Tek partili yıllarda iktidar, kendi kurumsal aygıtı içerisinde konumlandırılan Diyanet İşleri Başkanlığı’nın birtakım uygulamalarını muhalefet olarak addetmiş olsa da bu kurumu kendini meşrulaştırmak amacıyla kullanma gayreti içerisinde olmuştur
Cumhuriyet Türkiye’sinin ilk yıllarında muhalefet denildiğinde akla ilk olarak dini muhalefet gelir. Temelde dini Saikler olmasa dahi muhalefet hareketleri bir biçimde dine dayanma gereği duyar. Bu durum günümüzde de değişmiş değildir aslında. Buna mukabil tek partili zulüm yıllarında çokça söz edilmesine karşın mahiyeti, talepleri, tesirleri, taşıyıcıları, hedef kitlesi hakkında pek fazla malumatımız yok.
Tek partili yıllarda iktidar, kendi kurumsal aygıtı içerisinde konumlandırılan Diyanet İşleri Başkanlığı’nın birtakım uygulamalarını muhalefet olarak addetmiş olsa da bu kurumu kendini meşrulaştırmak amacıyla kullanma gayreti içerisinde olmuştur. 1932 yılında uygulamaya konulan ve birkaç yıl sonra vazgeçilen fakat meydana getirdiği korku bütünüyle yakın tarihteki dini algıya tesir etmiş olan Türkçe ibadet uygulaması bunlardan biri olarak zikredilebilir.
Dini alanın rejim açısından nasıl bir mücadele konusu olduğunu görmek bakımından devrin Diyanet İşleri Reisi Rifat [Börekçi]’nin 6 mart 1933 tarihli tamimi dikkat çekicidir. Salât u selâm duaları da dahil olmak üzere ibadetlerin Türkçeleştirilmesi projesinin ulaştığı boyutları gösterdiği kadar bu yıllarda İslam odaklı muhalif seslerin nasıl susturulmaya çalışıldığını da göstermektedir. Bu devrin ayrıntıları hakkında bölük pörçük de olsa değişik kaynaklarda epey malumat bulunmakta. Tek-parti döneminde Ramazan aylarının dinî propaganda yapılabilecek uygun ve elverişli bir ortam yarattığına dair “endişeli” yaklaşımlar da dahil olmak üzere daha pek çok konu hakkında kronolojik bilgiler Dücane Cündioğlu’nun Türkçe Kur’an ve Cumhuriyet İdeolojisi(1. Baskı Ocak 1998) kitabından okunabilir. Diyanet’in yaşadığı baskı, çelişki, ağırdan alma vb. tavırları konusunda ise Cemil Koçak’ın Tek-parti Devrinde Muhalif Sesler (1. Baskı 2011) kitabının ilgili bölümlerine müracaat edilebilir.
İmam Ali Adıgüzel’in saklamış olduğu belgeden Dücane Cündioğlu’nun kitabında da söz ediliyor. Bu tamimin yayımlanma sürecine tesir eden Bursa olaylarından da tabii.
Bu belgeyi önemli kılan ise hem belgenin gönderildiği müftülüğün belli olması hem de üzerine yıllar sonra yazılan fakat muhalif sesi yansıtan kenar notu. Tamimin gönderildiği yıllarda, Afyonkarahisar müftüsü Hüseyin Fevzi Bayık’tır. Bayık, 1916 yılında Afyonkarahisar Müftüsü olur ve 1960’da aynı görevden emekliye ayrılır.
Belge üzerinde yer alan son derece dikkat çekici notta şunlar yazıyor: “Allah’a hamdolsun. Ezanı Muhammedinin aslı gibi Arapça okunmaya başlandığı tarih: 17.06.1950”
“Bilindiği üzere Arapça Ezan yasağı 16 Haziran 1950 tarihli 5665 sayılı kanunla, Türk Ceza Kanunu’nun 526. Maddesinin değiştirilmesiyle kaldırılmıştır. Tamimin gönderilmesinden şu çıkarımı da yapmak imkan dahilinde: “ Din adamları” her ne kadar devletin maaşlı memuru da olsalar, öyle görülüyor ki, her zaman kendilerinden beklenenler doğrultusunda hareket etmiyorlardı.
Bu nottan hareketle değişik tahminler yürütmek mümkün. Anlaşılan o ki bu belgeyi elinde bulunduran kişi, muhalefetini ve aynı zamanda sevincini ve elbette şükrünü el yazısıyla ifade etmekten kendini alıkoyamamıştı.”
