BİR ÖNCEKİ yazımızda, Kur’ân’ın, ‘kıssaların en güzeli’ olarak Yusuf aleyhisselam kıssasıyla verdiği bir hakikat dersine değinmiştik. En ayartıcı şekliyle karşısına çıkan günah davetine direnen ve düşmeyen Yusuf aleyhisselamın, o günahtan kaçarken arkasından ona saldıran mücrimin arkadan yırttığı gömleğinin verdiği hakikat dersinden. O gömleğin şahitliğiyle masumiyeti apaçık ortada iken, Yusuf aleyhisselamın yine de “Ben nefsimi temize çıkarmam; nefis daima kötülüğü emreder” diyerek verdiği iman ve ahlâk dersinden.
Günaha çağrının âdeta bir karadelik şiddetinde çekim gücü taşıdığı bir ortamda çok ağır bir sınavdan yüzünün akıyla çıkabilmiş Yusuf aleyhisselamın buna rağmen söylediği o söz, esasen, her insan için ve her insan topluluğu için bir büyük ders ve test niteliğindedir: Kişi, kötülüğü nerede görmektedir? Topluluklar kötünün ve kötülüğün tarifini nasıl ve ne şekilde yapmaktadır? Kötülük, bu tariflerde, ‘ben’den, ‘biz’den ötede görülen birşey midir, içeride gözükse bile dışarıya süpürülen birşey midir; yoksa dışarısı kadar, içeride de bir kötülük adresi görülmekte midir?
Bu sorular ışığında bakıldığında, kim ki kötülüğü sadece ‘dışarıda’ görüyor ve o şekilde tarif ediyorsa, işin aslı, ‘emmâre’ olan, yani her daim kötülüğü emreden nefsi kusurdan münezzeh görme gibi kusurların şahı bir keyfiyet içimizde taht kurmuş demektir. Emmâre olan nefsine toz konduramayan kişinin ise, ‘levvâme’ basamağına geçebilmesi, özeleştiri denilen imkândan istifade ile kötülükten arınma çabası içinde olabilmesi mümkün değildir.
Benzer şekilde, bir topluluk da kendi içinde ve kendilerinin elleriyle gerçekleşmiş göründüğü aşikâr tablolarda dahi kötülüğü dışarıya süpürüyorsa, o kötülüğü kendilerine yakıştırmayıp ‘dış güçler’den ‘soy-sop karışıklığı’na, ‘sütü bozuk’luktan ‘içimizdeki hainler’e kadar bir dizi açıklama modeliyle meseleyi ‘çözüyor’sa, o topluluğun da yaşanandan ders çıkarıp arınma, aynı hatayı bir kez daha tekrarlamama imkânı ellerinden kayıp gidiyor demektir.
Halbuki, en ağır manyetik çekim alanında dahi günaha düşmemiş Yusuf aleyhisselamı buna rağmen “Ben nefsimi temize çıkarmam” deyişiyle ve bu şartlarda dahi nefsin içerdiği kötülüğü emredici ‘emmâre’ potansiyeli gözardı etmeyişiyle bize örnek gösteren Kur’ân-ı Hakîm, diğer taraftan “Kendini kınayan (levvâme) nefse yemin olsun” diyerek, âlemler Rabbinin bizden istediği ve beklediği duruşu da işaretlemektedir. Her nefis emmâredir, ama sadece bazı nefisler levvâmedir. Kendi başına bırakıldığında her nefis kötülüğü emreder; ama aklı ve kalbi düzgün işleyen kullar, ondaki bu potansiyeli görüp bilip kabul ederek, kendini kınayabilen, özeleştiri yapabilen, hatada ve günahta sorumluluğunu kabul edebilen ‘levvâme’ düzeyine Allah’ın izniyle yükseltebilirler. Ve ancak bu durumdaki kişiler, eliyle veya diliyle işlediği veyahut sessizliği yahut seyirciliği ile iştirak ettiği günahta sorumluluklarını kabul ve itiraf edebilirler. Kabul ve itirafı onlar başarabildiği için, tevbe ve istiğfar ile tezkiye ve tathir (arınma ve temizlenme) de ancak onlara nasip olur.
Kişiler için geçerli olan bu durum, topluluklar için de geçerlidir.
