.
01.12.2021
BLACK SEA COOPERATION IN THE NEW EURASIAN GEOPOLITICAL ENVIRONMENT (YENİ AVRASYA JEOPOLİTIĞİNDE KARADENİZ İŞ BİRLİĞİ) BAŞLIKLI ÇEVRİMİÇİ AÇIK OTURUM