İnsanın sahip olduğu özgür irade kaçınılmaz olarak tarihi olayların meydana gelişi ile ilgili olarak önemli bir rol oynamaktadır. Kur'an-ı Kerim, bütün olayların yaratılmasında ilahi iradenin tek söz sahibi olduğu gerçeğini bize sık sık hatırlatmaktadır. O zaman da bize insan ile olaylar arasındaki ilişkiye asla mudahele edilmeyeceği ve doğrudan doğruya veya dolaylı olarak bütün olayların uzağında durarak her şeye boyun eğmek zorunda kalacağımız yaklaşımı mı çıkıyor. Ama mutlaka Cenab-ı Allah'ın yaratma iradesi ve bu yaratmayı izleyen olayların meydana gelmesi ile insanın yaşayış biçiminde ortaya çıkan olaylar arasında bir ilişkinin olduğunu da her zaman göz önünde bulundurmak gerekir. Çünkü Allah olayları yaratır ama olayların kahramanı da insandır. Kur'an-ı Kerim olayların meydana gelişi ile insan iradesi ilişkilerini alabildiğince enine boyuna inceleyerek burada insanın iradesini ve olaylarla ilgisini anlatır. Kur'an-ı Kerim, özellikle insanın maddi alanlardaki tasarrufları ve bu tasarrufların maddeye yansıması konusunda insanın iradesinin nasıl gerçekleştiğini ve oynadığı veya oynaması gereken rolünü anlatır.
Kur'an-ı Kerim insanın bu iradesini kullanması ile ilgili olarak tarihin başlangıcı ve ilk anından itibaren ona yeryüzünde alabildiğince üstün bir rol yüklediğini ve onun için de dünyada böyle bir zeminin hazırladığını ifade etmektedir. İnsanın dünya hayatında ona verilen irade ve seçme özgürlüğünün bir sonucu olarak tarihi olayları meydana getirme gücü de bahşedilmiştir: «Biz ona doğru yolu gösterdik (İnsan) ya şükredici veya nankör olur.» (el-İnsan, 76/3).
Nefse ve onu şekillendirene, sonra da ona hem kötülüğü ve hem de takvayı (isyan ve itaatini) ilham edene (hamdolsun). Nefsini temizleyen iflah olmuştur (kurtuluşa ermiştir). Onu kirletip örten ziyana uğramıştır.» (eş-Şems, 91/7-10).
«Dinde zorlama yoktur. Doğruluk sapıklıktan seçilip gayet açık olarak belli olmuştur. Kim tağutu inkar edip Allah'a inanırsa muhakkak ki o kopmayan sağlam bir kulpa yapışmıştır. Allah işitendir, hakkıyla her şeyi bilendir.» (el-Bakara, 2/256). Ayet ve hükümleri insanın kendi iradesini kullanarak tarihi şekillendirdiğini ifade edebiliriz.
İnsana verilen bu özgür irade ve bu iradeyi kullanarak serbest davranma nimetleri karşısında insanın yüklendiği misyonu yerine getirmesi onun için de aynı zamanda bir görev oluyor. Kullanabildiği ölçülerde kainattaki her şeyin insanı emrine verilmiş olması da onun için bir imtihan olduğunun da farkında olması istenmiştir. İşte insanoğlu Allah'ın kendisine bağışladığı akıl nimetini kullanarak dünya hayatına ve dolayısıyla da tarihi şekillendirerek olaylara arzu ettiği biçimi vermek onun kendi iradesini kullanabilme yeteneğine ve yağacağı ilmi araştırmalara bağlı kılınmıştır. İnsan hür iradesini ve aklını kullanarak tarihi olayların şekillenmesinde rol oynarken olayların meydana geliş kanunlarını, bu konudaki ilah, sünneti ve bütün boyutlarıyla birlikte bizzat deneyerek müşahede eder. İşte bundan asıl anlaşılması gereken husus, tarihi olayların insanın güçlü iradesiyle oluştuğu ve ortaya çıktığı konusunda hiçbir şüphenin olmadığı konusudur. İşte bunun bir sonucu olarak da Kur'an-ı Kerim, insanın değerini yücelterek ona farklı bir konum biçildiğini ve İnsanın ahsen-i takvim üzere en üstün bir yaratılışa sahip kılındığını beyan eder.
«Biz Ademoğullarına (güzel bir fiziki yapı, mizac ve akli yetenekler vermek suretiyle) çok ikramlarda bulunduk… Ve onları yarattıklarımızın büyük bir çoğunluğundan üstün kıldık.» (el-İsra, 17/70).
İnsanın yeryüzünde bütün varlıklar içinde üstün ve farklı olduğu ve kâinattaki olaylar içinde merkeze oturtulduğunu görüyoruz. İnsana verilen bütün bu güzellik ve imkânlarla diğer varlıklar üzerinde bir egemenlik kurmuş olup kendisi olayları etkileyerek tarihi şekillendirirken, olayları kendisi oluşturur, olaylar onun hayatına müdahil olamazlar. O kendisi ile ilgili bütün olayları düşünür ve uygular. Bunları gerçekleştirirken de çok az bazı müşahhas şeylere ihtiyaç duyar.
Ancak bütün bunların yanı sıra insanoğlu bazen tarihi olayların meydana gelişi sırasında kendi fonksiyonunu devreye sokmasına rağmen olaylardan etkilenip, olayların akıntısına kapıldığını da görmek gerekir. Bu da olayların bazen insan iradesini aşan oluşum şeklinden kaynaklamaktadır.
