Şangay İşbirliği Örgütü’nün kurulmasında Çin önemli bir rol oynamıştır. Bölgede Soğuk Savaş’ın bitimine doğru gelişen olaylar Çin için hayati değer taşıyordu. 1989 yılında Sovyetler ile sınır anlaşmazlıkları için görüşmelere başlayan Çin, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Orta Asya’da kurulan yeni devletlerle bu görüşmeleri sürdürmüştür. Ayrıca Çin, Batı bölgelerinin gelişimi için izlediği politikaları bu tarihten itibaren hızlandırmaya başlamıştır. Ekonominin hızla büyümesi de Çin’i petrole bağımlı hale getirmiştir. 1993 yılından itibaren Çin artık petrol ithal eden bir ülke haline gelmiştir. Bu sebepten ötürü Basra Körfezi’ne bağımlılığını azaltmak için Rusya ve Kazakistan gibi ülkelerle petrol boru hattı antlaşmaları imzalamıştır. Soğuk Savaş’ın sona ermesinden sonra ABD’nin dünyanın süper gücü olarak ortaya çıkması sonucunda Çin denge unsuru olabilmek amacıyla stratejik ortaklık arayışına girmiştir. 1992 yılında Rusya ile başlayan iyi komşuluk görüşmeleri, 1996 yılında Şangay’da Rus-Çin stratejik ortaklığının ilanıyla yeni bir boyut kazanmıştır. Bütün bu etkenler Çin‘i bölgede stratejik bir örgütün kurulmasına öncülük etmeye yöneltmiştir.
Bölgesel bir işbirliği örgütü olan Şangay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), ilk olarak güvenlik sebebiyle 1996 yılında Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’ın bir araya gelmeleri sonucunda Şangay Beşlisi olarak kuruldu. Örgüte 2001 yılında Özbekistan’ın da katılması üzerine, Şangay İşbirliği Örgütü adını aldı.
Hükümetler arasında işbirliğine dayanan örgüt, Rusya ve Çin’in güvenlik kaygısı nedeniyle işbirliği yapma amacına dayanarak kuruldu. Rusya ve Çin’i tedirgin eden bölgedeki uyuşturucu ticareti ve terör örgütleriydi. ŞİÖ üyesi devletler bu ‘tehditlere‘ karşı istihbarat paylaşamında bulunuyor, ortak askeri tatbikatlar düzenliyor ve ‘suçluları‘ birbirlerine iade ediyorlar. Örgüt askeri bir ittifak olmamasına rağmen, önemli ölçüde askeri alanda faaliyet göstermektedir. Ayrıca örgüt, ABD’nin Asya’daki politikalarına ve olası müdahalelerine karşı da üye devletlerin ortak hareket edebilmelerinin zeminini oluşturmaktadır. Bu bağlamda Çin-ABD ticaret savaşları göz önünde bulundurulursa, ŞİÖ’nün önemi daha iyi anlaşılacaktır.
Örgütün organları arasında Devlet Başkanları Konseyi, Hükümet Başkanları Konseyi, Dışişleri Bakanları Konseyi, sekreterya ve Bölgesel Terörle Mücadele Kuruluşu bulunmaktadır. Örgütün sekreteryası Çin’in başkenti Pekin’de bulunurken, Bölgesel Terörle Mücadele Kuruluşu ise Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te bulunmaktadır.
Örgüte Çin ile ilişkileri çok ileride olan Pakistan 2006 yılında üyelik başvurusunda bulunurken, Çin ile ilişkileri gergin olan Hindistan üyelik başvurusunu 2014 yılında yapmıştır. Ancak iki ülkenin de üyelik süreçleri 2015 Ufa Zirvesi’nde başlamış ve 2017 yılında Astana‘da Devlet Başkanları Konseyi toplantısında üyelikleri kabul edilmiştir. Pakistan ve Hindistan 2017 yılına kadar örgüte gözlemci statüde katılabilmişlerdi. 2017 yılından itibaren örgütün gözlemci sayısı dörde düşmüştür: İran, Moğolistan, Afganistan ve Belarus gözlemci ülkelerdir. Türkiye, Azerbaycan, Sri Lanka, Ermenistan, Kamboçya ve Nepal ise örgütün diyalog ortağı ülkelerdir.
