Evrim Ağacı 11 yaşında! Evrim Ağacı'nın senin için neden önemli olduğunu paylaşmak için buraya tıkla.
Teknolojinin Evrimi ve Memetik Evrim Kuramı: Teknoloji Nasıl Evrimleşiyor?
Tıpkı Doğada Olduğu Gibi, Teknolojide de Hiçbir Ürün Son Haliyle, Birdenbire Var Olmaz; Evrimleşir!
Kore.ai
Memetik
Evrim Mühendisliği
Özgün
Özgün Nedir?
Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Yazar Çağrı Mert Bakırcı
11 Aralık 2018
9 dakika
14,792
Notlarım
Reklamı Kapat
Bilimi Anlatmamıza Yardım Edin!
Her ay milyonlarca bilimsever, Evrim Ağacı olarak karmaşık bilimsel konuları basitçe anlatmamızdan ve ülkemizde bilim anlatıcılığını geliştirmeye yönelik yaptığımız kapsamlı çalışmalarımızdan faydalanıyor. Bütçenize zarar vermeden, aylık veya tek seferlik sadece 20₺ gibi miktarlarda bize destek olarak bu çabalarımızı destekleyebilir, Türkiye'de bilim okuryazarlığını güçlendirmemize katkı sağlayabilirsiniz.
Destek Ol
Neden Destek İstiyoruz? | Zaten Destekçiyim
Çoğu zaman kullandığımız karmakarışık teknolojik aletlerin özünde yalnızca elektronların kablolar içinde bir noktadan diğerine akışı sayesinde çalıştığını idrak etmek insana zor gelir. Çünkü çoğumuz, teknolojik araştırmaların son ürününü kullanırız. Onların geçmişi, üretim basamakları, "evrimi" bizi pek alakadar etmez. Son kullanıcı için önemli olan, o cihazın tanıtıldığı gibi çalışmasıdır. Bu nedenle, sanki o karmaşık halleriyle bir anda kullanımımıza sunuldukları ve var oluverdikleri algısı oluşur. Bu karmakarışık makinaların elektron yığınlarına indirgenebildiği gerçeği bize tuhaf gelir. Doğru olmaması gerektiğini, daha fazlası olması gerektiğini düşünürüz. Halbuki tüm elektronik cihazların çalışma prensibi, bir devre üzerinde elektronların nereye, ne şekilde aktığından ibarettir. Ama hiçbiri o noktaya birdenbire gelivermemiştir.
Her şey, bir sopayı düzgün doğrultabilmemiz ve ucunu sivriltebilmemiz ile başladı. Sonrasında o sopa, çekice, tornavidaya, orağa dönüşmüş, diğer malzemeleri şekillendirecek ve kontrol edecek araçlara evrimleşmiş ve bin bir ara basamaktan geçerek bildiğimiz tüm "insan ürünü" teknolojilerin her birine dönüşmüştür.
Bu teknolojiler, süreç içerisinde dallanmış, ancak her biri, bir öncekinin farklılaşması, değişmesi ve işe yarar olanların çoğaltılıp, diğerlerinin elenmesi sonucunda, birikimli bir seçilimle var olmuştur. Tıpkı biyolojik varlıkların tarihinde gördüğümüz gibi, teknolojinin tarihinde de ürünleri üreten "üretim hatlarının" oluştukları basamakları, değişimlerini, olumsuz versiyonlarının elenmesini, yeni tasarımların halk tarafından tutulup yaygınlaşmasını ve daha nicesini açıklayabiliriz. Hangi teknolojik aleti elinize alırsanız alın, onun tarihini adım adım izleyerek, bin bir türlü ata teknolojiden geçerek, nihayetinde "ilk alet"e ulaşabilirsiniz. Çünkü hepsi, o atanın torunlarıdır. Bu gerçekten ilham alan şu videoya bir bakalım:
Reklamı Kapat
Burada Satürn isimli bir firmanın reklamında, makinalar üzerinden evrimin kabaca ama "ihtişamlı" bir şekilde anlatılmasını görüyoruz. Videoda söylenenlerin ezici çoğunluğu, Darwin'in Türlerin Kökeni isimli başyapıtından alıntıdır.
