İstanbul Ankara İzmir Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta Mersin Kahramanmaraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Şanlıurfa Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
6° PARÇALI BULUTLU
BİST 1.810,00 % 0,05 DOLAR 13,8022 % 7,69 EURO 15,6591 % 8,23 ALTIN 787,13 % 7,09
Güncel
Yazarlar
Siyaset
Dünya
Avrupa
Birgün Ege
Birgün Pazar
Birgün Daily
Birgün TV
Yaşam
Kültür-Sanat
Spor
Ekonomi
Medya
Çalışma Yaşamı
Sağlık
Söyleşi
Teknoloji
BİZİ TAKİP EDİN
Güncel
Yazarlar
Siyaset
Dünya
Avrupa
Birgün Ege
Birgün Pazar
BİST 1.810,00 % 0,05 DOLAR 13,8022 % 7,69 EURO 15,6591 % 8,23 ALTIN 787,13 % 7,09
ABONE OL / GİRİŞ
Güncel
Yazarlar
Siyaset
Dünya
Avrupa
Birgün Ege
Birgün Pazar
Tümü
BirGün Avrupa BirGün Daily BirGün Güney BirGün Kitap BirGün Pazar BirGün Tv Çalışma Yaşamı Çevre Dünya Birgün Ege Eğitim Ekonomi Güncel Kadın Kültür-Sanat Medya Sağlık Siyaset Spor Söyleşi Teknoloji Yaşam Yeşil BirGün Yazarlar
İstanbul Ankara İzmir Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta Mersin Kahramanmaraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Şanlıurfa Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
6° PARÇALI BULUTLU
Anasayfa BİLİM Genlerin işlevsel düzenlemesinin milyonlarca yıllık geçmişi
BİLİM 08.11.2020 11:11
ÇAĞHAN KIZIL
2020.11.08 11:11
Yukarı Çık
Genlerin işlevsel düzenlemesinin milyonlarca yıllık geçmişi
Balıklardaki genlerin yaklaşık yüzde 80’i insanda da vardır. Evrim süreci içinde kaybolan gen grupları ya da evrimsel gelişim sürecinde yeni ortaya çıkan genler de mevcuttur.
Genler, canlıların moleküler yapısını ve işleyişini düzenleyen işlevsel birimler olarak görev yaparlar. Bir genin ifade edilmesi, o genin aktif olduğuna ve ürettiği proteinler ile hücrenin fizyolojik durumuna katkıda bulunduğu anlamına gelir. Birçok hastalıkta genlerdeki işlev bozuklukları, mutasyonlar ya da ifade bozuklukları görülür. Örneğin bir hastalıkta belli bir genin fazla ifade edilmesi, aşırı aktif olması sorun yaratabilirken, başka bir hastalıkta başka bir genin az ifade edilmesi ve ortamda protein miktarının düşük olması sorundur. Çoğu zaman hastalıklarda birçok genin etkisini ya da etkisizliğini görürüz. Bu hastalıklara multigenik hastalıklar denir ve sadece mutasyonlarla değil, üzerinde mutasyon bulunmayan genlerin de etkisiz kalması ya da aşırı aktif davranması sonucu ortaya çıkabilirler.
Gen dışı bölgeler
Genlerin ifade edilmesini kontrol eden gen dışı bölgeler bulunur. Bunlar bazen genlere yakın bazen de başka kromozomlar üzerinde ve uzakta bulunan DNA bölgeleridir. Düzenleyici olarak görev yapan bu bölgelerin (enhancer) üzerindeki değişimler de bu bölgelerin ifadesini düzenledikleri genlerde işlev bozukluğuna yol açabilir. Bu nedenle, genlerin işlevinin anlaşılmasında gen dışı bu DNA bölgelerinin önemi büyüktür. İnsan genomunun sadece yüzde 1’inin protein kodlayan bölgelerden oluşması ve geri kalan bölgelerin çoğunlukla düzenleyici rollerini olduğunun düşünülmesi, gen ifadesini kontrol eden DNA bölgelerinin izole edilmesini önemli bir bilimsel çalışma alanı olarak ortaya koyuyor.
