17 Eylül 2021 tarihinde kontrol edilmiş kararlı sürüm gösterilmektedir. İnceleme bekleyen 10 değişiklik bulunmaktadır.
Doğruluk Görüldü
Emevîler
الخلافة الأموية (Arapça)
El-Hilâfetü'l-Emeviyye
Emevîler Hilâfeti
661-750
Emevîler'in en geniş sınırları
Başkent
Şam (661-744)
Harran (744-750)
Sürgündeki başkent
Córdoba (756-1031)
Yaygın diller
Arapça (resmi), Kürtçe, Kıptîce, Yunanca, Latince, Farsça (bazı bölgelerde resmi dil), Aramice, Ermenice, Berberi dilleri, Mozarapça, Sindhî, Gürcüce, Prakrit, Türkçe
Hükûmet
Hilâfet
Halife
• 661–680
I. Muaviye
• 744–750
II. Mervan
Tarihçe
• Kuruluşu
661
• Dağılışı
750
Nüfus
• Sayılan
34.000.000
Para birimi
Dinar
Öncüller Ardıllar
Râşidîn Halifeliği
Vizigotlar
Abbasiler
Endülüs Emevîleri
Arap devletleri ve hanedanları
Antik Arap Devletleri
Qedar Krallığı 800 BC-300 BC
Lihyan Krallığı 600 BC-100 BC
Nebatî Krallığı 400 BC-106 AD
Kinde Krallığı 200 BC-633 AD
Osroene Krallığı 132 BC-244 AD
Characene Krallığı 127 BC-221 AD
Emesa Kraliyet Ailesi 64 BC-300s AD
Araba Krallığı 100s-241 AD
Tanukhidler 196-1100 AD
Gassaniler 220-638 AD
Lahmîler 300-602 AD
Arap İmparatorlukları
Râşidîn 632-661
Emevîler 661-750
Abbâsîler 750-1258
Fâtımîler 909-1171
Doğu Hanedanları
Girit Emirliği 824-961
Dülefiler 840-897
Kaysites 860-964
Şirvanşah 861-1538
Alavîler 864-928
Hamdaniler 890-1004
Revvadiler 955-1071
Cerrâhîler 970-1107
Ukayliler 990-1096
Numayrids 990-1081
Mirdasoğulları 1024-1080
Münkızoğulları 1025–1157
Muzaffarids 1314-1393
Ma'anids 1517-1697
Şihablar 1697-1842
Al-Azm family 1720-1807
Batı Hanedanları
Kurtuba Emirliği 756-929
Muhallabids 771-793
İdrîsîler 788-974
Aglebiler 800-909
Sicilya Emirliği 831-1091
Endülüs Emevî Devleti 929-1031
Kanzids 1004-1412
Tujibids 1013-1039
Abbadids 1023-1091
Hammudids 1026-1057
Jawharids 1031-1091
Hudiler 1039-1110
Sumadihids 1041-1091
Nasrids 1230-1492
Saadis 1554-1659
Senusiler 1837-1969
Arap Yarımadası
Ziyadids 819-1138
Yufirids 847-997
Ukhaidhirds 865-1066
Rassids 897-1962
Karmatîler 899-1077
Wajihids 926-965
Mekke Şerifliği 968-1925
Sulayhids 1047-1138
Sulaymanids 1063-1174
Uyunids 1076-1253
Zurayids 1083-1174
Nabhanids 1154-1624
Mahdids 1159-1174
Resûlîler 1229-1454
Usfurids 1253-1320
Jarwanids 1305-1487
Kathiriler 1395-1967
Tahirids 1454-1526
Jabrids 1463-1521
Qasimids 1597-1872
Ya'arubids 1624-1742
Upper Yafa 1800-1967
Reşidîler 1836-1921
Qu'aitids 1858-1967
Beyhan Emirliği 1903-1967
İdrisiler 1906-1934
Yemen Mütevekkili Krallığı 1926-1970
Günümüz monorşileri
Alevî (Fas) 1631-günümüz
Al Qasimi (Resü'l-Hayme) 1727-günümüz
Al Qasimi (Şarika) 1727-günümüz
Suud (Suudi Arabistan) 1744-günümüz
Al Said (Umman) 1749-günümüz
El-Sabah (Kuveyt) 1752-günümüz
El-Nehyan (Abu Dabi) 1761-günümüz
Al Nuaim (Ajman) 1810-günümüz
Al Mu'alla (Ummül-Kayveyn) 1775-günümüz
El Halife (Bahreyn) 1783-günümüz
Sani (Katar) 1825-günümüz
Al Maktoum (Dubai) 1833-günümüz
Al Sharqi (Füceyre) 1833-günümüz
Haşimoğulları (Ürdün) 1921-günümüz
g
t
d
Emevîler (Arapça: الأمويون, romanize: Emeviyyûn) ya da Emevîler Hilâfeti (Arapça: الخلافة الأموية, romanize: El-Hilâfetü'l-Emeviyye), Dört Halife Dönemi’nden (632-661) sonra kurulan Müslüman Arap devleti. Ali bin Ebu Talib’in 661’de öldürülmesinden sonra başa geçen Emevîler, 750’de Abbâsîler tarafından yıkılıncaya değin hüküm sürdüler. Başkenti Şam olan devlet en geniş sınırlarına 10. halife Hişâm bin Abdülmelik döneminde sahip oldu. Devletin sınırları Kuzey Afrika, Endülüs, Güney Galya, Mâverâünnehir ve Sind'in fethedilmesiyle doğuda Afganistan'a batıda ise Güney Fransa'ya kadar ulaşmıştır.
