Aşağı Öveçler Çetin Emeç Bul. 1330. Cad. No:12, 06460 Çankaya - Ankara Telefon : +90 312 473 80 41 Faks : +90 312 473 80 46 E-Posta : sde@sde.org.tr
İletişim
Kayıt Ol
İç Politika
Dış Politika
Ekonomi
Savunma - Güvenlik
Medya - STK
Toggle navigation
Anasayfa
Kurumsal
Başkanlık
Yüksek İstişare Kurulu
Kadromuz
Hakkımızda
Kurullar ve Konseyler
Künye
Bölgesel Analizler
Asya
Avrupa
Amerika
Afrika
Okyanusya
Orta Doğu ve Mağrib
Konular
Uluslararası İlişkiler
Savunma-Güvenlik
Teknoloji-Siber Güvenlik
Enerji
Ekonomi
İklim-Çevre
Sağlık
Toplum
İnsan Hakları
Çatışma
Haberler
İç Politika
Dış Politika
Ekonomi
Savunma - Güvenlik
Medya - STK
Yazarlar
Faaliyetler
Kongre
Sempozyum & Çalıştay
Konferans & Panel
Beyin Fırtınası Toplantıları
EİK Toplantıları
SDE Akademi Dergisi
Ara
SD TV
Haberler
Ekonomi Hukuku ve “Zincir Market Tasarısı”ndan Beklentiler
Abuzer PINAR
11 Haziran 2021 11:31
×
A-
A+
Serbest piyasa, herkesin her şeyi istediği şekilde yaptığı bir faaliyet alanı değildir. Nasıl bireysel özgürlükler insanlara sınırsız hareket etme hakkı vermiyorsa. Birden fazla insanın ilişkiye girdiği her alanda bir hukuk vardır. Ama teamül, ama yazılı. İktisadi gelişme tarihi bunun örnekleri ile doludur. Stokçuluğun ve tekelciliğin önlenmesi yanında adil rekabeti sağlayacak hukuki düzenlemelere insanlık toplu yaşamaya başladığından beri rastlanır.
Mesleki dayanışma ve örgütlenme yazılı olmasa da bir hukuk oluşturur. Tarihimizde Ahilik kültürüne ilişkin güzel örnekler vardır. Fatih Sultan Mehmet’e atfedilen bir hikayede, esnaf bir malı sattıktan sonra müşterisine, ikinci istediği malı henüz siftah yapmamış olan komşusundan almasını istemiştir. Müşteriyi istismar eden esnafın bizzat meslektaşları tarafından uyarılması ve dışlanması şüphesiz yürek ferahlatıcı örneklerdir.
Bununla birlikte mal ve hizmet çeşitliliğinin bu kadar arttığı ve ticaret ehlinin sadece bir belde veya ilde değil, küresel düzeyde rekabet etmek zorunda olduğu modern dünyada bu ahlaki duruşu destekleyecek yazılı hukuka ihtiyaç vardır. Zira herkesin ahlaki davranma garantisi olmadığı için, kurallara bağlanmadığı zaman, serbest piyasa ahlaklı davrananların aleyhine işler.
Diğer yandan tarih boyunca iktisadi faaliyetlerde tekelleşme eğilimi hep olmuştur. Tekelleşme, girişimcilerin iradi davranışları ile olabileceği gibi bazen herhangi bir üretim alanının tabiatından da kaynaklanabilir. Ama nihayetinde tekel tekeldir ve objektif bir düzenleme olmadığı takdirde tüketiciyi zarara uğratma ihtimali yüksektir.
Önemli bir konu perakende sektörüdür ve ülkemizde de uzun zamandan beri tartışılmaktadır. İlk bakışta küçük esnafın büyük market zincirlerine karşı korunması olarak görünse de aslında mesele daha geniş bir iktisadi faaliyet alanını ilgilendirmektedir. Herhangi bir sokağa girdiğinizde yan yana fazla sayıda zincir market şubesi görüyorsanız ve eğer müşteri kitlesi bu kadar sayıya ihtiyaç duymuyorsa bir sorun var demektir.
Peki piyasa mantığı şunu gerektirmez mi? Eğer yan yana üç market varsa ve sözkonusu mahaldeki sakinlere sadece iki tanesi yetiyorsa, rekabete dayanamayan üçüncüsü kapanacaktır. Doğrudur; ekonomik etkinlik bunu gerektirir. Ancak konuştuğumuz konu bu değil. Bu marketlerin açılışı hangi kurallara ve hukuka tabi idi? Buna riayet edildi mi? Hangisi kapanacak? Gerçekten kötü çalıştığı için mi yoksa güçsüz olduğu için mi?
Konu şunun için önemlidir. Eşit güçler istisnaidir. Güç asimetrisi varsa, büyük balık küçük balığı yutacaktır. Halbuki büyüğe de küçüğe de ihtiyaç var. İhtiyaçlar dikkate alınarak adil bir rekabetin tesis edilmesi gerekir.
Bu çerçevede konu bir yandan esnaf ve market zincirleri arasındaki asimetrik gücü, diğer taraftan esnafın ve market zincirlerinin kendi aralarındaki ilişkiyi ilgilendirmektedir.