Bu videonun güzel, belki de farkında olmadan Memetik Teori'ye değiniyor olmasıdır. Gerçekten de yukarıda da söz ettiğimiz gibi teknolojide ve genel olarak kültürümüzde, sadece "güçlü" olan bilgi ve parçaların, kısaca "memlerin" hayatta kaldığı, diğerlerinin elendiği, kültürümüzün de bu şekilde evrimleştiği düşünülmektedir. Burada "güç"ten kasıt, tıpkı biyolojik evrimde olduğu gibi, uyumluluktur. Daha fazla sayıda insanın beğenisini ve savunusunu kazanabilen fikirler, daha kalıcı olurlar. Diğerleri ise elenir.
Memetik ile ilgili diğer içerikler ›
Kültürel Evrim Nedir? Kültür Nasıl Evrimleşir?
Kültürel Evrim, Kültürel Çekiciler ve Memler: Mem ve Memetik Nedir? "Mem" Sözcüğünün Kökeni Nedir?
Kültürel Grup Seçilimi: İnsan İşbirliği, Kültürel Gruplar Arasındaki Rekabetin Bir Sonucu Olabilir!
Bu, bir yerde biyolojik evrim gibidir: Bir fikir veya ürün, daha önceki fikirler ve ürünlerden yola çıkarak ileri sürülür, bu fikrin veya ürünün birçok çeşidi (varyantı) bulunur ve süreç içerisinde ortaya çıkar, ancak bunlardan sadece "ortama en uyumlu" olanları hayatta kalır ve yoluna devam eder, geri kalanı ise elenir. Bu konuya şu videomuzda da değinmiştik:
Örneğin otomotiv sektöründe var olan yüzlerce tür araba, her seferinde kendisinden önce gelen arabalardan evrimleşmiştir. Tasarımı, yakıt özellikleri, ekonomi durumu, estetik özellikleri, iç hacmi, vb. özellikler bakımından en uyumlu olanlar her seferinde "hayatta kalmışlardır"; yani piyasada tutunmayı başarmışlardır. Diğerleri ise sürekli olarak elenmiştir.
Bu hayatta kalanlardan evrimleşen torunlar, biyolojik evrimde olduğu gibi atalarının yerini almıştır. Örneğin şu anda Nokia 3310'un hayatta olmaması, 6600, N73, N95 gibi ara basamaklardan geçtikten sonra günümüz telefonlarının ortaya çıkmadığı anlamına gelmez. 3310, insan evrimindeki atasal bir maymun türüne benzetilebilir. Ondan evrimleşen torunlardan sadece en uyumlular hayatta kalmışlar ve ataların yerini almışlardır.
Örneğin günümüzde 6-7 milyon yıl önce yaşamış bir ortak atadan geriye insanlar, şempanzeler ve bonobolar kalmışlardır. Bunlar haricindeki onlarca ara tür (ve o ata tür de) yok olmuştur.
Evrim Ağacı'ndan Mesaj
Reklamsız Deneyim
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır. Kreosus Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik... Daha fazla göster
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.
Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.
Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.
YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.
Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.
Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Destek Ol
Hiçbir telefon gökten zembille inmez. Her biri, kendisinden önce gelenlerin (atalarının) değişmiş birer versiyonlarıdır. Doğanın rolünü insan ürünlerinde "insan" üstlenir: "uyumluluk ortamı" (fitness landscape) adını verdiğimiz, olası bütün tasarım, biçim ve özellikleri barındıran hayali bir ortam içerisinde, en uyumlu olanlara ulaşmaya çalışılır. Bu çabayı iteleyen ise, çevresel koşullar (toplumun istekleri) ile bireysel niteliklerdir (reklam gücü, donanımsal özellikler, yazılımsal özellikler, vs.).
Teknolojinin evriminde de, benzer bir durumu telefon, tablet ve aklınıza ne gelirse görebilmekteyiz. Her seferinde, "piyasada kalma mücadelesinde" en uyumlu olanlar hayatta kalır, diğerleri ise elenir. Böylece sürekli olarak daha uyumlu tasarımlara ulaşılır. Hatta örneğin telefonların evrimine bakacak olursanız, kültürün ve teknolojik imkanların değişimiyle birbirine zıt evrimsel "trendler" (gidişatlar) görmek de mümkündür: Telefonlar, bir süre giderek küçüldükten sonra, şimdi yeniden büyüme ve irileşme eğilimi göstermektedirler. Bu evrim sonucu ortaya çıkan ürünler, üreticilerin isteklerinden ziyade "doğanın" (tüketicilerin) tercihleriyle şekillenmektedir.