İçindekiler
1 Tarihçe
1.1 Muaviye ve Şam'da Emevîler
1.2 Emevîler Halifeliği'nin kurulup gelişmesi
1.2.1 Süfyânîler
1.2.2 Mervânîler
1.3 Emevîlerin sona erişi
2 Devlet yönetimi
3 Emevî yönetiminin Arap edebiyatındaki yansıması
4 Emevî sanatı
5 Emevî halifeleri
6 Ayrıca bakınız
7 Kaynakça
8 Konuyla ilgili yayınlar
9 Dış bağlantılar
Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]
Muaviye ve Şam'da Emevîler[değiştir | kaynağı değiştir]
Muaviye, Mekke'nin Kureyş kabilesine bağlı Ümeyye ailesindendi. Ebu Süfyan'ın oğludur. Ebu Süfyan bir çeşit kent kralı idi ve oldukça akıllı bir adamdı. İslam'ın hızlı ilerleyişi karşısında ve birçok savaş sonrasında Mekke'yi Muhammed'e ve İslam ordusuna teslim edip Müslüman olmakla beraber ailenin politik gücünü asla elinden bırakmamış, 3. halife Osman döneminde İslam ordularının Arabistan, Mısır ve İran'ı kontrol altına almalarını izlemiş ve önemli politik noktalara kendi ailesinden adamları yerleştirmiş ve iktidarın asla Haşimoğulları'nın eline geçmemesine çalışmıştır. Ebu Süfyan'ın (561-652) ölümünün ardından Muaviye, Beni Ümeyye (Emevî) ailesinin başına geçti. Muaviye, Ömer döneminde 641'de Şam valisi olmuş, üçüncü halife Osman zamanında Suriye'yi denetimi altına almıştı.
Muaviye, 656’da halife olan Ali'nin hilafetini tanımadı. Onu üçüncü halife Osman'ın öldürülmesine engel olamamasından ve katillerinin bulunamamasından sorumlu tuttu. Şiiler tarafından Ali'nin halifeliğini tanımamasının gerçek sebebi kendi hilafetini ilan edip saltanatını kurmak istemesi olduğu iddia edilmektedir. Ali, Şam valiliğine bir başkasını atayınca da çekişme savaşa dönüştü. Muaviye, Sıffin Savaşı'nda (657) yenilmek üzere olan askerlerinin mızraklarına Kuran yapraklarını taktırdı ve böylece Ali'nin ordusunu durdurdu. Hilâfet sorununu savaşla değil hakeme başvurarak çözmeyi önerdi. Ne var ki Muaviye'nin hakemi Ali’nin hakemini iki tarafında halifelikten vazgeçmesi şartıyla ile ikna etti. Lakin Ali'nin hakemi ile Muaviye'nin hakemi anlaştıktan sonra Ali'nin hakemi orduların önünde yüzüğünü çıkartarak "Ali'yi halifelikten aldım." dedi. Aynı şeyi yapması beklenen Muaviye'nin hakemi anlaşmaya uymayarak halifelikten vazgeçmesi gerekirken masadan Ali'nin yüzüğünü aldı ve "Ben Muaviye'yi halife yaptım." dedi. Böylece hile ve sahtekarlık ile Ali halifelikten indirilmiş oldu. Ali ve yandaşları bu haksızlığı, hileyi kabul etmemekle birlikte Ali'nin denetimindeki toprakları yavaş yavaş yitirdi ve bir süre sonra da harici bir suikastçı tarafından öldürüldü.
Emevîler Halifeliği'nin kurulup gelişmesi[değiştir | kaynağı değiştir]
Süfyânîler[değiştir | kaynağı değiştir]
O zamanlar Şam'da Suriye valisi olan Muaviye, Ali'nin oğlu olan Hasan ile yaptığı "halifelik babadan oğula geçmeyecek, halifelik saltanata dönüşmeyecek" diye anlaştılar ve Muaviye halife oldu. Hilafet merkezini de Kufe'den Şam'a taşıdı. Muaviye'nin yirmi yıllık hilafet dönemi içindeki olaylar, gelişmeler tarihçiler ve değişik mezhep taraftarları arasında gayet büyük tartıșmalara yol açmakta ve birbirine tamamen zıt sonuçlara varmaktadır. Bu gelişmeleri tarafsız incelemeye yeltenmek bile her iki taraftan gayet uygunsuz eleştiri almaktadır[kaynak belirtilmeli].
Muaviye Arap asıllı büyük bir ordu oluşturdu. Bu orduyla Emevî egemenliğini doğuda Hindistan sınırına, batıda Kuzey Afrika'ya, oradan da Güney İspanya'ya kadar yaydı. Yeni kurulan donanmayla 669-678 arasında Bizans’ın başkenti Konstantinopolis'i (İstanbul) ele geçirmek için seferler düzenlendi, ama bu hedefinde başarılı olamadı. Muaviyenin 680'deki vefatının ardından hilafet Hasan ile yapılan anlaşmaya uymayarak saltanata dönüştürüldü.
