Doğu Batı sorunu yalnızca bizim edebiyatımıza özgü bir sorunlar yumağı değildir aslında, Rus edebiyatında da benzer bir tartışma söz konusudur. Bütün bir 19. yüzyıl romanı daha sonra şiddetlenecek bu tartışmanın ilk alevinin yakıldığı metinlerle doludur. Çünkü o yüzyılla birlikte zihinler değişmekte, imparatorluklar çökmekte, dünyanın İngiliz-Yahudi medeniyeti ekseni de azar azar Amerika’ya kaymaktadır. 20. yüzyılda yaşanan iki büyük savaşla birlikte ise artık edebiyat nehri yatağından taşacak, modernizmin alevi her yanı saracaktır.
Bizde yaşanan durumsa ancak müthiş bir arada kalmışlıkla izah edilebilir. Batı’ya giden Türk aydınları, her şeyden önce kendilerini bir imparatorluk münevveri olarak görmekteydiler. Ve çok doğal olarak da Batı’ya karşı bir “aşağılama” hissi vardı içlerinde. Öte yandan bu his Osmanlı’nın yıkılmasıyla birlikte bir komplekse de dönüştü ne yazık ki. Yahya Kemal’in Nev Yunanilik’ten yola çıkarak şiirlerinde dillendirdiği tarih bilincine varması bu kompleksledir, Attila İlhan’ın daha ilk eserlerinden itibaren peşine düştüğü yerlilik arayışının altında bu kompleks yatar. Cemal Süreya mesela Fransa’da geçirdiği uzun yıllardan bahsetmek bile istemez; zaten dönüşünde biriktirdiği parayla birlikte Chevrolet arabasını satarak o efsane Papirüs dergisini çıkaracaktır.
Türk edebiyatı için Batı, sonra sonra kendi geleneği ile yaşadığı hesaplaşmada da maymuncuk işlevi görür. Mesela Mavi Anadolucular kendilerine Yunan mitolojisinden bir geçmiş onarmak isterler. Sabahattin Eyüboğlu’ndan Azra Erhat’a uzanan bu yeni Anadolu, Halikarnas Balıkçısı ile birlikte bir şölene dönüşür. Ki Balıkçı en nihayetinde Turgut ve Uluç Reis’i yazarak farklı bir yerlilikte demirleyecektir. Peyami Safa’da Doğu Batı sorunu en ateşli zamanlarını yaşar. Safa’ya göre Doğu ile Batı arasındaki mücadele, insanın kendi nefsi ile savaşına benzer. O buhranı idrak ederek bir senteze varmamız gerektiği diskurunu kurar sürekli. Fatih Harbiye ile hız kazanan yolculuk, Sirkeci’den dünyaya doğru giden bir tramvaya binen Türk şiiriyle muhteşem bir limanın güvenli sığınağında rahat bir nefes alacaktır. Türk düşünce hayatı her şeyden önce Türk şairleriyle üzerindeki kompleksi atacak, özellikle 60’lı yıllardan sonra yazılmaya başlanan şiirimizle başka bir lisanın tekellüm edilebildiğini tüm dünyaya gösterecektir.
Halit Ziya ile Tanpınar; köy romancıları ile Oğuz Atay ve sonradan günümüze uzanacak olan çizgi ise şüphesiz büyük bir tartışma alanıdır. Nurdan Gürbilek’in dediği gibi; “Roman yazmak hem medeniliğin işareti, modernliğin göstergesi, yeniliği inşa edecek araçtır; hayranlık duyulan modele benzeme arzusunun ifadesidir; ama aynı zamanda yazara kendi etkilenmişliğini, model karşısında kendi yetersizliğini hatırlatan, bu yüzden de direnilmesi gereken tehlikeli bir rehber, bir yoldan çıkarıcıdır.”
Orient Ekspres’in büyülü yolculuğu gibidir Doğu Batı tartışması da, içinde çokça casus ve hafiye barındırır. Ki büyük medeniyet blokları arasında gidip gelen bir masal trenine benzer edebiyat. Bileti hangi perondan aldığınıza lütfen dikkat ediniz!
