Arslantepe Höyüğü[not 1] veya Melid, Malatya'nın 7 km. kuzeydoğusunda yer alan bir arkeolojik yerleşimdir. Türkiye’deki en büyük höyüklerden biridir.[1] Höyük, Fırat üzerindeki Karakaya Baraj Gölü’nün batısındadır. Otuz metre yükseklikteki höyük MÖ 5 bin yıllarından MS 11. yüzyıla kadar iskan edilmiştir. Bölge MS 5. ve 6. yüzyıllarda bir Roma köyü olarak, daha sonra da Bizans nekropolü olarak kullanılmıştır.[2] Yerleşim alanı 200 x 120 metre boyutlarındadır.[3]
26 Temmuz 2021 tarihinde UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmiştir.[4]
İçindekiler
1 Kazılar
2 Bulgular
3 Tarih
4 Galeri
5 Notlar
6 Kaynakça
7 Dış bağlantılar
Kazılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Bölgedeki kazılar Louis Delaporte başkanlığında bir Fransız ekip tarafından 1932 yılında başladı [1][5][6][7] ve özellikle Geç Hitit devri tabakalarında gerçekleştirildi. Kazı çalışmaları, Hitit İmparatorluğu'nun çöküşü ardından bölgede kurulan krallıklardan birinin başkentine ulaşmayı hedefliyordu. Daha sonra birkaç derin sondaj açılmışsa da esas düzenli kazılara 1961 yılında Roma La Sapienza Üniversitesi’nden bir grup tarafından başlandı. 1970'li yıllara kadar kazılar Alba Palmieri başkanlığında yürütüldü.[8][9] Günümüzde devam eden kazılar, Marcella Frangipane tarafından koordine edilmektedir.[10]
Kazılarda bulunan iki aslan ve bir kral heykeli Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergilenmektedir.
Bulgular[değiştir | kaynağı değiştir]
Arslantepe'den silindirik mühür.
Kazılarda MÖ 3600-3700 yılına ait olduğu düşünülen yirminin üzeri mezar ile altı ev kalıntısı ve küp içerisinde iki çocuk iskeleti,[11][12] MÖ 3600-3500 yıllarından bir tapınak, MÖ 3300-3000 yıllarından bir saray, çok sayıda mühür ve ustalıkla yapılmış madeni eşyalar bulunmuştur. Tüm bu buluntular o tarihlerde yerleşimin, aristokratik siyasi, dini ve kültürel bir merkez olduğunu göstermektedir.[2] Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergilenen eserler dışındaki buluntular Arslantepe Açık Hava Müzesi’nde sergilenmektedir.[13] Mühürler, yerleşimin bir ticari merkez olduğunu göstermesi açısından dikkat çekicidir.[14]
Arslantepe Harabeleri duvar resimleri.
Yerleşim, iskan edildiği süre boyunca su kaynakları bol fakat Fırat taşkın sahasının dışında kalmaktaydı. Bu sayede tarım için çok uygun topraklara sahip olan yerleşim, yerel bir hakim sınıf tarafından yönetilmekteydi. Bu hakim sınıf hem politik, hem ekonomik hem de dini erki elinde tutuyordu.[2] Bu haliyle Anadolu’daki ilk şehir devleti olma özelliği taşımaktadır.[1]
MÖ 4. bin yılın sonlarında kerpiç anıtsal yapıların yer aldığı geniş bir kentsel alan höyüğün güney batı yamacına yayılmıştır. Bu anıtsal yapılarda çok sayıda mühür bulunması bu yapı kompleksinin yönetsel bir merkez olduğunu göstermektedir. Mühürler muhtemelen çeşitli malların depolanması ve nakliyesi sırasında kullanılmaktaydı ve yapı kompleksi bu haliyle bir saray ekonomisi merkezi olarak görülmektedir.[2]
Kral Tarhunza'nın[not 2] anıtsal heykeli, Malatya Müzesi.