Muaviye'nin ölümü ardından I. Yezid Emevi halifesi yapıldı. Yezid Emevilerin Hicaz valisi aracılığıyla Ali'nin oğlu Hüseyin'den biat istedi. Fakat Hüseyin I. Yezit'e biat etmeyeceğini ve Yezid'in babası Muaviye'nin kendi ağabeyi Hasan'la yaptığı anlaşmaya uyarak halifelik iddiasını bırakması gerektiğini iddia etti. Onu halife tanımadığını ilan etti. Ali'nin eski hilafet merkezi Kufe halkının yoğun çağrısı ve istekleri ile Hüseyin oraya doğru yola çıktı. Yezid Hüseyin'i katledilmesine fetva verdi. Emiri uygulamak için Ömer bin Sad'a bir ordu vererek Hüseyin'in üzerine yolladı. 680'de bu ordu 72 kişilik Hüseyin kafilesi ile Kerbela'da karşılaşıp çatışmaya girdi. Hüseyin ve taraftarları Kerbala'da öldürüldü. Bu olay, İslam tarihindeki sünnî ve şii mezhep ayrılığını da kesinleştirdi. Şiiler, Emevileri halife olarak saymamaya ve halifelik makamının Ali ile başlamak üzere Ali’nin soyundan gelen kişilere ait olduğunu yani halifeliğin sırasıyla 12 İmam'a ait olduğunu kabul ettiler.
I. Yezid, yaklaşık üç yıl Emevi halifeliği yaptı. I. Yezid'in ölümünden sonra 683'te oğlu II. Muaviye halife oldu. II. Muaviye’nin iktidarı yalnızca bir yıl sürdü. II. Muaviye ve önceki iki hükümdar, Ebu Süfyan’ın soyundan geldikleri için Süfyaniler olarak anılır.
İsim
Doğum
Unvan kaynağı
Halife olma tarihi
Halifeliğin sonu
Ölüm
Olaylar/Notlar
I. Muaviye 602 Şam valisi iken dördüncü halife İmam Ali ile savaşıp Emevî Hanedanı'nı kurdu. 661 680 6 Mayıs 680
I. Yezid 645 I. Muaviye'nin oğlu 680 683 683
Kendine biat etmeyen ve halife ilan edilen Hüseyin'in 10 Ekim 680'de Kufe'ye giderken Kerbela'da öldürülmesi.
Abdullah bin Zübeyr'in Mekke'de isyan etmesi.
683'te gönderilen Suriye ordusunun Harre Muharebesi'ni kazanıp Medine'ye girip talan etmesi.
Suriye ordusunun Mekke'yi kuşatması, şehir ve Kabe'nin zarar görmesi.
682'de Ukbe bin Naif'in tekrar İfrıkiyye valiliği ve Cezayir ve Fas'ı zaptı.
Ukbe'nin Biskra Savaşı'nda ölümü ve İfrıkiyye'den Arapların çekilmesi.
683'te Şam'ın Hevran köyündeki bir av kasrında beklenmedik ölümü.
II. Muaviye 661 I. Yezid'in oğlu 683 684 684
Hicaz'da isyancı olan Abdullah bin Zübeyr ile aralarındaki ateşkes uygulaması.
Elçi göndererek Abdullah bin Zübeyir'i varis yapma teklifi ve bunun reddi.
Hayatı garanti edilirse halifelikten feragat etme teklifi ve bunu reddi.
40 günlük saltanattan sonra tahttan feragat etmesi.
Feragatten iki hafta sonra ölümü.
Mervânîler[değiştir | kaynağı değiştir]
II. Muaviye’den sonra 684'te I. Mervan halife olarak Emevî Devleti’nde Mervaniler dönemini başlattı. Emevîler en parlak dönemini Abdülmelik ve onun oğlu I. Velid döneminde (685-715) yaşadı. Bu dönemde Irak ve İran'daki ayaklanmalar bastırıldı. Hindistan ve Orta Asya'da yeni fetihlerle devletin sınırları genişletildi. Süleyman’ın halifeliği sırasında Bizans İmparatoru III. Leo'un 717'de Emevî ordusunu ağır bir yenilgiye uğratması, Emevî Devleti’nin gerileme döneminin başlangıcı oldu.
Araplar arasında kabile çatışmaları yeniden başladı ve Mevâlî denen, Arap olmayan Müslümanların merkezi yönetime karşı hoşnutsuzlukları arttı. 717-720 arasında halifelik eden Ömer bin Abdülaziz'in başlattığı yenileşme hareketleri de kalıcı bir sonuç getirmedi.
Hişam bin Abdülmelik döneminde (724-743), 732'de İspanya üzerinden Fransa'yı fethe girişen Emevî ordusu Poitiers'de (Puvatya) durduruldu. Emevîler Anadolu'da Bizans'a karşı üstünlüklerini de yitirdiler. Orta Asya'da Türkler, Kuzey Afrika'da Berberiler Emevî egemenliğine başkaldırdılar.
Emevîler Arapları üstün tuttuğu, "Mevâlî" olarak andıkları Arap asıllı olmayan müslümanları küçük gördükleri ve hatta yeni İslam dinine katılanlardan "cizye" vergisi aldıkları için islam dinine girenlerin sayısı azalmıştı.
Hişam bin Abdülmelik ölümünden sonra her biri çok kısa dönem halifelik yapan üç halife sırayla başa geçti: Bunlar II. Velid bin Yezid (iki ay 21 gün), III. Yezid bin Velid (altı ay, iki gün) ve İbrahim bin Velid (iki ay).