Velhasıl demem o ki, nefsin ‘emmâre’liğinden kurtulmak için, ‘levvâme’ olmak gerekir. ‘Ben’ veya ‘biz’ kelimesini içinde iyilik ve fazilet geçen cümlelerde değil, içinde hata, kusur, günah, kabahat ve kötülük olan kelimelerde kullanabilir duruma gelmek gerekir. Ve esasen o ‘ben’ kelimesi ‘iyilikler’i sahiplenmek için değil, ‘kötülük’lerde sorumluluğu üstümüze almak için bize verilmiştir. Çünkü hakikat-ı halde insanın “mehâsini mevhube, seyyiatı meksube”dir. Yani, iyilikler Allah’tan bize bir nasip, bir hibe iken, kötülükler nefsimizle isteyip ellerimizle işleyip dünyamıza davet ve dahil ettiklerimizdir. Bir önceki yazıda dikkat çektiğimiz âyeti bir kez daha hatırlarsak, “Sana gelen her iyilik Allah’tandır, sana ne kötülük dokunursa işte o nefsindendir” (Nisâ, 4:79).
Bu gerçek, bir imanî asla dayandığı kadar, bir ahlâkî ölçü koyar önümüze: Kötülüğü nerede gördüğü, nefsime/aidiyetine yakıştırıp yakıştıramadığı, her insan ve her topluluk için gerçek bir insanî gelişmişlik kriteridir.
Gelin görün ki, işin bu kısmında, âlemler Rabbinin “Nefsinizi temize çıkarmayın” (Necm, 53:32) emrine rağmen, tezkiye-i nefs, tebrie-i nefs örnekler uçuşuyor hem içimizde hem de gözlerimizin önünde. Günahtan kaçan Yusuf aleyhisselam nefsini tebrie etmez, temize çıkarmazken; gömleği günahtan kaçarken arkadan yırtılmak ne kelime, günahın daha kokusunu aldığında gömleğini çözen niceleri nefsine beraat kararı çıkartma derdinde. Âlemler Rabbi nefislerimizi tezkiye etmemeye bizi çağırmışken, girdiği kirin ve boyanın hadde hesaba gelmez olduğu bir vaziyette dahi âlem dolusu insan lekesiz, bembeyaz, ak-pak nefis tabloları oluşturma derdinde.
O yüzden terbiye-i nefse geçilemiyor işte.
Değil mi ama: Zaten temize çıkarılan bir nefis, niye gerçekten arınmaya çalışsın? Zaten tebrie edilen bir nefis, niye terbiye görmeyi kabullensin?
Eh, tezkiye-i nefs ve tebrie-i nefs ile meşgul o
Açık ve dürüst olalım: Kendine bırakılırsa nefsin razı olacağı türde bir temizlik, içeride arınma değil, dışarıya süpürmedir.
Ve her nefis, kendisi için yaptığını, asabiyesi ve aidiyeti için de yapar.
Nice kişinin, aynı şeyi kendi çocuğu yaptığında farklı, başkasının çocuğu yaptığında farklı tepki vermesi; başkasının takip ettiği lider söylediğinde ‘hazmedilemez’ bulduğu bir söz kendi liderinin ağzından çıktığında bütün hazım ilaçlarını denemesi; tuttuğu takımın oyuncusu yaptığında ‘sarı kartlık bile değil’ dediği hareketin aynısı için karşı takımın oyuncusuna kolaylıkla ‘kırmızı kart’ talep etmesi, hep bu sebeptendir. Şehir veya bölge asabiyetine duçar olmuş birinin, bulunduğu şehirdeki asayiş ve ahlâk problemini ‘dışarıdan gelenler’de araması; milliyetçi bir edebiyatçının hikâye ve romanlarında ‘iyi’ karakterlerin onun milliyetinden, kötü karakterlerin ise hep başka unsurlardan inşa etmesi; ‘bizim’ denilen devlet veya milletin hiçbir hatasına rastlanmayan bir tarihyazımında kötülüklerin hep ‘dışarıdan’ ve ‘bize karşı’ gelmesi; yapan başka aidiyetten biri ise ‘terörist’ diye tanımlanırken kendi içinden ise ‘bunalıma girmiş yalnız kurt’ tasvirinin devreye girivermesi…
Liste bu şekilde uzayıp gider.
