Dönüştürülen dosya orijinalinden farklı olabilir. Mümkünse, dosyayı orijinal biçiminde indirmek daha iyidir.
Kindle'a veya E-postaya gönder
Lütfen önce hesabınıza giriş yapın
Yardıma mı ihtiyaç var? Kindle'a nasıl kitap gönderileceğine ilişkin talmatına bakın
Dosya 1-5 dakika içinde e-postanıza teslim edilecektir.
Dosya 1-5 dakika içinde sizin kindle'a teslim edilecektir.
Not: Kindle'ınıza gönderdiğiniz her kitabı doğrulamanız gerekir. Amazon Kindle Support'tan gelen bir onay e-postası için gelen kutunuzu kontrol edin.
İlginizi çekebilir Powered by Rec2Me
Anahtar ifadeler
bir2785
aureliano944
gibi669
sonra560
josé arcadio512
diye482
ursula458
daha449
zaman354
albay349
onu331
amaranta311
ama308
aureliano segundo292
olan277
dedi274
bile258
onun247
kadar243
iki238
aureliano buendía232
kendi224
albay aureliano221
albay aureliano buendia217
arcadio buendía201
josé arcadio buendía199
oldu193
ile185
fernanda182
ilk174
ona173
tek153
gece145
olarak144
yine142
verdi141
kez138
sonunda136
amaranta Úrsula135
kendini128
eski125
yeniden124
dek120
josé arcadio segundo111
arcadio segundo111
ancak109
yeni107
gelen107
biri106
uzun106
evin105
meme102
oysa99
bir şey95
birlikte93
geldi91
etti90
kendisini87
gitti87
saat87
İlgili Kitap Listeleri
0 comments
Yayınla
To post a review, please sign in or sign up
Kitap hakkında bir inceleme bırakabilir ve deneyiminizi paylaşabilirsiniz. Diğer okuyucular, okudukları kitaplar hakkındaki düşüncelerinizi bilmek isteyeceklerdir. Kitabı beğenip beğenmediğinize bakılmaksızın, onlara dürüst ve detaylı bir şekilde söylerseniz, insanlar kendileri için ilgilerini çekecek yeni kitaplar bulabilecekler.
1
Büyücüler Loncası Tanışma
Canavan Trudi
Yıl:
2013
Dil:
turkish
Dosya:
EPUB, 413 KB
Etiketleriniz:
0 / 0
2
İnsancıklar (Öteki)
Dostoyevski Fyodor Mihailoviç
Yıl:
1999
Dil:
turkish
Dosya:
EPUB, 414 KB
Etiketleriniz:
0 / 0
Gabriel Garcia Marquez

YÜZYILLIK YALNIZLIK





ROMAN


Türkçesi

SEÇKİN SELVİ

CAN YAYINLARI LTD. ŞTİ.

Hayriye Caddesi No. 2, 80060 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0-212) 252 56 75-252 59 88-75 59 89 Fax: 252 72 33





Albay Aureliano Buendia, yıllar sonra idam mangasının karşısına dikildiğinde, babasının onu buzu keşfetmeye götürdüğü o çok uzaklarda kalmış ikindi vaktini anımsayacaktı. O zamanlar Macondo, tarihöncesi kuşların yumurtaları kadar ak ve kocaman, parlak çakıllarla örtülü yatağı boyunca dupduru akan bir ırmağın kıyısında kurulmuş, yirmi hanelik bir kerpiç köydü. Dünya öylesine çiçeği burnundaydı ki, pek çok şeyin adı yoktu daha ve bunlardan sözederken parmakla işaret edip göstermek gerekti. Her yıl Mart ayında, paçavralar içinde bir çingene obası köyün dışına çergilerini kurar, boru ve dümbelek şamatası içinde yeni icatların çığırtkanlığını yaparlardı. Önce mıknatısı getirdiler. Kendini Melquiades diye tanıtan sakalı taraz taraz, elleri pençe gibi, iri kıyım bir çingene, Makedonyalı bilge simyacıların sekizinci harikası dediği nesneyle akıl çelen bir gösteriye girişti. İki maden külçesini peşinden sürükleyerek kapı kapı dolaştıkça, tencerelerin tavaların, maşaların, mangalların yerlerinden tangır-tungur yuvarlandığını, yuvalarından fırlamaya çalışan çivilerle vidaların umutsuzluğundan kirişlerin inlediğini, hele hanidir kayıp nesnelerin hem de çok arandıkları yerlerden ortaya dökülüp Melquiades'in büyülü demirlerinin peşinden paldır-küldür akın ettiğini görenlerin aklı başından gitti. Çingene, kaba şivesiyle, Eşyanın da canı var, diye ilan etti; Bütün iş, ruhlarını uyandırabilmekte. Dizginsiz düş gücü, değil doğa harikalarının, en olmadık mucizelerin ve sihirlerin bile ötesine taşan Jose Arcadio Buendia, bu yararsız icadın toprağın bağrından altın çıkarmaya yarayabileceğini düşündü. Dürüst biri olan Melquiades, O işe yaramaz bu, diye uyardı onu.

Ama Jose Arcadio Buendia, daha o zamanlar çingenelerin dürüstlüğüne inanmadığı için, katırıyla bir çift keçisini mıknatıslı iki külçeyle takas etti; . Evin kırık dökük eşyasıyla birkaç parça malı artırabilmek için bu hayvanlara belbağlamış olan karısı Ursula Iguaran, onu caydırmak için ne dediyse kar etmedi. Kocası, Çok yakında evin tabanını kaplamaya yetip de artacak kadar altınımız olacak, dedi de başka bir şey demedi: Düşüncesinin doğruluğunu kanıtlamak için aylarca uğraşıp didindi. İki demir külçeyi peşinden sürükleyip Melquiades'in büyülü sözlerini haykırarak ırmak yatağına varıncaya dek bütün yöreyi karış karış taradı. Sonunda bula bula, her bir parçası pastan birbirine kaynamış ve içi taş dolu koskocaman bir balkabağı gibi boğuk boğuk öten bir onbeşinci yüzyıl zırhı çıkardı topraktan. Jose Arcadio Buendia ile dört kişilik keşif kolu zırhı sökmeyi becerdiklerinde, boynuna içinde bir tutam kadın saçı olan bakır madalyon takılı, kireçlenmiş bir iskelet çıktı zırhın içinden. Martta çingeneler yine geldiler. Bu kez, Amsterdamlı Yahudiler'in son buluşu diye gösterdikleri bir teleskopla dümbelek çapında bir büyüteç getirdiler. Köyün öteki ucuna bir çingene karısı diktiler, teleskopu da çerginin ağzına koydular. Beş reali bastıran, gözünü teleskopa uydurup çingene karısını bir arşın ötede görüyordu. Melquiades, Bilim uzaklığı ortadan kaldırdı, diye fetva verdi. Çok yakında insanoğlu evinden dışarı adım atmadan dünyanın neresinde ne oluyorsa görebilecek. Yakıcı öğle sıcağı, dev gibi büyütecin akıllara durgunluk veren gösterisini gözler önüne serdi: Sokağın ortasına kuru ot yığdılar ve güneşin ışınlarını büyüteçle odaklaştırarak tutuşturdular tınazı. Mıknatıslarının başarısızlığını hala içine sindiremeyen Jose Arcadio Buendia, bu icadı savaş silahı olarak kullanmayı aklına koydu. Melquiades yine onu caydırmaya çalıştıysa da sonunda büyütece karşılık iki mıknatıslı külçeyle sömürgeler için bastırılmış üç altın sikkeyi alıp kabullendi. Ursula ağlayıp sızlandı. O para, babasının ömür boyu yemeyip içmeyip biriktirdiği, Ursula'nın da sakla samanı gelir zamanı diyerek yatağının altına gömdüğü altın dolu sandıktan alınmıştı. Bir bilim adamı kalenderliği içinde canını bile tehlikeye atacak kadar kendini 'taktik' deneylerine kaptıran Jose Arcadio Buendia, karısını avutmaya hiç kalkışmadı. Büyütecin düşman birlikleri üzerindeki etkisini göstereyim derken, büyüteçte odaklaşan güneşe bir çarpıldı ki, her yanı geçmek bilmez cılk yaralarla kaplandı. Böylesine tehlikeli bir icattan ödü patlayan karısının bütün karşı koymalarına rağmen, bakalım tutuşacak mı diye kendi evini bile yakmaya kalkıştı. Saatlerce odasına kapanıp yeni silahının olanaklarını hesaplaya hesaplaya, sonunda öğretici açık-seçikliği söz götürmez, inandırıcılığına karşı durulmaz bir elkitabı çıkardı ortaya. Kitaba, yaptığı deneyleri anlatan bir alay tarifnamesiyle birkaç sayfa açıklayıcı resim ekleyip bir ulakla hükümete yolladı. Dağları aşıp uçsuz bucaksız bataklıklarda yolunu yitiren, azgın ırmaklarla boğuşan, umutsuzluktan, başına gelen belalardan ve yırtıcı hayvanlar yüzünden ölmesine ramak kalan ulak, sonunda postayı götürüp getiren katırların geçtiği yola sapan patikayı buldu. O zamanlar başkente yolculuğun olanaksızlığına rağmen, Jose Arcadio Buendia, hükümet emrettiği anda başkente gidip askeri yetkililere icadının uygulamalı gösterisini sunmaya ve güneşle işleyen o çapraşık savaş yöntemlerini öğretmeye söz verdi. Yıllarca yanıt gelecek diye bekledi. Sonunda beklemekten usanıp, tasarısının fiyaskosundan Melquiades'e yakınınca, çingene büyütece karşılık sikkeleri verdiği gibi, üstüne de birtakım Portekiz paftalarıyla sefer yollarının haritasını çizmeye yarayan araç gereç vererek dürüstlüğünü kanıtladı.

Usturlabı, pusulayı, sekstant kullanabilsin diye Keşiş Hermann'ın bu konudaki incelemelerini özetleyip eliyle yazdıktan sonra Jose Arcadio'ya bıraktı. Jose Arcadio Buendia, aylar süren uzun yağmur mevsimi boyunca deneylerini kimse bozmasın diye evin arkasına yaptığı küçük odaya kapandı. Evle ilgili yükümlülüklerini hepten bırakıp geceler boyu yıldızların yörüngesini izleyerek bahçede sabahladı, öğle saatini kestirmenin şaşmaz yöntemini bulacağım diye nerdeyse başına güneş geçti. Araçlarını kullanıp işletmekte ustalaşınca, masasının başından ayrılmadan bilinmedik denizlere açılıp insan ayağı basmamış diyarlara gezmesine ve harika varlıklarla haşırneşir olmasına elveren yeni bir uzay kavramı oluşturdu. İşte bu dönemde, Ursula ile çocuklar muz, kaladiyom, manyok, tatlı patates, ahuyama kökü, patlıcan yetiştirmek için bahçede helak olurken Jose Arcadio, kimsenin yüzüne bile bakmadan evin içinde volta atarak kendi kendine konuşma alışkanlığını edindi.

Derken bu hummalı çalışma birden kesildi, yerini bir çeşit meftunluk aldı. Birkaç gün, efsunlanmış gibi, anlayıp anlamadığını kendisinin de kestiremediği bir dizi varsayımları peşpeşe yineledi durdu. Sonunda, Aralık ayında bir salı günü öğle vakti, içini yiyip bitiren kurdu döküverdi ortaya. Düş gücünün gazabından ve haftalarca uykusuzluktan harap düşmüş babalarının, buluşunu açıklarkenki saygın vakarı, çocukların gözlerinin önünden gitmedi bir daha:

-Dünya yuvarlak, tıpkı bir portakal gibi.

Ursula'nın sabrı taştı. Sen çıldırmaya niyetliysen, kendi başına çıldır! Ama o çingene düşüncelerini çocukların aklına sokmaya kalkışma! diye bağırdı. Hiç istifini bozmayan Jose Arcadio Buendia, öfkesinden usturlabı yere çalıp parçalayan karısının dengesiz aşırılığından ürkmedi. Usturlabın yenisini yapıp köyün bütün erkeklerini odacığına topladı, hiçbirinin kavrayamadığı kuramlardan kanıtlar getirerek, sürekli dümen tutan bir teknenin dönüp denize ilk açıldığı noktaya gelebileceğini ortaya koydu. Bütün köy, Jose Arcadio Buendia'nın sapıttığına iyice inandığı sırada, Melquiades çıkagelip durumu kurtardı. O zamana dek Macondo'da bilinmese de, doğruluğu uygulamada çoktan kanıtlanmış bir kuramı, salt gökbilimi üzerinde düşünerek kendi başına geliştiren Jose Arcadio'nun üstün zekâsını herkesin önünde övdü ve ona hayranlığının bir kanıtı olarak, köyün geleceği üzerinde köklü etkisi olacak bir de armağan verdi: Simyacı laboratuvarı.

Bu arada Meiquiades, inanılmaz bir hızla kocamıştı. İlk gelişlerinde Jose Arcadio Buendia ile akran görünüyordu. Oysa Jose Arcadio'nun kulaklarını yakaladığı atı yere çökertebilen gücünü korumasına karşılık, çingene amansız bir illetten çöküp gitmiş gibiydi. Aslında bu düşkünlüğü, çıktığı sayısız dünya yolculuklarında kaptığı az rastlanır bir alay hastalığın sonucuydu. Laboratuvarı kurmasına yardım ederken Jose Arcadio Buendia'ya anlattığı gibi ölüm, donunun paçalarını koklaya koklaya nereye gitse peşinden geliyor, ama pençesini vurup son darbeyi indirmeye bir türlü karar veremiyordu.

Çingene, insanları kırıp geçiren bütün illetlerden, bütün belalardan yakayı sıyırmıştı. İran'da pelagradan, Malaya takımadalarında iskorbütten, İskenderiye'de cüzamdan, Japonya'da beriberiden, Madagaskar'da vebadan, Sicilya'da depremden, Macellan Boğazı'nda feci bir deniz kazasından sağ salim kurtulmuştu. Nostradamus'un şifrelerini ele geçirdiği söylenen bu iri kıyım yaratık, her şeyin içyüzünü biliyormuşa benzeyen Asyalı görünümü, hüzünlü havasıyla kasvetli bir adamdı. Kanatlarını açmış kuzgun gibi kocaman siyah bir şapka, üzerinde yüzlerce yıllık küfün cirit attığı kadife bir yelek giyerdi. Ama sınırsız bilgeliğine, gizemli enginliğine rağmen, onu günlük yaşantının ıvır zıvırıyla uğraştıran insancıl sıkıntıları, dünya gailesi vardı. Yaşlılık hastalıklarından yakınır, en önemsiz ekonomik zorluklarda sıkıntıya düşerdi, iskorbütten dişleri döküldüğü için gülmeyi çoktan bırakmıştı. O boğucu öğle sıcağında çingene, sırlarını açınca, Jose Arcadio Buendia, bunun köklü bir dostluğun başlangıcı olduğuna kesinlikle inandı. Çingenenin anlattığı akıl, almaz masallara çocukların ağzı açık kaldı. O sıralarda ancak beş yaşlarında olan Aureliano, onu ömrü boyunca hep o ilk gördüğü günkü gibi, pencereden gelen kurşuni, titrek ışığa sırtını vermiş, sıcaktan eriyen yağ şakaklarından süzülürken davudi sesiyle düş gücünün en karanlık köşelerine ışık tutarak konuşan haliyle hatırlayacaktı. Ağabeyi Jose Arcadio da, o eşsiz görüntüyü kuşaktan kuşağa bütün soyuna aktaracaktı. Oysa, Melquiades tam civa biklorit şişesini düşürüp kırdığı anda odaya giren Ursula için, o ilk günün anısı hiç de hoş değildi.

Ursula, Şeytan kokusu bu, dedi.

Melquiades, Hiç de değil, diye tersledi onu. Şeytanda kükürt özellikleri olduğu çoktan kanıtlandı, buysa bir nebze süblime, o kadar. Sonra bir öğretmen tavrıyla, zincifredeki şeytani özellikleri bir bir anlatmaya koyuldu. Ursula ise hiç oralı olmadan çocukları alıp dua etmeye götürdü. O günden sonra Melquiades denildi mi, Ursula'nın aklına hep o keskin koku gelir oldu.

O derme çatma laboratuvar, üzerine bir alay çanak, huni, imbik, süzgeç ve elek eklenmiş ilkel bir su borusundan, ince uzun boyunlu bir cam sürahiden, simyacı taşınırı bir kopyasından ve çingenelerin çağdaş tanımlamalara uyarak yaptıkları üç kollu bir Yahudi Meryem imbiğinin modelinden oluşuyordu. Melquiades, bunların yanısıra yedi gezegeni simgeleyen yedi maden parçası, altını iki katına çıkarmaya yarayan Musa ve Zosimo formüllerini ve simyacı taşını yapmanın yollarını gösterecek Büyük Öğreti'nin işlemlerini anlatan bir dizi not ve resim bıraktı. Altını iki katına çıkaracak formüllerin kolaylığına aklı yatan Jose Arcadio Buendia, sömürge altınlarını çıkarsın da, cıvayı bölüp çoğaltır gibi altınları da çoğaltabilsin diye, Ursula'nın peşini haftalarca bırakmadı. Ursula, her zaman olduğu gibi, kocasının inadı karşısında pes etti.

