Bell laboratuvarlarının bilgisayar dünyasına katkısı UNIX(TM) ve C dilinden ibaret değil. İlk kez 1993'te dağıtılan ve 2002'de bir özgür yazılım lisansına kavuşan Plan 9 işletim sistemi de bu katkılardan biri.
Plan 9 UNIX(TM) felsefesinin temel ilkeleri olan "herşey bir dosyadır" ile "yerel dosyalarla yerel olmayan dosyalar arasında bir fark yoktur" ilkelerini daha da ileri götürmeyi amaçlayan bir işletim sistemi. Böyle konuştuğuma bakarak beni konunun uzmanı sanmayın. Fazlamesai.net okurları arasında mutlaka bu konuyu benden daha iyi bilenler vardır. Sadece geçenlerde bilgisayarıma kurmaya çalıştığım ve kurmayı başardığıma şaşırdığım bu ilginç işletim sistemini size de duyurmak istedim.
Yukarıda verdiğim bağlantıyı takip ederek Plan 9'un iso imgesini indirebilirsiniz. Ancak .iso uzantısını görür görmez bunu hemen bir CD'ye yazmak isterseniz bir kere daha düşünün derim. Çünkü önyükleme (boot) işleminden sonra CD'yi tanımama ihtimali var. Onun yerine .iso dosyasını bir FAT partisyonuna kopyalayın ve aynı yerden indirebileceğiniz, sisteminizin özelliklerine göre özel olarak hazırlanmış disket imgesini bir diskete yazarak bilgisayarı onunla başlatın.
Kurulum işlemi alıştığımız GNU/Linux ya da BSD kurulumlarından biraz farklı ama GNU/Hurd'ü kurmaktan çok daha kolay olduğunu söylemeliyim. Çünkü GNU/Hurd'ü kurmak henüz bana nasip olmadı. Sistemin rio adlı çok ilginç bir pencere yöneticisi var. Her pencere ilk açıldığında bir sanal terminal rolünde. Ancak bu terminalin komut satırından bir program çalıştırdığınızda, pencere onun penceresi haline geliyor.
Bir ftp sitesini dosya sisteminize eklemek gibi bütün marifetlerini net üzerinde gösterdiği söylenen bu sistemden ethernet kartımı tanıtamadığım için pek yararlandığımı söyleyemeyeceğim. Ayrıca şunu da belirtmem gerek: sistemde ne metin tabanlı ne de grafik tabanlı bir internet tarayıcı bulunuyor. Buna rağmen bir postscript gösterici var. Tabii metin editörü ve derleyici de mevcut. Teknolojinin gerisinde kalmamak için kurup oynamanızı tavsiye ederim ;-)
yazilim
21
Görüşler
0
misafir
16 yıl önce
Unutmadan ekleyeyim, Plan 9'un ana sayfasının sunucusu -tabii ki- Plan 9 üzerinde çalışıyor.
0
tongucyumruk
16 yıl önce
Plan 9 gerçekten ilginç bir işletim sistemi. Hiç kurup deneme şansım olmadı fakat vakti zamanında kendisi hakkında bir miktar araştırma yapmıştım.
Plan 9'un bana en ilginç gelen yanı başarısızlığı. UNIX'in yaratıcıları tarafından, UNIX'ten daha UNIX bir sistem yaratma çabasının böylesi bir başarısızlıkla sonuçlanmış olması düşündürücü. Getirdiği konseptler açısından oldukça ileri görüşlü olan bu sistemin başarısızlığı için aklıma gelen en önemli sebep "belki de fazla ileri görüşlüydü" düşüncesi. Gerçi sonradan o "çok ileri görüşlü" fikirlerin hepsi teker teker Linux'a uyarlandı ama... (Diğer UNIX'lere uyarlandı mı bilmiyorum). Bugün FUSE ile ssh/ftp dizinlerini bağlamamızı, /proc dizinini hatta UTF-8'i dahi Plan 9'a borçlu olduğumuz düşünülürse ne derece büyük katkılar içerdiği daha iyi anlaşılabilir sanırım.
