Ispanağa benzediği için tüketildiğinde zehirlenmelere yol açan güzelavrat otunun, zararı kadar yararının da olduğu ortaya çıktı. Söz konusu bitkinin atropin adı verilen, alkaloid yapısında bir maddeyi yüksek oranda taşıdığını belirten Karadeniz Teknik Üniversitesi İlaç ve Farmasötik Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Sena Sezen, “Güzelavrat otu birçok hastalıkların yanı sıra mantar türleri ve bazı tarım ilaçları ile zehirlenme tedavisinde kullanılıyor” bilgisini verdi.
Güzelavrat otu yapraklarının yanlışlıkla tüketildiğinde zehirlenmelere yol açtığını vurgulayan Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) İlaç ve Farmasötik Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (İLAFAR) Müdürü Prof. Dr. Sena Sezen, söz konusu bitkinin tıbbi alanda birçok hastalığın yanı sıra zehirlenme vakaların tedavisinde kullanıldığını söyledi.
Sağlık Müdürü açıkladı: “Zehirleyen ıspanak değil, güzelavrat otu”
“Atropin maddesinin dozu önemli”
“Bu bitki içerisinde atropin adı verdiğimiz, alkaloid yapısında bir maddeyi yüksek oranda taşır. Atropin içeren ilaçlar, klinikte çeşitli amaçlarla kullanılır” diyen Sezen, şu bilgileri verdi:
“Bunlar arasında ameliyat öncesi anesteziye hazırlık, bazı göz hastalıkları, mide barsak sistemi ile ilgili bazı hastalıkların tedavisi ve ayrıca diğer bazı ilaçlar, belirli mantar türleri ve bazı tarım ilaçları ile zehirlenme tedavisi yer almaktadır.
Kendisi de çok ciddi zehirlemeye neden olabilen atropin maddesinin dozu, yani kullanılan miktarı çok önemlidir. Önemli tedavi edici etkilerine rağmen, yanlış dozda kullanıldığında veya atropin içeren bitkiler büyük oranda tüketildiğinde ölümcül zehirlenmelere yol açar. Zehirlenmelerde en spesifik belirti ani başlayan yakın görme bozukluğu ve gözbebeği büyümesidir. Kuru-kızarmış deri, halüsinasyonlar, ajitasyon, ateş yüksekliği, havale, şuur değişikliği, bayılma, göğüs ağrısı, vücutta istemsiz hareketler, titreme gibi çeşitli belirtiler ortaya çıkar. Koma, solunum güçlüğü ve ölüme kadar giden ağır bir klinik tablodur. Zehirlenme vakalarında, şüpheli bitkinin hastaneye getirilmesi doğru teşhise katkı sağlayacaktır.”
“Yaprakları tüketildiğinde zehirlenmeye yol açar”
KTÜ Eczacılık Fakültesi Öğretim Üyesi, İLAFAR Araştırma Grubu Sorumlusu Doç. Dr. Gülin Renda ise, ıspanakla karıştırıldığında zehirlenmelere yol açan güzelavrat otu ile ilgili şunları söyledi:
“Ispanağın, güzelavratotu yani Atropa belladonna ile ve adamotu olarak bilinen Mandragora autumnalis ile karışabildiği ifade edilmektedir. Güzelavratotu bölgemizde nemli orman altlarında yetişen otsu veya yarı çalımsı yüksek bir bitkidir ve yaklaşık 2 metreye kadar boylanır. Gövdesi dallanmıştır, yaprakları kısa saplı, oval veya eliptik şekilli ve yumuşaktır. Yapraklarının eni yaklaşık 10 cm, boyu ise yaklaşık 30 cm'ye kadar uzamaktadır ve tepesi sivridir. Adamotu bitkisi daha çok Güney ve Batı Anadolu'da özellikle tarihi harabelerin çevresinde yetişir. Yapraklar bitkinin tabanında rozet şeklinde bulunur. Her iki bitki de atropin, hiyosiyamin ve skopolamin taşır. Yaprakları yanlışlıkla tüketildiğinde zehirlenmelere yol açarlar.
"Üretim aşamasında kontrol edilmeli"
Ispanak ülkemizin birçok yöresinde yetiştirilen bir sebzedir. Üretimi yapılan illerin başında İzmir, Ankara, Bursa ve Samsun gelir. Ispanakta gövde otsu yapıdadır, bitki boyu 40-80 cm arasında değişmektedir. Etli yapraklı çeşitlerde yapraklar genellikle oval şekillidir. Yapraklar 2-30 cm uzunluğunda ve 1-15 cm genişliğinde olabilmektedir. Yaprak şekillerine göre; yuvarlağa yakın oval ve yaprak uçları sivri çeşitler, yaprak ayasının dilimlenme özellikleri farklı olan çeşitler ve yaprak yüzeyine göre, düz olan ve kabarcıklı olan ıspanak çeşitleri bulunmaktadır. Diğer zehirli bitkilerin yapraklarının ıspanağa göre biraz daha ince olduğu söylenebilir. Bu nedenle başka bitkilerle karışma durumu açısından özellikle üretim aşamasında kontrol yapılmalıdır.”