Jose Arcadio Buendia, üç sömürge altınını bir tavaya koydu, bakır talaşı, sarı zırnık, kükürt ve kurşunla karıştırdıktan sonra bunları bir tencere dolusu hint yağına atıp altından çok, bildiğimiz ağdaya benzer koyu ve yapışkan bir macun haline gelinceye kadar kaynattı. Ursula'nın o değerli baba mirası, tehlikeli ve umarsız damıtma işlemleriyle yedi gezegeni simgeleyen madenlerle eritilip, simya cıvası ve Kıbrıs göztaşıyla karıştırıldıktan sonra turp yağı yokluğunda domuz yağıyla pişirilince, tencerenin dibine yapışmış koca bir parça yanmış domuz yağı kaldı geriye. Çingeneler geri geldiklerinde, Ursula bütün köy halkını işleyip onların aleyhine çevirmişti. Ama bu kez çingeneler, akla gelebilecek her türlü çalgıyla kulak zarlarını patlatan bir gürültü koparıp bir yanda da tellal dolaştırarak Naciancenes'in dillere destan buluşunu sergileyeceklerini ilan edince, merak korkuya baskın çıktı. Herkes çadıra doluştu ve bir meteliği bastırıp kendini toparlamış, yüzü kırışıksız, dişleri inci gibi pırıl pırıl, terütaze Melquiades'i seyre koyuldu. Onun iskorbütten çekilmiş dişetlerini, pörsük yanaklarını, büzülmüş dudaklarını anımsayanlar, çingenenin doğaüstü gücünün bu son kanıtı karşısında korkuyla ürperdiler.

Melquiades, hiç eksiksiz dişlerini damaklarıyla birlikte bir an çıkarıp oradakilere gösterdikten ve kaşla göz arasındaki o bir an içinde yine öteden beri tanıdıkları o titrek ihtiyar oluverdikten sonra, dişlerini yerine takıp diriltilmiş gençliğinin olanca gücüyle gülümseyiverince, korku paniğe dönüştü. Jose Arcadio Buendia bile Melquiades'in bilgeliğinin akıl almaz boyutlara vardığına inandı, ama başbaşa kaldıklarında çingene, takma dişlerin aslını esasını anlatınca heyecandan kabına sığamaz oldu. Bu iş hem öylesine yalın, hem öylesine olağanüstü görünüyordu ki, Jose Arcadio Buendia'nın simya deneylerinden bir anda sıdkı sıyrılıverdi. Üzerine yine hafakanlar bastı. Doğru dürüst yemek yemiyor, evin içinde fırdolayı dönüp duruyordu. Şu dünyada akıl almaz şeyler oluyor, dedi Ursula'ya. Irmağın hemen karşı kıyıcığında her türlü sihirli araç gereç varken, biz burada, eşekliğimize doymayalım. Ta Macondo'nun kurulduğu günlerden beri onu tanıyanlar, Melquiades'in etkisiyle ne kadar değiştiğine şaşırıp kalıyorlardı.

Eskiden Jose Arcadio Buendia, ekinin nasıl ekileceğini, ağacın nasıl dikileceğini, çocuklarla hayvanların nasıl yetiştirileceğini öğretip akıl veren, toplumun dirlik düzeni için herkese, her işte elveren geç bir kabile başkanı gibiydi. Daha en baştan, onun evi köyün en iyi evi olduğu için, ötekiler de onu örnek almışlardı. Ufak, ama aydınlık bir oturma odası, taraça gibi rengarenk çiçeklerle bezeli yemek odası, iki yatak odası, ulu bir kestanenin dal budak saldığı bir avlusu, bakımlı bir bahçesi, keçilerin, domuzların, tavukların barış içinde birarada yaşadıkları bir ağılı vardı. Yalnızca onun evinde değil, tüm köyde beslenmesi yasaklanan tek hayvan, dövüş horozuydu.

Ursula da hamaratlıkta kocasından geri kalmazdı. Ufak tefek, çalışkan, ciddi, siniri sağlam, ömründe bir kez olsun şarkı söylediği duyulmamış bu kadın, kolalı içeteklerinin boğum hışırtısını peşinden sürükleyerek şafaktan geceyarılarına kadar oradan oraya koşturur dururdu. Bastırılmış toprak taban, sıvasız kerpiç duvarlar, kendi elleriyle yaptıkları yontulmamış tahtadan döşemeler, onun sayesinde her zaman tertemiz olur, giysilerini kaldırdıkları eski sandık mis gibi fesleğen kokardı.

Köyün gelmiş geçmiş en girişken insanı olan Jose Arcadio Buendia, evlerin nereye yapılacağını öylesine planlamıştı ki, ırmağa inip su taşımak için kimse kimseden fazla emek harcamıyordu. Sokakları öylesine bir sağduyuyla yan yana dizmişti ki, öğle sıcağı bastırdığında hiçbir ev ötekilerden daha fazla güneşin alnında kalmıyordu. Birkaç yıl içinde Macondo, üç yüz kişilik nüfusun o zamana kadar görüp duyduklarından çok daha düzenli ve çalışkan bir köy oldu çıktı. Burası, kimsenin otuzunu geçmediği ve kimsenin ölmediği gerçekten mutlu bir köydü.

Köyün kurulduğu günden beri Jose Arcadio Buendia, kapanlar ve kafesler yapardı. Kısa bir süre içinde, yalnızca kendi evini değil, bütün köyü kanaryalarla, arı kuşlarıyla, nar bülbülleriyle doldurdu. Onca çeşitli kuşun birarada şakıması öyle sinir bozucu bir hal aldı ki, Ursula cinnet geçirmemek için kulaklarına balmumu tıkar oldu. Melquiades'in obası, başağrısı için billur küreler satarak ilk geldiğinde, bataklığın uyuşukluğunda kaybolmuş bu köyü nasıl bulduklarına herkes şaştı da, çingeneler köyün yolunu kuş sesleriyle bulduklarını anlattılar. Bu toplumsal girişim ruhu, mıknatısların, gökbilim hesaplarının, cisimleri değiştirme düşlerinin ve dünyanın harikalarını keşfetme dürtüsünün karşısında çok geçmeden sönüverdi. Jose Arcadio Buendia, o temiz, zarif, çalışkan adam olmaktan çıktı, uyuşuk, hırpani, Ursula'nın sebze bıçağıyla güç bela düzelttiği sakalı saçına karışmış biri oluverdi. Birçoklarına göre, bilinmedik bir büyünün kurbanı olmuştu. Ama o; toprak atmak için araç gerecini çıkartıp, çevresine toplananlara Macondo'yu büyük buluşlara bağlayacak bir yol açma çağrısında bulunduğu zaman, deliliğine en çok inananlar bile evi barkı, işi gücü bir yana bırakıp peşinden gittiler.

Jose Arcadio Buendia, bölgenin coğrafyası konusunda hepten bilgisizdi. Bütün bildiği, doğuda aşılmaz sıradağlar uzanıyordu ve dağların ardında da -dedesi birinci Aureliano Buendia'nın anlattığına göre- Sir Francis Drake'in topla timsah avladığı, vurduğu timsahları da Kraliçe Elizabeth'e göndermek için onarıp saman doldurmak üzere konakladığı eski Riohacha kenti vardı. Gençliğinde Jose Arcadio Buendia ile adamları, çoluk çocukları, hayvanları ve her türlü ev eşyalarıyla denize açılan bir çıkış yolu bulmak için bu dağları aşmışlar ve yirmialtı ay sonra seferden vazgeçip gerisin geriye dönmemek için Macondo'yu kurmuşlardı. Bu yol, olsa olsa geçmişe çıkacağı için Jose Arcadio Buendia'yı hiç ilgilendirmiyordu.

Güneyde sonsuz bir bitki örtüsüyle kaplı bataklıklar uzanıyordu; çingenelerin dediğine göre bu koca bataklık dünyasının ucu bucağı yoktu. Batıdaki büyük bataklık, başlarıyla gövdeleri kadına benzeyen, olağanüstü güzellikteki memelerinin çekiciliğiyle denizcileri mahva sürükleyen yumuşak tenli, memeli deniz hayvanlarının cirit attığı sınırsız sulara karışırdı. Çingeneler, posta katırlarının geçtiği patikaya ulaşıncaya kadar altı ay bu sular üzerinde yelken açarlardı. Jose Arcadio'nun hesabına göre, uygarlıkla bağlantı kurmanın tek olasılığı kuzeydeki yoldu. Buna aklı yatınca, Macondo'yu kurarlarken omuz omuza çalıştığı kişilere yol açma araç gereçlerini, av silahlarını dağıttı. Yön saptama araçlarıyla haritalarını sırt çantasına atıp o tehlikeli serüvene atıldı.

İlk günler pek kayda değer bir engelle karşılaşmadılar. Irmağın taşlı yatağı boyunca ilerleyerek yıllar önce asker zırhını buldukları yere vardılar, oradan ormana dalıp yabani portakal ağaçları arasından uzanan bir patikaya sardılar. Birinci haftanın sonunda bir geyik vurup kızarttılar, ama yalnızca yarısını yedikten sonra kalanını tuzlayıp ilerki günlere saklamak için kavilleştiler. Bu önlemi alarak, maviye çalan eti insanın ağzını buran büyük papağanları yeme zorunluluğunu biraz olsun ertelemeye çalıştılar. Sonra, on günü aşkın bir süre güneş yüzü görmediler. Toprak, volkan külü gibi yumuşak ve vıcık vıcık oldu, bitkiler sıklaştıkça sıklaştı, kuşların çığlıklarıyla maymunların şamatası gitgide uzaklaştı ve dünya sonsuz bir hüzne büründü. Keşif kolundakiler, çizmeleri buram buram tüten petrol gölcüklerine bastıkça, palaları kan kırmızı zambaklarla altın sarısı semenderleri doğradıkça, bu nemli ve sessiz cennette Adem'in günahından da eskilere giden anılarına kapıldılar. Bir hafta boyunca hemen hiç konuşmadan, yalnızca ateşböceklerinin ölgün parıltısıyla aydınlanan bu kasvet evreninde uyurgezerler gibi yürüdüler ve ciğerlerine boğucu bir kan kokusu doldu. Bir yandan yürüyüp bir yandan açtıkları yol, göz açıp kapayana kadar türeyen yeni bitkilerle kapandığı için geri de dönemiyorlardı. Jose Arcadio Buendia, Ziyanı yok, diyordu, önemli olan yönümüzü kaybetmemek. Pusulasının doğrusuna giderek, adamlarını bu büyülü bölgeden bir an önce çıkarabilmek için o bir türlü görünmez kuzeye doğru yöneltiyordu. Yıldızsız; zifir koyusu bir geceydi, ama karanlık, temiz, duru havaya gebeydi. O uzun yürüyüşten bitkin düşen adamlar hamaklarını kurup iki haftadır ilk kez derin bir uykuya daldılar. Güneş iyice yükseldikten sonra uyandıklarında, gözlerini alan büyüleyici görünüm karşısında dilleri tutuldu.

Az ilerde, eğreltiotlarıyla palmiyeierin arasında, suskun sabah ışığında bembeyaz ve toz olup uçuverecekmiş gibi görünen koca bir İspanyol kalyonu duruyordu. Hafifçe sancak tarafına yatmış kalyonun sapasağlam direklerinden, ortası orkideli armalarla süslü, lime lime olmuş yelkenler sarkıyordu. Taşlaşmış midyeler ve yumuşak yosunlardan oluşmuş bir zırhla örtülen tekne, taşlara iyice yapışmıştı. Koca tekne, yalnızlık ve unutulmuşluğun yarattığı, zamanın yıpratıcı etkilerinden ve kuş pisliklerinden korunmuş kendine özgü bir oylum içindeydi sanki. Keşif kolunun dikkatle araştırıp incelediği iç bölümünde ise sık bir çiçek ormanından başka bir şey yoktu.

Denizin yakınlığına kanıt olan kalyonun bulunuşu, Jose Arcadio Buendia'nın olanca şevkini kırdı. Sayısız acı ve özveri pahasına arayıp da bulamadığı denizin, hiç aramadığı bir anda üstesinden gelinmez bir engel gibi yoluna dikilişini, kör talihin bir cilvesi olarak yorumladı. Yıllar sonra, Albay Aureliano Buendia, artık düzenli bir posta yolu haline gelmiş olan bu bölgeden yeniden geçtiğinde, bir gelincik tarlasının ortasında teknenin yanmış iskeletini buldu.

Ancak o zaman, bu öykünün babasının uydurması olmadığına aklı kesince, kalyonun nasıl olup da bu kadar içerlere geldiğini merak etti. Oysa Jose Arcadio Buendia, kalyondan dört günlük yolda denizi bulduğunda bu işe hiç kafasını yormadı. Serüvenin tehlikelerine, özverilerine hiç mi hiç değmeyen o külrengi, köpüklü, pis deniz önüne serildiğinde düşleri de yıkıldı.

-Allah kahretsin! diye haykırdı, Macondo'nun dörtbir yanı deniz. Jose Arcadio Buendia'nın sefer dönüşü çizdiği gelişigüzel harita üzerine, Macondo'nun yarımada olduğu görüşü uzun süre geçerliliğini korudu. Jose Arcadio Buendia, köyün yerini seçerken gösterdiği basiretsizlik yüzünden kendisini cezalandırmak istercesine bir hışımla; ulaşım zorluklarını abarta abarta çizdi haritayı. Artık buradan hiçbir yere gidemeyiz, diye dert yandı Ursula'ya. Bilimin nimetlerinden nasiplenmeden, burada ömrümüzü çürüteceğiz. Laboratuvar olarak kullandığı ufak odada aylarca düşünüp taşındıktan sonra bu karara varınca, Macondo'yu daha iyi bir yere taşımayı aklına taktı. Ama bu kez Ursula, onun çılgınca niyetini önceden sezmişti. Minik bir karıncanın o göze görünmez ama altedilmez çabasıyla köy kadınlarının kulağını büküp, tası tarağı toplamaya çoktan hazır kocalarının karşısına dikti hepsini. Jose Arcadio Buendia, tasarladığı plan, sonunda bir boş kuruntuya dönüşünceye kadar, tasarının ne zaman ve hangi karşı güçler tarafından bir bahaneler, hayal kırıklıkları ve baştansavmalar ağıyla örüldüğünü hiç sezemedi. Ursula onu masum bir dikkatle izledi ve bir sabah arka odada laboratuvar araçlarını kutularına yerleştirirken kendi kendine taşınma tasarılarını mırıldandığını duyunca kocasına acıdı bile. Jose Arcadio Buendia'nın işini bitirmesini bekledi. Sandıkları çivilemesine, mürekkebe batırdığı fırçayla sandıkların üstüne adının başharflerini yazmasına hiç ses çıkarmadı. Köyün erkeklerinin bu girişimde kendisine arka çıkmayacaklarını kocasının da bildiğini (kendi kendine mırıldanırken söylediklerinden) öğrenmişti, ancak Jose Arcadio Buendia odanın kapısını sökmeye kalkışınca, Ursula ona ne yaptığını sorma cesaretini buldu. Kocası kırgın bir tavırla Kimse gitmek istemediğine göre, biz kendi başımıza gideriz, diye karşılık verdi. Ursula hiç istifini bozmadı.

-Hiçbir yere gidecek değiliz, dedi. Burada çocuk sahibi olduk, o yüzden burada kalacağız.

Jose Arcadio Buendia,

-Ama daha hiç ölen olmadı, diye karşılık verdi. İnsanın oturduğu toprakların altında ölüleri yoksa, o adam o toprağın insanı değildir. Ursula incitmeyen bir kararlılıkla direndi:

-Sizlerin burada kalması için benim ölmem gerekiyorsa, ölürüm. Jose Arcadio Buendia, karısının böylesine irade gücü olduğunu hiç sanmazdı. Olanca düşgücüyle, toprağa sihirli bir su serpince istediğin yerden meyve ağaçlarının çıktığı, ağrılara sızılara karşı her türlü devanın sudan ucuza satıldığı şaşılası bir dünyadan söz ederek karısını kandırmaya çalıştı. Ama bütün bu anlattıkları Ursula'ya vızgeldi.

-Çılgın buluşlarını kura kura zaman kaybedeceğine, oğullarını düşün biraz; dedi. Bak, ne haldeler, yaban eşeği gibi başıboş dolaşıp duruyorlar.