Pakistan ve Hindistan’ın da örgüte katılmalarıyla beraber örgüt üyesi ülkelerin nüfusu dünya nüfusunun yaklaşık yarısını oluşturuyor.
ŞİÖ’nün Avrupa Birliği’nden farkı
Avrupa Birliği hükümetler üstü bir yapıyken, ŞİÖ hükümetler arası bir oluşumdur. AB’nin kendi belirlediği politikaları, ekonomisi, üye ülkelerin temsil edildiği parlamentosu, marşı ve bayrağı bulunurken; aynı durum ŞİÖ için geçerli değildir.
AB’ye üye ülkeler arasında insan, sermaye ve ürün dolaşım serbestisi bulunurken, aynı durum ŞİÖ için geçerli değildir. AB ülkeleri başka ülkelerle serbest ticaret antlaşmaları imzalama hakkına sahipken, ŞİÖ ülkelerinin kendi aralarında bile serbest ticaret antlaşmaları bulunmamaktadır.
AB’ye ŞİÖ’den ziyade, Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) benzemektedir. Rusya, Kazakistan, Ermenistan, Belarus ve Kırgızistan’ın üye olduğu AEB örgütünde insan, ürün ve sermaye serbest dolaşımı bulunmaktadır.
Örgütün Hindistan-Çin ilişkilerine etkisi
Bilindiği gibi Çin’in Soğuk Savaş döneminden bu yana Pakistan ile olan stratejik ortaklığı, Hindistan-Çin ilişkilerini olumsuz etkilemektedir. Ancak Hindistan’ın da Şangay İşbirliği Örgütü’ne katılması, ikili ilişkileri biraz olsun iyileştirmiştir. Nisan 2018’de Çin’de bir araya gelen iki ülke lideri, ‘Çin-Hindistan ilişkileri barış ve istikrar açısından önemlidir.‘ açıklamasında bulundular. Gerçekten de Asya’nın en büyük iki ülkesi olan ve 3 bin 500 kilometrelik bir sınırı paylaşan Hindistan’ın ve Çin’in ilişkileri bölgenin kaderini belirleme açısından çok önem arz etmektedir.
İki ülke arasında sınır konusu, Tibet’in ruhani ve siyasi lideri Dalai Lama’nın Hindistan’da bulunması, Çin’in Pakistan’a yakınlığı ve Keşmir meselesindeki karşıtlık ve anlaşmazlık ve tarihi İpek Yolu’nun canlandırılmasını amaçlayan Kuşak ve Yol projesinin güzergahındaki fikir ayrılığı iki ülkenin ilişkilerini olumsuz etkileyen başlıca meseleler. Ancak Hindistan’ın ŞİÖ’ye katılmasından sonra ve özellikle iki ülkenin devlet adamlarının karşılıklı olumlu açıklamaları, zamanla bu sorunların çözüme kavuşuturulacağına yorumlanabilir. Ancak belirtmekte fayda var ki, siyasetin yarın hangi çizgide olacağı, dengelerin sürekli değiştiği Asya’da pek tahmin edilemiyor.
Bütün olumsuzluklara rağmen, Hindistan ve Çin‘in 2017 BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika) Liderler Zirvesi’nde sınır gerilimini anlaşmayla yumuşatması, iki ülkenin de sorunların çözümünden yana olduğunu göstermektedir. Ancak bu durumun sürdürülebilirliği tartışma konusudur.