İsim
Doğum
Unvan kaynağı
Halife olma tarihi
Halifeliğin sonu
Ölüm
Olaylar/Notlar
I. Mervan 623 Osman bin Affan'ın kuzeni, Hakem bin Ebi'l As'ın oğlu 684 685 7 Mayıs 685
II. Muaviye'nin Abdullah bin Zübeyr üzerine gitmeyip halifelikten feragat etmesi üzerine yüksek devlet idarecileri ile görüşüp halife seçilmesi.
Abdullah bin Zübeyr'i halife kabul eden Şam Valisi ad-Dahkak ve kabilesi ile Merj Rahit'de çarpışmalar ve ad-Dahkak'ın öldürülmesiyle isyanın sonu.
Abdullah bin Zübeyr'in kardeşinin komuta ettiği Mısır ordusunun elimine edilmesi ve Mısır'ın devlete bağlanması.
I. Yezid'in küçük oğlu ve halife adayı Halid'in annesi ile evlenmesi.
Kendi oğlu Abdülmelik'i varis seçmesi.
Vebadan ya da varislikten ayırdığı Halit'in annesi ve yeni eşi tarafından öldürülmesi.
Abdülmelik 645 I. Mervan'ın oğlu 685 705 705
Babasının 685'te Kufe'yi ele geçiren Harici isyancı Muhtar Ebu Ubayd üzerine gönderdiği Ubaydullah bin Ziyad'ın değiştirilmemesi.
686'da Kufelilerin Haricilere isyanı ve Muhtar Ebu Ubayd'ın öldürülmesi.
Musul'daki isyancı Hariciler üzerine giden Ubaydullah bin Ziyad'ın şehir önündeki muharebede yenilip öldürülmesi.
688'de Irak'a giderken Şam'da naip olarak bıraktığı Amr bin Said'in kendini halife ilan etmesi, Abdülmelik'in Şam'a dönerek Amr'ı idam ettirmesi.
Abdullah bin Zübeyr'in Basra Valisi Abdullah el-Harit'i yenip Basra'yı ele geçirmesi.
691'de Haccac komutanlığındaki Şam ordusunun Hicaz'a Abdullah bin Zübeyr üzerine göndermesi.
Haccac'ın takviyeli yeni ordusu ile 7 ay Mekke'yi kuşatması ve Kabe'nin mancınık bombardımanıyla yıkılması.
Ekim 692'de bir muharebede Zübeyr'in öldürülüp isyanın sona ermesi.
Haccac'ın Hicaz valisi olarak atanması ve Kabe'yi yeniden yaptırması.
Haccac'ın Irak yöresine serbest yetkili vali tayin edilmesi.
Haccac'ın sert idaresi sırasında çıkan çeşitli dinsel isyanların bastırılması.
699 ve 701 arasında Abdulrahman bin Muhammed isyanı ve Haccac tarafından bastırılması. Abdulrahman'ın Türkistan'a kaçması ve Haccac orduları tarafından takibi.
Doğu Roma İmparatoru II. Justinianos'un Doğu Anadolu, Ermenistan, Gürcistan ve Kuzey Suriye üzerine saldırılarının püskürtülmesi. Doğu Roma ile yapılan anlaşma ile Doğu Roma'dan daha fazla tazminat alınması. Kıbrıs'ın kondominyum ile idaresi. Ermenistan ve Gürcistan vergilerinin eşit paylaşılmasının öngörülmesi.
Gürcistan ve Ermenistan üzerinde Doğu Roma'yla yeni anlaşmazlık ve Sebastapolis Muharebesi'nde Slav kökenli Doğu Roma paralı askerlerinin ordularını terk etmeleri nedeniyle Abdülmelik'in galip gelmesi.
Doğu Anadolu, Ermenistan ve Gürcistan'ın zaptı.
Arapların elinden çıkmış olan İfrikıyye'yi geri almak için 686'da Züheyr bin Kays adlı komutasında bir Arap ordusunun Kuzey Afrika'ya gönderilmesi. Bu ordunun Mama Muharebesi'nde Berberî ve Doğu Romalıları yenmesi. Sicilya'dan gönderilen Doğu Roma donanması ve ordusunun karaya çıkıp Züheyr bin Kays'ı öldürmesi ve İfrikıyye'nin ikinci defa Araplarin elinden çıkması.
692'de 400.000 kişilik bir Arap ordusunun Hasan bin en-Numan komutasında tekrar İfrikıyye fethi. Kartaca'nın Doğu Romalılar'dan alınması. 695'te Meskiye Vadisi Muharebesi'nde liderleri Kahine adlı bir kadın olan Berberîlere yenilmesi ve Berka'ya çekilmesi. İfrikıyye'nin tümü ve Kartaca'nın tekrar elden çıkması.
702'de Hasan bin en-Numan'a yeni bir güçlü Arap ordusu gönderilmesi. Berberîlerin tüm İfrikıyye'yi yakıp yıkıp yaşanmaz hale getirmeleri. Berberîlerin Bir Kahine Muharebesi'nde bozguna uğratılması. Kartaca'nın da Arapların eline geçmesi, yakılıp yıkılması. Kayravan'ın imarı ve Tunus'ta tersane kurulması.
704'te Hasan bin en-Numan'ın İfrikıyye valiliğinden azli.
