Îlmin elde edileceği yerler, şairlerin mutlak güzergâhları, âlimlerin gönüllere irfan tohumu serptiği, manevi hissiyatın iz bıraktığı topraklardır. Eski Bağdat, Mâveraûnnehir, Tebriz, Şam, İstanbul ve Diyarbakır'ın, bir zamanların îlahi ve beşeri ilimler merkezi olduğu gibi. İnsan ki; aradığının peşinde sürükler çocukluğunu, gençliğini velhasıl ömrünü. Aradığını elde ettiği kadarıyla namlanır, tamlanır ve sedasını dünyada bırakıp ebediyete uğurlanır. Îlim, fikir ve edebiyat ufkumuzu evvel tarihten bugüne değin diri tutan muhlis ediplerimiz gibi... O ediplerden biri de, 15. Yüzyılda Diyarbakırda doğmuş olup, 16. Yüzyılda Kahire'de vefat etmiş Diyarbakırlı mutasavvıf, şair İbrahim Gülşenî...
"Amedîya Edipleri" yazı başlığıyla konu aldığımız edebi şahsiyet İbrahim Gülşenî, îlim arayışında birçok merkezi coğrafyada diz yormuş, ruhunu bilgi zırhıyla giydirmiş, itikat ve edebiyat sütununu yaşadığı tarihte dikmiş, şairane bir aile ferdi, fıkıh, kelam, mantık ve tasavvuf eserler vermiş Şeyh Muhammed el-Âmidî'nin oğlu bir ediptir.
1434 yılında Diyarbakır'da doğduğu rivayet edilen İbrahim Gülşenî hakkında çeşitli kaynaklar bulunmaktadır. Hayatına dair en kapsamlı bilgiler veren kaynak, Muhyi-î Gülşenî tarafından kaleme alınmış "Menakıbı İbrahim Gülşeni" eseridir. İbrahim Gülşeni henüz iki yaşında iken babası vefat eder. Babasının vefatından sonra, amcası Seydi Ali himayesinde büyür. Dört yaşına geldiğinde Kur'an-ı Kerim'i hatm eder, hadis ve tefsir kitaplarını mütaala etmekle meşgul olur. On beş yaşına geldiğinde ise (amcasının tüm engelleme çabalarına rağmen) tefsir, kelam, hadis, matematik, edebiyat ve mantık gibi ilimleri öğrenmek üzere Maveraünnehir’e doğru yola çıkar. Amma velakin; Tebriz’e vardığında Akkoyunlu sultanı Uzun Hasan’ın kazaskeri Molla Hasan ile karşılaşır ve Molla Hasan, İbrahim Gülşenî’yi Tebriz’de kalmaya ikna eder. Tebriz'de aldığı medrese eğitiminden sonra İbrahim Gülşenî Molla olur ve halk onu "Molla İbrahim" adıyla anmaya başlar. Akkoyunlu Sultanı Uzun Hasan ile İbrahim Gülşenî arasında derin bir muhabbet başlar. Uzun Hasan kendisine her an huzura girip çıkabileceği "Tarhan" ünvanını verir.
İbrahim Gülşenî hayatının ilk kırılma noktası, Dede Ömer Gülşenî ile tanışması olur. Dede Ömer Gülşenî ile şiddetli bir cezbe yaşamasının akabinde, seyr-û sülukûnu da tamamlar. Uzun Hasan ve Sultan Yakup ile yakın münasebeti nedeniyle devlet erkanıyla da yakın ilişki olup, ciddi konularda önemli katkılarda bulunur. Sultan Yakub'un vefatının ardından (1490) Akkoyunlu Hanedanı içinde taht kavgaları baş-gösterir, gelişen hadiseler neticesinde Şah İsmail Tebriz'i (1502) ele geçirdiğinde, İbrahim Gülşenî ailesini yanına alarak Diyarbakır'a döner. Kaynaklarda belirtildiğine göre Diyarbakır'da Mevlana'nın Mesnevisi'ne nazire olarak "Ma'nevî" adlı eserini yazmaya başlar.
