Aydınlanma Çağı · Fransız Devrimi · Ütopik sosyalizm · 1848 Devrimleri · Ortodoks Marksizm · Revizyonizm · Reformizm · Kademecilik · Frankfurt Deklarasyonu · Godesberg Programı · Hümanizm · Emek hareketi · Keynesyenizm · İskandinav modeli · Refah kapitalizmi · Sendikacılık
Kavramlar
Temsilî demokrasi · Sivil özgürlükler · Ekonomik demokrasi · İşçi hakları · Karma ekonomi · Kamulaştırma · Refah devleti · Adil ticaret · Çevre koruma · Ren Kapitalizmi · Laiklik · Sosyal korporatizm · Sosyal piyasa ekonomisi · Folkhemmet · Refah · Sosyalist devlet · Sosyal adalet · Sosyal korporatizm · İlerlemecilik ·
Türler
Liberal sosyalizm · Bernsteinizm · İsveç Modeli · Godesberg · Üçüncü Yol
Düşünürler
Obafemi Awolowo · Eduard Bernstein · Zülfikar Ali Butto · Hjalmar Branting · John Curtin · Ignacy Daszyński · Tommy Douglas · Bülent Ecevit · Jean Jaurès · Zhang Junmai · Tetsu Katayama · Ferdinand Lassalle · René Lévesque · Nelson Mandela · Ramsay MacDonald · Cevahirlal Nehru · José Batlle y Ordóñez · Georgi Plehanov · Michael Joseph Savage · Belinda Stronach
Organizasyonlar
Sosyal Demokrat partiler
Sosyalist Enternasyonal
Uluslararası Sosyalist Gençlik Birliği
Avrupa Sosyalistler Partisi
Genç Avrupalı Sosyalistler
Uluslararası
Sendikalar Konfederasyonu
SAMAK
Siyaset portali
g
t
d
Bir makale serisidir
Parti siyaseti
Siyasi yelpaze
Sol
Aşırı sol
Merkez sol
Merkez
Merkez sol
Radikal merkez
Merkez sağ
Sağ
Merkez sağ
Aşırı sağ
Platform
Anarşist
Bölgeselci
Çevreci
Cumhuriyetçi
Demokrat
Enternasyonalci
Faşist
Hristiyan demokrat
İlerici
Komünist
Köktendinci
Küreselci
Liberal
Liberteryen
Milliyetçi
Muhafazakâr
Popülist
Siyasal İslamcı
Sosyal demokrat
Sosyalist
Senkretik
Yeşil
Türleri
Elit parti
Girişimci parti
Kartel parti
Büyük çadır
Kitle partisi
İktidar partisi
Muhalefet partisi
Resmi parti statü
Tek sorun partisi
Örgütler
Arka kolcu
Ön kolcu
Gölge kabine
Grup toplantısı
Kırbaç
Müesses nizam
Lead candidate
Muhalefet lideri
Çoğunluk lideri
Azınlık lideri
Parlamento grubu
Parlamenter lider
Parti sandalyesi
Parti grup başkanı
Parti lideri
Parti sözcüsü
Sekreterlik
Toplantı sandalyesi
İç demokrasi
Vicdan oylaması
Yeri geçmek
Liderlik seçimi
Parti konferansı
Parti disiplini
Parti çizgisi
Parti oyları
Parti değiştirme
Birincil seçim
Parti sistemi
Tek parti
Baskın parti
İki partili
Çok partili
Partisiz
Koalisyon
Koalisyon hükûmeti
Güven ve arz
Büyük koalisyon
Asılı parlamento
Çoğunluk hükûmeti
Azınlık hükûmeti
Ulusal birlik hükûmeti
Rotasyon hükûmeti
Listeler
Ülkelerine göre iktidardaki partiler
Bölgelere göre siyasi partiler
Siyasi ideolojiler
Siyaset portali
g
t
d
Demokrasi
Tarihi
Yönetim biçimleri
Temel Biçimler
Doğrudan
Temsilî
Delege
Türler
Anayasal
Atina
Cumhuriyetçi
Çoğulcu
Çoğunlukçu
Çok partili
Delegatif
Dini
Elektronik
Egemen
Ekonomik
Endüstriyel
Etkileşimli
Etnokratik
Geleceğe yönelik
Güdümlü
Halk
Hristiyan
İlliberal
İslami
Katılımcı
Kozmopolitan
Liberal
Marksist
Medya
Muhafazakar
Müzakereci
Otoriteryen
Oydaşmacı
Partisiz
Plebisitçi