Karısı bak der demez Jose Arcadio Buendia pencereden baktı ve güneşli bahçede yalınayak dolaşan çocukları gördü. Sanki Ursula bir büyü yapmış da, çocuklar o anda ortaya çıkıvermişler gibi geldi ona. İşte o zaman içinde birşeyler, onu yaşadığı zamandan koparıp anıların bilinmedik kuytularına götüren gizemli birşeyler oluverdi. Ursula, artık ömrünün sonuna kadar terkedilmek tehlikesinden kurtulan evi süpürürken, Jose Arcadio Buendia pencerenin önünde gözünü çocuklarına dikti kaldı. Bir süre sonra yaşaran gözlerini elinin tersiyle silerken yazgısına boyuneğmiş bir tavırla içini çekti.

-Peki, dedi. Söyle onlara da, gelsinler, sandıkları boşaltmama yardım etsinler.

Büyük oğulları Jose Arcadio ondördündeydi. Kafası küt, saçları sık, huyları babasının huyuydu. Babası gibi iriyarı, güçlü kuvvetliydi, ama düş gücünün babasına çekmediği daha bebekliğinde belli olmuştu. Macondo kurulmadan önce, dağları aşmak için yaptıkları o çetin yolculuk sırasında peydahlanıp dünyaya gelmişti ve dağlardaki o yaban hayvanlarına benzemedi diye anası babası bayram etmişti. Macondo'da dünyaya gelen ilk insan sıfatını taşıyan Aureliano, Martta altısına basacaktı. Sessiz, içine kapanık bir çocuktu. Anasının karnındayken ağlamış ve gözleri faltaşı gibi açık doğmuştu. Daha göbek bağını keserlerken, başını oradan oraya çevirerek korkusuz bir merakla odayı inceledi, çevresindekilerin suratlarını süzdü. Sonra kendisini görmek için yanına gelenlere aldırış etmeden, gözlerini, yağmurdan çökecekmiş gibi görünen palmiye dallarıyla örtülü tavana dikti. Aureliano üç yaşındayken bir gün tam annesi ocaktaki kaynar çorba tenceresini alıp masaya koyacağı sırada mutfağa girdiği ana kadar, Ursula o bakışın keskinliğini bir daha anımsamadı. Çocuk şaşkınlık içinde kapıda dikilip, Çorba dökülecek, dedi. Tencere masanın ortasında sapasağlam duruyordu, ama çocuk daha sözünü bitirmeden tencere içinden gelen bir dürtüyle hareket ediyormuş gibi masanın kenarına doğru gitmeye başladı ve yere düşüp kırıldı. Dehşete kapılan Ursula, olanları kocasına anlattıysa da, Jose Arcadio Buendia bunu doğal karşıladı. Zaten hep öyle yapardı, onun için oğulları ha var ha yoktu. Bir yandan çocukluğu, akıl yetersizliğiyle bir tuttuğu, öte yandan da aklı hep kendi saçmasapan düşsel kurgularında olduğu için çocuklarla ilgilenmezdi. Ama laboratuvar araçlarını sandıklardan çıkarmak için çocukları yardıma çağırdığı günden sonra, ömrünü onlara adadı. Duvarların giderek garip haritalarla, abartılmış çizimlerle dolduğu o ufak arka odada, çocuklara okuma yazmayı, toplama çıkarma yapmayı öğretti, yalnızca bildiği kadarıyla değil, hayal gücünün sınırlarını da zorlayarak onlara dünyanın harikalarını anlattı. Çocuklar, Afrika'nın güney ucunda boş zamanlarında oturup düşünmekten başka bir şey yapmayacak kadar akıllı ve dingin insanların yaşadığını, ta Selanik limanına kadar adadan adaya atlayarak Ege denizini yaya geçmenin olurluğunu işte böylece öğrendiler. Bu akıl çelen dersler çocukların belleğinde öylesine yer etti ki, yıllar sonra muvazzaf subay, idam mangasına ateş emri vermeden bir saniye önce, Albay Aureliano Buendia, o sıcak Mart gününü, babasının fizik dersini yarıda kesip ellerini havaya kaldırarak, gözlerini kırpmadan büyülenmiş gibi duruşunu, Memfis bilgelerinin en son ve en şaşırtıcı keşfini ilan ederek köye gelen çingenelerin boru, davul, dümbelek, zil seslerini dinleyişini anımsadı. Gelenler, kendi dillerinden başkasını bilmeyen, yağlı tenli, eline çabuk, yakışıklı delikanlılarla güzel kadınlardan kurulu yeni bir obaydı, İtalyan aryaları söyleyen rengarenk boyalı papağanları, tefin temposuna ayak uydurup yüz altın yumurta yumurtlayan tavukları, insanın aklından geçenleri okuyan eğitilmiş maymunları, bir yandan düğme dikerken, öte yandan ateş düşürmeye yarayan çok yönlü makineleri, insana kötü anıları unutturan aletleri, geçmişin yaralarını saran lapaları ve Jose Arcadio Buendia'yı hepsini aklında tutabilmek için bir bellek makinesi icat etmeye özendirecek kadar olağanüstü ve duyulmadık binlerce buluşları, dansları ve müzikleriyle sokakları bir cümbüş karmaşasına döndürdü bu yeni çingeneler. Göz açıp kapayana kadar köyü bambaşka bir yer yaptılar. Panayır kalabalığında şaşkına dönen Macondolular kendi sokaklarında yollarını kaybeder oldular.

Jose Arcadio Buendia, bu kargaşada kaybolmasınlar diye bir eliyle bir çocuğunun, öteki eliyle öbür çocuğunun elini tuttu, altın kaplama dişli akrobatlara, altı kollu jonklörlere çarparak, kalabalıktan yükselen gübre ve çarık kokusundan boğulacak gibi olarak deli gibi oradan oraya koşturup o akıl almaz karabasanın sonsuz gizlerini açıklatmak için Melquiades'i aramaya koyuldu. Dilinden anlamayan birkaç çingeneye sordu. Sonunda Melquiades'in her zaman çergisini kurduğu yere varınca, insanı görünmez kılan bir iksirin İspanyolca çığırtkanlığını yapan ağzı sıkı bir Ermeni'yle karşılaştı. Jose Arcadio Buendia, adamı büyülenmiş gibi seyreden kalabalığı dirseğiyle yara yara oraya varıp tam soracağını sorduğu sırada, adam kehribar rengi nesneyi bir dikişti içiverdi. Çingene, Jose Arcadio, Buendia'yı korkunç bakışlarıyla tepeden tırnağa süzdükten sonra buram buram tüten, ölümcül bir zift birikintisine dönüşüverdi.

Jose Arcadio Buendia'nın sorusuna verdiği yanıt ise, zifir birikintisinin üzerinde yankılanıyordu: Melquiades öldü. Jose Arcadio Buendia duyduğu haberle beyninden vurulmuşa döndü, kalabalık başka hünerleri görmek için dağılıncaya ve ağzı sıkı Ermeni'nin birikintisi buharlaşıp uçuncaya kadar kendini toparlayamadı. Daha sonra öteki çingeneler de, Melquiades'in Singapur limanında hummadan öldüğünü ve cesedinin Cava Denizinin en derin yerine atıldığını doğruladılar. Çocuklar hiç oralı olmadılar. Sultan Süleyman'ın olduğu söylenen çadırın kapısında ilan edilen Memfis Bilgelerinin yeni buluşunu görmeye gidelim diye tutturdular. Öyle direttiler ki, sonunda Jose Arcadio Buendia, otuz real'i bastırıp onları çadıra soktu. Çadırda, gövdesi kıllarla kaplı, başı kazınmış, burnuna bakır halka, ayağına ağır bir demir zincir takılı dev gibi bir adam, bir korsan sandığının başında nöbet tutuyordu.

Dev, sandığı açınca ortalığa bir serinlik yayıldı. Sandıkta, içindeki iğneciklerle güneş ışığını bölüp renkli yıldızlara dönüştüren, kocaman, saydam bir kütle vardı. Çocukların kendisinden hemen bir açıklama beklediğini bildiği için telaşa düşen Jose Arcadio, ağzının içinde bir şeyler geveledi:

-Dünyanın en büyük elması bu.

Çingene, Hayır, diye karşılık verdi, Buna buz derler. Jose Arcadio Buendia, bu açıklamadan bir şey çıkaramadan elini kalıba doğru uzatınca, dev onu iteledi. Elini sürmek için beş real daha bastıracaksın, dedi. Jose Arcadio Buendia parayı verip elini buzun üzerine koydu, yüreği bu gizeme dokunmuş olmanın verdiği korku ve coşkuyla dolarak birkaç dakika öylece durdu; Ne diyeceğini kestiremeden, oğulları da bu şaşılası deneyden pay alsınlar diye on real daha verdi. Küçük Jose Arcadio, buza dokunmak istemedi. Aureliano'nun ise bir adım atıp elini buzun üzerine değdirmesiyle çekmesi bir oldu. Şaşkınlıkla; Ateş gibi cayır cayır bu! diye haykırdı. Babası çılgınca deneylerinin hayal kırıklıklarını da, mürekkepbalıklarına yem olan Melquiades'in cesedini de unuttu. Bir beş real daha verip kutsal kitaba el basarcasına elini buz kalıbına bastırarak haykırdı:

-İşte bu, çağımızın en büyük icadı.





:::::::::::::::::::::::::


Korsan Sir Francis Drake, onaltıncı yüzyılda Riohacha'ya saldırdığı zaman, Ursula Iguaran'nın ninesinin-ninesinin-ninesi, tehlike çanlarıyla top gümbürtülerinden öylesine ürktü ki, eli ayağı boşanıp yanar sobanın üzerine oturuverdi. O yanıklar yüzünden ömrünün sonuna kadar erkeğine yaramaz bir kadın oldu çıktı. Yastıklarla destekleyerek bir yanının üzerine oturabiliyordu ancak ve yürüyüşüne de bir sakatlık gelmiş olmalı ki, bir daha insan içine çıkıp da yürümedi. Bedeninden yanık kokusu yayıldığına kafasını taktığı için de kimselerle görüşmez oldu. Düşünde İngilizlerle azgın köpekleri, yatak odasının penceresinden dalıp kızgın demirlerle ayıp yerlerini dağlarlar diye uyumayı göze alamaz, avluda sabahlardı. İki çocuğunun babası olan Aragonlu tüccar kocası, onu bu korkudan kurtarmak için ilaca ve eğlenceye sermayesinin yarısını harcadı. Sonunda nesi var nesi yoksa satıp ailesini aldı, denizden çok içerlerde, barışçıl Kızılderililerin yaşadığı dağ eteğindeki bir köye yerleşti ve karısına da, düşündeki korsanlar girecek delik bulamasınlar diye penceresiz bir yatak odası yaptırdı. O gözden uzak köyde bir süredir oturan Don Jose Arcadio Buendia adında yerli bir tütün ekicisiyle ortak olan Ursula'nın dedesinin-dedesinindedesi bu kazançlı işten birkaç yılda büyük servet yaptı. Birkaç yüzyıl sonra yerli tütün ekicisinin torurunun-torununun-torunu, Aragonlu tüccarın torunununtorunununtorunuyla evlendi. İşte bu yüzden, Ursula, kocasının çılgınca fikirlerinden tepesi attıkça üçyüzyıllık alınyazısını bir çırpıda aşar, Sir Francis Drake'in Riohacha'ya saldırdığı o güne lanet okurdu. Bunu biraz olsun içini dökmek diye yapardı, çünkü ölünceye kadar aşktan da güçlü bir bağla, ortak vicdan azabıyla bağlıydılar birbirlerine. Amca çocuklarıydılar. Atalarının çalışkanlıkları ve görenekleriyle eyaletin en güzel kasabalarından biri haline gelen o eski köyde, birarada büyümüşlerdi. Evlenecekleri daha dünyaya geldikleri anda belli olmasına rağmen, evlenmek istediklerini söyleyince önce kendi akrabaları bu isteğe karşı çıktı. Yüzyıllardır birbirleriyle evlenip kaynaşan iki ırkın bu sağlıklı çocuklarından iguana cinsi kertenkeleler dünyaya gelir diye korkuyorlardı. Ursula'nın bir teyzesi, Jose Arcadio Buendia'nın bir amcasıyla evlenmiş ve ucu püskül gibi tüylü, tirbuşon gibi kıvrım kıvrım, kıkırdaksı bir kuyrukla doğduğu için kırkiki yaşına kadar hiçbir kadına uçkur çözemeyen, ömür boyu bol pantolonla dolaşan bir oğlan dünyaya getirmişti. Hiçbir kadının görmesine izin verilmeyen bu domuz kuyruğu, bir kasap arkadaşının iyilik olsun diye satırı vurmasıyla adamın da eceli olmuştu. Jose Arcadio Buendia, ondokuz yaşında olmanın verdiği dediğim dediklikle sorunu bir çırpıda çözüverdi: Çocuklarım domuz yavrusu da olsa umurumda değil, yeter ki konuşmasını bilsinler. Böylece, üç gün üç gece havai fişek patlatarak, bando mızıka çaldırarak düğün yapıp evlendiler. Ursula'nın annesi, domuz kuyruklu çocuklar doğurursun diye diye kızının gözünü korkutmasa, işi kocasının koynuna girmemeyi öğütlemeye kadar vardırmasa, pekala da mutlu olacaklardı. Ursula, iriyarı, sözden anlamaz kocası uykuda ırzına geçiverir korkusuyla, annesinin yelken bezinden dikip çaprazlama deri kayışlarla sıkıladığı, önden kocaman bir demir tokayla kapanan ilkel bir bekaret kemeri kuşanır oldu. Birkaç ay böyle yaşadılar. Gündüzleri Jose Arcadio Buendia dövüş horozlarıyla uğraşıyor, Ursula da anasının dizinin dibinde gergef işliyordu. Geceleri de sevişmek yerine saatlerce kıran kırana güreşiyorlardı. Zamanla çevredekiler bu işte bir terslik kokusu aldılar ve bir yıllık evli olmalarına rağmen, kocasının erkekliği olmadığı için Ursula'nın hala kızoğlankız olduğu dedikodusu yayılıverdi. Bu söylenti en son Jose Arcadio Buendia'nın kulağına çalındı. Son derece sakin bir tavırla, -Bak, elalem ne diyor, dedi karısına. Ursula, -Ne isterlerse desinler, diye karşılık verdi, biz öyle olmadığını biliyoruz ya.

Bu durum, Jose Arcadio Buendia'nın horoz dövüşünde Prudencio Aguilar'ı yendiği o müthiş pazar gününe kadar bir altı ay daha böylece sürdü. Horozunun kan revan içinde kaldığını ğörünce öfkeden deliye dönen Prudencio Aguilar, dövüş alanındakilerin hepsi duysun diye Jose Arcadio Buendia'dan epey uzaklaştı:

-Gözünaydın! diye haykırdı, Horozun belki karına da bir iyilik ediverir: Jose Arcadio Buendia, hiç istifini bozmadan horozunu aldı. Oradakilere, Şimdi geleceğim, dedikten sonra Prudencio Aguilar'a döndü:

-Evine git de bir silah al, öldüreceğim seni.

On dakika sonra, dedesinden kalma, ucu çentikli mızrakla döndü geldi. Prudencio Aguilar, köyün yarıdan çoğunun toplandığı horoz dövüşü alanının kapısında bekliyordu onu. Kendini savunmaya fırsat bulamadı. Jose Arcadio Buendia'nın, bir boğa gücüyle ve birinci Aureliano Buendia'nın yöredeki kaplanların soyunu kurutan o keskin nişancılığıyla savurduğu mızrak, gırtlağına saplandı. O gece, herkes dövüş alanında ölünün başında nöbet tutarken Jose Arcadio Buendia, tam karısı bekaret donunu ayağına geçireceği sırada yatak odasına daldı. Mızrağını doğrultarak, Çıkar şunu, diye buyurdu. Ursula, kocasının niyetini kestirdi. Başımıza geleceklerden sen sorumlusun, diye mırıldandı. Jose Arcadio Buendia, mızrağını toprak döşemeye sapladı.

-Kuyruklu bir hilkat garibesi doğurursan, biz de hilkat garibeleri büyütürüz, dedi. Ama artık bu köyde senin yüzünden adam öldürülmeyecek. Ilık, mehtaplı, güzel bir Haziran gecesiydi. Prudencio Aguilar'ın akrabalarının gözyaşlarıyla dolu esintiye aldırış etmeden sabaha kadar uyumayıp yatakta oynaştılar.

Olay, bir onur düellosu diye örtbas edildi, ama ikisinin içinde de vicdan azabı kaldı. Bir gece uykusu kaçan Ursula, su almak için avluya çıkınca su testisinin yanında Prudencio Aguilar'ı gördü. Adam mosmordu, yüzünde hüzünlü bir anlatımla gırtlağındaki deliği alfa otuyla tıkamaya uğraşıyordu. Ursula korkmadı, acıdı.