Teknolojinin evrimini düşünecek olursanız, biyolojik evrimle oldukça fazla sayıda benzerlik bulabilirsiniz. Evet, telefonların aksine, insan da dahil olmak üzere Dünya üzerindeki hiçbir canlı son haliyle tasarlanıp da yaratılmamıştır. Hepsi, biyolojik evrimin ve atalardan bugüne kadar yaşanan kademeli bir değişimin ürünüdür. Bizler, oturup yepyeni bir telefon tasarımıyla piyasaya giriş yapabiliriz ve o, bizim "yaratımımız" olur.
Ya da olur mu?
Bu fotoğraf çok eski değil, 1956 yılında çekildi. IBM firması tarafından üretilen 5 MB (megabayt) hafızaya sahip bir belleğin, satın alan bir firmaya postalanmak üzere bir araca yüklenmesi sırasında çekildi. Bundan sadece 50 sene önce, 5 MB bellek 4-5 kişi tarafından taşınabiliyordu ve kamyonla kullanıcılara gönderilebiliyordu. Bu tarihte MB başına 9200 Amerikan Doları (USD) harcanıyordu. Yani şu gördüğünüz bellek, zamanın parasıyla 46.000 dolara mal oluyordu! Günümüz parasıyla bu, 79.000 dolar civarına denk geliyor! Günümüzde... 21 Temmuz 2015 itibariyle Amazon üzerinden IBM'in 3 TB (terabayt) hafızalı belleğini 150 dolara alabiliyorsunuz. Yani 600.000 kat fazla belleği, 526 kat ucuza alabiliyorsunuz. Bilim... Teknoloji...
Eğer ki telefonların bugüne kadar var olan tasarımları, biçimleri, teknolojileri, özellikleri, nitelikleri, vs. olmasaydı, biz o "yepyeni" telefonumuzu tasarlayabilir miydik? Bizden önceki kültürel, bilimsel ve teknolojik birikim olmasaydı, herhangi bir "yeni tasarım"dan söz etmemiz mümkün olur muydu? Bilimin, teknolojinin ve kültürün kademeli olarak ve birikimli bir şekilde ilerlemeyen bir kısmı var mıdır? Tüm bu soruların cevabı, "muhtemelen hayır" olacaktır. Çünkü her teknoloji, kendisinden öncekilerin üzerine tasarlanarak inşa edilir. Her bir makina, kendisinden öncekilerin dezavantajlarından biraz daha az, avantajlarından biraz daha fazla barındıracak şekilde üretilir. Çünkü "çevre şartları", yani tüketicilerin talepleri bu yöndedir. Sadece çevreye en uyumlu olan tasarımlar hayatta kalır, diğerleri ise elenerek yok olur.
Reklamı Kapat
Bu sayede bilimimiz, teknolojimiz ve aklımıza gelebilecek her türlü ürün, kültürel ve memetik bir evrimin bir sonucu olarak "yaratılmış" olur.
Ama elbette elde var olan varyasyonlar ve imkanlar (üreticilerin kapasiteleri) da, tıpkı biyolojik evrimde olduğu gibi, neyin evrimleşebileceğini şekillendirmektedir. Örneğin uçan telefonlar yoktur, çünkü şu anda bunu yapabilecek teknoloji bulunmamaktadır. Fakat bu evrimsel sürecin ilk adımlarını oluşturacak teknolojiler telefonlara dahil oldukça, bu tür bir evrim de, tüketicilerin tercihleri ve istekleri çerçevesinde mümkün olabilecektir. Böylece elden kaydığında yere düşmeyen telefonlar evrimleşebilecektir.
World Gaming
Tabii ki, cansız varlıkların evrimi, canlılarınki gibi değildir. Çünkü cansızlar, kendilerini eşleyemezler - ki bu, evrimin (ve biyolojinin) can damarıdır. Cansızlar üreyemezler, kendi yavrularını üretemezler.