Radikal
Savunmacı
Sosyal
Sosyokrasi
Sovyet
Totaliter
Ulusal
Yeni
Yarı
Yarı doğrudan
Siyaset portali
g
t
d
Sosyal demokrasi, reformist ve kademeli evrimsel metotlarıyla birlikte laissez-faire kapitalizminin yarattığı eşitsizlikleri ortadan kaldırmayı hedefleyen politik bir ideolojidir.[1] Bir diğer tanımda sosyal demokrasi, evrensel değerlerle uyumlu olarak yurttaşların bireysel ve toplumsal gereksinimlerini karşılamayı hedefleyen sosyal devlet veya bu yöndeki politika ve kapitalist ekonomi içinde ortaklaşa uyum düzeni olarak tanımlanmaktadır. Batı ve Kuzey Avrupa'da 20. yy'ın ikinci yarısından sonra çarpıcı biçimde görülmeye başlayan toplumsal modeller ve ekonomik politikaların kastedildiği model sıklıkla bu biçimdir.[2][3] Bir başka tanımlanmaya göre sosyal demokrasi, kapitalizmin neden olduğu eşitsizlik ve adaletsizlikleri liberal demokratik sistem içinde kabul edilebilir düzeye indirmeyi amaçlayan siyasi bir ideolojidir. Enternasyonalist bir ideolojidir.[4][5]
İkinci Enternasyonal'de ortaya çıkan yeniden biçimlendirmeciler ve devrimci sosyalistler arasındaki bölünmenin ardından sosyal demokratlar, kapitalizmin bir ilerleme süreci içinde sosyalist ekonomiye dönüştürülmesini savundular.[6][7]
Sosyal demokrasi düşüncesi, tek kabul edilebilir hükûmet biçiminin hukukun üstünlüğü ilkesi altında temsili demokrasi olduğunu öne sürmektedir.[8]
Demokratik karar alma mekanizmasını genişleterek politik demokrasinin ötesinde ekonomik demokrasiye kadar; iş gücüyle çalışanlar ve diğer ekonomik paydaşları karar alma mekanizmasına dahil ederek birlikte karar alma hakkını yeterli miktarda ilerletmeyi amaçlar.[8] Kapitalizmin neden olduğu sosyal eşitsizlik, yoksulluk ve çeşitli grupların haksız davranışlarına karşı çıkarken diğer yandan tümden bir denetimsiz piyasa ekonomisine ya da tümden bir planlı ekonomi modeline karşı çıkar.[9]
Sosyal demokrasi sendikal işçi hareketiyle yakın bir bağ içindedir ve iş gücü ile çalışan işçiler ve işveren arasında toplu görüşme usulünü destekler.[10] Sosyal demokrat partilerin büyük çoğunluğu Sosyalist Enternasyonal ile yakın bir ilişki içindedir.[1] Sosyalist Enternasyonal'in tanımına göre sosyal demokrasi; özgürlük, 'eşitlik, adalet ve dayanışma temellerine oturur.
Sosyal demokrasi olgusu, 19. yüzyılın ikinci yarısından bu yana emekçi sınıfların yürüttüğü sosyal ve siyasal mücadeleler ile egemen sınıfların verdikleri ödünler sonunda varılan uzlaşmanın ürünüdür. Bu süreçte klasik liberal demokrasinin temellerini oluşturan değerler sistemi (serbest pazar ekonomisinin temelleri , siyasal demokrasi, çoğulculuk vb.) korunmuş, ama sosyal adalet, sosyal devlet, sosyal haklar gibi yeni değerlerle beslenmiştir.
Sosyal demokrasi hareketi önceleri Vladimir Lenin gibi devrimci sosyalistleri de kapsıyordu. Daha sonra evrimci yaklaşım baskın çıktı ve sosyal demokrasi proleter devrime karşı bir ideoloji halini aldı. Sosyal demokrasinin bu evrimci yaklaşımının en önemli temsilcisi Eduard Bernstein'dır.