Îlim aşkıyla yanıp tutuşan gönlüne bir nebze huzur ekmek gayesiyle Diyarbakır'dan Maraş'a, oradan da Kudüs'e gitmek üzere yollara düşer. 40 gün halvette kaldıktan sonra Mısır'a gitmeye karar verir. Kahire'de kaldığı günlerde Memluk Sultanı Kansu Gavrî ile görüşür. Yavuz Sultan Selim Mısır'ı fethettiğinde, İbrahim Gülşenî'ye yakın ilgi/alaka gösterir. Kanuni Sultan Süleyman zamanında İbrahim Paşa (1570) Mısır'a atandığında, İbrahim Gülşenî hayırlı olsun ziyaretine kendi gitmeyip oğlunu gönderdiğinden dolayı Gülşenî hakkında inceleme başlatır ve müridlerinin çokluğuyla isyan varsayımından ürkerek, kendisini İstanbul'a gönderir. Gülşenî İstanbul'da olduğu dönem içinde Kanuni Sultan Süleyman ile tanışma imkânı bulur ve sık sık Kanuni ile yanyana gelir. Bilahare, Kanuni Sultan Süleyman'ın sevgisini ve hürmetini kazanır. Bir yıl İstanbul’da kalan İbrahim Gülşenî, Mısır"a geri dönmek ister. Mısır’a döndükten beş yıl sonra (23 Nisan 1534) vefat eder.
Anadolu’nun etkili tasavvuf ekollerinden biri olan İbrahim Gülşenî, üç dilde şiirler yazmış önemli bir şair ve mutasavvıftır. Yaşamını Diyarbakır, Tebriz ve Mısır’da geçirmiş Gülşenî, döneminin
önemli şair, âlim ve devlet adamları ile tanışmış; kısa zamanda tasavvuf tarihinin önemli isimlerinden biri olmuştur. Türkçe, Farsça ve Arapça olarak yazdığı manzum eserlerle de adından (başarıyla) söz ettirmiştir.
Mevlana ve Yunus Emre etkisinin kendisinde görüldüğü belirtilen İbrahim Gülşenî'nin eserlerinin bazıları üniversite tez konusu, bazıları ise makale olarak konu alınarak istifade edilmiştir. Önemli bir tarikat büyüğü olan İbrahim Gülşenî, aynı zamanda hacimli manzum eserlere sahip bir şairdir. "Ma'nevi" ve "Kenzü'l Cevahir" adlı eserleri, yanı sıra Farsça Divanı bulunmaktadır.
İbrahim Gülşenî hakkında istifade ettiğim kaynak eserler Diyarbakırlı Divan Sahibi Şairler (M. Uğurlu Arslan), TDV İslam Ansiklopedisi ve Diyarbakır Ansiklopedisi (İhsan Işık) daha geniş bilgiler içermektedirler. Malumunuz, bir köşe yazısına bir edebi şahsiyeti tüm yönleriyle sığdırmak mümkün değildir. Görevim, siz saygı değer edebiyat ilgilisi okurları, ediplerimize daha çok aşina kılmak ve özet bilgiler aktarmaktır. Daha kapsamlı okumak ve anlamak için, çabayı sizin ilgi ve iradenize bırakıyorum.
Diyarbakır; peygamberler, sahabeler, edipler ve âlimler şehridir. Milat öncesinden bugüne şehir olma özelliğini yitirmemiş, bağrında yaşamış uygarlıklardan miras edinmiş, önemli bir şehirdir. Diyarbakır için mühim günlerde ve programlarda "şair ve yazarlar şehri" övüncesinde bulunurken, dilimizin ucundan kayıp düşen bir söylem olarak kalmamalıdır. Nasıl ki; geçmiş zamanın edipleriyle (şair ve yazarlarıyla) bugün övünüyorsak, günümüzde de içimizde yaşayan, nefes alan, eser üreten, yüreğini şehir sevgisiyle besleyen ediplerimize/edebiyatçılarımıza aynı değeri vermeliyiz ki, gelecekte de edebi zenginliğimiz var olmaya devam etsin. Edebiyat, dilimizin ucunda sadece süslü bir söylem olarak kalmamalı, bir yaşam biçimine dönüştürülmelidir. Ki; dünyamız manevi bir ruhiyet ile huzur bulsun. Sevgi ve selamlarımla...