705'te ölümü.
I. Velid 668 Abdülmelik'in büyük oğlu 705 715 715
Süleyman bin Abdülmelik 674 Abdülmelik'in ikinci oğlu, I. Velid'in küçük kardeşi 715 717 717
Horasan Valisi Kuteybe bin Müslim'in isyanı ve isyanın bastırılışı.
Denizden ve karadan büyük bir ordu ile Mesleme bin Abdülmelik idaresinde Kasım 717'den Ağustos 718'e kadar Konstantinopolis Kuşatması.
Gürgan ve Taberistan'daki karışıklıklar sonucu Yezid bin Muhalleb tarafından bu bölgelerin yeniden Emevî idaresine girişi ve isyanın bastırılışı.
Irak valisi olarak atanan Yezid bin Muhalleb hakkında yolsuzluk söylentilerinin yayılması.
Ekim 717'de Dabık'ta ölümü.
Ömer bin Abdülaziz 682 Abdülmelik'in ikinci kardeşi, Abdülaziz'in oğlu, Süleyman bin Abdülmelik'in kuzeni 717 720 720
Seçimle halife olması.
Konstantinopolis Kuşatması'ndan başarısızlıkla dönen Mesleme bin Abdülmelik'i huzuruna kabul etmemesi.
Yezid bin Muhalleb'in önceki halife sırasında Horasan valisi iken topladığı yağma serveti ve Irak valisi iken çıkan yolsuzluk söylentileri üzerine Şam'a çağrılması. Orada tutuklanması ve 720'ye kadar hapiste kalması.
Azerbaycan'a giren Türkmenlere karşı Arap ordusu gönderilmesi.
Abbâsîlerin, Emevîler aleyhine propaganda kampanyasına 719'da Muhammed bin Abbas önderliğinde başlamaları.
Bir Harici isyanını bastırmak için şahsi görüşmelere girmesi.
Üst tabakaların komplosu sonucu bir kölesi tarafından zehirlenmesi ve 720'de Halep'te ölümü.
II. Yezid 687 Abdülmelik'in oğlu 720 724 724
Yezid bin Muhalleb'in hapisten kaçışı. Basra'ya gelişi ve üzerine yapılan seferler sonucu ölümü.
Maveraünnehir Valisi olarak Said bin Amrelharec'in Fergana Sultan'ı üzerine seferleri.
İfrikıyye'ye vali olan Muhammed bin Yezid yerine 720'de Yezid bin Müslim'in atanması ve sert idaresi dolayısı ile bir isyanla öldürülüp eski valinin tekrar getirilmesi.
Endülüs'teki Arap ordularının yıllık Fransa akınlarında 721'de Narbonne'u fethedip üs olarak kullanmaları. Toulouse'a kadar yapılan bir akın seferinde yenilip Narbonne'a çekilmeleri.
El-Tübayt Nahran komutasında Arapların Hazarlara üzerine seferleri. 721'de Dağıstan'daki Derbent Geçidi'ni geçip Marj el-Hacar Muharebesi'nde Hazar ordularına yenik düşüp geri çekilmesi.
Cerrah el-Hakemi komutasındaki Arapların 723'te Hazar seferi. Dağıstan geçitlerinden geçerek Hazar başkenti Belencer şehrini ele geçirmeleri.
724'te II. Yezid'in veremden ölümü.
Hişam bin Abdülmelik 691 Abdülmelik'in oğlu 724 743 743
Sind isyanının bastırılması.
730'da büyük bir Hazar ordusunun Azerbaycan, Gürcistan ve Doğu Anadolu'yu eline geçirerek Erdebil'e kadar gelişi. Marj Erdebil Muharabesi'nde Arap komutanı ve Ermenistan Valisi Cerrah El Hakem'in öldürülmesi.
Yeni Ermenistan valisi ve halifenin kardeşi Mesleme bin Abdülmelik'in Musul Muharebesi'nde Hazarlara karşı galip gelişi, Hazarların geri çekilişi.
25 Ekim 732'de İspanya'dan hücum için Fransa'ya gelen bir Arap ordusunun Puvatye Muharebesi'nde Frank ordusunu komuta eden Charles Martel tarafından yenilip geri püskürtülüşü.
Doğu Roma'ya yıllık (731-742 arası her yaz) hücumların yapılışı. 739'da Afyon yakınlarında Akrinion Savaşı'nda Doğu Romalı III. Leo'nun galip gelişi fakat Arap hücumlarını durduramaması.
Horasan'da Arap ordularının Semerkand, Merv şehirlerini ve civarlarını ellerine geçirmeleri.
740 ve 741'de İfrikıyye'de Hariciler tarafından kışkırtılan Berberîlerin isyan etmesi. İsyanın 742'de kuşatılan Kayravan'da bir huruç ile çıkan muharebeden sonra bastırılması.
Şii İmam Zeyd bin Ali isyanı ve Zeyd'in Kufe'de bir camide kıstırılıp öldürülmesi.
Abbâsîlerin Horasan ve Irak'ta propaganda kampanyalarına devam etmeleri.
6 Şubat 743'te difteriden ölümü.
II. Velid 709 II. Yezid'in oğlu 743 743 16 Nisan 744
Şam'da isyan çıkması.
744'te El Agdaf'ta av köşkünde Süleyman bin Hişam ordusuyla savaşta öldürülmesi.