Sosyal demokrasi anlayışının devlete sosyal ödevler yükleyip ekonomik yaşama halk kitleleri yararına müdahale olanakları sağlaması sınıflararası farklılık ve gerginlikleri yumuşatıcı bir rol oynamış, kapitalizmi ve batı tipi demokrasiyi aşmayı amaçlayan radikal devrimci akımlara karşı da bir set oluşturmuştur. Bu açıdan bir olgu ve anlayış olarak sosyal demokrasi, sosyal demokrat akım ve hareketlerin 20. yüzyıldaki felsefe ve programlarına denk düşer.
Sosyal demokrasi, hem uluslararası devrimci sosyalizmden ve Marks ve Engels’in dokrininden hem de Ferdinand Lasalle’in reformist sosyalizmlerinden etkilenerek 19. Yüzyılda ortaya çıktı.[11]
Tedrici evrimsel ve reformist yaklaşımı savunan Frank Podmore tarafından 1884’te kurulan Fabian Derneği, sosyal demokraside Marks dışı temel bir etkilenme yönü oldu.[12] Fabiancı yaklaşımın Eduard Bernstein’ın revizyonist görüşlerinden yoğun bir biçimde etki gördüğü belirtilmektedir.[12]
Bernstein, Marks ve Engels tarafından geliştirilen temel doktrinlerin pek çoğunu hatalı ve zamanı geçmiş olarak değerlendirerek reddetti.[13][14] Bernstein, klasik Marksizm ve ortodoks Marksizmin ‘sosyalist devrimin gerekliliği’ ve ‘sınıf çatışması’ tezlerine karşı çıkarak sosyalizmin temsili demokrasi ile ve sınıfa bakılmaksızın evrimsel bir süreç ile ulaşılabileceğini öne sürdü.[5] Kamusal yatırım, kooperatifli işbirliği ve özel girişimlerin birlikte varlığından oluşan bir karma ekonomi modelinin; özel girişimlerin kooperatif işbirliğine dönüşmesi öncesinde uzun bir sürecin geçmesi gerekeceğini öne sürdü.[5][15]
1930’larda, özellikle Carlo Roselli’nin etkisiyle liberal sosyalizme yönelerek Marksizm’den ayrıştı. Bu aynı zamanda faşizme karşı liberal ve sosyal demokratlardan oluşan bir ittifakı doğurdu.[16] Bu bakışların oluşumunda Bernstein’ın, Marksın liberalizm karşıtlığını bütünüyle reddederek sosyalizmi eş güdümlenmiş liberalizm olarak tanımlaması etkili oldu.[13]
II. Dünya Savaşı sonrası dönemde, Avrupa’da sosyal demokratların pek çoğu Marksizm ile olan ideolojik bağlarını terk etti ve bunun yerine yönlerini kapitalizmi sosyalizmin iyi yanlarıyla sentezleyecek toplumsal politika reformunu vurgulamaya doğru değiştirdiler.[17] Birçok sosyal demokrat parti ise sosyal liberalizmi benimseyip sosyal demokrasi adı altında kullanmaya başladılar.
Sosyal demokratlarca yeni liberalizm olarak tarif edilen ve bir sosyal demokrasi biçimi olmadığı belirtilen Üçüncü Yol 1990’larda ortaya çıktı.[18]
Sosyal demokrasiden bir ayrılma olarak kabul edilen bir diğer akım piyasa sosyalizmi olarak adlandırıldı.[19]
İçindekiler
1 Tarihçe
1.1 Dünyada sosyal demokrasi
1.1.1 Birinci Enternasyonal dönem, 1863-1889
1.1.1.1 Fabian Derneği
1.1.2 İkinci Enternasyonal Dönem, "reform veya devrim" konusu, 1889-1914
2 Sosyal demokrat isimler
2.1 Türk sosyal demokrat partiler
3 Ayrıca bakınız
3.1 Politik teoriler
3.2 Sosyal demokrat uygulamalar
4 Daha geniş bilgi için
5 Dış bağlantılar
6 Kaynakça
Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]
Dünyada sosyal demokrasi[değiştir | kaynağı değiştir]
Sosyal demokrasi bir üçüncü yoldur, eski solla yeni sağ arasında refah devletine yakın, sanayileşmeci bir Batı Avrupa siyasal akımıdır. Genel oy, özgürlükler ve hakların savunulması amacıyla İkinci Enternasyonal'de güçlü bir akım olmuştur. Alman Konfederasyonu'nda SPD'nin (1863) ortaya çıkışı, İskandinav ülkelerindeki hareketler, Avusturya demokrasisi bu akıma yön vermiştir.