İhsan İpek CANKURT
ihsanipek2100@gmail.com
Yazarın Diğer Köşe Yazıları
06.12.2021 AMEDÎYA EDİPLERİ-2 / İBNÜ’L EZRAK
29.11.2021 UZAKTAN EĞİTİM VE SINAV PSİKOLOJİSİ
22.11.2021 AMEDÎYA EDİPLERİ-1
17.11.2021 YOLCULUK; EN SEVGİLİYE...
15.11.2021 AMEDÎYA EDİPLERİ
13.10.2021 SANATTA BAŞ KÖŞE; DİYARBAKIR
14.09.2021 YAZIN YOLCULUĞUNDA BU YAZ SEN DE YAZ
03.08.2021 KAOS, FELAKETİN KODU; METANET SELAMETİN!
19.07.2021 BU ŞEHRE; ŞİİRİN TILSIMI LAZIM
13.07.2021 DİYARBAKIR ŞEHİR MORFOLOJİSİ
1 2 3 4 5
Haber Ara
Gazete Manşetleri
Köşe Yazıları
Tüm Yazarlar
İbrahim Halil DEMİR Son Yazısı : 07.12.2021
YİTİRME UMUDUNU KAZANAN SEN OLACAKS...
Hasan YOSUNKAYA Son Yazısı : 07.12.2021
KILIÇDAROĞLU AÇIK VERDİ ...
İbrahim Halil DEMİR Son Yazısı : 06.12.2021
HER HİLALİ HER DOLUNAYI GÖRDÜKÇE ...
İhsan İPEK CANKURT Son Yazısı : 06.12.2021
AMEDÎYA EDİPLERİ-2 / İBNÜ’L EZRAK ...
Ferhat AYGÜN Son Yazısı : 04.12.2021
SAMİMİ OLMAK ...
İbrahim Halil DEMİR Son Yazısı : 04.12.2021
HER ŞEY YOKLUĞUNA GEBE ...
Seyyid Hüseyin ZERRAKİ Son Yazısı : 03.12.2021
MALAZGİRT MEYDAN SAVAŞIN'DA EHL-İ B...
İbrahim Halil DEMİR Son Yazısı : 03.12.2021
FEVKALEDENİN DE FEVKİNDEKİ GÜZEL ...
Hasan YOSUNKAYA Son Yazısı : 02.12.2021
20.MİLLİ EĞİM ŞURASI 2+2=4 M...
İbrahim Halil DEMİR Son Yazısı : 02.12.2021
BÜYÜK AYAK KÜÇÜK AYAKKABI (IV) ...
Ercan EZGİN Son Yazısı : 01.12.2021
BU SİLAHLAR KİME SATILACAK? ...
İbrahim Halil DEMİR Son Yazısı : 01.12.2021
KULLAN ŞİRİN AKLINI GEREKTİĞİ GİBİ ...
Son Eklenen
Tüm Haberler
Seyyidler, sahte seyyidliği ve istismarı önlemek için toplandı Son Yazısı : 07.12.2021
Sağlık çalışanlarından zam talebi Son Yazısı : 07.12.2021
İleri yaştan dolayı çocuğu olmaz dendi, müjdeli haberi aldı Son Yazısı : 07.12.2021
Kaymakam annesiyle birlikte evlat nöbetindeki aileleri ziyaret etti Son Yazısı : 07.12.2021
Diyarbakır'da oğlunu öldürüp çocuğunu ve eşini ağır yaralayan zanlı tutuklandı Son Yazısı : 07.12.2021
Uyuşturucu operasyonunda 15 kişi tutuklandı Son Yazısı : 07.12.2021
Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan asgari ücret açıklaması: İşçimizi zora sokmayacağız Son Yazısı : 07.12.2021
Türkiye’de bir ilk, organları ters yerde olan hastadan böbrek nakli yapıldı Son Yazısı : 07.12.2021
Diyarbakır'da oğlunu öldürüp çocuğunu ve eşini ağır yaralayan zanlı tutuklandı Son Yazısı : 07.12.2021
DÜ’de ‘Bölge Adliye Mahkemelerinin Görev ve İşleyişi’ konulu konferans düzenlendi Son Yazısı : 07.12.2021
Karaloğlu: “Bizim bağımlılığa feda edebileceğimiz tek bir yavrumuz, gencimiz, insanımız yok” Son Yazısı : 07.12.2021
Büyükşehir Belediyesinden fiyat etiketi denetimi Son Yazısı : 07.12.2021