III. Yezid 701 II. Velid'in oğlu 744 744 744
II. Velid'e kurduğu komplo ile halifeliği ele geçirmesi ve II. Velid'in bir av köşkünde öldürülmesi.
El Nakıs (zayıf) ismini edinmesi.
Şam'da ve Filistin'de çıkan iç isyanların bastırılması.
Kufe'de karışıklıklar ve vali değişimleri.
Horasan'da Abbâsî propagandası ve vali Nasr ile ilgili sorunlar.
Hoşnutsuz olan Azerbaycan valisi ve amcası olan Mervan'a yeni valilikler vermesi.
Halifeliğinin 6. ay 2. gününde beyin tümöründen ölümü.
İbrahim bin Velid Yok II. Velid'in oğlu 744 744 750
Şam'ı kuşatan amcası II. Mervan'a sadakat yemini etmesi ile halifeliğinin 2 aydan daha az sürmesi.
II. Mervan 683 I. Mervan'ın küçük oğlu olan Muhammed'in oğlu 744 750 750
744'te Şam'a yürüyüp halifeliği eline alması.
Başkenti Harran'a taşıması.
Humus'u kuşatıp alması.
Hariciler ve Süleyman bin Hişam isyanları ile uğraşması.
747'de Abbâsîlerin savaş bayrağı açmaları; Horasan ve Hicaz'da üstün gelmeleri. Abbâsîlere Zap Muharebesi'nde yenilmesi.
Şam, Ürdün, Filistin üzerinden Mısır'a kaçması.
Mısır'da bir çarpışmada öldürülmesi.
Emevîlerin sona erişi[değiştir | kaynağı değiştir]
Son Emevî Halifesi II. Mervan döneminde (744-750) Abbasiler denetiminde gelişen muhalefet Emevî egemenliğini sarstı. Zab Muharebesi'nde Abbasilere mağlup olan II. Mervan devletinin yıkılışını önleyemedi. Emevî Devleti’nin yıkılışında Ebu Müslim Horasani de önemli bir rol oynadı. Sonunda 750'de Abbasilerin önderi Ebu'l-Abbas Seffah, Emevî egemenliğine son verdi ve Emevî hanedanının yakalayabildiği bütün üyelerini öldürttü. Bu kıyımdan canını kurtarabilen I. Abdurrahman, İspanya'ya giderek orada Endülüs Emevîleri Devleti'ni kurdu.
Abbasîler uzun süren bir propaganda dönemi ve 747'de açıkça başlayan savaş sonunda Emevî halifelerini 750'de Şam'dan atmışlardır. Abbasîlerin ilk halifesi olan Ebu'l Abbas Seffah bütün Emevî Hanedanı mensuplarının öldürülmesini emretmiştir. Bu Emevî katliamından kaçabilen 10. Emevî Halifesi Hişam bin Abdülmelik'in torunu Abdurrahman Endülüs'e sığınmış ve Kurtuba'da Endülüs Emevî Devleti'ni kurmuştur. Bu devletin sekizinci emiri olan III. Abdurrahman, 929 yılında Bağdat'ta idare kuran Abbasî halifelerinin meşruluğunu kabul etmeyerek kendisini Endülüs Emevî halifesi ilan etmiştir.
Devlet yönetimi[değiştir | kaynağı değiştir]
Emevîler dönemindeki devlet yönetimi sonraki İslam devletlerine örnek oluşturdu. Ömer döneminde (634-644) ortaya çıkan divan adlı kurumu Emevîler daha da geliştirdi. Halifeler devlet işlerini vezirler aracılığıyla yürütmeye başladılar. Emevî toprakları eyaletlere ayrılarak yönetildi, ama eyaletler Şam’daki merkezi devlete bağlıydı. Emevî Devleti, İslam devleti olmaktan çok bir Arap devletiydi. Emevîler, Müslüman Araplar ile Arap olmayan Müslümanları birbirinden ayırıyorlardı; Arap olmayan Müslümanlara Mevâlî (köle) diyorlar ve devlet yönetiminden, ordudan uzak tutuyorlardı. Ayrıca müslüman oldukları halde cizye vergisi almaya devam ediyorlardı. Emevî Devleti’nin yıkılmasında en önemli etkenlerden biri bu ayrımcılık oldu. Araplaştırma siyasetinin bir sonucu olarak Arapça devletin tek resmi diliydi. Devlet gelirleri, dinsel gereklerden kaynaklanan vergiler ile fethedilen yerlerden ve savaşlardan elde edilen ganimetlerden oluşuyordu. İslam tarihinde ilk altın para da Abdülmelik döneminde (685-705) basıldı.
Emevî yönetiminin Arap edebiyatındaki yansıması[değiştir | kaynağı değiştir]
Emevîler siyasi gayelerle Arap şairlerini desteklemişlerdir. Emevîlerin saray şairi el-Ahtal, tüm hayatı boyunca Emevî hanedanlığına ve onların hizmetindeki önemli kimselere yakın olmaya çalışmıştır. Şairin, Mu‘âviye b. Ebî Sufyân (ö.60/680)’ın hilafeti esnasında siyasi meselelere, özellikle de Emevîleri ilgilendiren hususlara yakınlık gösterdiği gözlemlenmektedir. Bunun sonucunda, methiyeler yazarak övmeye başladığı Mu‘âviye’nin oğlu Yezîd (ö.64/684)’in yakın dostlarından biri haline gelmiş, onun himayesine girmiş ve katında sağlam bir konuma sahip olmuştur. Prensin yanı sıra, Ziyâd b. Ebîh (ö.53/673) ve el-Haccâc b. Yûsuf es-Sekafî (ö.95/714) gibi Emevî Devletinde ileri gelen diğer devlet adamlarıyla da yakın ilişkiler kurmuştur[1].