Büyük Britanya'da Fabianizm'in etkisi ve İşçi Partisi'nin yapısı ihtilalci olmayan revizyonist hareketleri ortaya çıkardı. Demokratikleşme sayesinde sosyal hareket gerçekleşecekti, Bernstein devrimin olacağına inanmıyordu. Hiçbir telos yoktu, proletarya devrimi yoktu. Kautsky, Bebel demokrasiyi amaç edindiler. İkinci Enternasyonal'den kopanlar, Rosa Luxemburg ve Spartakistler devrimci hareket içinde kalmaya devam ettiler. Sosyal demokratlar giderek Marksizm'den koptular. 1929 ekonomik krizinden sonra Keynesçilik ve plancılık kuramları sosyal demokrasiyi daha çok etkiledi.
İskandinav sosyal demokratları üretim araçlarının mülkiyeti yerine üretilen eşyanın adil bölüşümünü savunmaya başladı. 60'lardan 80'lere kadar sosyal demokrat iktidarlar Avrupa'da hükûmet oldu. Ancak, refah devleti politikalarının sona ermesiyle Yeni Sağ'ın yükselişine karşı yeni kuramlar üretildi. İktisadi kuramlar öne çıktı ve Friedmancılık tesirinde kalan sağ iktidarlara, Reagan ve Thatcher'a karşı Tony Blair'in küreselciliği, ulus aşırıcılığı işçi sınıfından rağbet gördü.
İsveç, 2007'ye kadar sosyal demokrasinin kalesi olarak gözüküyordu. Ancak neoliberal akım orada da etkili oldu ve İsveç'teki bütün sosyal eşitlik kuralları, liberallerin müdahalesi ile yerlerini serbest bir ekonomiye bıraktı.
Birinci Enternasyonal dönem, 1863-1889[değiştir | kaynağı değiştir]
Karl Marx ve Friedrich Engels.
Ferdinand Lassalle.
Sosyal demokrasinin ortaya çıkış süreci, Ferdinand Lassalle tarafından kurulan Alman İşçileri Genel Birliği (General German Workers' Association veya kısaca ADAV)’nin yükselişe geçtiği 1860’lara kadar gitmektedir.[20]
Birinci Enternasyonal olarak da bilinecek olan Uluslararası Emekçiler Birliği (International Working Men’s Association)’nin çeşitli işçi örgütlerinin bir araya gelmesiyle 28 Eylül 1864’te Londra’da kuruldu. Böylece değişik duruşlardaki sosyalistler bir araya geldiler. 32 kişilik geçici Genel Konseyinin Başkanlığına Karl Marx’ın seçildiği Birinci Enternasyonal kuruluşundan itibaren Marksizim, Prodhonculuk, Blanqui’cilik, Bakuninci anarşizm gibi akımların arasındaki çekişmeleri yaşadı. Sosyalizmde devletin rolü ve merkezilik gibi konularda buna karşı çıkan Mikhail Bakunin ve merkeziyetçi sosyalizmi savunan Marks arasındaki mücadele sonunda Bakuninciler 1872 tarihli Lahey Kongresinde Birinci Enternasyonal’den ayrıldılar.[21]
Birinci Enternasyonal'in bir diğer çekişmeli konusu reformizmin rolü oldu.[22]
Lasalle bir Marksist olmamakla birlikte Marx ve Engels’in teorilerinden etkilenmiş ve sınıf çatışmasının varlığını ve önemini kabul etmişti. Bununla birlikte Lasalle, Marks ve Engels’in Komünist Manifestosunda belirttikleri sınıf çatışmasını daha ılımlı bir biçimde öne sürmüştü.[11]