Odaya gidip gördüklerini kocasına anlattı, ama kocası fazla durmadı bu işin üzerinde. Vicdan azabına dayanamıyoruz demek ki, diye kestirip attı. İki gece sonra Ursula, Prudencio Aguilar'ı bu kez de banyoda, alfa otuyla gırtlağındaki kurumuş kanı temizlerken gördü. Bir başka gece de, yağmurun altında dolaşırken gördü. Karısına görünen bu hayallere içerleyen Jose Arcadio Buendia, mızrağı kaptığı gibi bahçeye fırladı. Ölü, o hüzünlü bakışıyla karşısında duruyordu.

Jose Arcadio Buendia,

-Cehenneme kadar yolun var! diye haykırdı.

-Bundan sonra bir daha gelecek olursan, seni bir daha gebertirim. Prudencio Aguilar gitmedi, Jose Arcadio Buendia da mızrağı sallamayı göze alamadı. O geceden sonra bir daha rahat uyku yüzü görmedi. Yağmur altında dikilmiş duran ölünün büyük yalnızlığı, yaşayanlara duyduğu derin özlem, alfa otundan tıkacı ıslatıp yarasını silmek için evin içinde su ararkenki telaşı, Jose Arcadio Buendia'nın içine oturdu. Çok çile çekiyor olmalı, dedi Ursula'ya. Yalnızlıktan kahrolduğu belli. Bu, Ursula'ya öylesine dokundu ki, ertesi sefer ölüyü ocağın üzerindeki tencereleri yoklarken bulduğunda ne aradığını anlayıp evin her köşesine testi testi su bırakır oldu. Bir gece, Jose Arcadio Buendia, onu kendi odasında yarasını yıkarken bulunca, sabrı taştı.

-Pekala Prudencio, dedi. Biz başımızı alıp bu köyden olabildiğince uzağa gideceğiz. Artık için rahat etsin.

Dağları aşma seferine işte böyle giriştiler. Jose Arcadio Buendia'nın kendi gibi gençten birkaç arkadaşı, serüven heyecanıyla evlerini dağıtıp eşyalarını topladılar, karılarını çocuklarını da alarak kimsenin kendilerine vaadetmediği topraklara doğru yola düştüler.

Jose Arcadio Buendia, yola çıkmadan önce, Prudencio Aguilar'a belki böylelikle biraz kabir huzuru verebilirim diye mızrağını avluya gömdü, o eşsiz dövüş horozlarını teker teker yatırıp kesti. Ursula da yanına çeyiz sandığından, birkaç parça mutfak eşyasından ve babasından kalma altınların durduğu o ufak sandıktan başka bir şey almadı. Kendilerine kesin bir yol çizmemişlerdi. Yalnızca arkalarında iz bırakmamak ve tanıdıklarla karşılaşmamak için Riohacha'ya giden yolun tam ters yönüne yürüyeceklerdi. Akılsızca bir yolculuktu bu. Ondört ay sonra, maymun etiyle yılan buğulamasından midesi perişan olan Ursula, sapına kadar insana benzeyen bir oğlan doğurdu. Gebelikten bacakları kütük gibi şiştiği ve varisleri parmak parmak kabardığı için, yolun yarısını iki adamın sırtladığı hamak içinde geçirmişti. İçeri göçmüş karınları, fersiz gözleriyle içler acısı bir görünümü olan çocuklar, yine de yolculuğa ana babalarından daha iyi dayandılar, bunu bir çeşit oyun gibi gördüler. Dağ bayır demeden hemen hemen iki yıl yol teptikten sonra, bir sabah sıra dağların batı yamaçlarını gören ilk ölümlüler olma payesine erdiler. Bulutlarla çevrili doruktan, büyük bataklığın koca bir su birikintisi olarak dünyanın öte ucuna doğru yayılışını gördüler. Ama denizi hiç bulamadılar. Bataklıkta yollarını kaybedip birkaç ay dolaştıktan sonra bir gece, yolda rastladıkları son Kızılderililerden çok uzak bir yerde, suları donmuş cam seli gibi akan çakıllı bir ırmağın kıyısında konakladılar. Yıllarca sonra ikinci iç savaş sırasında, Albay Aureliano Buendia, Riohacha'ya baskın yapabilmek için aynı yolu denediyse de, altı gün yol teptikten sonra bunun çılgınlık olduğunu anladı. Yine de, ırmağın kıyısında konakladıkları o gece, babasının kafilesi; deniz kazazedelerini andırıyordu, ama sefer sırasında kırılmak şöyle dursun, çoğalmışlardı ve hepsi de dünyaya kazık kakmaya kararlıydı (muratlarına da erdiler nitekim). Jose Arcadio Buendia, daha o gece, orada evlerinin duvarları aynadan, kalabalık, gürültülü bir kent yükseldiğini gördü düşünde. Burası neresi diye sorduğunda, hiç duymadığı, hiçbir anlamı olmayan, ama düşünde doğaüstü bir yankı yaratan bir ad söylediler: Macondo. Jose Arcadio Buendia, ertesi gün adamlarını denizi hıç bulamayacaklarına inandırd. Onlara, ağaçları kesip kıyının en serin yerinde, ırmağın hemen yanıbaşında bir yer açmalarını söyledi ve işte oraya köyü kurdular.

Jose Arcadio Buendia, buzu keşfettiği güne kadar, ayna duvarlı evleri gördüğü düşü bir türlü yorumlayamamıştı. Buzu görünce, düşün derin anlamını kavradığını sandı. Yakın bir gelecekte su gibi sıradan bir maddeden koca koca buz kalıpları üretip köyün yeni evlerini bunlarla yapabileceklerini düşündü. Macondo, artık menteşeleri, kapı tokmakları sıcaktan eğilen fırın gibi bir yer olmayacak, kış gibi soğuk bir kente dönüşecekti. Bir buz fabrikası kurma girişiminde diretmediyse, bunun tek nedeni, o sıralarda başta simya konusunda bir acaip yetenek gösteren Aureliano olmak üzere oğullarının eğitimine kendini vermiş olmasıydı. Laboratuvar temizlendi, pırıl pırıl oldu. Baba oğul, yeni buluşlar taşkınlığına kapılmadan, Melquiades'in notlarını serinkanlılıkla yeniden gözden geçirerek uzun ve sabırlı bir çabayla Ursula'nın altınını, yanıp yapıştığı tencerenin dibinden ayırmaya çalıştılar. Genç Jose Arcadio, bu işe pek katılmıyordu. Babası kendini imbiklere kaptırmış didinirken, her zaman yaşından büyük göstermiş olan inatçı büyük oğlan, iri kıyım bir delikanlı oldu çıktı. Sesi değişti. Bıyıkları terledi. Bir gece Ursula oğlanın soyunduğu odaya girince, utanmayla acıma karışımı bir duyguya kapıldı: Kocasından sonra gördüğü ilk çıplak erkek oydu ve alet-edavatı öylesine gelişmişti ki, nerdeyse anormal bir görünüşü vardı. Üçüncü çocuğuna gebe olan Ursula, zifaf gecesi duyduğu dehşeti yeniden duydu.

O sıralarda, şen, şuh, küfürbaz, fal bakmayı da bilen bir kadın gündeliğe gelir giderdi. Ursula, oğlunun durumunu ona açtı. Böylesine orantısız büyüklükte bir aletin, yeğeninin domuz kuyruğu kadar anormal bir şey olduğunu düşünüyordu. Kadın bunu duyunca, cam kırığı gibi dört yana saçılan bir kahkaha attı. Tam tersi, dedi, Oğlanın şansı açık olacak. Bu kehanetini doğrulamak için de birkaç gün sonra iskambilleri getirip Jose Arcadio ile mutfağın arkasındaki kilere kapandı. İskambilleri sakin sakin marangoz tezgahının üzerine yaydı, oğlan meraktan çok, sıkıntıyla yanıbaşında dikilmiş beklerken, kadın aklına ne geldiyse sıraladı. Sonra birden elini uzatıp oğlanı yokladı. Gerçekten afallamış olmalı ki, Aman Tanrımdan gayrı söz çıkmadı ağzından. Jose Arcadio iliklerinin köpürüp kabardığını duydu. Belli belirsiz bir ürküntüye kapıldı ve hıçkıra hıçkıra ağlamak geldi içinden.

Kadın hiçbir imada bulunmadı. Ama Jose Arcadio bütün gece kadını, kadının koltuk altlarından yükselip kendi tenine işleyen kokuyu arandı durdu. Kadın hep kendi yanında olsun, ona analık etsin, kilerden hiç çıkmasınlar ve kadın hep Aman Tanrım desin istiyordu. Bir gün daha fazla dayanamayıp kadının evine gitti. Oturma odasında ağzını hiç açmadan aval aval oturup resmi bir ziyarette bulundu. O anda kadını hiç arzulamıyordu. Kadını bambaşka buldu, kokusunun yarattığı hayalle uzaktan yakından ilişkisi olmayan bir başkasıydı sanki. Jose Arcadio kahvesini içip sıkıntıyla çıktı evden. O gece, gözüne uyku girmeyen korkunç saatler boyunca yabanıl bir istekle yeniden arzuladı kadını, ama bu kez kadını kilerdeki gibi değil, o günkü haliyle istiyordu. Günler sonra beklenmedik bir anda kadın onu annesiyle oturduğu evine çağırdı ve iskambilleri gösterme bahanesiyle oğlanı yatak odasına götürdü. Sonra öylesine pervasızca yokladı ki oğlanı, ilk ürperti geçtikten sonra delikanlı, hayal kırıklığına uğradı; duyduğu, zevkten çok korkuydu. Kadın, o gece gelip kendisini görmesini söyledi. O da, dizinde derman kalmadığını bildiği için bir an önce paçayı kurtarayım diye peki dedi. Ama o gece, ateşten tutuşan yatağında dönüp dururken, beceremeyecek olsa bile, yine de kadına gitmeden edemeyeceğini anladı. Karanlıkta kardeşinin dingin soluğuna, bitişik odadaki babasının kuru öksürüğüne, avludaki tavukların tıknefesine, sivrisineklerin vızıltısına, yüreğinin gümbürtüsüne ve o zamana kadar hiç farketmediği bir dünyanın koşturmasına kulak kabartarak elyordamıyla giyindi, uyuyan sokağa attı kendini. İçin için, kadının dediği gibi kapının kilitsiz değil, üstelik kol demiri vurulmuş olsun istiyordu.

Ama kapı açıktı. Parmağının ucuyla itti kapıyı, menteşelerin boyun bükerken koyverdiği hüzünlü ve belirgin inilti, delikanlının içine buz gibi yankılar saldı. Ses çıkarmamaya çalışarak yan yan süzülüp içeri adımını attığı anda, o koku çarptı burnuna. Kadının üç erkek kardeşinin hamak kurup yattığı sofada duruyordu hala. Karanlıkta hamakların yerini kestiremiyor, yanlış bir yatağı kerteriz almamak için elyordamıyla yatak odasının kapısını arıyordu. Kapıyı buldu. Ama sandığından daha alçak olan hamak iplerine takılıp sendeledi ve o ana kadar horuldamakta olan adam uykusunda bir yandan öte yana döndü, Günlerden çarşambaydı, diye sayıkladı. Jose Arcadio, yatak odasının kapısını iterken, kapının düzgün olmayan yer döşemesine sürtünmesini engelleyemedi. Zifiri karanlıkta, yolunu hepten kaybettiğini anlayıverdi. Daracık odada kadının anası, kızkardeşi, kızkardeşinin kocasıyla iki çocuğu ve kadın yatıyordu, ama belki de o odada değildi. Koku evin her yanını sarmamış olsa, kokuya göre yönünü bulurdu, ama kadının kokusu, tıpkı kendi tenine işlediği gibi, evin köşe bucağına da olanca keskinliğiyle işlemişti. Jose Arcadio, olduğu yerden kıpırdamadan nasıl olup da böylesine boş bulunduğunu, kendini kapıp koyverdiğini düşünürken, parmaklarını iyice açarak karanlığı yoklayan bir el değdi yüzüne. Jose Arcadio şaşırmadı, çünkü içten içe bekliyordu bunu.

Kendini bırakıverdi o ele ve yanı yöresi belli olmayan bir yere sürüklenmesine ses çıkarmadı. Sonra giysileri sıyrıldı üzerinden, kollarının tutunacak bir yere erişemediği o dipsiz karanlıkta patates çuvalı gibi bir yandan öte yana savruldu. Kadının kokusu değil, amonyak kokuyordu burası ve kadının yüzünü gözünün önüne getirmeye çalıştıkça, Ursula'nın suratı dikiliyordu karşısına. Uzun süredir yapmak istediği, ama gerçekten yapılabileceğini hiç sanmadığı bir şeyi yaptığını belli belirsiz kavrıyor, yine de ne yaptığını bilmiyordu, çünkü ayağı nerede, başı nerede kestiremiyor, kimin ayağı kimin başı olduğunu çıkaramıyordu ve buzullar yıkılıyormuşcasına böbreklerinden yükselen gümbürtüye, barsaklarındaki gaza, korkuya, o çileden çıkartıcı suskunluk ve ürkütücü yalnızlıktan hem kaçmak, hem de hep orada kalmak isteğine daha fazla dayanamıyordu.

Kadının adı Pilar Ternera idi. Ailesi, onu ondördünde ırzına geçip yirmi ikisine kadar kullanan, ama kopuğun biri olduğu için evlenmeye yanaşmayan adamdan ayırmak için, Macondo'nun kuruluşuyla sonuçlanan sefere yanlarında sürüklemişlerdi. Adam, onun ardından dünyanın öbür ucuna gelmeye söz verdi, ama daha sonra, işlerini yoluna koyup öyle gelecekti. Kız, iskambillerde görünen, üç günde mi, üç ayda mı, üç yılda mı dese, karayolundan mı, deniz yolundan mı dese çıkıp geliverecek uzun, kısa, sarışın esmer her erkeği ona yora yora beklemekten usanmıştı artık. Bekleye bekleye kalçalarının diriliği, göğüslerinin dikliği, sevecenliği gitmişti, ama deli gönlü olduğu gibi duruyordu. O kocaman oyuncağa deli divane olan Jose Arcadio, her gece kadının peşinden odanın labirentine dalıyordu. Bir seferinde kapıyı sürgülü buldu ve bir kez başlarsa sonuna kadar sürdüreceğini bile bile kapıya birkaç kez vurdu. Bitmek bilmez gibi gelen bir bekleyişin sonunda kadın kapıyı açtı.

Gündüzleri uzanıp hayallere dalar, bir gece önceki anıların tadını çıkarırdı gizlice. Ama kadın o şen, kayıtsız, konuşkan haliyle eve geldiğinde, Jose Arcadio'nun heyecanını gizlemeye çalışmasına gerek kalmazdı, çünkü şakırtılı kahkahasıyla güvercinleri ürküten bu kadının ona soluğunu tutmayı, kalp atışlarını denetlemeyi öğreten ve erkeklerin ölümden neden korktuklarını anlamasına elveren o görünmez güçle uzak yakın bir ilişkisi yoktu. Jose Arcadio öylesine içine kapanmıştı ki, babasıyla kardeşi maden kazıntısını çözüp Ursula'nın altınlarını ayırdıkları haberiyle ortalığı ayağa kaldırdıklarında, ev halkının neden sevindiğini bile anlayamadı.

Baba oğul, günlerce uğraşa didine gerçekten başarmışlardı bu işi. Ursula sevinçten uçuyordu, simyanın icadı için Tanrıya şükürler bile yağdırdı. Bu arada köy halkı laboratuvara akın ediyordu. Bu mucizeyi kutlamak için gelenlere üzerine guava reçeli sürülmüş bisküvi ikram ediyorlardı. Jose Arcadio Buendia, potanın içindeki kurtarılmış altınları sanki kendisi icat etmiş gibi böbürlenerek gösteriyordu köylülere. Herkese gösterdikten sonra, birkaç gündür laboratuvarın semtine uğramayan büyük oğlunun önünde durdu. Kuru ve sarımtırak topağı oğlanın burnuna dayayarak; Neye benzettin bunu? diye sordu. Jose Arcadio içinden geldiği gibi verdi yanıtını:

-Köpek bokuna.

Babası elinin tersiyle öyle bir şamar indirdi ki, oğlanın suratında kanla gözyaşı birbirine karıştı. O gece Pilar Ternera, karanlıkta elyordamıyla şişeyle pamuğu bulup delikanlının davul gibi şiş suratına dağ tütünüyle pansuman yaptı, sonra da oğlanın canını acıtmadan sevmeye çalışarak kendi muradına erdi. Öylesine içli dışlı oldular ki, bir süre sonra farkına varmadan fısıldaşmaya başladılar.