Neyse, ben bir 9wm kurup geleyim...
0
FZ
16 yıl önce
Bir şeyin teknik olarak daha üstün olması bir şey, bir başka sistemin "yeteri kadar iyi" olup ticari olarak desteklenmesi bambaşka bir şey. Bilgi işlem tarihi teknik olarak çok üstün ama ticari olarak/reklam olarak yeterince desteklenmeyen dolayısı ile çok yaygınlaşmamış ürünlerle dolu değil mi? MS-DOS dediğimiz "işletim sistemi" ilk çıktığında CP/M [1] kullanan bilgisayarcılar bir tarafları ile gülmüşlerdi. Birkaç sene sonra ise CP/M'nin esamesi bile okunmuyordu öyle değil mi? Ortalık IBM uyumlu PC ve bunların üzerinde çalışan MS-DOS kaynıyordu (başka ne olabilir ki, tabii ki MS-DOS, başka seçenek mi var ki... insanların beynine bu kazınmadı mı).
"Vasat"ı (yeteri kadar iyi diye okuyun) standartlaştırır (komiteler ya da kendi ticari gücünüzle) ve sonra da bunu pazarlarsınız. "Ortalama" bilgisayarcılar da ne verirseniz onu alır, en bi yeni teknoloji diye onun üstüne atlarlar. Böyle olmadığını düşünen pek çok insan bile gider üniversitelerde bunun dersini verir icabında (ticari ya da camia olarak yaygın diye).
Bu sitede daha önce de Plan 9'dan bahsedilmişti, diğer FM üyelerinin de ilgilendiğini görmek güzel, alternatif sistemleri incelemek bakış açımızı ve ufkumuzu genişletecektir. Ne kadar çok bilirsek o kadar iyi, böylece birileri gelip de 30 yıllık bir uygulamayı "yepyeni süper teknoloji" diye sunarsa en azından öyle olmadığını biliriz ki bu da az bir şey sayılmaz.
1- http://en.wikipedia.org/wiki/CP/M
0
yilmaz
16 yıl önce
http://geekos.sourceforge.net/ [geekos.sourceforge.net] bu daha az biliniyor bir göz atın derim
0
darkhunter
16 yıl önce
Glenda karikatür kültüne aşina birinin işi :)
Sevimli bir tavşan, Plan9'un maskotu...
http://www.cs.bell-labs.com/plan9dist/glenda.html
0
yilmaz
16 yıl önce
daha çok pokemona benziyor. pikacu mudur nedir ona benziyor
0
mturker
16 yıl önce
Madem az bilinen sistemlerden konu açıldı, ben de 5 yıldır üzerinde proje geliştirdiğim bir makine+işletim sistemi ikilisinden bahsedeyim. İsmi Tandem, aslında çok yüksek stabilite ve availability gerektiren yerlerde yoğun olarak kullanılıyor ama Turkiye'de sadece bir iki büyük kurumda mevcut. Üzerinde iki değişik işletim sistemi çalışabiliyor birisi NonStop Kernel diğeri OSS (Unix benzeri). Tam anlamıyla makine ve işletim sistemi olarak isminden de anlaşılacağı gibi durmamak üzere tasarlanmış bir sistem. Compaq, HotPlug teknolojisini elde edebilmek için Tandem şirketini satın almıştı, en son HP de Compaq ı satın alınca HP bünyesine geçti. Makine üzerindeki herşey active backup olarak çalışıyor, durması için sizin gidip durdurmanız lazım, yoksa göçmek gibi kelimeler sözlükte yok. CPU üzerinde process çalışırken o cpu yu çekebilirim ve üzerindeki process veri kaybı olmadan belirtilmiş olan backup cpu da çalışmaya devam eder. Bunu cluster veya birkaç makinenin yanyana cluster veya backup olarak çalışmasıyla karıştırmayın. Onlardan milyon tane yanyana koysanız availability 9.99999 oluyor, bununki 9.999999. Daha detaylı açıklama yaparım ama yer yetmez şimdi saymaya :) Aşırı güvenli birşey yani.