Yani teknolojinin evrimine insanın müdahale ediyor olmasının nedeni ise, teknolojik ürünlerimizin karbon-temelli ve organik olmamasıdır. Bizler, genellikle silikon-temelli ve organik olmayan malzemeler kullanrak daha stabil ve sağlam ürünler üretiriz. Organik kimyasallar, esnek yapıları ve değişkenlikleri sayesinde canlılığın cansızlıktan evrimleşebilmesini mümkün kılmışlardır. Ancak bizlerin, oturup da istediğimiz "teknolojik" yapıların biyolojik bir evrimsel süreçle, seçilim sonucu ortaya çıkmasını bekleyemeyiz. Evrim, çok yavaş ve sancılı bir süreçtir. Bunun yerine, inorganik yapılı bileşiklerden yola çıkarak malzeme bilimini, malzeme biliminin ürünlerinden yola çıkarak da teknolojimizi inşa etmişizdir. Ancak o teknoloji bile, yukarıda izah ettiğimiz gibi, kültürel bir birikimli seçilimin sonucudur.
Reklamı Kapat
Dave Coverly
Bu nedenle birebir analoji kurmak doğru değildir (bunun detaylarını burada anlatmıştık. Yine de, genel sürece bakarak aradaki benzerlikleri görmek mümkündür.
Örneğin, uçak tasarımlarında evrimsel süreçlerin etkisini buradaki yazımızdan okuyabilirsiniz. Benzer şekilde, evrimsel süreçlerin kullanımıyla tasarlanan uydu anteni veya elektronik devre örnekleriyle, evrimin doğrudan teknolojiye etkisini görebilirsiniz. Bu konuda daha fazla bilgi almak için Evrenin Karanlığında Evrimin Işığı kitabımızı edinmenizi tavsiye ederiz.
Teknolojinin Evrimi, Sosyal Gelişimimizi Nasıl Etkiliyor?
Aşağıdaki görsel, teknolojik evrimin hızını görmemiz açısından hoş bir örnek sunuyor. Öyle ki, sadece birkaç on yıl içinde belki de bu örnek bile anlamını yitirecek, 3 boyutlu yazıcılar "geçmişin araçları" olarak kalacak:
Bundan sadece 15 sene kadar öncesine ait teknolojiler, bugünkü teknolojiler için sadece birer "ikon" olarak hayatlarımızda varlıklarını sürdürüyorlar. Çocuklarımız, Commodore veya disketler yerine 3 boyutlu yazıcılar, dronlar, yapay zeka teknolojileri ile büyüyor. Bundan 15 sene sonra bugün kullandığımız USB belleklerin belki de "şahsi kuantum bilgisayarlarımızın" ("PC" değil de, "PQC") içerisindeki bir "Hatırla" tuşundan fazlası olmayacağını hayal etmek gerçekten tuhaf ama bir o kadar da heyecan verici.
Teknolojinin evriminin yarattığı en büyük sıkıntılardan birisi, sosyal iletişim becerilerimizi körelttiği ve bizi yalnızlaştırdığına yönelik eleştirilerdir. Aşağıdaki görsel, buna hoş bir şekilde itiraz ediyor:
Bu görselde dikkat çekilen şey şudur: Cep telefonlarını ve tabletleri ortadan kaldıracak olsak bile, toplu taşıma araçları insanların kaliteli fikir alışverişlerinde bulunacağı, sosyopolitik eleştiriler veya epistemolojik argüman analizlerinin yapılacağı, güllük gülistanlık eğitim yuvaları olmayacaktır.
Öte yandan, şu gerçek de hatırlanmalı: Günümüzde çok az sayıda insan ellerinde tuttukları teknolojiyi bilgiye ve eğitime erişmek için kullanmaktadır. Birçoğumuz, sosyal iletişim ihtiyacımızı gidermek amacıyla bu araçlara başvuruyoruz. Bu da, insani iletişim yeteneklerimizi köreltiyor; bizi yalnızlaştırıyor.