Marx’ın devletin proteler sınıf hakimiyetine ulaşılmasında bir enstrüman olarak rolünü olumsuz olarak değerlendiren bakışına karşı Lasalle devleti kabul etmekteydi. Lasalle, devleti işçilerin kendi faydalarını ilerletebilecekleri ve hatta işçilerin yönetimindeki kooperatifler tabanında bir ekonomiye dönüşümün içinde değerlendirdi. Lasalle’in stratejisi öncelikli olarak seçimlere dayalı ve reformist bir metot olarak çalışan sınıfın kendisi için mücadele verecek bir politik partiye gereksinimi olduğu yönündeydi.[20]
ADAV'ın parti gazetesi "Sosyal Demokrat" (Der Sozial-Demokrat) olarak adlandırıldı. Marx ve Engels bu adlandırmaya hazzetmeyen bir tavırla yaklaştılar. Engels bir keresinde şöyle yazdı: "Ama ne başlık: Sosyal Demokrat! Neden daha basitçe Proleteryan değil? " Marx da Sosyal Demokrat’ın kötü bir isimlendirme olduğu konusunda Engels’le aynı fikirdeydi.[11]
Liberal kapitalistlerin sosyalist politikalara karşı çıkmaları üzerine Lassalle, ihtilaflı bir biçimde Otto von Bismarck gibi aristokratik toprak sahipleri olan tutucu junker’lerle burjuvazi karşıtı tutumları nedeniyle taktiksel bir ittifaka girdi.[20] Lassalle’nin, sırası geldiğinde aynı biçimde yaklaşım göstermeyeceği varsayılan Bismarck ile yakın bir politika içinde bulunması nedeniyle ADAV içinde bulunan Liebknecht gibi Marksist politikacılar bu yakınlaşmaya karşı çıktılar.[23] Liebknecht’in Die Sozial-Demokrat’taki editörlük görevinden istifa etmesi ve 1865’te ADAV’dan ayrılmasının ardından Marksist August Bebel ile birlikte Sosyal Demokrat Emekçiler Partisi (SDAP)’ni kurması ile partide bölünme yaşandı. SDAP; Petit-Bourgeois Almanya Sakson Partisi (SVP), ADAV’dan ayrılanlar ve Alman İşçileri Birliği Ligi (League of German Workers Associations veya kısaca VDA) tarafından oluşturuldu.[23]
SDAP resmi olarak Marksist bir parti olmasa da Marksistlerin ve Marks ve Engels’in yönlendirmekte olduğu bir işçi sınıfı partisi oldu. Parti Birinci Enternasyonal’de Marx’ın uyarladıklarının bir benzeri olan duruş aldı. Prusya yönetimine karşı yüksek bir düşmanlık gösteren SDAP ile reformist ve daha çok işbirliği yaklaşımı gösteren ADAV arasında yoğun bir rekabet ve hatta birbirine karşı düşmanlığa varan karşıtlıklar yaşandı.[24] 1870'te başlayan Fransa-Prusya Savaşı’ında bu rekabet, SDAP’nin Bismarc’ın bütün emperyalist politikalarını reddetme söylemi içinde bu savaşa karşı tavır alması ve ADAV’ın ise onu desteklemesiyle en yüksek noktasına ulaştı.[24]
Paris komününün devrimcileri tarafından oluşturulan bir barikat, Mart 1871, Paris.