0
Nightwalker
16 yıl önce
Gerçekten çok ilginç anlattıklarınız. Googleda biraz baktım ama pek birşey göremedim, anlattıklarınzıla ilgili daha fazla bilgi bulunabilecek linkler verebilir misiniz ?
0
bm
16 yıl önce
Mturker daha iyi cevap verecektir ama benim bildigim en azindan Tandem'in biraz eski de olsa kendi yayinlari var. http://www.hpl.hp.com/techreports/tandem/
0
mturker
16 yıl önce
Selam; Aslında bm in de söylediği gibi kendi yayınları var. Hatta aslını söylemek gerekirse Tandem'ın kendi yazdığı dokümanlardan başka pek bir kaynağı yok. Benim sayfada (http://www.turker.name.tr/tandem) çok kısa bir açıklama var, onun haricinde Compaq 'ı ve dolayısıyla Tandem'ı da bünyesine alan HP'nin web sayfalarında bilgiler mevcut. Mesela:
www.nonstop.compaq.com
veya http://welcome.hp.com/country/us/en/prodserv/servers.html
adresine gidince ordan altta NonStop OS u seçerek yola devam edilebiliyor.
Server ana sayfası http://www.hp.com/go/integritynonstop adresinde.
Tandem'la ilgili ciddi gurulardan destek alınabilen haber grupları var (comp.sys.tandem), ayrıca her ülkede, hatta bazı ülkelerde birden fazla sonu TUG(Tandem User Group) ile biten gruplar var, bunlar genellikle ITUG (International), CTUG(Canada) vs isimlerle çağrılıyor. Çok ciddi yardımlar alınıyor ama doküman fazla yok, yada gerek yok. Tandem satın aldığınızda gelen TIM (Tandem Information Manager) CD leri (veya DVD) gigabytelarca bilgi ile geliyor nerdeyse her komut örneklerle anlatılıyor.
Yukardaki sayfalar ve Google dan Tandem ve NonStop Kernel hakkında bilgi alabilirsiniz.
Bir de http://h20223.www2.hp.com/NonStopComputing/cache/76694-0-0-0-121.html
Sayfasında Tandem'ın avantajları hakkında linkler var.
Ha bir de son olarak , ne öğrenmek istersen ben de cevap verebilirim.
Zaten şu an Türkiyede bankalardan veya gişelerden her ne türlü telefon ödemesi yapıyorsan bunların bir Tandem üzerinde oluyor olma ihtimali çok yüksek. Posta vs işlemleri de dahil.
Not: Bu alet Gölcük depreminin olduğu sırada 60 milyon kaydı aktarma yapıyordu. Makine parkındaki en büyük, en güvenli makineler bile cozuttu, bu adam kayıtları aktarmaya devam etti. Bahsettiğim makine parkında aklına gelen her türlü büyük bilgisayar vardı.
0
ttk
16 yıl önce
Merhaba
Bayağı ilginç bir sistemmiş, makinanın diski falan bozulmadı mı o sarsıntıda ?
0
mturker
16 yıl önce
Hayır. Zaten disklerde backup lı , çift diske çift kafa yazıyor, birşey olursa yenisini koyuyorsun, o kendisi yeni diski de backup tan alıp aynı hale getiriyor. Ya bunda network hattı bile yedekli çalışıyor.
0
ttk
16 yıl önce
Merhaba
Cevap için teşekkür ederim. Yanlış anlamadıysam donanım da nonstop işleme için uygun olursa sistem bu işi götürüyor.
Son bir soru, Türkçe (klavye ve karakter seti olarak en azından) desteği var mı bu sistemin, denemek için alıp kurmak mümkün müdür ?
Bu arada tam yazrken aklıma geldi, Blade idi galiba ya da öyle bir ismi olan durmaksızın çalışabilen sistemlerden bahsedildiğini duymuştum, o sistemlerde kullanılan işletim sistemi Tandem midir ?
Teşekkürler.
0
FZ
16 yıl önce
Denemek için alıp kurmaktan bahsedilmiş ama yani ciddi anlamda güçlü ve pek çok yedeği aktif olarak bulunan özel bir donanım olmadan söz konusu işletim sisteminin bir manası var mı ki?