Agora Bilim Pazarı
Termodinamiğin Temelleri
Boyut: 19,5*27,5
Sayfa Sayısı: 770
Basım: 1
ISBN No: 9786052820742
Devamını Göster
₺135.00 ₺148.00
Satın Al Tüm Ürünler
Dolayısıyla teknolojik gelişmeleri, "sosyalliği öldürmesi" gibi dar bir açıdan eleştirmek anlamsızdır. Daha ziyade, teknolojinin ne amaçlarla kullanıldığına odaklanmalı ve insanların kendilerini eğitmeleri ve ufuklarını genişletmeleri için bu araçları nasıl daha verimli ve etkili kılabileceğimizi düşünmeliyiz.
Çünkü teknoloji hızla evrimleşmeyi sürdürüyor ve yukarıda da izah ettiğimiz gibi, bizim toplum olarak neler talep ettiğimiz, üreticiler üzerinde seçilim baskısı yaratıyor. Bu da, bize bu teknolojinin gidişatına yön vermek konusunda bir araç sunuyor. Eğer doğru şeyleri talep edersek, teknoloji de bu talep yönünde evrimleşmek zorunda kalacaktır.
Öyle ki, bu gücün farkında olan üreticilerin elindeki en büyük araç reklamcılıktır. Reklamların gücünü kullanarak, sizin ne talep etmeniz gerektiğini şekillendirmeye çalışırlar. Dikkat ederseniz kola veya ayakkabı reklamları, ürünün ne kadar kaliteli olduğu, nasıl üretildiği, rakiplerine üstünlüğü gibi gerçek değeri üzerinden inşa edilmez. Bu reklamların içeriği, hitap ettiği kitlenin hayallerine yöneliktir. "Kola içen insanlar havalı insanlardır.", "Bu ayakkabıyı giyenler müthiş sporculardır." şeklindeki mesajlarla, sizin hayal dünyanıza hitap ederler. Sizin de öyle olmak istediğinizi bildikleri için, bu duygunuza yönelik reklam oynarlar. Bu da, sizin neler talep ettiğiniz, yani neler satın aldığınızı şekillendirir.
Piyasadaki bu ilginç kuvvetler, teknolojik evrime yön vermektedir. Hiçbir üstün bilinç veya akıllı tasarımcı, tüm süreci kontrol etmekte değildir. Sürecin kendisinin bir bilinci de yoktur. Sistemin geneline kıyasla çok daha ufak olan; ancak sistemin ta kendisi olan aktörler (satıcılar, üreticiler, müşteriler, vb.), bir araya gelip, belirli davranış paternleri (desenleri) sergilediklerinde, çeşitli kuvvetlerin doğmasına neden olurlar. Bu kuvvetler, evrim gibidir. Süreçlerin gidişatına yön verir.
Bu süreçlerin farkında olanlar, bu güce hükmedebilir. Tıpkı yapay seçilim ile biyolojik evrime hükmedebilmemiz gibi...
Okundu Olarak İşaretle
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İçerikle İlgili Sorular
''Memetik Teori'' yazınızda 1956 IBM bilgisayarı görselinin altındaki açıklamada yazmış olduğunuz 526 kat ucuz ifadesi neden doğru bir kullanımdır?
İlginizi Çekebilecek Sorular
Fotonlar kuvveti nasıl taşıyor?
Fibonacci sayı grafiği deseninin doğada bilinen bir karşılğı var mı?
kaynamis suyun ustune soğuk su doktigumuzde su neden sicrar?
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
9
8
4
4
4
3
3
2
1
0
0
0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/12/2021 00:01:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7502
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Bilim Ağacı> Sosyal Bilimler> Psikoloji> Evrimsel Psikoloji> Memetik
Bilim Ağacı> Uygulamalı Bilimler> Mühendislik> Evrim Mühendisliği
Mühendislik Memetik
Tümünü Göster
Anasayfa
Ara
Uygulamayı İndir
Son İçerikler
EA Akademi
Nedir?
Yazı Dizileri
Bilim Ağacı
Makale Arşivi
Kategoriler
Soru & Cevap
Pazar
Video
Podcast
Gerçek Mi?