İşte bir karşılaştırma yaptığımız zaman, beşeri sistemler, insanın tarihi olaylarda oynayabileceği rolü devre dışı bırakıp asıl olması gereken konumundan aşağılara indirmiş, ama ilahi kelam Kur'an-ı Kerim ise, insanı olması gereken konumunda tutmuş ve gereken değeri vermiştir. Bu beşeri düşünce sistemlerinin bazısı aklın iradesine tamamen teslim olmuş, bir kısmı da tarihi olayların meydana gelmesinde insanı iradesiz bir robot olarak görmüşlerdir. Bu düşünce akımlarının diğer bir kısmı da insanı dünyaya teslim olmuş, özgür iradesinden uzaklaştırmış, tamamen dünyevi ve maddi aleme boyun eğen zelil ve zavallı bir köle konumunda düşünmüştür. Batı düşüncelerine göre insan, maddi gelişmelerin etkisinde kalıp ona mağlup olmuş bir varlık olarak kabul edilmiştir. Buna karşılık İslam düşüncesi ve onun özü olan vahiy ise, insanı layık olduğu mevkie yücelterek gerçekten kabiliyet ve gücüne uygun bir şekilde olayların meydana gelişi ile ilgili olarak bütün maddi gelişmeleri onun emrine verecek şekilde olayların meydana getirilmesinde ve sürekli değişmesindeki rolünü vermiş ve bu husustaki iradesini de açıklamıştır.
Prof. Dr. Ahmet Ağırakça
Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.
Etiketler Prof. Dr. Ahmet Ağırakça Kur'an-ı Kerim özgür irade
üye olmadan yorum yazmak istiyorum üyeyim giriş yapmak istiyorum
iptal
kalan karakter 1000
yorumla
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan FİKRİYAT veya fikriyat.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
YAZAR ARŞİVİ
Medeniyetin ihyası ve gelişmesinde Kur’an ve imanın rolü
Haziran 10, 2019
Kur’an’da Demir’in gücü ve medeniyetin ihyasındaki rolü (III)
Haziran 03, 2019
Kur’an’da demirin gücü ve medeniyetin ihyasındaki rolü (II)
Mayıs 31, 2019
Kur’an’da anlatılan demir ve rüzgarın gücü ne demektir?
Mayıs 27, 2019
Bir medeniyet hangi temellere sahip olmalı?
Mayıs 24, 2019
Toplumların inşasında Kur’an-ı Kerim’in metodu
Mayıs 21, 2019
Problemler ve çıkmazlar iman ve akılla aşılır
Mayıs 18, 2019
İslam’ın yeniden medeniyet inşasına doğru - I
Mayıs 15, 2019
YAZARIN TÜM YAZILARI
MEALLİ HATİM
İshak Danış ve Nüvit Candaner’in sesinden Mealli Hatim
KÜLTÜR SANAT
Cemil Meriç'ten ufuk açıcı 35 alıntı
Haziran 13, 2019
Picasso hakkında az bilinen 10 ilginç gerçek
Haziran 13, 2019
Çingene kızı 9 günde 22 bin ziyaretçiyi ağırladı
Haziran 12, 2019
GALERİ
Kripto paralar hakkında bilmeniz gereken 20 kavram I Kripto para caiz mi?
Kasım 27, 2021
Ağlamak namazı bozar mı? Namazı bozan haller ve şeyler...
Kasım 27, 2021
Hayali Bey Divanından alıntılar
Kasım 27, 2021
PODCAST
İslam’dan edebiyata kadar en özgün konuların podcastleri
FİKRİYAT GÜNDEM
Rus Ruleti
Haziran 12, 2019
İsrail din devleti midir?
Haziran 10, 2019
CHP'nin makyajdan ibaret davranışları
Haziran 10, 2019
Simsarlar ile Lejyonerler
Haziran 8, 2019
Prekazi neden Fetullahçı olmadı?
Haziran 6, 2019
SİYASET
Mayıs 27, 2019
Demokrasi tarihinde kara bir leke: 27 Mayıs
Haziran 13, 2019
F35 ve ABD Dayatmacılığı
Haziran 13, 2019
23 Haziran İstanbul Seçimlerine iki hafta kala Ekrem İmamoğlu…
Haziran 10, 2019
İsrail din devleti midir?
İSLAM DÜNYASI
Haziran 13, 2019
Batı Şeria'yı bekleyen 'ilhak' tehlikesi
Haziran 13, 2019
İsrail polisi Mescid-i Aksa'nın görevlilerini gözaltına aldı
Haziran 12, 2019
Dünyada her 10 çocuktan biri işçi
Haziran 12, 2019
Filistin uzlaşı görüşmelerinin yeniden başlaması manevra mı, fırsat mı?
Kripto paralar hakkında bilmeniz gereken 20 kavram I Kripto para caiz mi?
Yaşam
Eski İstanbul'un 5 medresesi
Tarih
Yolculuk adabı hakkında hadis-i şerifler
İslam
Sosyal, kültürel, siyasal, ekonomik hipoksi
Yazarlar
İbn-i Sina Batı tıbbını nasıl etkiledi?
Biyografi
Ticareti karlı çıkan sahabi: Suheyb bin Rumi
İslam Dünyası
2021 Fikriyat. Tüm hakları saklıdır.
Anasayfa Gündem Listeler Fikriyat Özel Kur'an-ı Kerim Akademik Fotoğraf Galeri Fikriyat TV Yazarlar Gizlilik Bildirimi Künye