Zincir marketlerin nerelerde açılabileceği, ne satabilecekleri ve hangi saatlerde faaliyet gösterecekleri ele alınacak konular arasında. Tasarının gündeme gelmesini sağlayan gelişme küresel salgın döneminde batma noktasına gelen küçük esnafı korumak olsa da mesele bunun ötesinde bir anlam ifade ediyor.
Mesela, AVM’ler arasındaki mesafe ve AVM’ler ile bakkallar arasındaki mesafe de tartışma konusu. Teklife göre yeni açılacak bir AVM’nin başka bir AVM ile mesafesi 5 kilometreden, bakkallarla mesafesi ise 200 metreden az olmayacak. İki işyeri aynı bulvarda ise aralarındaki mesafe en az 2 kilometre olacak. Bir sokakta aynı market zincirinin şubeleri açılamayacağı gibi nüfusu 2 binin altında olan yerlerde ise hiçbir zincir market şubesi açılamayacak. Ayrıca bir yerleşim yerinde nüfusa göre market açılışına izin verilecek ve her 5 bin kişide 1 market şubesi açılabilecek. Zincir marketlerde tütün ürünü, mobilya, elektronik eşya, beyaz eşya ve cep telefonu satışına belirli şartlara göre izin verilecek. Mesela, marketin alanı 1500 metrekarenin üzerinde ise.
Bunların her biri tasarı düzeyinde elbette. Doğru bir girişim. Bütün tarafların katılımı ile olgunlaştırılarak nihai hale getirilecek. İşin özü faaliyet gösteren ve istihdam alanı açan bütün kesimlerin adil bir yapı içerisinde korunmasıdır. Rekabet ortamının adil ve etkin olabilmesi için bir hukuka dayanması gerekmektedir. Burada tereddüt yok.
Diğer yandan yasa çıkarmak gerekli ama yeterli değildir. Uygulamak ve etkili bir şekilde denetlemek de gerekecek.
Yazara ait diğer köşe yazıları
D… Gömleği24 Kasım 2021 Küresel Ekonominin Krizi Ulusal Olmaz02 Ekim 2021 Dünyanın En Bağımsızında Neler Oluyor?21 Eylül 2021 Dış Ticaretin Güvenliği ve Yeni Düzen Arayışları20 Eylül 2021 Xi Onayladı Soros Patladı31 Ağustos 2021 Yazarın Tüm Yazıları
“Mavi Bayrak” (Blue Flag) Çok Uluslu Hava Tatbikatı ve Ötesi
İlyas SÜPÜRGECİ
Pandemi Sürecinin Bosna Hersek Üzerinde Bıraktığı Etkiler
Dajana BARUSİC - Araştırmacı
Olayları Anlamlandırmak: Avrasya’da Dengeler Oluşurken Faraziler ve Gerçekler
Güray ALPAR
Ali Haydar Kaytan’ın Ölümü Neyi İfade Ediyor?
Tevfik ERDEM
Asya
Erdoğan Resmi Ziyaret İçin Türkmenistan'a Gitti
27 Kasım 2021 11:09
Dünya Ekonomisi
Müslüman Ülkelerin Ekonomik Büyüklük Sıralaması
27 Kasım 2021 10:40
Azerbaycan
Azerbaycan ve Ermenistan Sınırların Belirlenmesine Yönelik Adımlar Atma Konusunda Anlaştı
27 Kasım 2021 10:23
Afrika
Cezayir'den 'Esed Rejiminin Arap Birliği Zirvesi'ne Katılabileceği' Sinyali
27 Kasım 2021 10:22
Çalışma Alanları
Ekonomi
Savunma - Güvenlik
Medya - STK
İç Politika
Dış Politika
Yayınlar
Rapor
Analiz
Kitap
SDE Bakış
E-Dergi
Faaliyetler
Kongre
Sempozyum & Çalıştay
Konferans & Panel
Beyin Fırtınası
EİK Toplantıları
SDE
SD TV
İletişim
Üyelik
Künye
Kurumsal
Bu site içeriğinin telif hakları Stratejik Düşünce Enstitüsü’ne ait olup 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca kaynak gösterilerek kısmen yapılacak alıntılar dışında önceden izin alınmaksızın hiçbir şekilde kullanılamaz ve yeniden yayımlanamaz. Bu sitede yer alan SDE'nin kurumsal bilgileri ile SDE Akademik Personeli'nin çalışmaları dışındaki diğer görüş ve değerlendirmeler, yalnızca yazarının düşüncelerini yansıtmaktadır; SDE'nin kurumsal görüşünü temsil etmemektedir.
Adres :	Aşağı Öveçler Çetin Emeç Bul. 1330. Cad. No:12, 06460 Çankaya - Ankara Telefon :	+90 312 473 80 41 Faks :	+90 312 473 80 46 E-Posta :	sde@sde.org.tr
Tüm Hakları Stratejik Düşünce Enstitüsü'ne aittir.
Yazılım&Tasarım OMEDYA
×
SDE Mail Listesi Kayıt
Adınız Soyadınız
E-posta Adresi
Telefon Numaranız
İlgilendiğiniz Çalışma Alanları Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika İç Politika ve Hukuk Ekonomi ve Finans Savunma ve Güvenlik Medya ve Sivil Toplum