Fransa-Prusya Savaşı ’nın sonuçlarından birisi olarak Fransa’da Paris Komününü kuran işçi sınıfı devrimcileriyle birlikte hareket eden devrimci ordu güçlerinin birlikte gerçekleştirdiği (Üçüncü Fransa Cumhuriyetini kuran) devrim yapıldı.[25] Paris Komünü, militan bir retorikle yönetimi destekleyen işçi sınıfının yanı sıra sınıf gözetmeksizin Fransa vatandaşlarının desteğini aldı. İşçi sınıfının militan söylemine karşın Paris’in orta sınıf burjuvazisi, esnaf ve tacirleri de Paris Komününü desteklediler. Komün, merkez komitesinde yer alan yeni-Proudhoncular ve yeni-Jakobenlerin varlığına karşın özel mülkiyetin karşısında olmadığını ancak özel mülkiyetin daha geniş bir dağılımını amaçladığını deklare etti[26] Komitenin politik bileşenleri yirmi beş neo jakoben, on beş yeni Proudhoncu ve proto sendikalist, dokuz veya on Blanquist, çeşitli radikal cumhuriyetçiler ve Marx’dan etkilenmiş birkaç enternasyonalisti içermekteydi.[27]
Paris Komününün 1871’de çökmesinin sonucu olarak, Marx 1871 tarihli Fransa Sivil Savaşı adlı kitabında Komün’ün içindeki burjuva unsuruna karşın bunu roletarya diktatörlüğünün uygulama alanında bürokrasiyi de içinde bulunduran burjuva devleti aygıtlarından ayrıştırılmışçasına sahip olduğu geniş toplumsal desteği ile en mükemmel modeli olarak tarif etti.[28]
İngiltere’de sendikaların 1871 yılında 1871 Sendika Yasası ile yasallaşmasının ardından İngiliz sendikacıları çalışma koşullarının parlamenter yapı içinde iyileştirilebileceğini düşünmeye başladılar.[29]
1872 tarihli Hague Kongresi’nin ardından Marx yönünü sosyalizmin değişik ülkelerdeki değişik organizasyonlar vasıtasıyla şiddetli bir devrim ile başarabileceği tezine doğru yöneltti.[21]
Almanya sosyalizme gidebilecek barışçıl yolları kapattığından, özellikle de Bismarck 1878’de Anti Sosyalist Yasayı yürürlüğe koyduğundan Marks bir iyimser değildi.[30] Anti Sosyalist Yasa’nın hazırlanmaya başladığı ancak henüz yürürlüğe konmamış olduğu o günlerde, 1878’de, Marks; işçi sınıfına karşı zor kullanılmasına karşı zor kullanılmasını önermekle birlikte seçilmiş bir hükûmet içinde yer alacak işçi sınıfının üyeleriyle yasal reformlar yapılabileceğinden söz etmekteydi:
« Eğer İngiltere’de, örnek olarak, veya Birleşik Devletlerde, yasal anlamda işçi sınıfı çoğunluğu elde etmiş olsaydı, yasal yollarla başarabilirlerdi, gelişme sağlamalarını engelleyen yasaları ve kurumları yürürlükten çıkarabilirlerdi. »
(Karl Marx, 1878.[30])
Engels, 1845’te ve 1885’te İngiltere (1885) adlı, İngiltere’deki sınıf sisteminin 1845’ten 1885’e değin gösterdiği değişimleri incelediği eserinde İngiltere’deki Şematik (Chartist) Hareket’in işçi sınıfının önemli bir buluşu olarak söz etti.[31] Engels çalışmasında işte o zaman sanayi burjuvazisinin orta sınıfın, işçi sınıfını dışarıda tutarak bütün bir toplumsal ve politik gücü elde edemeyeceğinin farkına varmış olduğunu ifade etti.[30] Buna ek olarak, iki sınıf arasında tedrici bir değişime değindi.[31]
George Bernard Shaw
Sidney Webb
Fabian Derneği[değiştir | kaynağı değiştir]
İngiltere’de, 1884’te, Fabian Derneği’nin kurulmasıyla önemli bir Marksist olmayan toplumcu bir organizasyon toplumculuğa ulaşmak için reformcu ve tedrici yöntemlere dayalı metotlarla çalışmaya başladı.[32] Fabyan Derneği, Yeni Yaşam Kardeşliği adlı grubun içinden sosyalist düşünceye muhalif olarak ayrılanlar tarafından kurulmuştu.[33] Marksizmin aksine, Fabyanizm kendisini bir işçi sınıfı hareketi olarak tanımlamıyor ve çoğunlukla orta sınıftan üyelerden oluşuyordu.[32] Fabian Derneği, temel olarak George Bernard Shaw tarafından kaleme alınan Sosyalizm Üzerine Fabyan Makaleleri ni 1889’da yayımladı.[34] Shaw, Fabyanları şu biçimde tarif ediyordu:
« "Tüm sosyal demokratlar, sanayinin haczedilmesinin zorunluluğuna ve bir devlette üretim malzemelerinin doğrudan demokrasi yoluyla bütün insanlara ait olması gerektiği düşüncesi ile ihtilaf halinde olanlardır." »
(George Bernard Shaw[34])
1887’den 1891'e kadar diğer Sidney Webb gibi diğer önemli Fabyanlar, Topluluğun resmi politikalarını kaleme aldılar.[35] Fabyancılık, İngiliz işçi hareketinde önemli bir etki oluşturdu.[32]
İkinci Enternasyonal Dönem, "reform veya devrim" konusu, 1889-1914[değiştir | kaynağı değiştir]
Modern sosyal demokrat hareket ile sosyalist hareket arasında, sosyalist hedefe ulaşılabilmesinin bir ön koşulu olarak politik devrim düşüncesini sürdürenler ve tedrici veya evrimsel metotlardan her ikisinin de mümkün ve arzu edilebilir olduğunu öne sürerek sosyalizmi hedefleyenler arasında bir ayrışma yaşandı.[36]
Keir Hardie
Özellikle 1893’te Bağımsız Emek Partisi (ILP)’nin kurulması süreci içinde olmak üzere 1890’lardaki Britanya Sosyalist Hareketi, Fabian Derneğinin etkisini yaşadı.[37] Keir Hardie ve sonradan başbakan olacak olan Ramsay MacDonald gibi önemli ILP mensupları bu dernekle bağlantılıydı.[37]
ILP’ye katılan bir diğer önemli isimlerden olan Robert Blatchford 1894 tarihli Merrie England isimli kitabında Toplumcu belediyeciliği destekledi.[38] Merrie England yazarın bir yıl içinde 750,000 adet satan temel bir eser oldu.[39] Merrie Englandda Blatchford "ideal toplumculuk" ve "pratik toplumculuk" olmak üzere iki kavramı ele aldı.[40] Blatchford pratik toplumculuğu, bir devlet yatırımı olarak var olan ve belediye tarafından işletilen postane örneğinde olduğu gibi bir devlet sosyalizmi olarak tanımladı ve pratik toplumculuğu; üretim araçlarının devlet aracılığıyla insanların ortak mülkiyetine doğru genişletilmesi olarak açıkladı.[40]
Shaw, 1896’da yayımladığı Fabyan Politikası Raporunda şunu belirtti: "Fabyan Derneği, devletin özel veya bireysel sektöre karşı sanayiyi tekelleştirmesi gerektiğini savunmamaktadır."[41]
Eduard Bernstein
Karl Kautsky
Sosyal demokrasinin temel gelişimi Eduard Bernstein’ın reformcu toplumculuk yaklaşımından ve Marksizm ile bağıntılı olarak ortaya çıktı.[14] Bernstein, Fabyanların yükseldiği 1880’lerde Britanya’da bulundu ve Fabyancılardan güçlü biçimde etkilendiği düşünüldü.[42] Bununla birlikte kendisi Fabyanlardan etkilendiği düşüncesini resmen reddetti.[43] Bernstein, Kantçıların epistemolojik kuşkuculuğundan etkilendiğini kabul ederken Hegelciliği reddetti. Bernstein ve onunla aynı düşüncede olanlar Almanya Sosyal Demokrat Partisi’ni; Kant etiğini ve Marx ekonomisini birleştirmeye sevk ettiler.[44] Bernstein, Kant eleştiriciliğinin sosyalizm üzerindeki rolü hakkında şunları söyledi:
« Büyük filozof Kant’ın metodu, sorunumuzun çözümünde bize doyurucu miktarda bir işaret sunabilir. Elbette ki Kant’ın biçimine köle gibi yapışmak zorunda değiliz. Ama bu metodu, aynı kritik ruhu görüntüleyen; kendi asıl konumuz olan [toplumculuğun] doğası ile eşleştirmeliyiz. Kritiğimiz kuşkuculuğun altını çizdiği bütün teorik düşüncelere ve hazır yapım formüllere dayalı olan dogmatik düşüncelere karşı olmalıdır. »