-Seninle başbaşa kalmak istiyorum, dedi delikanlı, açıkça söyleyeceğim herkese, böyle gizli kapaklı buluşmaktan kurtuluruz. Kadın onu yatıştırmaya yeltenmedi.

-Çok iyi olur, dedi. Yalnız kalırsak lambayı yakar, birbirimizi doyasıya seyrederiz, kimse duyar mı diye korkmadan içimden geldiği gibi haykırırım, sen de ayıp şeyler fısıldarsın kulağıma. Bu konuşma, babasına beslediği o içini yiyen hınç, bir de çılgınca sevişebilme olasılığı, delikanlıya bir cesaret verdi ki, demeyin gitsin. Bir ön açıklamaya gerek duymadan, olanı biteni kardeşine anlatıverdi.

Toy Aureliano, ilk ağızda kardeşinin bu serüveninden doğabilecek büyük tehlikeyi kavrayabildi yalnızca, işin çekici yanını hiç anlayamadı. Gel zaman git zaman bir kaygıdır aldı çocuğu. Tehlikenin girdisini çıktısını kafasında kuruyor, kardeşinin çektiği acıyla zevki kendisi de tadıyor, kardeşinin korkusunu da mutluluğunu da paylaşıyordu. Dibine köz döşenmiş gibi gelen yalnız yatağında gözüne uyku girmeden şafak sökene kadar kardeşini bekliyordu.

O geldikten sonra da kalkma saatine kadar konuşuyorlardı. Öyle ki, çok geçmeden ikisi de uykusuzluğun getirdiği, mahmurluk içinde simyayı da, babalarının hikmetini de boşlayıp kıyı bucak gizlenir oldular. Bu oğlanlar sapıttı, dedi Ursula, garanti kurt var bunlarda. Kazayağı otunu ezip mide bulandırıcı bir ilaç yaptı. Oğlanlar hiç beklenmedik bir kayıtsızlıkla ses çıkarmadan ilacı içip bir günde onbir posta oturağa taşınarak gülkurusu asalaklar döktüler ve dalgınlıklarıyla mahmurluklarının bu kurtların yüzünden olduğuna Ursula'yı inandırıp kandırdıkları için de bayram ede ede bunları önlerine gelene gösterdiler. Bu arada Aureliano, ağabeyinin deneyimini yalnızca anlamakla kalmıyor, kendi başından geçmişcesine yaşıyordu. Bir seferinde ağabeyi aşk oyunlarını en ufak girdisine çıktısına varıncaya dek anlatırken Aureliano onun sözünü kesip Nasıl bir şey oluyor? diye sordu. Jose Arcadio hiç duraksamadan yapıştırdı yanıtı:

-Yer sarsıntısı gibi tıpkı.

Ocak ayında bir Perşembe sabaha karşı saat ikide Amaranta doğdu. Daha odaya kimse girmeden, Ursula her bir yanını yokladı kızın. Çocuk gerçi semender gibi soluk tenli, vıcık vıcık kaygandı, ama her tarafı insana benziyordu. Ev konu komşuyla dolup taşıncaya kadar, Aureliano, yeni bebeğin farkına bile varmadı. Sonra o kargaşayı fırsat bilerek çıktı; gecenin onbirinden beri yatağında yeller esen ağabeyini aramaya koyuldu. Onu Pilar Ternera'nın yatak odasından nasıl çekip çıkaracağını bile durup düşünmeden verdiği kararla kadının evine gitti. Saatlerce evin çevresinde dolanıp parolalı ıslıklar çaldı, ortalık ağarınca eve dönmekten başka çaresi kalmadı. Annesinin odasına girince bir de ne görsün, yüzünden masumiyet akan Jose Arcadio yeni doğan kardeşiyle oynamıyor mu.

Çingeneler yeniden geldiklerinde Ursula'nın kırkı yeni çıkmıştı daha. Bunlar, geçen sefer buzu getiren o cambaz, hokkabaz takımıydı. Melquiades'in obası gibi gelişmelerin, yeniliklerin habercisi olmayıp eğlence tellalı oldukları çok geçmeden anlaşılmıştı.

Buzu getirdikleri zaman bile, bunun insan yaşamına sağlayacağı yararlardan söz edecekleri yerde, sirk hüneriymiş, gibi çığırtkanlığını yaptılar. Bu sefer de, binbir türlü numaranın yanısıra bir de uçan halı getirdiler. Ama bunu, ulaşımın gelişmesine köklü bir katkı olarak değil de, eğlence aracı diye sundular. Millet, köyün üzerinde şöyle bir uçuvermek için toprağa gömdüğü son altınlarını da çıkardı. Herkesin katıldığı bu kargaşayı fırsat bilen Jose Arcadio ile Pilar, kalabalığa karışıp saatlerce eğlendiler. Onca kişinin içinde mutluluktan uçan, çiçeği burnunda iki sevgiliydiler ve aşkın, gizlice buluştukları gecelerdeki o coşkulu ama bir anlık mutluluktan çok daha derin ve huzur verici bir duygu olduğuna inanacaklardı neredeyse. Ne var ki, Pilar bozuverdi büyüyü. Jose Arcadio'nun onunla olmaktan duyduğu sevince kapılıp, zamanı zemini unuttu ve dünyayı yıktı oğlanın başına. Artık gerçekten erkek oldun, deyiverdi. Delikanlı onun ne demek istediğini kestiremeyince de, açık açık söyledi:

-Baba oluyorsun.

Jose Arcadio, birkaç gün evden dışarı adımını atamadı. Mutfaktan Pilar'ın şakrak kahkahasını duyar duymaz, Ursula'nın izniyle simya çalışmalarının yeniden hız kazandığı laboratuvarda alıyordu soluğu. Jose Arcadio Buendia, baştan çıkan oğlunu sevinçle karşıladı, sonunda karar verip giriştiği simyacı taşı araştırmalarına oğlunu da kattı. Bir akşam üzeri, neşeyle el sallayan köy çocuklarını arkasına oturtan çingene, uçan halıyı pencere hizasında sürüp laboratuvarın önünden geçirince, oğlanların aklı uçan halıda kaldı, ama Jose Arcadio Buendia başını çevirip bakmadı bile. Varsın onlar uçtuklarını sansınlar, dedi. Biz onlardan daha iyi uçacağız hem de paçavrası çıkmış bir battaniyeyle değil, bilimsel araçlarla yapacağız bu işi. Jose Arcadio, ilgileniyormuş gibi görünmesine rağmen, beceriksizce üflenmiş çarpık bir şişeye benzeyen simyacı yumurtasının hikmetine bir türlü akıl erdiremiyordu. Kaygılarından kurtulamadı bir türlü. Yiyip içmekten kesildi, gözüne uyku girmez oldu. Babası giriştiği deneylerde başarısızlığa uğrayınca nasıl asık suratlı oluyorsa, Jose Arcadio'nun da suratından düşen öylesine bin parça oluyordu, ki Jose Arcadio Buendia oğlanın bu simya işine kafayı fazla taktığını düşünerek onu laboratuvardaki görevlerden uzaklaştırdı. Aureliano, kardeşinin derdinin simyacı taşını aramaktan kaynaklanmadığını biliyordu gerçi, ama ağzından tek laf alamıyordu. Jose Arcadio'nun o eski içtenliği gitmiş, sırlarını paylaşan, konuşkan biri olmaktan çıkmış, içine kapanık, kaba bir insan olmuştu. Bütün dünyaya karşı acı bir hınç besliyor, herkesten kaçıyordu.

Bir gece her zamanki gibi yataktan sıvıştı, ama Pilar Ternera'nın evine gideceği yerde panayırın gürültülü kalabalığına karıştı. Binbir çeşit gösteri arasında, hiçbiriyle ilgilenip başını çevirmeden gezindikten sonra, sergilenen hünerlerle ilişkisi olmayan bir şey çarptı gözüne: Bu, taktığı boncuklar boynuna ağır gelen, gencecik, nerdeyse çocuk yaşta bir çingene kızıydı ve Jose Arcadio'nun ömründe gördüğü en güzel kadındı. Ana baba sözü dinlemediği için yılan kesilen adamın acıklı serüvenini izleyen kalabalığın arasında duruyordu kız. Jose Arcadio gösteriyle hiç ilgilenmedi. Yılan adamın içler acısı sorgusu sürerken, kalabalığı yarıp kızın durduğu ön sıraya yürüdü, gitti, tam arkasına dikildi. Kızın sırtına iyice dayandı. Kız kendini çekmek isteyince, Jose Arcadio büsbütün abandı. İşte o zaman, kız onu sapına kadar hissetti. Bunun gerçek olduğuna inanamayarak şaşkınlık ve korku içinde kıpırdamadan yaslandı delikanlıya, sonunda dayanamadı, başını çevirip ürkek ürkek gülümsedi.

Tam o sırada iki çingene, yılan adamı kafesine kapatıp çadıra götürdüler. Gösteriyi yöneten çingene, seyircilere seslendi: Bayanlar baylar, şimdi de sizlere, görmemesi gereken bir şeyi gördüğü için ceza olarak, yüzelli yıldır her gece tam bu saatte boynu vurulan kadının tüyler ürperten çilesini seyrettireceğiz. Jose Arcadio ile çingene kızı, boyun vurulma sahnesini seyretmediler. Kızın çadırına gittiler, bir yandan soyunurken bir yandan delice bir telaşla öpüşmeye koyuldular. Çingene kız, kolalı dantelden korsasını çıkarınca anadan doğma kaldı. Yeni kabarmaya başlamış memeleri, Jose Arcadio'nun kolları kadar bile olamayan çırpı bacaklarıyla çelimsiz bir kurbağaya benziyordu, ama bu çelimsizliğini unutturacak bir ataklığı ve sıcaklığı vardı.

Gelgelelim, Jose Arcadio kızın peşrevlerine karşılık veremiyordu, çünkü girdikleri çadır, çingenelerin sirk takımlarını alıp işlerini yapmak için boyuna girip çıktıkları, dahası arada bir yatağın yanına dikilip barbut attıkları ayakaltı bir yerdi. Orta direğe asılı fener, heryanı aydınlatıyordu. El peşrevine ara verdiklerinde, kız ne yapacağını bilemeden çırılçıplak yatağa serilmiş Jose Arcadio'yu gayrete getirmeye çalışırken, harika tenli bir çingene kadını, ardından da obalılardan da, köylülerden de olmayan bir adam çadıra girip yatağın yanında soyunmaya başladılar.

Bir ara kadının gözü Jose Arcadio'ya ilişti, onun devrilmiş yatan o hayvani alametini ateşli bir heyecanla tepeden tırnağa inceledi.

-Aman oğlum, diye haykırdı, dilerim olduğun gibi kalasın. Jose Arcadio'nun yanındaki kız, Rahat bırak bizi, diye terslenince, yeni gelenler yatağın yanına yere çöktüler. Onların tutkulu oynaşması, Jose Arcadio'nun isteğini de kamçıladı. İlk değişte, kızın kemikleri, bir kutu domino taşı çevreye saçılırmış gibi çatırdadı, tenine hafif bir ter bastı, bütün gövdesinden acıklı bir inilti ve belli belirsiz bir çamur kokusu yükselirken gözleri yaşla doldu.

Ama bu darbeye, hayranlık uyandıracak bir irade ve yiğitlikle dayandı. Arcadio, melekler katına yükseliyormuş gibi oldu, yüreğini doldurup taşan sevgi dolu açık saçık sözler kızın kulaklarından girip ağzından çingene diliyle dökülmeye başladı. Günlerden perşembeydi. Cumartesi gecesi, Jose Arcadio başına bir al yazma dolayıp çingenelerle çekti gitti.

Ursula, onun ortadan kaybolduğunu farkedince köyün altını üstüne getirdi. Obanın konakladığı yerde, üzerinde hala dumanlar tüten sönmüş ateşlerin arasındaki bir çöp tenekesinden başka bir şey yoktu. Süprüntülerin arasında incik boncuk arayan biri, bir gece önce oğlunu, çingene kervanının ortasında yılan adamın kafesini el arabasına yüklemiş götürürken gördüğünü söyledi Ursula'ya. Oğlanın ortadan kaybolmasını zerrece umursamayan kocasına;

-Oğlan çingene olup çıkmış! diye haykırdı Ursula.

Bin kez dövülüp bin kez yeniden ısıtıldıktan sonra yeniden dövülen harcı havanda dövmekte olan Jose Arcadio Buendia, Keşke öyle olsa, dedi, Adam olmayı öğrenir böylece.

Ursula, çingenelerin nereye gittiğini sordu soruşturdu. Peşlerinden yetişebilirim umuduyla, gösterilen yola düştü, sora sora yürümeye koyuldu. Köyden uzaklaştıkça uzaklaştı, sonunda köyden iyice koptuğunu düşünüp geri dönmeyi aklından çıkardı. Jose Arcadio Buendia, akşamın sekizinde, hazırladığı malzemeyi donmasın diye ılık gübreye gömdükten sonra ağlamaktan moraran Amaranta'ya ne olduğunu merak edip eve girince Ursula'nın ortalarda görünmediğini farketti. Birkaç saat için tepeden tırnağa silahlı bir grup toparladı, Amaranta'yı sütnineliğe gönüllü bir kadına emanet edip Ursula'nın peşinden görünmez yollara düştü. Aureliano da onlarla gitti. Dillerini anlamadıkları Kızılderili balıkçılar, işaretle dert anlatmaya çalışarak oradan kimsenin geçtiğini görmediklerini söylediler. Üç gün boşuboşuna aradıktan sonra köye döndüler. Jose Arcadio Buendia, haftalarca meraktan kıvrandı durdu. Amaranta'ya dadılık etti, yıkadı pakladı, kundakladı, günde dört kez sütnineye taşıdı, geceleri Ursula'nın bir türlü beceremediği ninnileri bile söyledi. Bir ara Pilar Ternera, Ursula dönünceye kadar ev işlerini görmeye gönüllü çıktı. Önsezileri, başlarına gelen bu felaketle daha da keskinleşen Aureliano, kadını görür görmez, ağabeyinin kaçışından ve peşinden de anasının sırra kadem basışından bu kadının sorumlu olduğunu kestirip öylesine sessiz ve suratsız karşıladı ki bu öneriyi, kadın bir daha eve ayak basamadı. Zaman her şeyi yoluna koydu. Jose Arcadio Buendia ile oğlu, laboratuvara ne zaman yeniden dönüp ortalığın tozunu aldıklarını, imbiği ateşe oturtup aylardır gübrede yatan malzemeyi sabırla işlemeye ne zaman başladıklarını bilemeden kendilerini iş başında buldular. Sazdan örülmüş sepetinde yatan Amaranta bile, cıva buharlarından havası iyice ağırlaşan küçük odada babasıyla ağabeyinin harıl harıl çalışmasını merakla seyreder oldu. Ursula'nın gidişinden aylarca sonra, tuhaf şeyler olmaya başladı. Ne zamandır dolabın bir köşesinde unutulmuş boş bir şişe, yerinden kaldırılamayacak kadar ağırlaşıverdi. Çalışma tezgahının üzerindeki su dolu tencere, altında ateş olmadan fokur fokur kaynamaya koyulup içindeki su tamamen buharlaşana kadar yarım saat öyle kaynadı durdu. Bunları açıklamaya akıl erdiremeyen ama simyacı taşının kıvama geldiğine yoran Jose Arcadio Buendia ile oğlu, olup biteni şaşkınlık ve heyecanla izliyorlardı. Bir gün Amaranta'nın sepeti ayaklanıverdi, Aureliano telaşla koşup yetişinceye kadar odayı fırdöndü. Ama babası hiç telaşlanmadı. Kaç zamandır bekledikleri mucizenin eli kulağında olduğuna iyice inanarak sepeti yerine koydu, masanın bacağına bir güzel bağladı.

İşte o olay üzerine, Aureliano, babasının ağzından şu sözleri duydu:

-Tanrıdan korkmuyorsan, hiç değilse madenlerin mucizesine bakarak Tanrı korkusu girsin içine.