Bazı ‘emmâre’lerin değil, bütün ‘emmâre’ nefislerin işi böyledir; ‘benim’ nefsim dahil…
Bu kötülüğü dışarıya süpürme ve kendini kötülükten tenzih etme tutumu, bazı aidiyetler ve asabiyetler için değil, asabiyet söz konusu ise, hepsi için bu böyledir; ‘benim’ aidiyetlerim ve ‘bizim’ asabiyelerimiz dahil…
Gelin görün ki, ne nefislerin ne kollektif kimliklerin bu imtihandan azade kılınmadığı şu diyarda, nicedir nefse en kolay gelen şey tercih ediliyor. Kişisel veya kollektif bir özeleştiri ne kelime, bilakis kötülük hep dışarıya süpürülüyor. Geçelim ‘dış güçler’ üzerinden üretilen senaryoları, ‘içeriden’ bir özeleştiri gereken yerde dahi, bütün günahların babası, bütün kötülüklerin anası bir odak bulup, hemen temize çıkmanın yolunu arıyor bireysel ve kollektif nefislerimiz.
Bunun en yakın örneğini son on yılda önce ‘Ergenekon süreci’nde yaşadık; ve açık söyleyelim, bu toplum, özellikle dindarlar ‘bütün kötülüklerin anası Ergenekon’ tasvirini çok sevdi; çünkü nefislerimize en ufak bir toz düşürmeden herşeye dair bir açıklama getiriyordu.
Şimdi yeni bir süreç yaşanırken, ‘bütün kötülüklerin anası’ tasviri isim ve adres değiştirmiş surette devam ediyor. Yine biz tertemiziz, yine bizim gömleklerde en ufak yırtık, leke ve çözülme yok, yine bütün kötülüğün sorumlusu başkaları.
Devran dönmüş, dünün baş kötüleyicisi, bugünün seçilmiş kötüsü olmuş. Ama yine kimse nefsine ve aidiyetine dair ne bir ders çıkarıyor, ne bir özeleştiri yapıyor, ne de sorumluluk alıyor. Bir ‘nefisler konsorsiyumu’nun ortak kötülüğünün bütün sorumluluğu, bir kez daha tek bir adrese, ama içinde bizim olmadığımız bir adrese iteleniyor.
Bu süpürücülük, bu nefsine toz kondurmama gayretkeşliği, bu özeleştiriden kaçma aceleciliği bir kollektif riya ve yalan tablosu olarak gözüküyor gözüme; ve inanın midem bulanıyor, bütün avazımla “Hepiniz oradaydınız yahu! Hepiniz…” diye bağırasım geliyor.
İffet timsali Yusuf aleyhisselamın “Ben nefsimi temize çıkarmıyorum, nefis daima kötülüğü emreder” sözündeki ahlâk, bize de lâzım.
Üstelik, kimimizin gömleği önden çözülmüş, kimimizin bir an önce günahın davetine yetişme telaşıyla çözülmeyip de önden yırtılmış olduğu halde…
Bu olmazsa ne mi olur peki?
Bu özeleştiri namusu olmazsa, kötülük asla eksik olmaz semtimizden. El çabukluğuyla temize çıkalım derken, kirden, pisten ve daha da ötesinden asla kurtulmaz hayatlarımız…
Özeleştiri şart!