0
FZ
16 yıl önce
Denemek için alıp kurmaktan bahsedilmiş ama yani ciddi anlamda güçlü ve pek çok yedeği aktif olarak bulunan özel bir donanım olmadan söz konusu işletim sisteminin bir manası var mı ki?
0
bm
16 yıl önce
Bence mturker'in Tandem'den bahsederek sagladigi fayda su: evde kurulup bakilabilsin veya bakilmasin, guvenli, donanimdaki problemlere dayanikli, o kadar dokuzu bir araya getirip ayakta duracak derecede kaliteli yazilima sahip sistemlerin oldugunu soyleyip, bunlari bilen kullanan Turkler ve Turkiyede bulunan merkezler olduguna FMcilerin dikkatini cekti. Gayet tabii insanlar bakmayi arzu ediyorlar, bu belki mumkun olmayacak ama 'en guvenli', 'en saglam' 'en bilmemne' konusmalari da artik mturker buradayken herhalde Pc/Mac Windows/Linux/BSD eksenleri arasina sIkIsmaz. Bunlarin disinda kalan, ne su anda linux'un ne RMS'in ne Windows'un menziline girmeyen bir dunya var. Bu dunya yeni de degil, IBM mainframelerden yahut Sun is istasyonlarindan ibaret de degil. Bunu ozellikle genc arkadaslarin duymasinda fayda var. Konusurken bunlardan bahsetmiyorlarsa, hocalara da 'bakin boyle seyler varmis, ve 20-30 senedir varmis' diye hatirlatmakta fayda olabilir. Bu tur bilgiler ve 'farkindalik' cebe para koyar mi o belli olmaz ama burasi bu konuda fazla mesai yapanlar icin zaten.
0
mturker
16 yıl önce
Selamlar;
Bir iki değişik mesaj olduğundan hepsine birden tek kalemde cevap vereyim.
Benim baştan beri bahsettiğim şey aslında sadece işletim sistemi değildi. Tandem, komple bir makine , yani tüm donanımı, üzerinde çalışan işletim sistemi (NonStopKernel ve OSS) ve ayrıca işletim sisteminin de üzerinde çalışan ve beraber gelen yazılımların tamamı baştan beri bahsettiğim availability, massively parallelisim, hotplug ve bunun gibi kavramların tamamını destekliyor. Yani buna uygun donanım zaten komple satılıyor.
-Evde denemek ? Hayır makine aslında IBM mainframelerle karşılaştırıldığında daha küçük boyutlarda olmasına rağmen evde kullanılacak kadar küçük değil, işletim sistemi de PC lere kurulacak bir işletim sistemi değil. 2 işletim sistemi var, 1.si NSK ve daha önce kullanılan hiçbir işletim sistemine benzer değil bu yüzden örnek veremiyorum, 2.si ise OSS ve Unix'e komutlar ve filesystem hiyerarşisi bakımından çok benziyor, hatta bilmezsen anlamayabilirsin.
-Türkçe karakter ? Hiç bir sorun yok.
-En son söyleyeceğimi şimdi söyleyeyim. Evet. Tandem üzerinde Linux çalıştırılması gibi bir süreç şu anda işler vaziyette. Ne zaman çıkar bilmiyorum ama böyle bir çalışma var.
- BM in söylediği gibi bu donanım ve üzerindeki işletim sistemi çok uzun süredir var ve şu an büyük firmaların yeni bulmuş gibi lanse ettikleri (ve hala tam anlamıyla yapamadıkları) bir çok özellik çok çok uzun süredir bu makine üzerinde kullanılıyor.