İyi okumalar…
Paylaş! |
Yorumlar
Yorum Gönder
Yeni yorum gönder
İsim: *
E-Posta Adresi: *
Yorum: *
Diğer Yazıları
okur eleştirilerini göster »
Doktor Yazarlar Denildiğinde Aklınıza İlk Kim Geliyor?
Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.
devamı
Bütün Romanlar Kahramanın Evinden Çıkmasıyla Başlar
Roman türü denilince aklıma hemen Lukacs’ın ünlü sözü geliyor: “Roman, tanrının bırakıp gittiği bir dünyanın destanıdır.” İlk büyük roman diyebileceğimiz Don Kişot da aslında Tanrı’nın olmadığı bir dünyanın romanıydı. Roman 18 ve 19. yüzyıllarda siyasi politik bir etki alanına sahipti. Bana kalsa siyasi politik etki alanından hiç vazgeçmedi roman.
devamı
Edebiyatla psikolojinin karşılaşması Salome'nin Hayatı gibidir
Edebiyat en basit tanımıyla malzemesi insan olan bir sanattır. Çünkü insanı anlatmada aracısızdır edebiyat. Tarihin insanı anlattığı söylense de, bu bana hep kocaman bir yalan gibi gelmiştir. Öyle ya, insanı tarih değil, edebiyat anlatır. Tarih ise insanı anlatmada yine edebiyattan faydalanır. İnsanın kendini bulması için önce araması gerekir sanırım.
devamı
Evle İlgili Olan Her Şey “Küçük”tür…
“Ev ki ayrıntıdır. Susmalar, küçük sevinçler, küçük acılar, küçük konuşmalar, küçük yalnızlıklar...Hepsi hepsi.” Tüm dünyayı eve sığdırmaya çalıştığımız şu günlerde İlhan Berk’in evle ilgili metnine bile küçük şeyleri konu etmesi o kadar güzel ki. Siz nasıl düşünürsünüz bilmem ama bana göre de evle ilgili olan her şey “küçük”tür.
devamı
Haberler
İTEF 2021’de konuk İtalya
Sanat Kritik podcast’leri Tanpınar’la başladı
Z Dergisi kütüphane kültürüne odaklanıyor
Sait Faik Armağanı'nı Şermin Yaşar kazandı
Kitap neredeyse okur orada (Korona istatistikleri)
Kulis
devamı
Bir Rüya Gibi Dağılacak Olan Hokkabazlar Dünyasında Yaşıyoruz
ŞahaneBirKitap
Aşırı Naif Öyküler
idefix'ten satın al
Kaan Burak Şen, yavaştan genç yazar olarak anılmanın sonuna doğru geliyor; Mutlu Kemikler üçüncü kitabı… Kafası bir hayli tuhaf. Şimdilerde bir roman yazdığı da söyleniyor, fakat öncesinde belirtmekte fayda var: Mutlu Kemikler öykü derlemesi henüz çıktı, pek başka bir kitaba benzetilecek bir havası da yok bu kitabın.
devamı
Editörden
Tıp ve edebiyat ilişkisi, tıbbın insanla olan ilişkisi gibi tarih boyunca şekil değiştirmiş, her dönem yeni yaklaşımlarla genişlemiştir. Tıbbın tarihi, insan acılarının da tarihidir aslında. Edebiyatın içinde kapladığı yer, diğer bilim dallarından hep daha büyük olmuştur tıbbın.
devamı
En Çok Okunanlar
1 - Edebiyat tarihinin en iyi 100 giriş cümlesi
2 - Edebiyatdışı// Ölüme hayranlık duyuyorum
3 - Yazarlardan ayrılık mektupları
4 - Sözünü Sakınmadan'ın sürpriz konuğu: Elif Şafak
5 - Huckleberry Finn’in Maceraları ‘ırkçılıktan arındırıldı’
Turkuvaz Müzik Kitap Mağazacılık ve Pazarlama AŞ.
Trump Towers Kule 2, Kuştepe Mahallesi, Mecidiyeköy Yolu Caddesi No: 12 Kat: 30-31-32 34387 Şişli - İstanbul