Ursula, sırra kadem basışından beş ay kadar sonra apansız geliverdi. Üzerine bir haller gelmiş, yücelmiş, gençleşmiş, köylülerin hiç bilmediği kılık kıyafete girmişti. Jose Arcadio Buendia, onu karşısında böyle görüverince dizlerinin bağı çözüldü. Tamam işte! diye haykırdı, biliyordum böyle olacağını. Gerçekten de, onca zaman kapanıp simyacı taşının malzemesini hazırlarken, yüreğinin ta derinlerinden dileyerek, özlemle beklenilen mucize, felsefe taşının keşfi ya da madenlere can katacak soluğun azad edilmesi ya da evdeki menteşelerle kilitleri altına çevirme becerisi olmasın da, işte o andaki olayın gerçekleşmesi olsun, yani Ursula geri dönsün diye dualar etmişti. Ama Ursula, onun heyecanını hiç umursamadı. Ayrılalı daha bir saat olmuş gibi kocasını adet yerini bulsun diye şöyle bir öptükten sonra, Dışarı bak hele, dedi. Jose Arcadio Buendia, sokağa çıkıp kalabalığı görünce uzun süre şaşkınlıktan kurtulup ne olduğunu kestiremedi. Bunlar çingene değildi. Kendileri gibi düz saçlı, esmer, aynı dili konuşan, aynı şeylerden yakınan insanlardı bunlar. Yiyecek yüklü katırları, ev ve mutfak eşyasıyla dolu kağnıları, kısacası günlük gerçeğin içindeki gezgin satıcıların allayıp pullamadan sattıkları saf ve yalın malları vardı. Bataklığın hemen öte yakasındaki iki günlük yoldan, yılın her ayı postanın uğradığı ve insanların yaşamın nimetlerini tanıdıkları kasabaların bulunduğu yerden geliyorlardı. Ursula, çingenelerin izini bulamamıştı, ama kocasının büyük icatlar tutkusuna kapılması yüzünden keşfedemediği yolu bulmuştu.





:::::::::::::::::::::::::


Pilar Ternera'nın oğlu, doğduktan iki hafta sonra dedesinin evine getirildi. Kendi kanından gelme bir yavrunun ortada kalmasına gönlü elvermeyen, ama çocuğun gerçek kimliğini öğrenmemesini de şart koşan kocasının inadı karşısında pes edip Ursula istemeye istemeye çocuğu eve aldı. Oğlana Jose Arcadio adını koydularsa da sonradan karışıklık olmasın diye yalnızca Arcadio demeye başladılar. O sıralarda köyde öylesine bir faaliyet, evde öylesine bir koşuşmaca vardı ki, çocukların bakımı ikinci plana itilmişti. Yıllardır aşiretlerini kasıp kavuran uykusuzluk hastalığı salgınından kaçıp, erkek kardeşiyle birlikte köye gelen, Guajiro Kızılderililerinden Visitacion adında bir kadına emanet edildi çocuklar. Kızılderili kardeşler, öylesine halim selim, öylesine kul köle olmaya gönüllüydüler ki, Ursula ev işlerini görsünler diye yanına almıştı onları. İşte böylece, Arcadio ile Amaranta, İspanyolca'yı sökmeden önce çatır çatır Guajiro dilini konuşmaya başladılar, kendini hayvan kalıbında şekerleme yapıp satmaya kaptıran Ursula'dan habersiz, kertenkele çorbasıyla örümcek yumurtası yemeyi öğrendiler.

Macondo değişmişti. Ursula'yla birlikte gelenler, buranın bataklığa oranla nasıl iyi bir yer olduğunu, toprağının betini bereketini öylesine ballandırarak yaydılar ki, bir zamanların o içine kapanık köyü, dükkanları, atölyeleri ve durmaksızın işleyen kervan yoluyla hareketli bir kasabaya dönüştü. Bu yoldan ilk gelenler, cam boncuklarla iri papağanları trampa eden bol şalvarlı, kulakları küpeli Araplar oldu. Jose Arcadio Buendia'nın başını kaşıyacak zamanı yoktu. Hayal gücünün yarattığı o uçsuz bucaksız evrenden daha da düşsel görünen somut gerçeğin büyüsüne kapılan Jose Arcadio Buendia, simya laboratuvarıyla ilgilenmez oldu, aylarca binbir zahmetle hazırlanmış olan malzemeyi bir yana bıraktı, kimsenin kimseye hakkı geçmesin diye sokakların nereye açılacağını, evlerin nereye yapılacağını kararlaştırdığı günlerdeki gibi girişken biri oluverdi yeniden. Yeni gelenlerin üzerinde de öyle bir üstünlük kurdu ki, ona danışmadan ne bir temel atılıyor, ne bir duvar örülüyordu, sonunda toprak dağıtım işinin başına da onu getirmeyi kararlaştırdılar.

Eski gezgin panayırı koskoca bir talih ve şans oyunları kumarhanesine dönüştürmüş olan cambaz çingeneler yeniden geldiklerinde, Jose Arcadio da onlarla birlikte dönmüştür diye büyük tantanayla karşılandılar. Oysa Jose Arcadio dönmedi, Ursula'ya göre oğlunun nerede olduğunu söyleyebilecek tek kişi olan yılan adam da yoktu. Bunun üzerine, gittikleri yere şehvet ve sapıklık bulaştırıyorlar diye çingenelere kasabada konaklama izni verilmedi, bir daha da buraya ayak basmamaları tembihlendi. Ancak, Jose Arcadio Buendia, sonsuz bilgeliği ve eşsiz buluşlarıyla kasabanın kalkınmasına bunca yararı dokunmuş olan Melquiades'in obasına kapılarının her zaman açık olduğunu söylemeyi de ihmal etmedi.

Ne var ki, göçebelerin söylediğine bakılırsa, Melquiades'in obası, insan idrakinin sınırlarını aştığı için yeryüzünden silinmişti. Hiç değilse şimdilik hayal gücünün işkencesinden kurtulan Jose Arcadio Buendia, kısa sürede öyle bir düzen ve çalışma sistemi kurdu ki, yalnızca bir tek şey serbestti: O da, köyün kuruluş günlerinden bu yana cıvıltılarıyla yaşama neşe katan kuşların salıverilip yerlerine her eve bir çalar saat konulması izniydi. Bunlar, Araplar'ın papağanlarla; takas ettiği tahtadan oyulmuş saatlerdi. Jose Arcadio Buendia saatleri öylesine kusursuzca ayarladı ki, kasaba her yarım saatte bir aynı ezginin birbirini izleyen nakaratıyla şenleniyor ve öğle saati geldi mi kesintisiz ve birağızdan yükselen bir valsin sesleri dolduruyordu her yanı.

O yıllarda sokaklara akasya yerine badem ağacı dikmelerine karar veren ve sırrını hiç açıklamadan bademleri ölümsüz kılmanın yolunu bulan da yine Jose Arcadio Buendia oldu. Yıllarca sonra Macondo, çinko damlı ahşap evlerle dolduğu zaman, kimin diktiği çoktan unutulmuş, dalları kırık ve tozlu badem ağaçları, en eski sokaklarda durup duruyordu. Babası kasabayı düzene koymakla, anası da günde iki posta sandal ağacından saplara takılarak dağıtılan horoz ve balık biçimindeki şekerleme ticaretinden para kırmakla uğraşırken, Aureliano terkedilmiş laboratuvara saatlerce kapanıyor, kendi kendine gümüş işleme sanatını öğreniyordu. Öylesine çabuk boy atmıştı ki, çok geçmeden ağabeyinden kalan giysiler sırtına olmaz olunca babasınınkileri giymeye başladı, ama ötekiler gibi etli olmadığı için, Visitacion, gömleklere pli kırıyor, pantolonlara pens yapıyordu.

Erginlik, sesinin yumuşaklığını almış götürmüş, delikanlıyı suskun, içine kapanık biri yapmıştı, ama bir yandan da, gözlerine, doğduğu andaki o yoğun anlatımı yeniden kazandırmıştı. Kendini gümüş işlemeye öylesine vermişti ki, karnını doyurmak için bile pek seyrek çıkıyordu laboratuvardan. Belki de kadına ihtiyacı vardır diye düşünen Jose Arcadio Buendia, ona evin anahtarlarıyla biraz da para verdi. Ama Aureliano, bu parayla altın eritmeye yarayacak sıvıyı yapmak üzere tuzruhu alıp anahtarları altın kaplamayla süsledi. Aureliano'nun aşırılıkları, yedi yaş dişleri çıkmaya başladığı halde hala Kızılderililerin eteğinden ayrılmayan ve İspanyolca yerine Guajiro diliyle konuşmakta direnen Amaranta ile Arcadio'nun yaptıkları yanında hiç kalırdı. Ursula, kocasına, Hiç yakınmaya hakkın yok, diyordu, soylarına çekmişler, ne olacak. Ursula, çocuklarının bu yabaniliğinin domuz kuyruğu kadar korkunç bir şey olduğuna inanarak talihsizliğine lanet okuyadursun, Aureliano ona öyle bir bakış baktı ki, kadın ne yapacağını bilemeden dondu kaldı.

-Bir gelen var, dedi delikanlı.

Ursula, oğlunun her kehaneti karşısında yaptığı gibi, bu kez de ev kadını mantığıyla bunu yorumlamaya çalıştı. Olur a, gelirdi biri. Macondo'ya her gün bir alay yabancı geliyordu, hiçbirinin de kuşku uyandırdığı ya da kehanet konusu olduğu yoktu. Gelgelelim, Aureliano, bu mantığa kulak asmayacak kadar emindi kehanetinin doğruluğundan.

-Kim olduğunu bilmiyorum, dedi, ama her kimse, çoktan yola çıkmış bile. Gerçekten de, o pazar geldi Rebeca. Daha onbir yaşındaydı. Jose Arcadio Buendia'ya yazılmış bir mektupla birlikte kızı getirmeyi üstlenen, ama çocuğu kendilerine kimin emanet ettiğini bir türlü çıkaramayan deri tüccarlarının yanında, Manaure'den Macondo'ya kadar süren zahmetli bir yolculuk yapmıştı. Bütün eşyası, ufak bir sandıktan, elle boyanmış minik çiçeklerle süslü bir salıncaklı sandalyeden ve içinde annesiyle babasının kemiklerinin bulunduğu, her sallanışta takur-tukur sesler çıkaran bir çuvaldan ibaretti. Jose Arcadio'ya yazılan mektup, dostluklarının arasına uzun süre ve mesafe girmesine rağmen onu hala sevip sayan biri tarafından son derece içten sözlerle yazılmıştı. Mektubu yazan, Ursula'nın yeğeninin yeğeni ve o unutulmaz dost Nicanor Ulloa ile değerli eşi Rebeca Montiel'in kızları olma nedeniyle, uzaktan da olsa Jose Arcadio Buendia'nın da hısımı olan bu evsiz barksız yetim yavrucuğu ona göndermekle insanlık görevini yaptığına inandığını yazıyor ve mekânları cennet olsun, kızın anasıyla babasının kemiklerini de Hıristiyan törelerine uygun biçimde gömülsünler diye çuvala koyup kızın yanına kattığını belirtiyordu. Mektupta sözü geçen adlar da, mektubun altındaki imza da açık seçik okunuyordu, ama Jose Arcadio Buendia da, Ursula da, bu adı taşıyan bir akrabaları olup olmadığını bilip çıkaramadılar. Mektubu gönderenin adında da bir tanıdıkları yoktu. Manaure denilen köy ise hiç çalınmamıştı kulaklarına. Kızdan da birşeyler öğrenmek mümkün olmadı. Kız gelir gelmez salıncaklı sandalyesine oturmuş, parmağını emerek, sorulanları anladığına dair hiçbir belirti göstermeksizin iri, şaşkın gözleriyle herkesi seyre koyulmuştu. Sırtında bir zamanlar verevine çizgili olup da sonradan siyaha boyanmış eski püskü bir entari, ayaklarında ruganı pul pul kabarmış ayakkabılar vardı. Saçları iki siyah fiyonkla kulaklarının arkasına toplanmıştı. Üzerinde deseni terden solmuş bir aba gömlek, sağ kolunda da bakır çerçeveli, etobur bir hayvan dişinden nazarlık vardı. Yeşile çalan, teni davul gibi gergin ve şiş karnı, daha o doğmadan başlamış bir sağlıksızlığın ve yoksulluğun belirtisiydi, ama önüne yiyecek koyduklarında ağzına tek lokma götürmeden tabağı öyle dizlerinin üzerinde tutup duruyordu. Neredeyse kızın sağırdilsiz olduğuna inanacaklardı ki, sonunda Kızılderililer, kendi dillerinde su isteyip istemediğini sordular da kız onları tanımış gibi gözlerini kırpıştırıp başını sallayarak evet dedi. Yapabilecekleri başka hiçbir şey olmadığı için, kızı evde alıkoydular. Aureliano, adının ne olduğunu kestirebilmek için, büyük bir sabırla bütün ermişlerin adlarını saydığı halde kızdan en ufak bir tepki alamayınca, sonunda mektupta yazdığına göre annesinin adıyla çağırmaya başlayıp Rebeca dediler kıza. O sıralarda daha kimse ölmediği için Macondo'da mezarlık olmadığından, uygun bir yer bulup gömmek üzere kemik çuvalını ortada bıraktılar.

Çuval, ikide bir onun bunun ayağına takılıyor, kuluçkaya yatmış tavuk gıdaklamasına benzer takırtısıyla en olmadık yerde ortaya çıkıyordu. Rebeca'nın aile yaşamına ayak uydurması çok uzun sürdü. Evin dip bucak yerlerine gidiyor, parmağını emerek salıncaklı sandalyesinde oturuyordu. Saatin çalmasından başka hiçbir şeyle ilgilenmiyor, her yarım saatte bir, sesi havada yakalayacakmış gibi ürkek gözlerini ordan oraya gezdiriyordu. Birkaç gün ağzına tek lokma koyduramadılar. Kızın nasıl olup da hala açlıktan ölmediğini merak ederlerken, sessiz yürüyüşleriyle evi sürekli olarak karış karış dolaşan, bu nedenle de olup biten her şeyi bilen Kızılderililer, Rebeca'nın avludaki nemli toprağı ve tırnaklarıyla duvardan kazıdığı kireç parçalarını yediğini keşfettiler. Bu işi gizlice ve suçluluk duyarak yaptığına, çevrede kimse yokken yiyebilmek için zulasına sakladığına bakılırsa, anababası ya da onu büyüten her kimse, bu huyu yüzünden epey paylamış olmalıydı kızı. Onu bu kötü alışkanlıktan vazgeçirmek için avluya inek gübresi atıp duvarlara kırmızı biber sürdülerse de, kız toprak bulmak için öylesine kurnazlıklar, öylesine hünerler göstermeye başladı ki, Ursula daha sert önlemler almak zorunda kaldı. Bir tencereye portakal suyuyla ravent kökü koyup bütün gece ayazda beklettikten sonra, ertesi sabah aç karnına içirdi kıza. Gerçi bu ilacın toprak yeme alışkanlığına deva olacağını kimse söylememişti, ama Ursula, aç mideye acı bir şey girerse, karaciğerin buna tepki göstereceğini kestiriyordu. Rebeca öylesine asi, o sıskalığına rağmen öylesine güçlüydü ki, ilacı yutturmak için elini ayağını buzağı bağlar gibi bağladıkları halde, kız boyuna tekme savuruyor, Kızılderililerin söylediğine göre, kendi dillerinde en ağza alınmadık küfürleri sayıp döküyor, yanına yanaşanları ısırıp tükürüğe boğuyordu. Ursula bunu öğrenince, tedavi yöntemine kamçıyı da kattı. Ravent müshili mi, dayak mı, yoksa ikisi birden mi iyi geldi bilinmez, ama birkaç hafta geçmeden Rebeca iyileşme belirtileri göstermeye başladı. Ona abla gözüyle bakan Arcadio ile Amaranta'nın oyunlarına katılıyor, çatal bıçağı bir güzel kullanarak iştahla karnını doyuruyordu. İspanyolca'yı da Kızılderililerin dili kadar iyi konuştuğu, el işlerine çok yatkın olduğu ve saatin çalgısına kendi uydurduğu saçmasapan sözlerle eşlik ettiği de kısa zamanda anlaşıldı.

Ev halkı, çok geçmeden onu aileden biri olarak görmeye başladı. Ursula'ya öz çocuklarından daha çok sokuluyor, Arcadio ile Amaranta'ya kardeşlerim, Aureliano'ya amca, Jose Arcadio Buendia'ya dede diyordu. Böylece sonunda o da öteki çocuklar gibi Rebeca Buendia adını almayı haketti ve bu adı ömrünün sonuna kadar onurla taşıdı.

Rebeca'nın toprak yeme alışkanlığından kurtulup öteki çocuklarla aynı odada yatmaya başladığı sıralarda bir gece, aynı odada yatan Kızılderili kadın bir ara uyandı ve köşeden bir tuhaf takırtı geldiğini duydu. Odaya bir hayvan girdi sanıp telaşla ayağa fırlayınca Rebeca'nın parmağını ağzına almış, karanlıkta gözleri kedi gözü gibi parlayarak salıncaklı sandalyede oturduğunu gördü. Kör talihin kurbanı olmuş Visitacion, bir zamanlar prensi ve ensesi oldukları yüzyıllık krallıklarından kaçmalarına neden olan hastalığın belirtilerini dehşetle gördü Rebeca'nın gözlerinde. Uykusuzluk hastalığıydı bu.