Saray kompleksinde ayrıca arsenikli bakır alaşımlı, gümüş kakmalı kesici-delici silahlar bulunmuştur. Sarayın yakınında bulunan ve MÖ 2.900 olarak tarihlenen mezarın bir kral mezarı olduğu düşünülmektedir. Mezarda değerli ölü hediyeleri bulunmuş olup ayrıca mezarı kapatan taş kapak üzerinde kurban edilmiş dört genç insan cesedi bulunmuştur.[2]
Geç Uruk Dönemi (MÖ 3.400-3.200 ardından yerleşimde geniş çapta yangınlar olduğu anlaşılmaktadır. Bunun ardından, farklı kültürden halkların yerleştiği kentte Doğu Anadolu-Transkafkasya kültürel etkileri hakim olmuştur. Arkeolojik çalışmalarda elde edilen çanak-çömlekler ve yerleşim düzeni bunu göstermektedir. Yeni yerleşimcilerin büyük olasılıkla yarı göçebe küçük topluluklar olduğu düşünülmektedir.
Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]
MÖ 2.700.-2.500 yıllarında kent, Suriye-Mezopotamya kültüründen koparak özgün bir kültürel yapı geliştirmiştir. MÖ 2 binden itibaren kent, genişleyen Hitit İmparatorluğu’nun etki alanına girmiştir.[2] Hitit Kralı I. Şuppiluliuma'nın[not 3] Mittani başkenti Washukanni'ye düzenlediği seferde üs olarak kullanılmıştır. Hitit İmparatorluğu'nun çöküşünün ardından kurulan Geç Hitit krallıklarından biri olan Kammanu başkenti olmuştur. Bu tarihlerde, Asur belgelerinde kentin adı Melid olarak geçmektedir. Kenti başkent olarak alan krallık ise Kammanu ya da Melid Krallığı olarak bilinirdi.[15] [16]
Asur İmparatorluğu hükümdarı I. Tiglat-Pileser'in[not 4] saldırısı sonunda bu devlete haraç ödemek zorunda kalan bölge, II. Sargon[not 5] tarafından ele geçirilip yağmalandığı MÖ 712 yılında dek varlığını ve zenginliğin korumayı başarmıştır.[17] Bu tarihten MS 5. yüzyıla kadar ise iskan edilmemiştir.[1]
2014'te Dünya Mirası Geçici Listesi'ne eklenen Arslantepe, 26 Temmuz 2021 tarihinde, 44. Dünya Miras Komitesi toplantısında alınan kararla UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edildi.[18][19]
Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]
Arslantepe Höyüğü girişinde taş kabartmalar.
Orduzu Arslantepe Harabeleri girişinde.Neo Hitit döneminden (MÖ 1180-700) Hitit aslanı
Arslantepe Höyüğü girişinde taş kabartmalar (Hitit dönemi)
Arslantepe'den çeşitli mühürler. Bu mühürler, dünyanın ilk idari sürecinin bir parçasıdır.
Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]
^ Hitit dili'nde Malidiya (Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie, ya da Midduwa http://books.google.com.tr/books?id=XROpWC99BD0C&pg=PA101&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false, Akadca Meliddu John D. Hawkins, Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions. Vol. 1: Inscriptions of the Iron Age Walter de Gruyter, 2000- Urartu dili Melitea)
^ Hurri gök ve fırtına tanrısı Tarhunzas ya da Tarhunta ile karıştırılmamalıdır.
^ hükümdarlık yılları MÖ 1.344-1.322
^ hükümdarlık yılları MÖ 1.115-10.77
^ hükümdarlık yılları MÖ 722-705
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
Özel
^ a b c d anadoluuygarliklari.com
^ a b c d e f Hüseyin Şahin, Aslantepe 24 Ocak 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
^ TAY Projesi
^ "Arslantepe Höyüğü UNESCO Dünya Miras Listesi'nde". birgun.net. 26 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2021.
^ Louis De Laporte, Malatya. La Ville et le Pays de Malatya, Review Hittites et Asian, vol. 2, no. 12, Sh.: 119-254
^ Louis De Laporte, Malatya - Céramique du Hittite Recent, Review Hittites et Asian, vol. 2, no. 15, Sh.: 257-285, 1934
^ Louis De Laporte, La Troisième Campagne de Fouille è Malatya, Review Hittites et Asian, vol. 5, no. 34, Sh.: 43-56, 1939
^ A. Palmieri, Excavations at Arslantepe (Malatya), Anatolian Studies, vol. 31, Sh.: 101-119, 1981
^ Alba Palmieri, "Arslantepe Excavations,1982," Kazi Sonuçlari Toplantisi, vol. 5, Sh.: 97-101, 1983
^ Charles Allen Burney, Historical dictionary of the Hittites
^ "Arslantepe Höyüğü'nde MÖ 3600 yılından kalma 2 çocuk iskeleti bulundu". T24. İHA. 28 Eylül 2021. Erişim tarihi: 28 Eylül 2021.