Gıda denetimlerinde mikrobiyolojik numuneler alınıyor Son Yazısı : 07.12.2021
Urfakapı araç trafiğine açıldı Son Yazısı : 07.12.2021
Yetimler Vakfı, Çınar’da 113 çocuğu giydirdi Son Yazısı : 07.12.2021
Bakanlıktan 'ek gösterge' ve 'zam düzenlemesi' açıklaması Son Yazısı : 07.12.2021
Memur-Sen: Açlık sınırı 3 bin 107 lira oldu Son Yazısı : 07.12.2021
Asgari ücret için ikinci toplantı bugün gerçekleştirilecek Son Yazısı : 07.12.2021
VİDEO HABER- HÜDA PAR Diyarbakır İl Başkanı Dinç: Topluma hizmet partiler üstü bir durumdur Son Yazısı : 07.12.2021
Diyarbakır'da ailesine dehşet yaşatan katil zanlısı baba, adliyeye sevk edildi Son Yazısı : 07.12.2021
Diyarbakır’da Narin isimli kızın hayalini okuyan hayır sever platform, sürpriz yaptı Son Yazısı : 07.12.2021
Mardin Büyükşehir Belediyesi Elektrik malzemesi satın alacak Son Yazısı : 07.12.2021
Çermik Belediyesi Akaryakıt satın alacak Son Yazısı : 07.12.2021
Mardin Büyükşehir Belediyesi Artuklu'da 10 adet arsa ihale ile satacak Son Yazısı : 07.12.2021
Diyarbakır'da 6 siyasi parti il başkanlarından ortak açıklama Son Yazısı : 06.12.2021
Uyuşturucu operasyonunda 15 kişi tutuklandı Son Yazısı : 06.12.2021
Adalet Bakanı Gül: Hukuk kolaylaştırır, zorlaştırmaz Son Yazısı : 06.12.2021
AK Parti İl Başkanı Aydın: “Tarihin en önemli seçimine hazırlanıyoruz” Son Yazısı : 06.12.2021
Ailesine dehşeti yaşatan katil zanlısının ilk ifadesi ortaya çıktı Son Yazısı : 06.12.2021
VİDEO HABER- Evde çıkan yangında maddi hasar oluştu Son Yazısı : 06.12.2021
Karaloğlu ailesi “Ebru Sanatının Minik Kalplerden Yansıması” sergisini açtı Son Yazısı : 06.12.2021
Umut Kervanı Çınar'da engellileri ziyaret ederek yardımda bulundu Son Yazısı : 06.12.2021
Trafik güvenliği için 1338 km yol çizgisi yapıldı Son Yazısı : 06.12.2021
Büyükşehir Belediyesinden 7 bin öğrenciye ders kitabı desteği Son Yazısı : 06.12.2021
Yargıtay Başkanı Akarca: “Yürütülen reform çalışmaları etik, şeffaflık ve adli kalite olmak üzere üç ana sütun üzerine inşa edilmiştir” Son Yazısı : 06.12.2021
“Türkiye-Katar ilişkileri iki ülkenin tarihine mütenasip bir şekilde stratejik perspektifle güçlenmeye başlamıştır” Son Yazısı : 06.12.2021
Eşini 25 yerden bıçakladı, çocuklarının boğazını kesti Son Yazısı : 06.12.2021
Gülme komşuna gelir başına’ atasözü Diyarbakır’da yerine geldi Son Yazısı : 06.12.2021
Diyarbakır'ın tek kadın muhtarı çocuklara giysi paketi hediye etti Son Yazısı : 06.12.2021
Bakan Dönmez: “Temel amacımız madenlerin zenginleştirilerek ithalatın azaltılması olacak” Son Yazısı : 06.12.2021
Emlakçılar döviz yerine, istihdam oluşturacak gayrimenkule yatırım yapmayı tavsiye ediyor Son Yazısı : 06.12.2021