- Her iki işletim sistemi Java vs gibi şu an revaçta olan kavramları destekliyor ama OSS te çok daha fazla destek var. Aynı zamanda sistem, üzerinde çok kullanılışlı ve yeni App. Serverlardan çok ileride Pathway adında bir app server benzeri yapıyla, çok güvenli bir veri tabanı yönetim sistemi (NonStopSQL) ki bu veritabanında göçtü, çakıldı, etmiyor, yapmıyor gibi kelimeleri duymazsınız ve aynı tabloyu dünya üzerindeki sınırsız makineye yayabilirsiniz, çok sağlam bir transaction yönetim sistemi, event viewer sistemi, hardware yönetim sistemi vs ile birlikte geliyor.Sistem mesela SNA mesajlaşla yapıcak diyelim. Aynı kartın üzerinden hem primary hem secondary olabilirsiniz. Normalde IBM mainframe ler primary dir ve secondary olmazlar, IBM in AIX leri filan ise secondary dirler. Bu ise her ikisi de olabiliyor ve sadece bir komutla dönüşüm yapılabiliyor. Bazen bankalar soruyor primary mi yoksa secondary mi olucaz diyor, biz de kafana göre ol diyoruz bir ikiside olabiliriz :) (Not: NT'ler de sadece secondary).
Başka soru kaldımı bilmiyorum. Şu an için bu sistemi Türkiyede kimlerin kullandığını söyleyebilirmiyim bilmiyorum, malumunuz , bazı şirketlerin sistemlerini açığa çıkarmamak gibi bir düşünceleri var. Ama dünyada çok kullanılıyor, en son biryer (sanıyorum NYSE) 512 tane eski olan Tandem'ı yeniledi. AOL da sanıyorum 256 tane (512 CPU) var. Mercedes'te var, Alman Telekomu kullanıyor vs. Ne kadar büyük şirket varsa OLTP işlerini genelde buna emanet ediyorlar ve sistemler de çok büyük. Büyük ama siz zaten makinenin kabinleri dünyaya yayılmış olsa bile tek sistem olarak görebiliyorsunuz. Yani CPU lara bakıyim deyince karşınıza 512 tane çıkabiliyor mesela. Veya disklere bakıyorsunuz 20.000 tane disk çıkıyor. Ben bu kadar büyük sistemlerde çalışmadım.
Yine de gerçek TPS sayısı bakımından Türkiyenin en sağlam sistemleri, güvenilirlik bakımından da yakınında herhangi birşey yok diyebilirim. Ha, birde bu sistemleri (çok büyük değilse) bir iki operatör le yönetebilirsiniz, fazla elemana gerek kalmıyor. En son anlaşmamız olmayan biryer fazla bilgileri olmadan sistemi 2 yıl sorunsuz çalıştırmışlardı.
Mehmet Türker
0
FZ
16 yıl önce
Biz de 128 işlemcili Sun Microsystems StarFire'lara (yanındaki koca Hitachi disk dolabı ile birlikte) büyük derdik, 1.000.000$ küsur paralara satılırdı filan. Bu Tandem makinalarının fiyatları kaç $'dan başlayıp tek bir makina için kaç $'a dek çıkıyor acaba?
0
mturker
16 yıl önce
Diğer her makinede olduğu gibi bunlarda da seriler var. Bunun yanında alırken ekleme yapabiliyorsunuz. En son alınanlardan örnek vereyim, 2 adet S7604 (Yani 4 CPU lu) kabinler sanırım $2 milyon civarında maloldu. Bütün yazılımlar dahil.
0
ttk
16 yıl önce
Zamanınızı ayırıp verdiğiniz açıklayıcı, faydalı bilgiler ve cevaplar için çok teşekkür ederim.
0
mturker
16 yıl önce
"Maybe one day you'll actually see Red Hat Linux running native on NonStop"
HP nin Linux ve Açık Kaynak yöneticisi Martin Fink bir Linux seminerinde söylemiş.
Burada [www.networkworld.com] konuyla ilgili bir yazı var.
Aslında bununla ilgili diğer bir yazıda yorumcular Debian'ın bunun için daha uygun olduğunu belirtmişler. Benim de düşüncem aynı yönde. Ben Debian kullanıyorum diye söylemiyorum, en büyük sebep her zaman ayakta kalmak için planlanmış bir donanım+işletim sistemi için yeni bir işletim sistemi kuruyorsanız bunun da kendini stable olmasıyla kanıtlamış bir sürüm olması çok daha iyi olurdu.
