Son Eklenenler | Yazarlar | Sıkça Sorulanlar | Yaratıcı Yazarlık Platformu (YENİ!) | Katılım | Üye Girişi
Tüm İzEdebiyat'taŞiirdeÖyküdeRomandaDenemedeEleştirideİncelemedeBilimseldeYazarlardaBenzer/Etki
İzEdebiyat > Deneme > Yazarlar ve Şairler > Yûşa Irmak
20 Ekim 2021
Deneme Ustası Evliya Çelebi
Yûşa Irmak
Şu fani dünyaya ısmarlama bir insan olarak gelen Evliya Çelebi'nin daha ana rahmine düşmeden ne olacağı hakkında meydana gelen hadiselere baktığımızda böyle bir insan olacağını hemen sezebiliriz aslında..
Şu fani dünyaya ısmarlama bir insan olarak gelen Evliya Çelebi'nin daha ana rahmine düşmeden ne olacağı hakkında meydana gelen hadiselere baktığımızda böyle bir insan olacağını hemen sezebiliriz aslında..
Nasıl mı?
Efendim Çelebi'nin babası, Dergâh-ı Âli Kuyumcubaşısı Derviş Zıllî Mehmet Ağa, ileri bir yaşta Sultan Ahmed Han tarafından evlendirilmiş ve padişahın Koca Ağa, ihtiyar oldun, ama inşallah bu kızdan melek gibi cihan süsü bir oğlun olur. duasına mazhar olmuştur. O sırada mecliste bulunan Aziz Mahmud Hüdai Hazretleri de Bu yakın inşallah ruh bulur ve bir akıllı ve olgun erkek evladın olur inşallahu rahman. diye dua etmiştir. İlerleyen yıllarda Evliya Çelebinin aynı zamanda eğitim alacağı ve öğretmeni olacak Evliya Mehmed Efendi ise; İnşallah biz okutup terbiye ederiz. deyip, keramet ehli bir zat olduğundan şüphe bırakmayacaktır..
Evet, 9 ay 10 gün sonra Evliyamız dünyaya gözlerini açmıştır artık. Bundan sonra meydana gelen hadiseler hiç bir Allahın kuluna nasip olmayacak harikalarla doludur. Evliya Çelebi doğunca Sunullah Efendi kulağına ezan okumuş, Mevlevi Şeyhi İsmail Efendi akika kurbanını kesmiş, Kasımpaşa Mevlevihânesi Şeyhi Divanî Abdi Dede Hazretleri mübarek ağzından bir ekmek parçası çıkarıp Fukara lokmasıyla büyüsün. diyerek ağzına ilk lokmayı koymuş, Gisûdar Mehmet Efendi de ihsanda bulunup Çok gazada bulunup dervişlikte post sahibi olsun ve gençliğinde bir şeyden korkmayıp, kumda oynayup ayağına çöp batmasın. diye dua etmiştir. Yenikapı Mevlevihanesi Şeyhi Doğanî Dede ise Evliyayı kucağına alarak şöyle bir havaya atıp, Bu oğlan bu cihanda bizim uçurmamız olsun. diye dua buyurmuştur. Bundan sonrası Evliya Çelebi için gerçekten bir uçuş olmuştur
Tüm bu Allah dostlarının duasının akıbetinden herhangi bir şüphe duymaya lüzum yok. Çünkü onun talihi, Evliyanın yolunda ayağına diken batmasına bile müsaade etmemiş, henüz 30lu yaşlarında İki Cihan Serveri adına kurban olduğum Hz. Peygamberden ruhsat aldıktan sonra dünyayı adımlamaya başlamış ve çoğu resmi görevlerle 51 yıl boyunca seyyahlık ederek dünyayı karış karış gezmiş ve bizlere muhteşem bir Seyahatname miras bırakmıştır. Babasının, seyahate çıkacağını öğrenince ona bir günlük tutmasını söylediğini hatta Seyahatname adını salık verdiğini öğrenince, Evliyanın hakikaten dünyaya bir eser bırakmak için geldiğine zerre kadar şüphesi kalmıyor insanın
Evliyanın 2022 şubat ayında 412. doğum gününü kutlayacağız. Ama, fakat ve lakin henüz çoğumuz, neyi kutladığımızın farkında bile değiliz aslında. Örneğin, dünya çapındaki Evliya Çelebi araştırmacısı Robert Dankoff, Seyahatnameyi bir edebiyat anıtı olarak nitelendirir ki, eksiği var, fazlası yoktur. Yapılan birçok bilimsel çalışmalarda, Çelebinin eserinin, çağının çok ötesinde yüksek bir kıymete sahip olduğunu ve tarih, şehircilik, sanat, folklor, dilbilim, sosyoloji, edebiyat gibi sayısız disipline kaynaklık ettiğini de ortaya koyuyor. Bunlar bir yana Seyahatname, gerçekten benzersiz bir edebi eserdir ve Dankoffun deyişiyle; Osmanlı zihninin içeriden mümkün olan en iyi fotoğrafını sağlar. sözüyle bu durum resmen tescillenir.