^ "Over 20 graves, house ruins found in Arslantepe Mound". Hürriyet Daily News. Anadolu Agency. 5 Eylül 2021. |erişim-tarihi= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım)
^ "malatyakulturizm.gov". 16 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2012.
^ "Malatya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü". 23 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2012.
^ “En Eski Çağlardan Bizans Dönemine Kadar Malatya Tarihi” sh.: 179
^ “Geç Hitit Devletleri”
^ J. D. Hawkins, Assyrians and Hittites, Iraq vol. 36, no. 1/2, Sh.: 67-83, 1974
^ "Archaeological Site of Arslantepe" (İngilizce). UNESCO. 17 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2021.
^ "Arslantepe Mound" (İngilizce). UNESCO. 26 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2021.
Genel
Burney, C. 1993 Arslantepe as a gateway to the highland: a note on periods VI A-VI D. In: M. Frangipane, H. Hauptmann, M. Liverani, P. Matthiae & M. Mellink (eds.), Between the Rivers and over the Mountains, Archaeologica Anatolica et Mesopotamica Alba Palmieri dedicata, Rom, 311-317.
Frangipane, M. & Palmieri, A. 1987. Urbanisation in Perimesopotamian areas, the case of Eastern Anatolia. In: L. Manzanilla (ed.), Studies in the Neolithic and Urban revolutions, BAR Internat. Series 349, 295-318, Oxford.
Alba Palmieri, Sertok, K. & Chernykh, E. 1993 From Arslantepe metalwork to arsenical copper technology in Eastern Anatolia. In: M. Frangipane, H. Hauptmann, M. Liverani, P. Matthiae & M. Mellink (Hrsg.), Between the Rivers and over the Mountains, Archaeologica Anatolica et Mesopotamica Alba Palmieri Dedicata, Rom, 573-599.
Alba Palmieri 1981. Excavations at Arslantepe (Malatya). Anatolian Studies 31, 101–119, XIII–XVI.
Alba Palmieri 1984. Excavations at Arslantepe, 1983. VI. Kazı Sonuçlari Toplantisi, 71–78. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Alba Palmieri 1985. Eastern Anatolia and early Mesopotamian urbanization: Remarks on changing relations. In: M. Liverani, Alba Palmieri and R. Peroni (Hrsg.), Studi di Paletnologia in Onore di Salvatore M. Puglisi. Roma: Universida di Roma La Sapienza, 191–213
Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Aslantepe
TAY Projesi
fotoğraflar
Harita
Arslantepe Web Sitesi
g
t
d
Türkiye'deki antik kentler
Akdeniz
Afrodisias
Akalissus
Alalah
Anavarza
Antakya
Antigonia
Antiokheia
Ariassos
Arsinoe
Arikanda
Aspendos
Bab el-Hava Sınır Kapısı
Comona
Çukurova Antakyası
Korykos (Kızkalesi)
Cyrrhus
Dalisandus
Domuztepe
Elaiussa Sebaste
Epiphania
Etenna
Faselis
Germanicia
Gözlükule Höyüğü
Hacılar Höyük
Hemaksia
Irenopolis
İssos
Kandyba
Kanlıdivane
Anchiale
Karatepe
Kelenderis
Kibyra
Kilikya Antakyası
Kremna
Ksanthos
Lamotis Antakyası
Magarsa
Mallus
Mamure Kalesi
Mezgitkale
Misis
Mira (antik kent)
Myriandos
Olba
Patara
Perge
Pisidya Antakyası
Rhosus
Sagalassos
Seleukia
Seleucia Pieria
Seleucia Sidera
Selge
Side
Sillyon
Soli
Sozopolis
Tell Tayinat Höyüğü
Termessos
Tlos
Uzuncaburç
Yumuktepe
Doğu Anadolu
Altıntepe
Ani
Arsamosata
Arslantepe Höyüğü
Cafer Höyük