***************
Arşivden çıkan yasak
Ezan ardından 1932 yılında Salat-ü Selam ve Tekbirin de Türkçe okunmasına karar verilmiş
Kararda Türkçe ezanın okunduğu bir zamanda Arapça Salat-ü Selam okumanın ahenksiz düşeceği belirtiliyor
Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında Diyanet İşleri Başkanlığı’nın 18 Temmuz 1932 tarihli bir genelgesi ile ezanın Türkçe okunmasının ardından Salat-ü Selam’ın ve Tekbir’in de Türkçe okunmasına karar verilmiş. 06 Mart 1933 yılında alınan karar doğrultusunda Türkçe olarak 3 farklı Salat-ü Selam hazırlanmış ve hazırlanan bu Salat-ü Selam müftülüklere tebliğ edilmiş. Diyanet İşleri Başkanlığı tebliğde her tarafta Türkçe ezanın okunduğu bir zamanda Arapça Salat-ü Selam okunmasının ahenksiz düşeceğini de ifade etmiş. Ayrıca hükümetin takip buyurduğu maksat gereği Tekbir’in de Türkçe okunması konusunda müftülüklere genelge gönderilmiş.
Türkçe Salat-ü Selam okunması ise Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi’nden alınan belgeye göre Tireli Ali Oğlu Hafız Ahmet Efendi’nin İzmir’in Kemer Altı Camii’nde Arapça Salat-ü Selam okuduğu gerekçesiyle İzmir Sulh Hukuk Mahkemesince Türk Ceza Kanunu’nun 526. Maddesi gereğince iki gün hafif hapse ve yarım lira hafif para cezasına mahkûm edilmesiyle ortaya çıkıyor. Fakat Hafız Ahmet Efendi’nin savunmasında Salat-ü Selam’ın Türkçe okunması hakkında bir emir tebliğ olmadığı üzerine dönenim Adalet Vekili, Yüksek Başvekalet’ten (Başbakanlık) “Ezan ve kamet gibi Salat-ü Selam’ın da Türkçe okunması hakkında Diyanet İşleri riyasetince yapılmış bir tebliğ ve tamim olup olmadığının bildirilmesi, yapılmış tebliğ varsa bir suretinin gönderilmesi hususuna emir ve müsaade buyrulmasını istirham eylerim efendim hazretleri” yazısıyla konu hakkında bilgi istiyor. Bunun üzerine Başbakanlık Müsteşarlığı Diyanet İşleri Başkanlığı’nın ezan ve kamet (sünnet olan ve ezana benzeyen) gibi Salat-ü Selam’ın da Türkçe okunması hakkında Diyanet İşleri riyasetince yapılmış bir tebliğ ve tamim olup olmadığı hususunda bilgisine başvuruyor.
Başbakanlık Müsteşarlığı’nın 10 Ocak 1934 ve 6/136 sayılı tezkerelerine cevaben Diyanet İşleri Başkanlığı ise gönderdiği yazıda “Salat-ü Selman’ın da Türkçesi 6/3/1933 tarihinde tüm müftülüklere ve 12/3/1933 tarihinde de berayi malumat Dahiliye Vekaleti yüksek makamına ve birkaç nüshası da Evkaf Umum Müdürlüğüne gönderilmiştir” diyerek söz konusu tebliğin örneğini gönderiyor.
Gönderilen tebliğde ise Diyanet İşleri Başkanlığı, öz dilimizle her tarafta Türkçe ezanın okunduğu bir zamanda Arapça Salat-ü Selam okumanın ahenksiz düşeceğini de ifade ediyor. Fakat bunun yanında hükümetin takip buyurduğu maksadın ise milliye de uygun gelmediğine binaen Türkçe Salat-ü Selam’ın üç sureti ile Türkçe tekbir gönderilmiştir. Din görevlilerince hangisi istenirse ondan okumaları da lüzumlu görülüyor.
Türkçe okunması istenen Salat-ü Selam ise şöyle
Tanrı Elçisi Muhammet Salat Sana Selam Sana
Tanrı Sevgilisi Muhammet Salat Sana Selam Sana
Tanrı Elçileri Salat Sizlere Selam Sizlere
Ey Tanrı’nın Elçisi Muhammet Senin Üzerine Olsun Rahmet ve Selamet
Ey Tanrı’nın Sevgilisi Muhammet Senin Üzerine Olsun Rahmet ve Selamet
Ey Tanrı’nın Elçileri Sizin Üzerinize Olsun Rahmet ve Selamet
Ey Tanrı Elçisi Muhammet Sanadır Rahmet ve Selamet
Ey Tanrı Sevgilisi Muhammet Sanadır Rahmet ve Selamet
Ey Tanrı Elçileri Sizedir Rahmet ve Selamet
Okunması istenen Türkçe tekbir ise şöyle:
Tanrı Uludur Tanrı Uludur
Tanrı’dan Başka Tanrı Yoktur
Tanrı Uludur Tanrı Uludur
Hamd Ona Mahsustur.