Asya’da iki büyük güç olan Çin ve Hindistan; her ne kadar ekonomide birbirlerine rakip olsalar da, birbilerinin ekonomik gücü ve yükselişini tehdit olarak algılasalar da, oluşturulan çeşitli siyasi ve ekonomik koridorlarda birbirlerinin karşısında olsalar da ekonomik bağlarını da geliştirmektedirler. İki komşu ülke de sosyoekonomik gelişmeler doğrultusunda biribirini izlemektedir. Çin imalat ve altyapı da ön plana çıkarken, Hindistan bilgi teknolojisinde ön plana çıkmaktadır. Ancak yeni gelişmeler sonucunda, Hindistan’ın imalat sanayisi küresel ölçekte büyürken, Çin’in teknolojik alandaki atılımları da büyük önem arz etmektedir. Bütün bunlar iki ülkenin birbiriyle ilişkilerini sürdürmesini zorunlu kılmaktadır. Ayrıca Hindistan’ın örgüte katılmasından sonra iki ülkenin dinsel ve kültürel bağlarını ve geleneklerini yeniden canlandırmaktan söz ediliyor. Karşılıklı ziyaretlerin yapılıyor olması da, bunu doğruluyor; Çinli budistler Sikkim’de Rumtek benzeri tapınaklara gidebiliyorlarken, Hindular da Tibet’teki kutsal Kailash Dağı’nı ve Manasarovar Dağı’nı ziyaret edebiliyorlar. Bununla beraber Bollywood sineması da Çin’de gitgide taraftar kazanıyor. Bu bağlamda, bölgedeki gelişmelerin ve Hindistan’ın 2017 yılında ŞİÖ’ye katılmasından sonra girilen yeni dönemin ikili ilişkileri önümüzdeki yıllarda daha fazla olumlu etkileyeceği düşünülmektedir.
Şunlar da hoşunuza gidebilir
Küresel
Fransa ve Türkiye çatışmasının yeni cephesi: Afrika
Küresel
Pfizer’in koronavirüs aşısının arkasındaki “rüya takımı”
Küresel
Robot askerler, 2030’da İngiliz ordusunun dörtte birini oluşturabilir
Yazar hakkında
Tüm mesajları göster
Cihat Aydın
Yorum ekle
Yorum göndermek için buraya tıklayın
Cevabı iptal et
Yorum
Ad *
E-posta *
Website
Tibet’in gölgesi Çin’e mi Hindistan’a mı düşüyor?	
Geleceğin Ortadoğu’su: ARKTİK	
Yorum	
Bunu paylaş!
Facebook
Twitter
Google Plus
Pinterest
LinkedIn
Yazarlar
Abdulhamit Güler
Ahmet Seven
Adnan Karakaş
Ali Öztürk
Arif Bilgili
Asım Gültekin
Aydın Ünal
Bora Bayraktar
Bülent Ata
Bülent Tokgöz
Bünyamin Yılmaz
Büşra Elif Özçelik
Cafer Talha Şeker
Celal Fedai
Cengiz Tomar
Ceyhun Bozkurt
Cihat Arpacık
Cihat Aydın
Davut Bayraklı
Ebubekir Kurban
Ensar Altay
Erdal Kurgan
Erhan İdiz
Ergün Yıldırım
Fatih Er
Galip Dalay
Halil Çelik
Halil İbrahim İzgi
Hasan Aycın
Hasan Köni
İbrahim Tığlı
İsmail Halis
Lütfi Şeyban
Kemal Mansur
Kemal Sayar
Mahmut Bıyıklı
Mahmut Osmanoğlu
Merve Seren
Mete Sohtaoğlu
Mete Yarar
Muharrem Toğrul
Mustafa Alican
Murat Aslan
Mustafa Özçelik
Murat Zelan
Ömer Erdem
Ömer Faruk Madanoğlu
Recep Yeter
Resul Serdar Ataş
Sabri Alemdar
Sümeyye Ertekin
Süleyman Şahin
Ümit Sönmez
Yasin Temel
Yılmaz Mete Er
Yusuf Kaplan
Yusuf Özkır
Kategoriler
Analiz
Atölye
Biz Kimiz?
Çizgi
Cuma Mektupları
Dosya
Dünya Dilleri
Fotoğraf
Genel
Haber
Kültür
Küresel
Mücerret Arşiv
Portre
Röportaj
Video
Yazarlar
Son Yazılar
Dukak Bey hakkında söylenmeyenler 11 Kasım 2021
‘Kodokushi’ Camerimage Film Festivali’nde yarışacak 29 Ekim 2021
‘AKM’ye bakınca Edip Cansever’i görüyorum’ 29 Ekim 2021
Balkanlar’dan Harezm’e şiir ile yolculuk… 22 Ekim 2021
‘AA İstanbul Photo Awards 2021’ sergisi New York’ta açılacak 18 Ekim 2021
Son Yorumlar
AH, TESLİMİYET! için Mehmet Yılmaz
8 belgeselle Suriye savaşının 8 yılını izlemek: Kamera bir silah kadar güçlü olabilir. Bazen silahtan da güçlü! için nil