Gerçi Tandem (HP NonStop Platform) yakın gelecekte Itanium teknolojisini kullanmaya başladığında ne olur bilinmez, Tandem için geliştirilem RISC based RedHat çöpe mi atılır ? Olabilir. Ama Tandem 'da kullanılacak Itanium sadece ve sadece teknoloji olarak Itanium olacak, yani Intel CPUları direk Tandem üzerinde kullanmak değil.
Görüş belirtmek için giriş yapın...
İlgili Yazılar
Geleceğin [Net-Enabled] Yazılımları - Bölüm I
anonim
11 Ocak 2002, 6 dakika okuma süresi
Birkaç haftadır kafamda çözümünü aradığım (bu mesajı yazarken Sundance ile de tartıştığım) bir soru var: Geleceğin net-enabled yani internet üzerinde çalışan uygulamalarının geleceği, hangi temellerin üzerine oturacağı ve yazılım dünyasını nasıl etkileyeceği, tabii bilişim devlerinin (Microsoft, Sun, IBM vs.) bu gelişmenin neresinde duracağı. Ya da başka bir açıdan, böyle bir gelişim olacak mı?
GNU/Linux Çekirdek Animasyonu
FZ
8 Mart 2003, 1 dakika okuma süresi
Evet kulağa garip geliyor ama var böyle bir şey, inanmayan bu sitedeki Linux çekirdeği 3D animasyonunu izleyebilir.
SPAM´e Türk Yazılımcıların Cevabı: zabit
honal
23 Haziran 2004, 1 dakika okuma süresi
Türkiye'nin ilk açık kod yazılım geliştirme takımı EnderUNIX, yeni yazılımını sunar: zabit
Internet kullanıcılarının ve sistem yöneticilerinin en önemli problemlerinden birisi kuşkusuz spam e-postalardır. Yıllardır Qmail üzerine çalışan ekibimiz, Qmail için bir spam filitreleyici yazmıştır. Geliştiricilerimizden N.Ersen Şişeci tarafından geliştirilen yazılım, içerik ve eklenti filitreleme özelliklerine sahiptir.
Tamamen C ile yazılan ve bu nedenle script dilleri ile yazılmış eşdeğerlerine göre oldukça hızlı olan yazılım, virüs tarayıcı clamav ile birlikte çalışabilmektedir. Eklenti filitrelemesi sayesinde Clamav'ın taradığı dosya sayısı yaklaşık 1/3 oranında azalmaktadır. Böylece e-posta sunucunuzun performansı bir hayli artmaktadır. İçerik filitreleme ile de kullanıcılara çok daha az spam e-posta ulaşmaktadır.
Nanoweb, PHP ile web sunucusu
butch
13 Ekim 2002, 1 dakika okuma süresi
Niye sorusuna "Ağırlıklı olarak web uygulamaları için geliştirilmiş bir programlama diliyle web sunucusu yazma fikri çok komik" diye cevap vermiş programın yaratıcısı. Evet, Nanoweb PHP ile yazılmış, PHP, CGI, SSL, Mysql destekleyen bir web sunucusu. Fikrin komikliği kadar aslında programın gayet ilgi görmesi ve modüler yapısı sayesinde hızla gelişiyor olması da komik. Bir inceleyin derim.
Adil Bir Yazıcı (Toner) Paylaşım Sistemi (Justice For All)
FZ
22 Ocak 2003, 1 dakika okuma süresi
Bir ağ ortamı, millet deli gibi yazıcıdan çıktı alıyor falan. Dürüst oyun yani bir nevi fair game istiyorsunuz. Kim yazıcıyı ne kadar kullandı ise o kadar ödesin, limitini geçmesin istiyorsunuz. Fakat biraz daha düşününce görüyorsunuz ki adil olarak hesap yapmak kolay değil, sayfa başına siyah beyaz, dümdüz sade metin basan da var, hayranı olduğu sinema yıldızının milyon renkli posterini basıp iki dakkada tonerin ruhuna evliya okutan da . Çözüm "bir tık" uzağınızda! Okumaya devam edin.