Ermenistan, 12 Temmuz 2020’de sınırın Tovuz bölgesinde Azerbaycan mevzilerine top atışlarıyla saldırı girişiminde bulunmuş, Azerbaycan ordusunun karşılık vermesiyle ağır kayıp vererek geri çekilmişti.
Çatışmada Azerbaycan ordusundan biri üsteğmen dört asker şehit olmuş, dört asker yaralanmıştı.
Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki gerginlik sürerken 1 Ağustos tarihinde TSK ile Azerbaycan ordusu dev bir tatbikat başlattı.
On gün sürecek olan tatbikatta Türk ve Azerbaycan ordusuna bağlı topçu birlikleri, zırhlı araçlar, obüsler, helikopterler, İHA ve SİHA'lar kullanıldı. Aslında yapılan bu dev tatbikat, bir nevi başlayacak olan savaşa hazırlıktı.
Yaz boyunca Ermenistan'ın sınırda tacizleri devam etti. Son olarak 21 Eylül tarihinde yine Tovuz bölgesine saldıran Ermenistan, bir Azerbaycan askerini şehit etti. Azerbaycan Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada da Ermenilere ait bir İHA düşürüldüğü belirtildi.
Ermenistan'ın Tovuz bölgesine saldırmasının en büyük nedeni ise; Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı güzergahının buradan geçmesiydi.
Ermenistan için ‘sonun başlangıcı’ diyebileceğimiz saldırı ise 27 Eylül sabahı Azerbaycan'ın Terter-Ağdam hattına yaptığı alçak saldırıydı.
Azerbaycan ordusu 25 Eylül'de Ermenistan'ın bu şekilde saldırı yapacağına diar istihbarat aldığı için saldırıya hızlı karşılık verdi ve işgal altındaki Fuzuli hattından saldırıya geçerek bazı köyleri kontrol altına aldı.
KARABAĞ OPERASYONU
Azerbaycan Ordusu 27 Eylül sabah saat 6'da Ermenistan'ın saldırısına karşılık vermek ve Karabağ'ı işgalden kurtarmak amacıyla cephenin güney tarafından (Fuzuli-Cebrail rayonu hattından) taaruza geçerek ilk aşamada 5 köyü kontrol altına aldı.
Ancak Azerbaycan ordusunda ilk günlerde sıkıntı yaşandı. Bazı köyler alındı ama kayıpta fazlaydı. Bu durum böyle gidemezdi ve öyle de oldu...
İlk günlerde tecrübe eksikliği nedeniyle verilen kayıplardan sonra Azerbaycan ordusu hızlı toplandı ve Cebrail tarafından tekrar saldırı başlattı.
Hatta aynı günlerde kuzeyde Murovdağı alınırken, kuzeydoğuda ise Taliş ve Madagiz köyleri kontrol altına alındı. Cebrail tarafından hızlı ilerleyen Azerbaycan, 4 Ekim tarihinde tam 27 yıl sonra Cebrail rayonunu kontrol altına almayı başardı.
9 Ekim tarihinde ise Fuzuli ile Cebrail arasında kalan ve önemli mevkiide yer alan Hadrut kontrol altına alındı.
10 Ekimde Ermenistan ile Azerbaycan arasında insani ateşkes yapılması ile cephede kısa süreli de olsa kara harekatı durmuştu ancak ateşkesi ihlal eden Ermenilere cevabı tepeden TB-2'ler veriyordu.
Ermenistan'ın güney cephesi çökmek üzereydi, Azerbaycan ordusu hem Fuzuli kentine doğru ilerliyor hem de İran sınırı boyunca yayılmaya başlamıştı. Hadrut'tan sonra hızlı ilerleyen ordu 17 Ekim'de işgal altındaki bir diğer rayon olan Fuzuli'yi kontrol altına aldı.
18 Ekim'de İran sınırındaki Hudaferin köprüsü ve köyü, 20 Ekim'de ise Zengilan kenti kontrol altına alındı.
Ermenistan kaçıyordu... Azerbaycan ordusu, Fuzuli-Cebrail ve Zengilan boyunca ilerlemeye devam ediyordu. Güney cephesi çöken Ermenistan kuzeye doğru çekiliyordu.
25 Ekim'de ise işgal altındaki bir diğer rayon olan Kubatlı kontrol altına alındı.
Savaşın başlamasının üzerinden 1 ay geçmişti. Azerbaycan ordusu dört kenti ve çok sayıda köyü kontrol altına almış, tüm İran sınırını işgalcilerden temizlemişti.