Gözlem
Yaşam Ağacı
Doğa Gözlemleri
Evren Gözlemleri
Etkinlik & İlan
Söz & Aforizma
Projeler
Kreosus
COVID-19
Bilim Sözlüğü
Hastalık Kataloğu
Mobil & Masaüstü Uygulama
Darvin
Darvin (Eklenti)
Gelincik Evrim Algoritması
BOUN Evrim Ağacı
Azərbaycan Dilində Məqalələr
PhD² (İngilizce)
Tree of Evolution (İngilizce)
Size Özel
İçerikler
Instagram
Oyun
Protein
Eğilim
Epigenetik
Göz
Köpek
Atmosfer
Karanlık Enerji
Arı
Evrim
Ses Kaydı
Teknoloji
Coğrafya
Factchecking
Yörünge
Transkripsiyon
Canlılık
Büyük
Göğüs
Radyasyon
Şempanzeler
Balıklar
Yayılım
Şempanze
Olasılık
Süre Tümü < 5 dakika 5-10 dakika 10-20 dakika 20-30 dakika > 30 dakika Tip Tümü Özgün Türev Çeviri Sözlük Taksonomi Basın Bildirisi Gerçeklik Analizi English Azərbaycan Dili Hastalık Kataloğu Eş Baskı Sponsorlu İçerik Yazar Görüşü Editör Görüşü Duyuru Periyodik Tablo Makaleni Açıkla Sırala En Yeni En Eski En Çok Okunan En Popüler En Tepkisel En Uzun En Kısa Rastgele
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Çiş Renginize Kulak Verin!
Bu Basit İstatistik Numarasına Kanmayın!
Plastik, Geri Dönüştürülüyor mu Sanıyorsunuz?
Türkiye'de Evrimi Normalleştirmek - Çağrı Mert Bakırcı (Evrim Ağacı Kurucusu)
Tersine Beyin Göçü: Türkiye'ye Dönen Bilim İnsanlarının Yüzleştiği Zorluklar | Dr. Sinan Küfeoğlu
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Anasayfa
Uygulamayı İndir
Ara
EA Akademi
Soru & Cevap
Pazar
Video
Podcast
Gerçek Mi?
Etkinlik & İlan
Söz & Aforizma
Yükleniyor...
Terime Git
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım
Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]
Filtrele
Görüntülendi Okundu Göz Atıldı Kaldığım Yer Not Eklendi/Kaldırıldı Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı Tepki Verildi/Kaldırıldı
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Görüntülendi Okundu Göz Atıldı Kaldığım Yer Not Eklendi/Kaldırıldı Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı Tepki Verildi/Kaldırıldı
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Not Ekle
İptal
Otomatik
Otomatik
26/12/2020, Perşembe
Düzenle
Sil
0/10000
Kaydet
İptal
© Evrim Ağacı, Tree of Evolution LLC'nin tescilli markasıdır. 2010-2021. Gizlilik Politikası.
Tüm içeriklerimiz, İçerik Kullanım İzinleri'ne uyulduğu müddetçe kullanıma, dağıtıma ve paylaşıma açıktır.
Bu siteyi kullanan kişilerin sitedeki bütün işlemleri Kullanıcı Sözleşmesi'nin şartlarına tabidir.
Giriş Yap | Kayıt Ol
“Bütün zevklerimiz, mutluluğumuz, kahkahalarımız ve jestlerimiz ve acılarımız, kederlerimiz, ümitsizliklerimiz ve gözyaşlarımız beyinden ve yalnızca beyinden kaynaklanır.”