Emevî sanatı[değiştir | kaynağı değiştir]
Emevî sanatı, özellikle mimarlık alanında gelişmişti. Emevî döneminden günümüze pek çok cami, saray, kale gibi yapılar kalmıştır. Emevî sanatı; Yunan, Bizans, İran’daki Sasani sanatından etkilenmiştir.
I. Velid döneminde (705-715) Şam'da yaptırılan Emevîye Camisi (ya da Ümeyye Camisi), Emevî mimarlığının karakteristik özelliklerini taşır. Dikdörtgen planlı cami, eski bir Roma tapınağının temeli üzerinde yükselir. Yapı, dört büyük ayağın taşıdığı dört kemere oturtulan bir kubbeyle örtülüdür. Caminin kare planlı üç minaresi vardır. Avlusunu üç yandan iki katlı revaklarla çevrilidir. Emevîye Camisi, günümüze pek az örneği kalan zengin mozaik bezemeleriyle de dikkati çeker. Bu bezemelerde Yunan ve Bizans etkileri açıkça görülür. Kudüs'te sekiz köşeli Kubbetü's-Sahra da (ya da Ömer Camisi) Emevî mimarisinin önemli bir örneğidir. Emevîlere karşı ayaklanan Abdullah bin Zübeyr Mekke'yi ele geçirince, Halife Abdülmelik Muhammed'in namaz kılmış olduğu yerde, Müslümanların hac ödevini yerine getirmeleri için bu camiyi yaptırmıştır. Gene Abdülmelik döneminde Kudüs'te yapılan Mescid-i Aksa büyüklüğüyle dikkat çeker.
Emevîlerin Suriye çöllerinde yaptırdıkları saray, köşk, kale gibi yapılardan günümüze çok azı ulaşmıştır. Lût Gölü'nün kuzey ucundaki Kuseyr Amra Köşkü, çevresi geniş surla çevrili bir alandadır ve salon ile hamamdan oluşur. Salonun duvarlarının Emevîlerin askeri zaferlerini betimleyen resimlerle kaplı olması dikkat çekicidir. Bu resimlerde de Yunan ve İran etkisi görülür. Emevî sanatının bir özelliği de, duvar yüzeylerini hiç boş yer bırakmaksızın bezemekti. Şam'ın 200 km güneyinde kurulmuş tipik bir çöl sarayı olan Mşatta Sarayı, kulelerle güçlendirilmiş bir surun ortasında yer alır. Mşatta Sarayı’nın içinde de Yunan ve İran etkisi taşıyan zengin bezemeler vardır.
Ürdün'de 11. Emevî Halifesi Velid bin Yezid tarafından yaptırılan Kuseyr Amra'da bir fresk
Emevîlerden kalan bir başka yapı biçimi de bir tür han olan ribat idi. Bir surla çevrili olan ribatlarda odalar, ambar, ahır, sarnıç ve gözcü kuleleri bulunuyordu. Uzun yolculuklar sırasında konaklamak için kullanılan ribat, aynı zamanda küçük birer askeri üstü.
Emevî halifeleri[değiştir | kaynağı değiştir]
Hükümdarlar
Saltanat Dönemi
Şam'da hüküm süren Emevî Halifeleri
I. Muaviye bin Ebu Süfyan 661 – 680
I. Yezid bin Muaviye 680 – 683
II. Muaviye bin Yezid 683 – 684
I. Mervan bin el-Ḥakem 684 – 685
Abdülmelik bin Mervan 685 – 705
I. Velid bin Abdülmelik 705 – 715
Süleyman bin Abdülmelik 715 – 718
Ömer bin Abdülaziz 717 – 720
II. Yezid bin Abdülmelik 720 – 724
Hişam bin Abdülmelik 724 – 743
II. Velid bin II. Yezid 743 – 744
III. Yezid bin Velid 744
İbrahim bin Velid 744
II. Mervan 744 – 750
Kurtuba Emirleri
I. Abdurrahman 756 – 788
I. Hişam 788 – 796
I. el-Hakem 796 – 822
II. Abdurrahman 822 – 852
I. Muhammet 852 – 886
el-Mündir 886 – 888
Abdullah bin Muhammet 888 – 912
III. Abdurrahman 912 – 929
Kurtuba Halifeleri
III. Abdurrahman, halife unvanını aldı 929 – 961
II. el-Hakem 961 – 976
II. Hişam 976 – 1008
II. Muhammet 1008 – 1009
II. Süleyman 1009 – 1010
II. Hişam, tekrar 1010 – 1012
II. Süleyman, tekrar 1012 – 1017
IV. Abdurrahman 1021 – 1022
V. Abdurrahman 1022 – 1023
III. Muhammet 1023 – 1024
III. Hişam 1027 – 1031
Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]
Emevî Hâlifeliği
Endülüs Emevî Devleti
Emevî halifeler listesi
Mevâlî
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
^ Ayyıldız, Esat. "El-Ahtal'ın Emevilere Methiyeleri." DTCF Dergisi, 57.2 (2017), s.939.[1] 2 Haziran 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Bu madde kısmen İngilizce Wikipedia Umayyad Caliphate maddesi kaynaklıdır: [2] 16 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) (Erişim tarihi: 30.8.2009)
Bu madde kısmen Fransızca Wikipedia Omeyyades maddesi kaynaklıdır: [3] 2 Şubat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Fransızca) (Erişim tarihi: 30.8.2009)
Konuyla ilgili yayınlar[değiştir | kaynağı değiştir]
Demircan, Adnan (2015), Emeviler, İstanbul: Beyan Yayıncılık ISBN 9789754736250
Aycan, İrfan ve Sarıçam, İbrahim (2002) Emeviler Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları ISBN 9789753891042
Sırma, İhsan Süreyya (1995) Hilafetten Saltanata Emeviler Dönemi, İstanbul: Beyan Yayıncılık ISBN 2880000035060
Bartold, W. (çev. Fuat Koprülü) (1939), İslam Medeniyeti Tarihi, Ankara.