İran'da bu dönemde rahat durmuyordu, bir yandan sınıra askeri sevkiyat yaparken diğer yandan ise çelişkili açıklamalar ile tarafını belli etmiyordu.
Paşinyan'ın ise görüşmediği devlet başkanı kalmamıştı. Putin'i her gün arayan Paşinyan; savaşın bitmesi için herkese yalvarıyordu. Azerbaycan ordusu ise sahada Ermenileri ‘iti kovar gibi’ kovuyordu.
Cephenin tüm alanlarında eş zamanlı ilerleyen Azerbaycan ordusu ise Laçin rayonu sınırlarına dayanmıştı. 31 Ekim-1 Kasım tarihlerinde Azerbaycan ordusu Şuşa kentinin 5 km yakınına kadar gelmişti.
Ermeniler artık savaşı enselerinde hissetmeye başlamıştı, korktukları şey artık diplerindeydi.
Dağlık ve engebeli olan Şuşa hattı ilerlemesi zor bir bölgeydi. Azerbaycan ordusu bu cephede günlerce yoğun çatışmalara girdi. Hava şartlarının da etkisiyle SİHA'lar da sık kullanılamıyordu ancak ilerleme durmamıştı.
Cephenin her alanında büyük bir çöküntü yaşayan Ermeniler, artık kadın-çocuk-yaşlı kim varsa ölüme gönderiyordu.
Yaşanan kanlı çarpışmalar sonucunda sözde başkent Hankendi'nin 3 km güneyindeki Şuşa kenti 8 Kasım'da kontrol altına alındı.
Yazıya başlarken Ermenistan için ‘sonun başlangıcı’ demiştim; evet öyle de oldu. 30 yıldır hukuksuz olarak işgal ettiği alanların %40’ı kırk günde tekrar Azerbaycan ordusunun eline geçmişti... Hem de ağır yenilgi ile.
Ermenistan ordusunun neredeyse direnecek ne gücü; ne de ekipmanı kalmıştı. Yaklaşık 3 milyar dolarlık askeri zarara uğrayan Ermenistan, işgalin bedelini az da olsa ödemişti.
9 Kasım gecesi ise Ermenistan Başbakanı bu acı yenilgiyi kabul etti ve teslim oldu.
Putin-Paşinyan-Aliyev arasında 10 Kasım'dan itibaren yürürlüğe girecek olan ateşkes anlaşması imzalandı.
Detaylara pek girmeyeceğim, çünkü detayları bize sahada olacak olan olaylar verecek. Ancak gerçek olan şu ki; Azerbaycan Ordusu, planladığı alanları aldı. Bazen savaşı bir yerde bitirmek gerekir, devam etmek daha kötü şeylere yol açabilir, bugün de o oldu, savaş bitti.
SİHA'lar
Yaklaşık 1.5 ay süren bu savaşın en büyük silahı SİHA'lardı. Buna değinmsek olmazdı. Rusya ile SİHA'ların büyük bir bağı var, artık bu kesinleşti. Her yerde en büyük düşman Rusya'nın araçları hedef haline geliyor.
Suriye'de sadece 1 haftada Rejim ordusunu bozguna uğrattı. Rejim, İdlib'i almak üzere operasyon başlatırken durmak zorunda kalmıştı, burada ana faktör SİHA.
Libya'da Trablus düşmek üzereyken yine işin içine SİHA'lar girince işin seyri değişti. Mart ayında Trablus sokaklarına kadar gelen Hafter, Haziran ayında Sirte kentine kadar geri çekilmişti.
Karabağ'da SİHA'lar başroldeydi.
Hiç şüphesiz TB2'lerin:
- 119 ZMA (90x T-72)
- 132 Obüs-Top sistemi
- 61 ÇNRA
- 15 HSS
- 9 radar/jammer
- 143 Kamyon
- Sayısız piyade (+Hedef tespiti) İmha etmesi olmasa, Azerbaycan'ın bu savaştan böyle büyük bir zaferle çıkmasından bahsedilemezdi. (Tw: Oryx)
SONUÇ
Ermenistan'ın yıllardır bitmek bilmeyen hırsı ve saldırıları kendilerine pahalıya mal oldu.
Azerbaycan Ordusu, TSK ile tatbikata başlarken bu günlere hazırlık yapmıştı, Ermeni tarafının hırsı gözlerini kör ettiği için bunu bile görmemişti, onların işi ancak sivil vurmaktı..
Yine sivilleri katletmeye çalıştıkları bir gece kabusa uyandılar, evet onlar için adeta kabus, hem de 44 gün sürecek olan bir kabus...