Mertçe; amasız ve istisnasız…
05.08.2018
© 2021 karakalem.net, Metin Karabaşoğlu
Hepsi bir değil! Elde var sonsuz Ramazan, iktisat, şükür... Arkadaşım için; İsmail için… Haktan yana Görünen köy Bir anket, bir soru, bir cevap Bini bire kırdırmamak En son ne zaman ağladınız? İffeti böyle bilir miydik? Vaiz olarak ölüm İstişare, bir kulluk sınavıdır Fetih gününden kalan İyi insanlar için Entellektüel fitne İtikad buluşturur, siyaset ayrıştırır Hayye ale’l-felah! En güzel tefsir Hangi ulu’l-emr, nasıl itaat? Din dilinde düğüm noktası Gözardı ettiğimiz ihtilalci İster misiniz? Cesaretle dirayet arasında Ahiret var mı dünyamızda? 102 numaralı mektup İstifadeden istismara yolculuk Ebu Cehil’e gitti mi? Zafer manzaralı hezimetler Avâmperestliğe hayır! Bilgiyi sevin! Huzeyme’nin baktığı yerden Sevginin iki hali İçimizdeki Kûfeliler Ehven bu değil! Açık ölçü, çıplak gerçek Bediüzzaman hangi siyasetin şerrinden Allah’a sığınmıştı? Altını bakıra bulayanlar İndirgenmiş dindarlık Adaletle sınanan siyaset ‘Nur’cuların elindeki ‘topuz’ Şeytandan kaçar gibi Görmezden gelince yok olmayan meseleler Benim için Bediüzzaman Eksim resim Tek bir Paylaşıyorsan bayram senindir İlkemin yanındayım Denetleneyebiliyor musun? Kıssa-i Yusuf’tan ekonomi dersleri Hikmetsiz Müslümanlık Hatadan öğrenmek Ölmüş olanların yolu Kötülük nerede? Gömleği önden yırtılanlar Kurt hırsı Bu zamanın yeni sefilleri Adaletsiz takvâ mümkün müdür? Engizisyon bitti mi? KÜÇÜK OLAYLAR Işid bize neden ırak? Hangi aklın kuvvetisin? ‘Eleştiri’ şart; ama ‘ahlâkı’yla birlikte... Bu zamanın sefilleri Bu zamanın şeytanı Yanına almak... ‘Tek adam’a karşı ‘tek adam’lar Fitnenin sinir ucu: nifak ve asabiyet Kapıdaki tehlike Bugünden yarına düşünceler (III)
Siyasetin çözemeyeceği meseleler Bugünden yarına düşünceler (II)
Bilgi: imkân mı, imtihan mı? Bugünden yarına düşünceler (I)
Ağustos şükrü “Aldanırız, fakat aldatmayız”; neden? Erkekliği öldürmek Güzel bir hayat, güzel bir ölüm: Ahmet Kalem’in ardından Bandrol meselesi üzerine: Bu, bizim ayıbımız... Tebessümde okunan Bir ubudiyet talimi olarak ‘istişare’ Kazadan sonra Neden yazamadım? N-T ambargosu üzerine zorunlu bir açıklama! Meşhudatı Asfiya mihengine vurmak Against the global confederates Küresel ahzâbın karşısında Ebu Zer Yûşâ makamı: yeniden Firavun, bir konsorsiyumdur Âyet ve slogan Geleceği gördüm Kemalist nihilizmin ayak sesleri Bediüzzaman bugünün çocuğu olsaydı? O ruh... Münazarat Sempozyumu: bir 'ilk'in ardından... Hangi cemaattensin? Bediüzzaman yolu: Ne öfke, ne teslimiyet Vazifemiz bitmedi!.. Uhuvvetin mucizeleri Mao Çin’i değil, renklerin şehri er-Rahmân ve Ramazan Översek öldürür müyüz? 25. Söz ışığında İslam ve Batı ailesi İnnâ lillah… Cennet ne zaman kılıçların gölgesi altındadır? Mustafa Kemal ile Abdülhamid arasında Cemaati terketmek Üç hak Yakın imkân, uzak tehlike Peygamberin gençleri Nereden bakmalı, nasıl demeli? SÖYLEMİN ELE GEÇİRİLMESİ (I)