Harput
Sugunia
Tuşpa
Ege
Adramytteion
Aigai
Aizanoi
Akmonya
Alabanda
Alinda
Allianoi
Amorium
Amos
Amyzon
Antiokheia
Apameia Kibotos
Afrodisias
Apollonia in Mysia
Apollonis
Atarneus
Bargylia
Beycesultan
Caloe
Caryanda
Celaenae
Ceramus
Didyma
Docimium
Efes
Erythrae
Euromos
Fokaia
Gambrion
Gryneion
Halikarnas
Hierapolis
Iasos
Karmylassos
Kaunos
Klazomenai
Knidos
Kolofon
Kolossai
Kyme
Labranda
Laodikeia
Latmus
Lebedos
Limantepe
Magnesia ad Maeandrum
Magnesia ad Sipylum
Menderes Antakyası
Metropolis
Milet
Myndos
Myrina
Myus
Notion
Nysa
Oinoanda
Pepuza
Pergamon
Perperene
Pinara
Pitane
Priene
Pygela
Sardis
Sigeion
Smirni
Stratonikeia (Karya)
Stratonikeia (Muğla)Stratonikeia (Lidya)
Temnos
Teos
Thiatira
Tralleis
Tymion
Güneydoğu Anadolu
Taurum Antakyası
Apamea, Fırat
Coba Höyük
Çayönü
Dara
Edessa
Göbeklitepe
Harran
Karkamış
Kuşşara
Nevali Çori
Mezopotamya Antakyası
Samosata
Sareisa
Seleukia, Zeugma
Sultantepe
Tille
Zeugma
Zincirli Höyük
Ziyaret Tepe Höyüğü
İç Anadolu
Alişar Höyüğü
Binbirkilise
Büklükale Höyüğü
Çatalhöyük
Derbe
Faustinopolis
Gordion
Heraclea Cybistra
İrenopolis
Kaman Kalehöyük
Kerkenes
Kültepe (Kaniş)
Laodicea Combusta
Mokissos
Nyssa
Pessinus
Purushanda
Şarhöyük
Tavium
Tuvana
Karadeniz
Alacahöyük* Euchaita
Hattuşaş
Herakleia Pontiki
Hüseyindede Tepe
Ibora
Karussa
Komana Pontika
Laodikeia
Maşat Höyük
Nerik
Nicopolis
Pompeiopolis
Salatiwara
Samuha
Sapinuwa
Tripolis
Yazılıkaya
Zaliches
Marmara
Aegospotami
Alexandria Troas
Apamea Myrlea
Apollonia
Apros
Assos
Cebrene
Chalcedon
Cius
Drusipara
Germanicopolis
Kardiya
Kyzikos
Lysimachia
Miletepolis
Nikomedia
Orestias
Sestos
Skepsis
Troya
g
t
d
Türkiye'deki Dünya Mirasları
Akdeniz
Ksanthos-Letoon
Doğu Anadolu
Ani Antik Kenti
Arslantepe Höyüğü
Ege
Afrodisias
Efes
Hierapolis-Pamukkale
Pergamon Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı
Güneydoğu Anadolu
Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzaj Alanı
Göbeklitepe
Nemrut Dağı
İç Anadolu
Çatalhöyük Neolitik Kenti
Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası
Göreme Millî Parkı ve Kapadokya
Karadeniz
Hattuşaş: Hitit Başkenti
Safranbolu Şehri
Marmara
Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu
İstanbul'un Tarihî Alanları
Selimiye Camii ve Külliyesi
Troya Antik Kenti
Otorite kontrolü
GND: 4570586-0
VIAF: 247832101
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Melid&oldid=26329634" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Türkiye'deki höyükler
Malatya ilindeki arkeolojik sitler
Türkiye'deki Dünya Mirasları
Battalgazi
Gizli kategoriler:
Webarşiv şablonu wayback bağlantıları
URL adresi olmayan erişimtarihli kaynak kullanan sayfalar
KB1 İngilizce kaynakları (en)
Bilgi alt kutulu maddeler
Hiçbir veri sırasıyla bilgi kutusu şablonlarını kullanan maddeler
GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
VIAF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
Sayfa en son 13.36, 14 Ekim 2021 tarihinde değiştirildi.
Metin Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı altındadır; ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.