Ertesi sabah, Kızılderili Cataure'nin evden gitmiş olduğunu gördüler. İçinden bir ses, dünyanın öbür ucuna da gitse bu ölümcül hastalığın peşini bırakmayacağını söylediği için, ablası onunla gitmedi. Visitacion'un telaşına kimse anlam veremiyordu. Jose Arcadio Buendia, işi şakaya vurarak, Ne kadar az uyusak o kadar iyi, dedi, böylece hayattan daha çok kam alırız. Ama Kızılderili kadın, bitkinlik vermediği için hastalığın en korkulacak yanının uykusuzluk olmayıp zamanla daha da beter bir hale geldiğini ve bellek kaybına yolaçtığını uzun uzadıya anlattı. Dediğine göre, hastalanan biri uykusuzluğa alışınca, önce çocukluğundan kalma anıları unutuyordu, giderek eşyaların adını ve neye yaradıklarını bilmez oluyor, sonunda da insanları tanımıyor, kendini bile unutuyor ve geçmişi olmayan bellek yokluğuna uğruyordu. Jose Arcadio Buendia, bunun da Kızılderili batıl inançlarından kaynaklanan hastalıklardan biri olduğunu sanarak katıla katıla güldü.

Oysa Ursula, ne olur ne olmaz diyerek, Rebeca'yı öteki çocuklardan ayırdı: Birkaç hafta sonra Visitacion tam yatışmaya başladığı sırada bir gece, Jose Arcadio Buendia, uyku tutmadığı için yatakta dönüp durmaya koyuldu. Ursula'nın da uykusu açılmıştı, kocasına Neyin var? diye sorunca, Jose Arcadio Buendia, Prudencio Aguilar yine aklıma takıldı, dedi. O gece bir dakika bile gözlerini yummadılar, ama ertesi gün hiçbir rahatsızlık duymadıklarından gece olanları unuttular. Öğle yemeğinde Aureliano, laboratuvarda sabahlayıp Ursula'ya doğum günü armağanı olarak vereceği iğneyi altın suyuna batırmakla uğraştığı halde hiç yorgunluk duymadığını şaşırarak anlattı. Üçüncü gün olup da yatma saati geldiği halde kimsenin uykusu gelmeyince ve elli saatten fazladır uyumadıklarını hesap edinceye kadar telaşa kapılmadılar.

Kızılderili kadın, o kadere inanmış tavrıyla, Çocuklar da uyumadılar, dedi. Hastalık bir kez eve girmeye görsün, kimse yakasını kurtaramaz. Gerçekten de uykusuzluk illetine yakalanmışlardı. Bitkilerin şifa hassasını anasından öğrenmiş olan Ursula, hemen boğanotu şerbeti kaynatıp hepsine içirdiyse de, hiçbirini uyku tutmadı ve ayaküstü düş göre göre akşamı ettiler. Bu sanrılı uyanıklık içinde yalnızca kendi düşlerindeki kişileri görmekle kalmadılar, ötekilerinin düşlerine girenleri de gördüler. Sanki eve bir alay konuk dolmuş gibiydi. Mutfağın köşesindeki salıncaklı sandalyesine oturan Rebeca, beyaz ketenler giyinmiş, gömleğinin üst düğmesi altından, kendine çok benzeyen bir adamın bir demet gül getirdiğini gördü.

Adamın yanındaki kadın, zarif elleriyle demetten bir gül çekip çocuğun saçına taktı. Ursula, adamla kadının Rebeca'nın annesiyle babası olduklarını kestirdi, ama nereden tanıdığını bulup çıkarmak için çok çalıştıysa da, sonunda onları ömründe görmemiş olduğuna kesinlikle karar verdi. Bütün bunlar olup biterken, Jose Arcadio Buendia, boş bulunup önlem almadığı için, evde yapılan hayvan biçimindeki şekerlemeler hala kasabada satılıp duruyordu. Yediden yetmişe herkes, uykusuzluk bulaşmış o tadına doyulmaz yeşil horozları, uykusuzluğa batmış o güzelim pembe balıkları, uykusuzluğa bulanmış o şipşirin sarı tayları emip duruyordu. Böylece pazartesi sabahı doğan güneş; bütün kasabayı ayakta buldu. Önceleri kimse telaşa kapılmadı. Tam tersine, uyumadıklarına seviniyorlardı, çünkü o sıralarda Macondo'da yapılacak öyle çok iş vardı ki, kimse yetişmeye zaman bulamıyordu. O kadar çok çalışmaya koyuldular ki, çok geçmeden gecenin üçünde kollarını kavuşturup saatin sesini sayar oldular. Yorgunluktan değil de, sırf düş görmeyi özlediklerinden uyumak isteyenler, bitkin düşüp uyuyabilmek için akıllarına gelen her yolu denediler. Biraraya toplanıp bitmez tükenmez sohbetlere dalıyorlar, aynı fıkraları saatlerce üst üste yineliyorlar, kısır horoz masalını alabildiğine uzatıp duruyorlardı.

Çek çek uzayan bir masaldı bu, masalı anlatacak olan, Size kısır horoz masalını anlatayım mı? diye sorar, Evet derlerse, Ben size evet deyin demedim ki, kısır horoz masalını anlatmamı ister misiniz diye sordum, derdi. Yok, dinleyiciler Hayır derse, bu kez de masalcı Ben sizden hayır demenizi istemedim, kısır horoz masalını ister misiniz diye sordum, deyip çıkardı işin içinden. Kimse ses çıkarmayacak olsa, masalcı Ben size susun demedim, kısır horoz masalını anlatmamı ister misiniz diye sordum, deyip al baştan yapardı. Biri gitmeye davransa, masalcı, Ben size gidin mi dedim, kısır horoz masalını ister misiniz diye sordum, diyerek oturturdu onları ve masal böylece uzar gider, geceler boyu sonu gelmezdi. Jose Arcadio Buendia, hastalığın bütün kasabaya yayıldığını anlayınca, aile reislerini toplayıp uykusuzluk hastalığı hakkında bildiklerini anlattı, sonunda hastalığın bataklıktaki öteki kasabalara yayılmaması için önlem almaya karar verdiler. Arapların papağanlara karşılık verdiği çanları keçilerin boynundan çıkartıp nöbetçilerin öğüdüne, uyarısına kulak asmadan kasabaya girmeye kalkışanlar taksın diye kasabanın giriş kapısına koydular. O günlerde Macondo sokaklarında dolaşan yabancılar, hastalığa yakalanmış olanlar onların sağlıklı olduğunu anlasın da uzak dursun diye bu çanları çalıyordu. Macondo'da kaldıkları süre içinde bir şey yiyip içmelerine izin verilmiyordu, çünkü hastalığın ağız yoluyla geçtiğine kuşku yoktu, uykusuzluk bütün yiyeceklere, içeceklere bulaşmıştı. Böylelikle, hastalığın kasaba sınırları içinde kalmasını sağladılar. Bu karantina öylesine etkili oldu ki, gün geldi, olağanüstü durum olağan sayıldı, yaşam yeni bir düzene girdi, çalışma eski temposunu buldu ve o gereksiz uyku alışkanlığına kimse kafasını takmaz oldu.

Bellek kaybını birkaç ay olsun önleyecek formülü Aureliano, hem de kazara buldu. Hastalığa ilk yakalananlardan biri olarak bu alanda uzmanlaştığı için, gümüş işleme sanatında da kusursuz bir ustalığa erişmişti. Bir gün maden varaklarını dövmekte kullandığı ufak örsü ararken, adını bulamadı. Babasına sordu, babası Iskaça dedi. Aureliano bunu bir kağıda yazıp örsün sapına yapıştırdı: Iskaça. Böylece bir daha unutmazdı. Meretin adı zaten bir tuhaf olduğundan, bunun bellek kaybının ilk belirtisi olduğu da aklına gelmedi. Ama birkaç gün sonra, baktı ki, laboratuvardaki nesnelerden nerdeyse hiçbirinin adını anımsayamıyordu. Bunun üzerine, hepsinin adını yazıp yapıştırdı, baktı mı ne olduklarını anlıyordu artık.

Babası yelyepelek gelip çocukluğunun en önemli anılarını bile unuttuğundan dert yanınca, Aureliano bulduğu yöntemi babasına da açtı ve Jose Arcadio Buendia, bunu önce evde, daha sonra bütün kasabada uygulamaya koydu. Fırçayı mürekkebe batırıp her şeyin üzerine adını yazdı: masa, sandalye, saat, kapt, duvar, yatak, tencere.

Ağıla gitti, ne kadar hayvan, ne kadar bitki varsa, onlara da birer inek, keçi, domuz, tavuk, manyok, kaladyum, muz etiketi kondurdu. Zamanla bellek kaybının nerelere varabileceğini inceledikçe, eşyanın adını üzerindeki yazıdan çıkartabileceklerini, ama neye yaradığını unutacaklarını da kavradı. O zaman işi daha da geliştirdi. İneğin boynuna astığı şu yazı, Macondoluların bellek kaybına karşı nasıl hazırlıklı olduklarının somut kanıtıdır: Buna inek derler. Süt versin diye her sabah sağılması gerekir, sütün de sütlü kahve yapmak üzere kahveyle karıştılabilmesi için kaynatılması şarttır. Böylece, bir an için adlarıyla yakalanan, ama yazılı harflerin ne demeye geldiğini unuttukları anda kaçıp ellerinden kayıveren bir gerçeği yaşamaya başladılar.

Bataklığa açılan yolun başına Macondo yazılı bir levha diktiler. Anacaddeye Tanrı Vardır yazan bir tabela astılar. Bütün evlere, nesneleri ve duyguları hatırlatmaya yarayacak yazılar yazıldı. Ama bu sistem öylesine büyük bir dikkat ve sağlam sinir istiyordu ki, çoğu kişi, kendi uydurdukları, bir işe yaramaz ama rahatlatıcı bir düşsel gerçeğin büyüsüne kapıldı. Eskiden iskambil falı açıp geleceği okuduğu gibi şimdi de geçmişi okumak numarasını bulan pilar Ternera, bu aldatmacanın yayılmasında en büyük rolü oynadı. Bu yolla, uykusuzluk hastalığına yakalananlar, iskambillerin belirsiz olasılıkları üzerine kurulmuş bir dünyada yaşamaya başladılar. İskambillere göre, kiminin babası nisan başında gelen esmer adam, kiminin anası sol eline altın yüzük takan esmer kadın, kiminin doğum günü tarlakuşunun defne dalına konup şakıdığı son salı oluyordu.

Bu avuntu yollarının karşısında yılgınlığa düşen Jose Arcadio Buendio, bir zamanlar çingenelerin eşsiz buluşlarını unutmamak için yapmayı tasarladığı bellek makinesini yapmaya karar verdi. İnsan eliyle yaratılan bu harika, ömür boyunca edinilen bilgilerin tümünün her sabah baştan sona tazelenmesi görüşüne dayanıyordu. Bunu bir döner sözlük biçiminde tasarlıyordu. Sözlüğün eksenine oturan, kolu çevirerek çarkı döndürecek ve insan yaşamındaki en gerekli bilgiler birkaç saat içinde gözünün önünden geçecekti. Hemen hemen ondörtbin maddenin yazımını tamamladığı sırada, bataklıktan gelen yoldan elinde iple bağlanmış tıkma tıkış bir bavulla üzeri siyah bez örtülü el arabasını çeke çeke ve uykucuların o hüzünlü çanını çalarak tuhaf görünüşlü biri çıkageldi. Dosdoğru Jose Arcadio Buendia'nın evine gitti. Visitacion kapıyı açınca tanımadı onu, dönüşü olmaz biçimde unutkanlık batağına saplanan bir kasabada hiçbir şey satılamayacağından habersiz bir satıcı sandı ilkin. Eli ayağı tutmayacak kadar yaşlıydı. Sesinin titrekliğine, ellerinin sarsaklığına rağmen, yine de insanların hala uyuyabildikleri ve hatırlayabildikleri bir dünyadan geldiği belliydi. Jose Arcadio Buendia, onu, oturma odasında oturmuş bir yandan yamalı siyah şapkasıyla yellenip bir yandan duvarlara yapıştırılmış yazıları dikkatle okur buldu. Belki bir zamanlar çok yakından tanıyordum da, şimdi hatırlamıyorum diye düşünerek pot kırmamak için büyük bir sevgi gösterisiyle karşıladı adamı.

Ama ziyaretçi, bu yapmacıklığı farketti. Yüreğin o giderilemez unutkanlığıyla değil, çok daha amansız ve hiç dönüşü olmayan bir başka çeşit unutkanlıkla unutulmuş olduğunu anladı. Bu unutkanlığı iyi bilirdi, çünkü ölümün unutkanlığıydı bu. İşte o zaman ayıldı. Ne idüğü belirsiz nesnelerle dolu bavulu açtı, içinde bir yığın şişe olan bir kutu çıkardı. Jose Arcadio Buendia'ya soluk renkli bir şey içirmesiyle kafasının aydınlanması bir oldu. Jose Arcadio Buendia, eşyanın etiketlendiği bir tuhaf oturma odasında olduğunu farkedip duvarlara yazılı saçmalıklardan utanmasına ve geleni tanıyıp sevinçten uçmasına fırsat kalmadan gözleri doluverdi. Gelen Melquiades'ti.

Macondo halkı belleklerine yeniden kavuştukları için bayram ederken, Jose Arcadio Buendia ile Melquiades de küllenmiş dostluklarını tazelediler. Çingene, kasabada kalmaya niyetliydi. Gerçekten öbür dünyaya gitmiş, ama yalnızlığa dayanamadığından geri dönmüştü. Obası tarafından reddedilmiş, yaşama bağlılığı yüzünden doğaüstü güçlerini yitirmiş, bunun üzerine ölümün henüz keşfedilmediği bu ücra köşeye çekilip kendini çinko levha üzerine fotoğraf çekme işine adamaya karar vermişti. Jose Arcadio Buendia'nın bu buluştan haberi yoktu. Ama kendini ve tüm aile bireylerini, yanardöner bir maden levhası üzerine sonsuza dek resmedilmiş görünce şaşkınlıktan dili tutuldu. Jose Arcadio Buendia'yı kırçıl ve kirpi saçlarıyla, gömleğine bakır düğmeyle tutturulmuş karton yakalığıyla ve Ursula'nın gözü korkmuş bir generale benziyorsun diye alaya aldığı o afallamış ciddiyeti içinde gösteren fotoğraf, işte o tarihten kalmaydı. Jöse Arcadio Buendia, fotoğrafın çekildiği o duru Aralık sabahı, herkes yavaş yavaş göçüp giderken kendisinin bir madeni levha üzerinde hep öyle kalacağını düşünerek, gerçekten korktu. Bu sefer, alışılmışın tersine, onu yatıştırıp bu düşünceyi kafasından silen de, eski hıncını unutup Melquiades'in evde kalmasına karar veren de Ursula oldu, ama (kendi deyimiyle) torunlarının eğlencesi olmak istemediğinden fotoğrafını çektirmeye hiç yanaşmadı. O sabah çocuklara bayramlıklarını giydirdi, yüzlerini pudraladı ve Melquiades'in o akıl almaz makinesinin karşısında aşağı yukarı iki dakika kıllarını kıpırdatmadan durabilsinler diye her birine birer kaşık ilik suyu içirdi. O biricik aile fotoğrafında, siyah kadifeler giyinmiş olan Aureliano, Amaranta ile Rebeca'nın arasında duruyordu. Yüzünde, yıllar sonra idam mangasının karşısına dikildiği zamanki o gönülsüz, o gaipten haber verme hassasını yansıtan anlatım vardı. Ama kendi başına gelecekler içine doğmamıştı daha. Yaptığı işlerin inceliği bütün bataklık yöresinde dillere destan olan bir gümüşçü ustasıydı. Melquiades'le paylaştığı işliğinde sesi soluğu çıkmadan çalışırdı. Babasıyla çingene, şişe ve tepsi şangırtıları, dökülen asitler ve fotoğraf levhasının üzerinde her an belirip kaybolan gümüş bromür parıltısı yüzünden kopan şamata içinde bağıra çağıra Nostradamus'un kehanetlerini çözmeye uğraşırlarken, Aureliano, bir başka zamana kaçıp sığınıyor gibiydi. Aureliano, işine gösterdiği bu bağlılık ve özen yüzünden, kısa zamanda Ursula'nın şekerlerden kazandığından daha fazla para kazandı, ama herkes onun koca adam olduğu halde hiçbir kadınla ilişkisi olmayışını yadırgıyordu.

Gerçekten de eli kadın eline değmemişti daha.