Hipokrat
Gece Modu
Katkı Yap
Makale Yayınla
Soru Sor
Etkinlik / İlan Gir
Destek Ol
Reklam Ver
Agora Bilim Pazarı
Öğren & Bilgilen
Son İçerikler
Rastgele İçerik
İçerik Kategorileri
EA Akademi
Bilim Sözlüğü
Gerçeklik Analizi
Video İzle
Podcast Dinle
Yaşam Ağacı
Doğa Gözlemleri
Evren Gözlemleri
Söz & Aforizma Oku
Evrim Algoritması Oyunu
Projeler
Kreosus
COVID-19
Bilim Sözlüğü
Hastalık Kataloğu
Mobil & Masaüstü Uygulama
Darvin
Darvin (Eklenti)
Gelincik Evrim Algoritması
BOUN Evrim Ağacı
Azərbaycan Dilində Məqalələr
PhD² (İngilizce)
Tree of Evolution (İngilizce)
Evrim Ağacı'nı Tanıyın
Tarihçemiz
İlkelerimiz
Ekibimiz
Destekçilerimiz
Onaylı Kullanıcılar
Yayın Politikamız
Düzeltme Politikası
Sık Sorulan Sorular
Gelir Kaynaklarımız
Yasal Bıdılar & İletişim
İçerik Kullanım İzinleri
İçerik Tipi
Adil Kullanım Doktrini
Tıbbi Feragatname
Site Kaynakları
Kullanıcı Sözleşmesi
Gizlilik Politikası
Bize Ulaşın
Beğendim
Geçmiş
Paylaş
Bağlantıyı Kopyala
Telegram Twitter WhatsApp Facebook Linkedin
Rastgele
İçindekiler
Seçenekler
Yukarı Zıpla
Bize Ulaş
Beğenmedim
Sonra Oku
Notlarım
Çevrimdışı Oku
Gece / Gündüz Modu
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Menüyü Gizle
İçerik Ekle
Soru Sor
Etkinlik Ekle
Not Ekle
Evrim Ağacı
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!
Giriş Yap
Kayıt Ol
E-posta
Şifre Göster
Google Twitter Facebook
Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu
İsim
Soyisim
E-posta
Şifre Göster
Kullanıcı Sözleşmesi'ni ve Gizlilik Politikası'nı okuduğumu, anladığımı ve kabul ettiğimi beyan ederim.
Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.
E-posta
Geri dön
Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.
E-posta
Geri dön
Close
“ Atomlar ve uzay boşluğundan başka hiçbir şey yoktur. Geriye kalan her şey şahsi fikirdir.”
Democritus
Bize Ulaşın
Başlık Seç
Alt Başlık Seç
İsim
E-Posta
Mesajınız
GÖNDER
Mesajınızı aldık. İlk fırsatta değerlendirip, yanıtlamaya çalışacağız.
Paylaş
WhatsApp
Facebook
Twitter
Telegram
Bağlantıyı Kopyala
Soru Sor
×
Düzenleme Gerekçesi
Soru*
Açıklama
URL
Kategori* Seç
Gizlilik
Herkese Açık Anonim
Cevaplar İçin Kaynak Zorunluluğu
Cevaplarda kaynak göstermek zorunlu olsun. Kaynaksız cevap verilebilsin.
Kapat
Gönder
Reklamsız Deneyim
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.
Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.
Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.
YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.
Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.
Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Destek Ol
Takip Et
Sizi Takip Ediyor
Takipçi UP İçerik Soru Cevap
Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.
Daha fazla bilgi almak için tıklayın
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bilim İçin 30 Saniyeniz Var mı?
Evrim Ağacı'na üye olmak tamamen ücretsiz ve çok sayıda avantajı beraberinde getiriyor. Evrim Ağacı'nda geçirdiğiniz zamanı zenginleştirmek için, sadece 30 saniyenizi ayırarak üye olabilirsiniz (üyeyseniz, giriş yapmanızı tavsiye ederiz).
Üye Ol
Giriş Yap
Üyeliğin Avantajları
Evrim Ağacı 11 Yaşında,
Şimdi Desteğinize İhtiyacımız Var!
Lafı dolandırmayacağız: Türkiye'deki bilimseverlerin destekleri sayesinde 2010'dan beri kimsenin kontrolünde olmaksızın bugünlere gelmeyi başardık. Şimdi, daha fazlasını yapabilmek için yardımınız gerekiyor. Eğer bu mesajı gören her Evrim Ağacı okuru sadece 20₺ ile bile destek olmayı seçseydi, Evrim Ağacı olarak 1 yıl boyunca başka kimseden destek almaksızın Türkiye'de bilim anlatıcılığını sürdürebilir ve ekibimizi daha da büyütebilirdik. Bu yüzden şimdi, sizin de desteğinize ihtiyacımız var! Aşağıda, soldan sağa avantajlılık sırasına göre dizdiğimiz yöntemlerden herhangi birini seçerek bize hemen destek olabilirsiniz.
Kreosus ($) Kreosus (₺) Youtube Patreon Diğer Yöntemler
Zaten Destek Oldum
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.