Canlılar yaşadıkları ortamlara göre değişik adaptasyonlara sahiptir. Örneğin, çöl farelerinde sulak bölgede yaşayan akrabalarına oranla henle kıvrımı çok daha uzundur. Bu da süzülen sıvının tekrar kana geri emilimini sağlayan bir adaptasyondur. Bu adaptasyonların en belirgin olanları tatlı su ve tuzlu su balıklarında görülebilmektedir. Boşaltım sistemi açısından tatlı ve tuzlu su balıklarında belirgin adaptasyonlar ortaya çıkmıştır.
Tatlı Su Balıklarında Su ve Tuz Dengesi
Tatlı su balıklarının vücutlarının tuz derişimi çevrelerine göre daha yüksek olduğu için vücutlarına osmozla sürekli su girer. Bunlarda vücuttan suyun atılması çok iyi gelişmiş glomeruluslarıyla suyun süzülmesi şeklinde gerçekleşir. Vücutlarındaki tuzun fazla olması tuzun difüzyonla vücudun dışına çıkmasına neden olur. Tuz ihtiyacı aktif taşıma ile solungaçlar aracılığıyla sağlanır. Ayrıca vücutlarının pulla kaplı olması da hem su girişini hem de tuz çıkışını azaltır. Tatlı su balıkları genellikle su içmez ve az yoğun idrar çıkarır.
Yani özetle tatlı su balıkları aktif taşımayla su alır ve bol miktarda su atarak dengelerini korurlar.
Tuzlu Su Balıklarında Su ve Tuz Dengesi
Denizel ortamda yaşayan balıkların vücut sıvıları deniz suyuna göre daha az yoğun olduğu için vücutları su kaybetme ve fazla tuz alma ile karşı karşıyadır. Bu balıkların solungaçlarından azotlu atık maddeler amonyak şeklinde uzaklaştırılır. Böylece vücut fazla su kaybetmekten kurtulur. Denizdeki tuzun difüzyonla vücuda girişi yine tuzun solungaçlarla dışarı atılmasıyla dengelenir. Tuzlu su balıklarının glomerulusları fazla gelişmediğinden süzülmeyle su kaybı en aza indirilmiş olur. Yine bu canlılarda pulların varlığı vücudun su kaybını ve vücuda tuz girişini engelleyen bir adaptasyondur. Tuzlu su balıkları çok su içer ve yoğun idrar çıkarır.
Tuzlu su balıklarında su sıkıntısı yaşanmaktadır. Bu nedenle idrarları çok yoğundur. Denizde yaşamını sürdüren bir canlının yoğun idrar çıkarması biraz garip gelebilir. Ancak deniz suyundaki tuz balıkların vücudundan daha fazla olduğu için bu su vücutlarında rahatlıkla kullanılamaz. Bu nedenle az idrarla daha çok artık madde atmak esastır.
İdrar yoğunluğu, besin artıklarının vücuttan uzaklaştırma şekli, suyun geri emilimi, aktif taşıma ve difüzyon dengesi açısından tatlu su ve deniz suyu balıklarının kıyaslanması önemlidir.