Irkçılık kötü, milliyetçilik iyi midir? Şarta bağlı dostluklar Çocuğu kim Müslüman yapar? Çanakkale geçildi! Aile üzerine... Özel bir ölçü Cebr-i keyfî-i küfrî-i? Düşüş Dünyayı bilmek İlk Denge Kimi seversin? Kadın ve cihad Kürt Meselesi’nin Açılımı Kabalığa kabalık Gırtlaktan aşağısı Ne çok vazife var! Hüsran Sır Sınanma Sevinmeli mi? Kayıp kolyenin düşündürdükleri Terki Bir cenazenin yakınından “Yenisini alırız” Tahkiki elden bırakmamak Gün o gündür, saat o saat... Henüz inmemiş âyetler Nasıl sevindim, bilemezsiniz Devam ve kemal Şefkatin ateşini söndürmek İlaç ve zehir Hidayet kimlere gelmez? Bilginin kaynağı Meseleye Fransız kalmak ‘Köktendinci’ ve ‘radikal’in serüveni Şefkat ve siyaset Şiddet ve hamiyet Casus Tokat Oruç Kur’ân içindir Merhamet, güçtür Böyle mi olacak? Feragat, sevgidendir! Ruh dikizi Benim gibi düşünmeyen:
kâfir midir, hain midir? Mutlakçı ve hesapçı Benden iyisi yok... Ya içimizdeki Ergenekon? Peygambere uzak olan Hasbıhal Bizans’ı da unutmalı; Beylikleri de... Esma, hüsnadır Arzunun dört hali ‘Allah’ın kılıcı’ nasıl olunur? Dünya hayatını güzelleştiren Gadabın iki yüzü Yeniden başlarken... Öldürmenin politikası Sürümden kaybetmek Kalemlerimiz neyin hizmetinde? “Ayakkabını çıkar!” Ben bir ateş gördüm Frankfurt izlenimleri-I
Finans krizine ‘içeriden’ bir bakış Demek ki neymiş? Sünnet ve kültür Dualarımıza dikkat! Yeni buluşmalar için,
geçici bir elveda… İlk adım Beni tedirgin eden Risk almayan bir kitap,
Risk almayan hayatlar İltica İmtihan İblis’in tahtı Bir yolculuğun ardından Büyük cemaat, küçük cemaat... (son) Büyük cemaat, küçük cemaat... (III) Büyük cemaat, küçük cemaat... (II) Büyük cemaat, küçük cemaat... İnhisar Ömür dediğin:
eklenmeyen, eksilen... İkrama övgü Şair ve ölüm Delik kalbler zamanı ‘Mürşid vaziyetini takınmak’ Kısa bir yazı Adını doğru koyalım Lider ve mürşid Yarım hurmanın anlattığı Tire’de iki gün Meşruiyet krizi Hâfız Ali’yi unutmak Misyon Bediüzzaman’ın değinmedikleri Buluşma noktası olarak kudsî nebî Faydasız bilgi Yazmak üzerine bir hasbıhal Bereketli mekânlar ‘Birer zeki muhatap’ Kader ortaklığı ve
aydın sorumluluğu Sevgisizlik Devlet yüzlü ‘Tehlikeli’ bir muhavere Sözkonusu olan Kemalizm ise,
vatan teferruat mıdır? Yarım kalmış bir cümle:
“İslâm terörü lânetler” ‘Fazla başarı’ Sahabilere hürmet neden gerekli? İslâm peygamberine niye saldırıyorlar? Duyguların dengesi Bir müjdem var Birkaç değini Ayıplı kelimeler Tarih sıfır Formül Kaptanımız kim? Ülker, Godiva, Migros:
kapitalizmin dini Füsus ve nüsus Üç velâyet Temâsül Tecrübe ile hamiyeti buluşturmak En güzel ayakkabı Medresetü’z-Zehra’yı zihnimizde inşa etmek Acıda buluşmak Üç nefis Risale-i Nur herkes içindir Adam yetişir, yetiştirilmez Megalomani Nekrofili Aynanın öteki yüzü İbda-inşa dengesi Kaderi okumak, ama nasıl? Hakikat şahitlik ister, hesap istemez! İdam-ı ebedî, daimî haps-i münferid... Mesaja mesaj Üç ortak Yük Faşizm nerede, demokrasi nereye? İşimiz gerçekten zor Vefa giderse? Hudeybiye turnusolu Şirk-i hafî nerelerde? Bediüzzaman Münazarat’ı niye yazdı? İyi tüccar “Saidleri Ararken”den birkaç tesbit Şimdiki zamanda yaşamak Bitirmeyelim; konuşalım! Bir efsane, bir gerçek Bir ‘bildiri’nin perde arkası Birkaç ‘siyasî’ hatıra... Kime oy vermeli? Utandım, utanıyorum... Kuru tuz, risksiz hayat... Ensar kadınlarına övgü Gerilimi kim çözmeli? Kemalizm ne kadar güçlü? Kemalizmin geleceği var mı? Bitmeyen gerilim ne zaman bitecek? ‘Emanet’ yazısına derkenar ‘Sarıklı genç’ kim ola? ‘Sarıklı genç’ turnusolu Emanet Adalete dair akılda kalan… İmge Susmak, bağırmak, konuşmak... İki peygamber arasında İhlas Risalesi kime okunur? Nasıl ‘hak’lı olunur? İltifat dost, gerçek düşman kazandırır Bizden biri ve biz İhlas ve korku Her hicret, Ensar ister Arz-ı hal Garipler mutsuz… Hizmet sizi kurtarır mı? Hizmet bizi kurtarır mı? Peygamberle görüşmek Aydınlanmanın yolu “Onuncu Söz” ile “Beşinci Şua” arasında Sörfçü ve dalgakıran Uzak bir yerden Yarış Cesur kime denir? Yuva Teşekkürler Yusuf Kaplan! Nerelerdeyiz, ne işlerdeyiz? Bu nasıl okumaktır? Hangi genç dinsiz olmuş? Niye üstümüze alıyoruz ki? Densizliğin bu kadarı... İnsan melek, dünya cennet değildir Öteki gençlik “Yaşa 23 Ekim” Bilal’in Sin’i Yargılamak, anlamak “İsmetli cemal-i suret” One-van-bir ‘İman kardeşliği’ nasıl kazanacak? Biri necis, biri ences:
peki hangisi ences? Amerikanlaşmada yeni adım Allah için yola koyulana
Allah’ın açtığı yollar Bediüzzaman’ın büyük yalnızlığı “Arkadaşlar” işbaşında mı? Yaşanmayan bilgi Sessizlik Söylem-eylem tutarsızlığı üzerine notlar Acziyete düşmeden,
acziyet hissetmeden Geleceğin sansürleri Davanın rantla imtihanı Yüksek gerilim Hasb-ı hal Kalvinizm: Kim dediğinde yanlış olur? Bu yanlışa dur diyelim! Yetti artık! İslâm’ın fazlası Kullanamadığımız güç Eugéne’ler, dikkat! Karadelik Mevlânâ’nın başına gelenler ışığında... Bediüzzaman’ı tüketmek Ağaç olmak Müslümanın Müslümana ettiği kötülükler Miracın anahtarı: Tekbir Tekbir bayramı Sözüm hâsidlere! Hakikat şahitlik ister Ümeyye’ler Bilâl sevmez Başarmaya mecbur muyuz? Nefret bağımlılıktır Gazap tacirleri Doğru ölçüler, yanlış tatbikat Birincilikleri Aşan Bir İkincilik Küçük adama vurun! Duygu ticareti Küçük hayatlar İyi hümanist, kötü dindar... Bilmek ve yapmak Risk almak “Kalbin direnişi” İlginçlik Kaçak güreşmek “Tesettürü Yeniden Düşünmek” İmanın değeri Mü’minin değeri Hep böyle mi olacak? ‘Wishful thinking’ Zorunlu bir hasbıhal Bizi herkes sevsin mi? Ve’d-duhâ’yı yitirmek Bir gazeteci olsam... Söz uçar, sözleşme kalır 'Güzel bir ayrılış' Başörtüsü meselesi nasıl çözülmez? Tasavvuf yolu,
her hâlükârda
aşk yolu mudur? (II) Tasavvuf yolu,
her hâlükârda
aşk yolu mudur? ‘Yüz’süzlük Deyyân-Vehhâb denklemi Başarısızlığa övgü Ömer Seyfettin’i affedemiyorum Kaç âyet nazil oldu? Ebu Bekir olmasaydı? Var olmak ‘Kutsal geçmiş’ hapishanesine dair notlar ‘Ömer’in sürpriz gelişi’ mi? Sözün amelindendir İkinci adama dikkat, üçüncüye de! “Ya siyahtır, ya beyaz” mı? Zaman cemaat zamanıdır Kahramanımız Kim? Vazgeçilmezlik Rıza Dayatmaları Karşısında Bilginin getirdiği Bir reklamın düşündürdükleri Eleştiri gıybet midir? Vahdetî’den ileride miyiz? O günler mi geldi? Peygamberin Bir Günü Mirac ve Sünnet Leyle-i Kadr’in Kadri İsrâ Suresindeki Mirac Aile Evden Gidiyor Devletliler ve Devletçiler