Genlerin işlevleri ve ifade edilme biçimleri evrimsel olarak şekillenen bir süreç. Evrimin devam etmesiyle çeşitlenen canlı sınıfları, ilk aşamalarda oluşan genlerin yanına başka genleri de ekleyerek işlevsel farklılaşmaya gitmişler. Örneğin, ilk omurgalılardaki gen sayısı ile memelilerdeki gen sayıları kısmi farklılıklar gösterir. Gen sayısı gelişmişlik anlamına gelmese de işlevsel farklılaşma anlamına gelebilir. Balıklardaki genlerin yaklaşık yüzde80’i insanda da vardır. Evrim süreci içinde kaybolan gen grupları ya da evrimsel gelişim sürecinde yeni ortaya çıkan genler de mevcuttur. Ancak embriyonik gelişimi kontrol eden ve dokuların içerinin oluşmasında önemli rolü olan genlerin kendileri ve düzenlenme bölgeleri oldukça yüksek oranda evrimsel sınıflar arasında muhafaza edilmiştir. Yani bir omurgasızdaki genin kendisi ve DNA üzerindeki ifadesini düzenleyen bölgesi insanda da yüksek oranda korunmuş olabilir. İnsandaki 20 bin genden çok daha fazla sayıda düzenleyici bölge olduğunu düşünmek yanlış değil. Gen ifadesini kontrol eden bölgelerin evrimsel olarak korunmuş olması konusunda, Science dergisinin geçen haftaki sayısında yayımlanan bir çalışma ilginç sonuçlar ortaya koydu. Bu çalışmaya göre bazı genlerin ifadelerini düzenleyen bölgeler evrimsel olarak sıkı sıkıya muhafaza edilmiş ve 700 milyon senedir aynı işlevi yerine getiriyor olabilir (1). Evrimsel korunmayı bulmak amacıyla araştırmacılar, deniz süngerlerinde (Amphimedon queenslandica) bulunan genlerden seçilen 60 gen çiftinin düzenleyici bölgelerini izole etmişler. Bu gen çiftleri, bir genin başka bir genin ifadesini düzenlemesi ilkesine dayalı olan gen çiftleri ve erken gelişimde etkili olduğu bilinen genleri de içeriyor. Süngerden alınan bir gen çifti düzenleyici bölgesi ve süngerdeki genler zebra balığına aktarıldığında zebra balığında sünger genlerinin ifade edildiği görülmüş. Bu, süngerdeki düzenleyici bölgelerin zebra balığında da hâlâ işlevli olduğunu ve erken gelişim genlerinin evrimsel olarak işlevsel korunması için önem arz ettiğini ortaya koyması açısından önemli bir bulgu. Ayrıca, gen ifadelerini düzenleyici bölgelerin genetik dizinlerinde küçük değişiklikler olsa da işlevsel yönlerini kaybetmedikleri de gösterilmiş. Bu, DNA dizilerinin üç boyutlu yapılarının da en az dizinlerin içeriği kadar önemli olduğunu gösteriyor. Bazı gen dizini yapıtaşlarını değiştirip halen aynı üç boyutlu yapıyı elde etmek evrimsel olarak mümkün. Daha önce de bu alanda birçok çalışma yapılmıştı, geçen haftaki çalışma da evrimsel olarak canlılığın gelişmesi ve fizyolojik değişimlerin moleküler temelleri hakkında önemli bilgiler sunuyor. Halen genlerin ifadelerinin detaylı bir anlamlandırmasını ve altta yatan mekanizmalarını bilmiyoruz. Bu bilinmezlik, heyecan verici bir bilimsel çalışma alanını da beraberinde getiriyor. Moleküler evrimin muhteşemliği ve doğanın değişim mekanizmalarının çeşitliliği bizi etkilemeye devam ediyor.
(1) https://science.sciencemag.org/content/370/6517/eaax8137
Neden BirGün?
Bağımsız bir gazete olarak amacımız, insanlara hakikati ulaştırarak ülkede gerçek bir demokrasi ve özgürlük ortamının yeşermesine katkı sunmak. Bu nedenle abonelikten elde ettiğimiz geliri, daha iyi bir gazeteciliği hayata geçirmek, okurlarımızın daha nitelikli ve güvenilir bir zemin üzerinden bilgiyle buluşmasını sağlamak için kullanıyoruz. Çünkü banka hesabını şişirmek zorunda olduğumuz bir patronumuz yok; iyi ki de yok.
Bundan sonra da yolumuza aynı sorumluluk bilinciyle devam edeceğiz.
Bu yolculukta bize katılmak ve bir gün habersiz kalmamak için
Bugün BirGün’e Abone Ol.
BirGün; seninle güçlü, seninle özgür!
BirGün’e Destek Ol
ifade kontrol aktif evrim yeni gelir deniz mutasyon sorun yol
Çok Okunan Haberler
1Güneş sıcaklığının değişkenliği
2Dünyaya en yakın süper kütleli kara delik çifti keşfedildi
3İntihar etme yollarını arayanlar 2004’ten beri artışta!
4İkinci kez Covid-19 geçirmenin bize anlattıkları
Güncel Haberler
1Doğu Perinçek Yozgat'ta protesto edildi
2ABD'den Kübalı 9 yetkiliye vize kısıtlaması
3ABD'de koronavirüs yardımlarıyla Lamborghini alan adama 9 yıl hapis cezası
4Denizli'de doktora yumruklu saldırı
5Alparslan Türkeş Vakfı: Suç duyurusunda bulunacağız
6Beşiktaş Kulübü Başkanı Ahmet Nur Çebi, PFDK'ye sevk edildi
7Türkiye'de koronavirüs: 24 saatte 207 can kaybı daha
8Hazine'nin Aralık-Şubat iç borçlanma stratejisi açıklandı
9Dünyaya en yakın süper kütleli kara delik çifti keşfedildi
10Salih Memişoğlu'nun ölümüne ilişkin davada karar çıktı
Birgün TV
Tümü
''Bana ne zenginin gelirinden bana ne pinpon topundan'' Yurttaşlar enflasyonu böyle değerlendirdi...
İlgili Haberler
İnsan evriminin devindirici gücü
Armageddon’dan DART’a - Bilimkurgudan gerçeğe
Çocuklar bilim ve teknolojiyle büyüyecek
Konuştuğumu reklam olarak görüyorum
Sayfa başına git
© 2020 Birgun.net - Tüm Hakları Saklıdır.
BİZİ TAKİP EDİN
Birgun.net mobil ve tablet uyumludur.
Güncel Dünya Birgün Daily Spor Sağlık Yazarlar Birgün Tv Yaşam Ekonomi Söyleşi Siyaset Birgün Pazar Kültür - Sanat Çalışma Yaşamı Teknoloji Medya