Hitti, Philip H. (çev. Salih Tuğ) (1986), Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi (IV Cilt), İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
Lewis, Bernard (çev. H.D.Yıldız) (1969, son bas.: 2009), Tarihte Araplar, İstanbul: Ağaç Kitabevi. ISBN 9756628499
Zeydan, Corci (çev. Z. Meganiz) (1328/19..), İslam Medeniyeti Tarihi (IV Cilt), İstanbul (Osmanlıca)
Muhammad ibn Jarir al-Tabari (ed. Ehsan Yar-Shater çev. David Stephan Powers) (1989-2007), The History of al-Ţabarī 40 Cilt, Albany: State University of New York Press ISBN 0-88706-563-5 (Cilt 24) (İngilizce)
Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Emevîler ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
Üçok, Bahriye (1968), İslam Tarihi: Emevîler ve Abbasiler Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakultesi Yayınları Online:[4]23 Ağustos 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Wellhausen, Julius (çev. Fikret Işıltan) (1963) Arap Devleti ve Sukutu, Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları No:XLII, Online:[5]23 Ağustos 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Yiğit, İsmail, "Emeviler (Siyasî Tarih, Medeniyet Tarihi) " (1995) Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt:11 Sayfa:87-104 İstanbul:TDV Yayınları. Online:[6] 26 Nisan 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Beksaç, A. Engin, "Emeviler (Medeniyet Tarihi, Sanat) " (1995) Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt:11 Sayfa:104-108 İstanbul:TDV Yayınları. Online:[7] 1 Temmuz 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
(İngilizce)Muir, William (1891), The Caliphate, Its Rise, Decline and Fall: Bölüm: XXXI-LIX [8][ölü/kırık bağlantı]
g
t
d
Suudi Arabistan konuları
Tarih
İslam öncesi Arabistan • Erken İslam Devleti • Dört Halife • Emevî Devleti • Abbâsî Halifeliği • Osmanlı Arabistanı • Diriye Emirliği • Necid Emirliği • Suudi Arabistan'ın birleşmesi
Coğrafya
Şehirler • İklim • Bölgeler • İller
Siyaset
Bağış Konseyi • Bakanlar Meclisi • Danışma Meclisi • İki kutsal caminin hizmetkârı • Dış ilişkiler • Kral • Gizli polis • Millî Güvenlik Konseyi • Nükleer programı • Başbakan
Hukuk
Temel Kanun • İdam cezası • Din özgürlüğü • İnsan hakları (Kadın • LGBT • Tecavüz) • Mutevin (Dini polis) • Pasaport
Silahlı Kuvvetler
Hava Savunması • Hava Kuvvetleri • Kara Kuvvetleri • İstihbarat Genel Başkanlığı • Askeri rütbeler • Ulusal Muhafızlar • Donanma
Ekonomi
Enerji (Petrol rezervleri • Petrol endüstrisi tarihi) • Menkul Kıymetler Borsası • OPEC • Para Ajansı • Riyal (para birimi) • Sulama • Şirketler • Tarım • Telekomünikasyon • Turizm • Ulaşım • Yabancı işçiler
Toplum
Demografi • Din • Eğitim (Üniversiteler) • Fuhuş • İnsan ticareti • Obezite • Sağlık sistemi • Sansür • Su temini ve temizliği • Suç • Terörizm (IŞİD'e yanıtı)
Kültür
Dil • İslam • Medya (Televizyon) • Mutfak • Müzik • Resmî tatiller • Sanat • Sinema • Spor
Semboller
Arma • Bayrak • Slogan • Ulusal marş
Otorite kontrolü
LCCN: sh85094675
TDVİA: emeviler
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Emevîler&oldid=26198609" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Emevîler Halifeliği
Suudi Arabistan tarihi
Endülüs
Akdeniz tarihi
Orta Çağ'da Azerbaycan
Gizli kategoriler:
Webarşiv şablonu wayback bağlantıları
Bilgi alt kutulu maddeler
Tanımlanmamış parametreler içeren ülke bilgi kutusu kullanan sayfalar
Kaynaksız anlatımlar içeren maddeler
Ölü dış bağlantıları olan maddeler
LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
TDVİA tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
ISBN sihirli bağlantısını kullanan sayfalar
Sayfa en son 16.24, 17 Eylül 2021 tarihinde değiştirildi.
Metin Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı altındadır; ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.