**********
KAYNAK:
diniajans.com
**********
Benzer konularımız:
https://belgelerlegercektarih.wordpress.com/2013/03/10/turkce-ibadet-olur-diyen-yasar-nuri-ve-avenesine-cevap/
https://belgelerlegercektarih.wordpress.com/2012/06/06/ezan-anlasilsin-diye-turkceye-cevrildi-yalani-basit-hesap/
https://belgelerlegercektarih.wordpress.com/2012/10/28/ezanin-yasaklanmasini-protesto-edenlere-hapis-cezasi/
https://belgelerlegercektarih.wordpress.com/2012/04/29/kemal-ataturkun-eseri-kuran-ve-ezanin-yasaklanmasi/
https://belgelerlegercektarih.wordpress.com/2012/04/25/ezani-aslindan-m-kemal-ataturk-uzaklastirmadi-yalani/
https://belgelerlegercektarih.wordpress.com/2012/05/27/ataturkun-yasakladigi-ezan-i-muhammediyi-adnan-menderes-serbest-birakti/
https://belgelerlegercektarih.wordpress.com/2012/06/23/zamaninda-ezani-neden-aslindan-uzaklastirdilar-bence-en-iyi-cevap-burda/
https://belgelerlegercektarih.wordpress.com/2012/04/28/m-kemal-ataturk-ve-avanesinin-kuran-karsisindaki-acziyetleri/
https://belgelerlegercektarih.wordpress.com/2012/06/05/turkce-ezan-ile-ilgili-bir-yazi/
**********
Kadir Çandarlıoğlu
**********
Alıntılarda şu şekilde kaynak belirtiniz:
http://www.belgelerlegercektarih.wordpress.com
*
*
Share this:
Twitter
Facebook
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
İlgili
HILAFET, HALIFELIK, ŞERIAT, ISLAM DÜŞMANLARI, KEMALIZM, M. KEMAL ATATÜRK	atatürk dinsiz miydi, atatürk ezan, Atatürk müslümanmiydi, dinde reform, tanri uludur, türkce ezan, türkce ibadet, Türkce salatu selam, Türkce Tekbir	
Yazı dolaşımı
Yazı dolaşımı
Maide Suresi 90 ve Kemalistlerin 3 silahı
Atatürk Mason localarını kapattı mı?
3 Comments	»
Pingback: Kemalist Rejim’in Gerçekleri Anlatan Hocaları Susturma Teşebbüsleri | Belgelerle Gerçek Tarih
emir temur	
Aralık 20, 2014 at 9:28 am	 Cevapla	
Sunni mezhebinin kurucusu İmam-ı Azam anadilde ibadet edebilirsiniz demiştir. Siz ise onu yalancılıkla suçluyorsunuz istekleriniz doğrultusunda konuşmadı diye 🙂 Allah sizi bildiği gibi yapsın.
belgelerlegercektarih	
Aralık 20, 2014 at 11:02 am	 Cevapla	
@emir temur, bu yorumun neresini düzeltelim? Imam-i Azam sünni mezhebinin kurucusu degildir, sünnilik; ehli sünnet vel cemaat’ten gelir. Ehli sünnet vel cemaat de Hz. Peygamber -sallallahu aleyhi vesellem- efendimizin ve ashabinin -radiyallahu anhüm ecmain- yolunu takip eden gruba denir. Imam-i Azam, ehli sünnet icindeki hanefi okulunun imamidir. Bu bir. Ikincisi, Imam-i Azam -rahmetullahi aleyh- anadilde ibadete cevaz vermemistir. Ayrintilar burada:
https://belgelerlegercektarih.com/2013/03/10/turkce-ibadet-olur-diyen-yasar-nuri-ve-avenesine-cevap/
Bir Cevap Yazın Cevabı iptal et
Yorumunuzu buraya yazın...
Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:
E-posta (zorunlu) (Adres hiçbir zaman paylaşılmayacaktır)
İsim (zorunlu)
Web sitesi
WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Vazgeç
Connecting to %s
Yeni yorumları bana e-posta ile bildir.
Eposta yoluyla yeni yazıları bana bildir.
Δ
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
SITEDE ARA
Search for…
Ara
SON YORUMLAR
Kendi Kaynaklarından Kemalizmi… için 201812205064e
Kemalistlerin içinde bulunduğu… için belgelerlegercektari…
Kemalistlerin içinde bulunduğu… için öylesine birisi
M. Kemal’e göre Türkçe E… için Fehameddin
“Sahte Kabadayı” f… için Fehameddin
Bizi Instagram'da Takip Edin
@belgelerlegercektarihcom
Türk ve Islam Hukuk Tarihi Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci hocanın bütün eserlerini tavsiye ederim.
@belgelerlegercektarihcom
Ne Apo
Follow Belgelerle Gerçek Tarih on WordPress.com
FACEBOOK
FACEBOOK
Bizi Twitter’da Takip Edin
Tweetlerim
Bizi Twitter’da Takip Edin
Tweetlerim
E-posta ile Blogu Takip Edin
Bu blogu takip etmek ve yeni gönderilerle ilgili bildirimleri e-postayla almak için e-posta adresinizi girin.