Evet, karşımızda, çağının çok ilerisinde bir duyuş ve sezişe sahip, ufku açık, aydın, üslup sahibi bir yazar var. Ortaya koyduğu metin, bize adeta çağdaş bir yazarın da portresini çiziyor. Açıkçası bu portre, bugün onu yeni tanıyan okurları şaşırtıyor. Ayrıntıları tasvir yeteneği, sözünün kıvraklığı, üslubunun renkliliği, şakacı tabiatı, neredeyse çağdaş birçok romancıya bile taş çıkartır niteliğinde.
Evliya Çelebi, bugünün yazarlarına 412 yıl öncesinden çok manidar dersler veriyor. Kaynağının daima Batılı türler ve ustalar olduğunu söyleyegelen çağdaş yazarların Evliyadan alacağı hiç mi bir şey yok? Elbette var. Hatta: kimi edebi türlerin, örneğin benim de çok sevdiğim deneme türünün en güzel örneklerini Evliyanın Seyahatnamesinde rahatlıkla bulabiliriz. Deneme, eğer Salah Birselin dediği gibi eğlen, gör, işit yöntemi ise bu yöntemin dünya yüzündeki atası hiç kuşkusuz Evliyadan başkası olamaz. Yani eserleri okuyunca bize şehirleri, o şehirlerde yetişen meyveleri, hayvanları, kadınların güzelliğini, erkeklerin çirkinliğini, havanın hoşluğunu, suların soğukluğunu, yemeklerin lezzetini, orduları, savaşları, atların nalından çıkan kıvılcımları, havada donup kalan bulutları haber veren ve bunları benzersiz, şenlikli bir dille anlatan o değil midir? Bütün bunlar, sınırsız bir hayal gücü ile birleşip usturuplu, zengin bir dille anlatılırsa karşımıza eline kimsenin su dökemeyeceği bir denemeci çıkar. Ben, Seyahatnameyi liseli yıllarımdan beri okudum. Ama bu gözle okumama vesile olan kıymetli mesai arkadaşım Murat abinin sayesinde tekrar okuyunca pek çok bölümde su katılmamış deneme metinleriyle karşılaştım desem yeridir. Yapı Kredi Yayınlarından Seyahatnamenin günümüz Türkçesine çevrilmiş 7. cildini bir mezatta bulup satın aldım İyi ki almışım. Gerçekten Evliya, pek çok yazı türünün olduğu gibi edebiyatımızda denemenin de atasıdır demek için bu denemeyi yazmaya karar verdim.. Biz denemecilere taaa 412 yıl önce muhteşem bir kaynak bırakan Evliya Çelebiden Allah ebeden ve daimen razı olsun..