Birkaç ay sonra Şeytan Çatlatan Francisco çıkageldi. İkiyüz yaşındaki bu kadını serseri, kendi yazıp bestelediği türküleri yaya yaya ikide bir Macondo'ya gelir giderdi. Şeytan Çatlatan Francisco, bu türkülerde Manaure'den bataklığın kıyısına kadar geçtiği yol üzerindeki kasabalarda olup biteni dile getirirdi. Bu nedenle de, bir kasabadan ötekine haber iletmek ya da bir şey duyurmak isteyen, Francisco'nun avucuna iki metelik sıkıştırır, o da bu haberi türkünün içine katıp söylerdi. Oğlu Jose Arcadio'dan bir haber alma umuduyla bu türkülere kulak veren Ursula, annesinin öldüğünü işte böyle öğrendi. Doğaçlama türkü düzme yarışında şeytanı altettiği için Şeytan Çatlatan Francisco diye nam salan ve gerçek adını kimsenin bilmediği Francisco, uykusuzluk hastalığı sırasında Macondo'dan sıvışmıştı. Bir gece, yine gittiği gibi birdenbire Catarino'nun dükkanında boy gösteriverdi. O gelişinde yanında, kendini kaldırıp yürüyemeyecek kadar şişman bir kadın vardı. Dört Kızılderili, zorbela yerinden oynatabildikleri bir salıncaklı koltukla kadını oradan oraya taşıyor, mahzun yüzlü yeniyetme bir melez kız da, başına güneş geçmesin diye elinde şemsiyeyle kadının yanından ayrılmıyordu. O gece Aureliano, Cacarino'nun dükkanına gitti. Francisco, ayakta halka olmuş dinleyenlerin ortasında yekpare taştan oyulmuş bir bukalemun gibi oturuyor, Sir Walter Raleigh'in Guiana'da armağan ettiği hep o eski akordiyonunu çalıp güherçileden yarık yarık olmuş, taban tepmeye alışık ayaklarıyla tempo tutarak, hep o bildik, çatlak sesiyle türkü çağırarak haberler veriyordu.

Boyuna birilerinin girip çıktığı arka taraftaki büyük kapının önünde, salırıcaklı koltuğun sahibesi, hiç sesini çıkarmadan oturmuş, kendini yelpazeliyordu. Catarino, kulağının arkasına bir yapma gül sıkıştırmış, bir yandan oraya toplananlara maşrapa maşrapa şekerkamışı şırası satıyor, bir yandan da fırsat bu fırsattır diye adamların orasını burasını elliyordu. Geceyarısına doğru sıcak dayanılmaz oldu. Aureliano, haberleri sonuna kadar dinlediyse de, ailesini ilgilendirecek bir şey duymadı. Tam eve gitmeye davranacakken, şişman kadın el edip yanına çağırdı onu.

-Sen de girsene içeri, dedi. Altı üstü yirmi sent. Aureliano, niçin olduğunu anlamadan parayı kadının kucağındaki çanağa atıp daldı odaya. Körpe melez kız, minicik köpek memeleriyle çırılçıplak uzanmış yatıyordu. O gece Aureliano'dan önce tam altmış üç erkek geçmişti üzerinden. Odanın havası, terle, solukla yoğrula yoğrula çamurlaşmaya başlamıştı. Kız sırılsıklam olmuş çarşafı sıyırıp bir ucunu Aureliano'ya uzattı. Çarşaf, yelken bezi gibi ağırlaşmıştı. İki ucundan bura bura, suyunu akıtıp normal ağırlığını bulana kadar sıktılar çarşafı. Şilteyi altüst ettiler, ter öteki tarafa da çıkmıştı. Aureliano, bu işler hiç bitmese diye bakıyordu.

Aşk oyunlarını kulaktan dolma bilmesine biliyordu da, dizlerinin bağı gevşediğinden ayakta duracak hali yoktu ve ateş gibi yanan suratı ergenlik içinde olmasına rağmen korkudan altına edecekti nerdeyse. Kız yatağı yapıp ona soyun deyince, Aureliano hık mık edip gevelemeye başladı: Beni zorla soktular içeri. Çanağa yirmi sent at, elini de çabuk tut dediler. Kız onun şaşkınlığını anladı. Yumuşacık bir sesle; Çıkarken bir yirmi sent daha atarsan, içerde daha uzun kalabilirsin, dedi. Aureliano, kendi çıplak halini ağabeyininkiyle, karşılaştırıp utancından yerin dibine geçerek soyundu. Kız ne kadar çaba gösterdiyse de Aureliano gitgide kayıtsız, gitgide içine kapanık bir hal aldı. Perişan bir sesle; Yirmi sent daha atarım, diye mırıldandı. Kız teşekkür etti sessizce. Yatmaktan sırtının derileri kabarmış soyuluyordu. Derisi kaburgalarına yapışmış, ölesiye yorgunluktan soluğu sıkışmıştı. İki yıl önce, çok uzaklarda bir yerde, mumu söndürmeden uyuyakalmış, dört yanı alevler içinde uyanmıştı. Ninesiyle birlikte oturduğu ev yanmış kül olmuştu. Ondan sonra ninesi onu o kasaba senin bu kasaba benim dolaştırmaya başlamış ve yanan evin parasını çıkarmak için yirmi senti bastıranın koynuna sokmuştu. Kızın hesabına göre, bir on yıl daha gecede yetmiş kişiyle yatması gerekiyordu, çünkü kendisiyle ninesinin yanısıra salıncaklı koltuğu taşıyan Kızılderililerin de yol ve yemek paralarını karşılamak zorundaydı. Mama karı kapıyı ikinci kez vurunca, Aureliano, hiçbir şey beceremeden, ağlamaklı bir halde çıktı odadan.

O gece, kızı bir yandan arzuyla, öte yandan acıyarak düşüne düşüne sabahı etti. Onu sevmek ve korumak için önüne geçilmez bir istek duyuyordu. Şafak sökerken, uykusuzluk ve arzu ateşinden bitkin düşmüş bir halde kararını verdi: Kızı ceberrut ninesinin elinden kurtarmak ve yetmiş erkeğin bölüştüğü o doyumlu gecelerin tadına yalnız varabilmek için evlenecekti onunla. Oysa sabah onda Catarino'nun dükkanına vardığında, kız çoktan çekip gitmişti kasabadan.

Zaman, bu çılgınca evlenme hevesini küllendirirken içindeki boşluk duygusunu da artırdı. Dört elle işine sarıldı. Bir işe yaramazlığının utancını saklamak için ömür boyu kadınsız kalmaya ahdetti. Bu arada Melquiades, Macondo'da fotoğrafı çekilebilecek ne varsa hepsini çinko levhalara basmış, fotoğraf laboratuvarını da, bunu Tanrı'nın varlığını bilimsel yoldan kanıtlamakta kullanmayı kafasına koymuş olan Jose Arcadio Buendia'ya bırakmıştı. Jose Arcadio Buendia, evin değişik yerlerinde birbiri üzerine fotoğraflar çekerek, şayet varsa, er geç Tanrının resmini elde edeceğine ya da Tanrının varlığı konusundaki iddialara bir son vereceğine emindi.

Melquiades, Nostradamus'un kehanetlerini yorumlamaya büsbütün verdi kendini. Soluk kadife yeleği içinde soluğu daralarak, eski parlaklığını yitirmiş yüzüklerle dolu serçe pençesi elleriyle birşeyler karalayarak geç saatlere kadar oturuyordu. Bir gece, Macondo'nun geleceğinden haber veren bir kehanet bulduğunu sandı.

Macondo, camdan yapılmış koca koca evlerle dolu parıltılar içinde bir kasaba olacakmış, Buendia'ların soyundan da iz bile kalmayacakmış. Jose Arcadio Buendia, Yanlış bu, diye kükredi, bir defa evler, camdan değil, düşümde gördüğüm gibi buzdan olacak, Buendia soyu da dünya durdukça duracak, per omnia secula seculorum.

Ursula, aşırılıklarla dolu olan bu evde sağduyuyu ayakta tutmak için elinden geleni yapıyordu. Bu arada hayvan biçiminde şekerleme işini büyütmüş, koca bir fırın kurmuştu. Fırın bütün gece çalışıyor, sepet sepet ekmek, çörek, kurabiye çıkarıyor, fırından çıkan mallar birkaç saat içinde bataklığı dolanan yollardan dört yana taşınıp tükeniveriyordu. Ursula, artık köşesine oturup dinlenecek yaşa gelmişti, yine de her geçen gün daha çok çalışıyordu. Oluk gibi para getiren işlerine öylesine dalmıştı ki, bir gün Kızılderili kadınla birlikte hamura şeker katarken gözü bahçeye kaydı ve güneşin altında oturmuş kanaviçe işleyen tanımadığı iki güzel kız gördü. Bunlar Rebeca ile Amaranta'ydı. Ninelerinin ölümünden sonra üç yıl inatla sırtlarından çıkartmadıkları yas giysilerini atar atmaz, giydikleri rengarenk giysiler onlara dünyada yepyeni bir yer kazandırmış gibiydi. Umulanın tersine, kızların daha güzel olanı Rebeca'ydı. Açık tenli, insana huzur veren iri gözlü, nakışın örneğini görünmez ipliklerle çıkarıyormuş gibi duran, eli becerili bir kızdı.

Daha ufak olan Amaranta, biraz kaba sabaydı, ama ölen ninesinin o doğal çarpıcılığı, dayanıklılığı ona da geçmişti. Babası gibi boylu poslu olacağı belli olmasına rağmen, Arcadio onların yanında çocuk gibi duruyordu. Arcadio, Aureliano'dan okuma yazmayı öğrenmiş, şimdi de gümüş işçiliğini sökmeye çalışıyordu. Evin bir anda koca koca insanlarla doluverdiği dank etti Ursula'nın kafasına, çocuklarının nerdeyse evlenip çoluk çocuğa karışacak yaşa geldiklerini ve evde yer olmadığı için oraya buraya dağılacaklarını düşündü. Bunun üzerine yıllardır çalışıp didinip biriktirdiği parayı çıkardı, müşterileriyle anlaşıp biraz daha para topladıktan sonra evi büyütmeye girişti. İçli dışlı olmayan konuklar için bir konuk odası, gündelik oturma odası, aile bireylerini de, konukları da alabilecek oniki kişilik masası olan bir yemek odası, bahçeye bakan dokuz yatak odası, öğle sıcağından gül bahçesinin gölgesiyle kurtulacak, parmaklıklarına da eğreltiotu ve begonya saksıları dizilecek bir taraça yaptırdı: Mutfağı iki ocak alacak kadar büyüttü. Pilar Ternera'nın Jose Arcadio'nun falına baktığı kiler yıktırılıp yerine evde yiyecek kıtlığına meydan vermeyecek biçimde iki kat büyüklükte bir kiler yaptırıldı. Ursula, bahçedeki kestanenin gölgesine biri kadınlar, öteki erkekler için iki hela, arka bahçeye büyük bir ahır, telörgüyle çevrilmiş bir kümes, süt veren inekler için bir sundurma ve gelip geçen kuşlar diledikleri gibi tünesinler diye dört yandan rüzgar alan bir kuşhane yaptırdı. Ursula da, kocasının sanrı hummasına tutulmuş gibi, peşine bir alay duvarcıyla marangozu takıyor, ışığın nereden, ısının nereden geleceğini kararlaştırıp işi ufak tutmaya bakmadan ferahfeza bir yer yapıyordu. Köyü kuranların yaptırdıkları o ilkel yapı, araç gereçlerle, malzemelerle, nereye gitseler takırtısıyla peşlerini bırakmayan kemik çuvalından bezip her önlerine gelene ayak bağı olmamalarını söyleyen işçilerle doldu. Sönmemiş kireç ve katran kokusunun bütün kasabayı sarıp herkesin ciğerlerine dolduğu o kargaşa içinde, yalnızca kasabanın en büyük yapısı değil, aynı zamanda bataklık bölgesinde gelmiş geçmiş en serin, kapısı konuklara en açık evin yerden biter gibi nasıl yükseliverdiğini kimseler farkedemedi. O kargaşa içinde Tanrıyı gafil avlayıp resmini çekmeye çalışan Jose Arcadio Buendia, evin nasıl yapılıp nasıl bittiğini en az anlayan kişi oldu. Evin bitmesine yakın, Ursula, kocasını hayal aleminden çekip cepheyi istedikleri gibi beyaza değil de, maviye boyamak için emir aldığını haber verdi. Resmi belgeyi gösterdi. Karısının neden sözettiğini anlamayan Jose Arcadio Buendia, kağıdın altındaki imzayı okudu.

-Kim bu adam? diye sordu.

-Sulh yargıcıymış, diye üzüntüyle karşılık verdi Ursula.

-Hükümetin yolladığı bir yetkiliymiş.

Sulh yargıcı Don Apolinar Moscote, Macondo'ya sessiz sedasız gelmişti. Papağanlarla ıvır zıvır eşyayı trampa eden ilk Araplar'dan birinin yaptırdığı Jacob Oteline indi ve ertesi gün de Buendia'ların evinden iki blok ötede, kapısı sokağa açılan tek göz bir ev tuttu. Odaya Jacob'dan aldığı bir masayla sandalyeyi koydu, yanında getirdiği devlet armasını duvara astı, kapıya da Sulh Yargıcı diye yazdı. Verdiğı ilk emir, ulusal bağımsızlığın yıldönümü törenleri nedeniyle bütün evlerin maviye boyanması oldu. Emirnameyi kaptığı gibi soluğu yargıcın evinde alan Jose Arcadio Buendia, onu odaya kurduğu hamağa uzanmış, şekerleme yaparken buldu. Bunu sen mi yazdın? diye sordu. Orta yaşlı, kırmızı suratlı, çekingen bir adam olan Don Apolinar Moscote, Evet, dedi.

-Ne hakla? diye üsteledi Jose Arcadio Buendia.

Don Apolinar Moscote, masanın çekmecesinden bir kağıt çıkarıp gösterdi.

-Bu kasabaya sulh yargıcı olarak atandım.

Jose Arcadio Buendia, atama belgesine bakmadı bile. Serinkanlılığını kaybetmeden,

-Biz bu kasabada yazılı kağıtla emir vermeyiz, dedi. Şunu da iyice kafana sok, bize yargıç gerekli değil, çünkü hiç yargıçlık işimiz olmaz bizim.

Don Apolinar Moscote'nin karşısına dikilip sesini hiç yükseltmeden, köyü nasıl kurduklarını, toprağı nasıl dağıttıklarını, yolları nasıl açıp gerekli her şeyi hükümetin başını ağrıtmadan, kendilerini de kimsenin rahatsız etmesine meydan vermeden nasıl yaptıklarını bir bir anlattı.

-Öylesine huzur içinde yaşıyoruz ki, içimizde eceli gelen bile olmadı daha. dedi.

-Gördüğünüz gibi mezarlığımız bile yok. Hükümetten yardım görmüyorlar diye kimsenin sıkıldığı yoktu. Tam tersine, hükümet şimdiye kadar huzurlarını bozmadığı için herkes, halinden hoşnuttu ve böyle de sürüp gitmesini istiyorlardı, bu kasabayı önüne gelen zıpçıktı emir versin diye kurmamışlardı. O bunları anlatırken, Don Apolinar Moscote, bir an olsun zerafetini yitirmeden pantolonu gibi bembeyaz pamukludan ceketini geçirmişti sırtına. Jose Arcadio Buendia, -Burada bizden biri gibi oturmaya niyetin varsa, başımızın üstünde yerin var, diye sözlerini tamamladı, -yok, milletin evini maviye boyatacağım diye huzursuzluk çıkaracaksan, pılını pırtını toplayıp geldiğin yere gidersin. Çünkü benim evim güvercin gibi bembeyaz olacak. Don Apolinar Moscote'nin rengi attı. Bir adım geriledi, dişlerini sıkarak, biraz da üzüntülü bir tavırla konuştu:

-Bilesiniz ki silahlıyım.

Jose Arcadio Buendia, bir zamanlar bır vuruşta atları deviren ellerinin nasıl olup da aynı güce kavuştuğunu anlayamadan, Don Apolinar Moscote'nin yakasına yapıştığı gibi adamı havaya kaldırıp gözlerinin hizasında tuttu.

-Seni ömrüm boyunca ölü olarak yanımda taşımaktansa, diri diri gezdirmeyi yeğlediğim için böyle yapıyorum, dedi. Sonra adamı öylece yakalarından kavrayarak havaya kaldırıp sokağa çıkardı, ta bataklık yolunun başına kadar götürdükten sonra iki ayağı üzerine bıraktı. Bir hafta sonra adam, yanında çifteler kuşanmış altı tane yalınayak başı kabak askerle ve bir kağnıya doluşturduğu karısı ve yedi kızıyla çıkageldi. Arkadarı ev eşyası bavullar ve mutfak araç gereci yüklü iki araba daha geldi. Don Apolinar Moscote, ailesini Jacob Otel'e yerleştirip ev aramaya koyuldu.

Bu arada askerlerin korumasına sığınarak bürosunu yeniden açtı. İşgalcileri kasabadan atmaya kararlı olan Macondo'nun kurucuları yanlarına büyük oğullarını alıp Jose Arcadio Buendia'ya gittiler ve emrindeyiz dediler. Ama Jose Arcadio Buendia, bir adamı ailesinin önün