Kalın sağlıcakla
Kötü İçerik Bildir
Gerekçe:
Okumuş olduğunuz metnin İzEdebiyat Yayın İlkelerine aykırı içerik barındırdığını ya da başka bir sorun içerdiğini düşünüyorsanız lütfen bize bildirin.
Bildiriminiz anonim tutulacaktır ve en kısa zamanda editörlerce incelenecektir.
Söyleyeceklerim var!
Bu yazıda yazanlara katılıyor musunuz? Eklemek istediğiniz bir şey var mı? Katılmadığınız, beğenmediğiniz ya da düzeltilmesi gerekiyor diye düşündüğünüz bilgiler mi içeriyor?
Yazıları yorumlayabilmek için üye olmalısınız. Neden mi? İnanıyoruz ki, yüreklerini ve düşüncelerini çekinmeden okurlarına açan yazarlarımız, yazıları hakkında fikir yürütenlerle istediklerinde diyaloğa geçebilmeliler.
Daha önceden kayıt olduysanız, burayı tıklayın.
İzEdebiyat yazarı olarak seçeceğiniz yazıları kendi kişisel kütüphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi kütüphanenizi oluşturmak için burayı tıklayın.
Yazarın yazarlar ve şairler kümesinde bulunan diğer yazıları...
Aramızdaki Şeyler
Tolstoyun Karısı
Bizi Birleştirenler
Bir Cumartesi Akşamı,
Açık Deniz Kenarında
Kıskanmak
Tanpınarın Şark ve Garp Çıkmazı Üzerine
Yazarın deneme ana kümesinde bulunan diğer yazıları...
Azerbaycanlı Bir Gardaşın İstanbul İzlenimleri
İstanbul; Erguvan, Lale ve Plastik Çiçek
Devleti Yeniden Tarif Etmek
Sesler
Vatan Bilinci
Fatihte Bir Mahallenin Sokağında Hatırladıklarım
Başlamadan Biten İlişkiler
Genellemeler
Mihr ile Mâh
İlişkilerde Ekonomik Boyut
Yazarın diğer ana kümelerde yazmış olduğu yazılar...
Sana Bildirdiklerim [Şiir]
Yâr Gördüm [Şiir]
Med Cezir [Şiir]
Bilmiyorum [Şiir]
Med Cezir [Şiir]
Külle Yıkanır mı Sırlar? [Şiir]
Dediler [Şiir]
Yuh Olsun [Şiir]
Turnalar [Şiir]
Bıçkın Yüzünde Kehribar Gülüşü [Şiir]
Yûşa Irmak kimdir?
Felsefe ve edebiyat aşığı! Yayıncı, gazeteci ve kitapsever. . .
yazardan son gelenler
Tolstoyun Karısı
Deneme > Yazarlar ve Şairler
Azerbaycanlı Bir Gardaşın İstanbul İzlenimleri
Deneme > Yerler
Devleti Yeniden Tarif Etmek
Deneme > Türkiye
Fikirlerin Namusu
Eleştiri > Varsıllar ve Yoksullar
Görmeyi Öğrenmiş Gözler
Deneme > Yapıtlar
| Şiir | Öykü | Roman | Deneme | Eleştiri | İnceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babıali Kütüphanesi | Yazar Kütüphaneleri | Yaratıcı Yazarlık
| Katılım | İletişim | Yasallık | Saklılık & Gizlilik | Yayın İlkeleri | İzEdebiyat? | SSS | Künye | Üye Girişi |
Book Cover Zone
Premade Book Covers
İzEdebiyat bir İzlenim Yapım sitesidir. © İzlenim Yapım, 2021 | © Yûşa Irmak, 2021
İzEdebiyat'da yayınlanan bütün yazılar, telif hakları yasalarınca korunmaktadır. Tümü yazarlarının ya da telif hakkı sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadır. Yazarların ya da telif hakkı sahiplerinin izni olmaksızın sitede yer alan metinlerin -kısa alıntı ve tanıtımlar dışında- herhangi bir biçimde basılması/yayınlanması kesinlikle yasaktır.