(Eduard Bernstein[44])
Sosyal demokrat isimler[değiştir | kaynağı değiştir]
Clement Attlee[45]
Obafemi Awolowo
José Batlle y Ordóñez[46]
Otto Bauer
Bülent Ecevit
Rahşan Ecevit
David Ben-Gurion
Eduard Bernstein[47]
Léon Blum
Willy Brandt[48]
Hjalmar Branting[49]
Ed Broadbent
Gro Harlem Brundtland
Zülfikar Ali Butto
İsmail Cem
Job Cohen
Brendan Corish
Anthony Crosland[50]
Tommy Douglas
Willem Drees
Friedrich Ebert
Einar Gerhardsen
Tarja Halonen
Bob Hawke
Ekrem İmamoğlu
Muharrem İnce
Erdal İnönü
İsmet İnönü
Roy Jenkins
Kemal Kılıçdaroğlu
Wim Kok
Jack Layton
David Lewis
Wilhelm Liebknecht[51]
Paavo Lipponen
Vassos Lyssarides
Nelson Mandela
Dom Mintoff
François Mitterrand[52]
Cevahirlal Nehru
Olof Palme
Sandro Pertini
René Lévesque
Poul Nyrup Rasmussen
Wim Schermerhorn
Helmut Schmidt[52]
Joop den Uyl
José Luis Rodríguez Zapatero
Frank P. Zeidler
Türk sosyal demokrat partiler[değiştir | kaynağı değiştir]
Cumhuriyet Halk Partisi
Demokratik Sol Parti
Demokratik Sol Halk Partisi
Sosyal Demokrat Halkçı Parti
Sosyal Demokrasi Partisi
Halkçı Parti
Yeni Türkiye Partisi (2002)
Türkiye Değişim Partisi
Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]
Toplumsal hareketler
Sosyalizmin tarihi
Sosyal Demokrasi ve Sosyal Liberalizm
Sosyal Demokrat partilerin listesi
Demokratik sosyalizm
Sosyal felsefe
Politik teoriler[değiştir | kaynağı değiştir]
Anayasal ekonomiler
Politik ekonomiler
Sol-kanat politikalar
İlerlemecilik
Reformizm
Sosyal demokrat uygulamalar[değiştir | kaynağı değiştir]
Güvenceli esneklik (Flexicurity)
İskandinav modeli (Nordic model)
Keynesyen ekonomi
Adil ticaret
İşçi hakları
Hukukun üstünlüğü
Sosyal refah
Refah devleti
Sosyal piyasa ekonomisi
Daha geniş bilgi için[değiştir | kaynağı değiştir]
Cem, İsmail (2010). Sosyal Demokrasi ya da Demokratik Sosyalizm Nedir, Ne Değildir. İş Bankası Kültür Yayınları. ISBN 9789944888356.
Sarıtaş, İbrahim (2006). Sosyal Demokrasi: Geçmişten Günümüze. Orion. ISBN 9756043083.
Sarıtaş, İbrahim (2012). Sosyal Demokrasi Okumaları. Orion. ISBN 9789944769808.
Brandal, Nik; Bratberg, Øivind; Thorsen, Dag Einar, (Edl.) (2013). The Nordic Model of Social Democracy. Palgrave Macmillan. ISBN 1137013265.
Cronin, James E.; Ross, George W.; Shoch, James, (Edl.) (2011). What's Left of the Left: Democrats and Social Democrats in Challenging Times. Duke University Press. ISBN 0822350793.
Evans, Bryan; Schmidt, Ingo, (Edl.) (2012). Social Democracy After the Cold War. Athabasca University Press. ss. 183-204.
Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Papers on the Future of Social Democracy in Canada
Beyond Ideology, The Social Welfare State by Jeffrey D. Sachs
Social Democracy in the unfinished global revolution by Martin Shaw
Global Social Democracy
Utopia sustained: The Nordic model of social democracy5 Şubat 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. by Dag Einar Thorsen, Nik Brandal, Øivind Bratberg. Fabian Society, 8 April 2013.
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
^ a b Jackson, Ben (15 Ağustos 2013). "Social Democracy". The Oxford Handbook of Political Ideologies (İngilizce). doi:10.1093/oxfordhb/9780199585977.001.0001/oxfordhb-9780199585977-e-030. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
^ Sejersted and Adams and Daly, Francis and Madeleine and Richard (2011). The Age of Social Democracy: Norway and Sweden in the Twentieth Century. Princeton University Press. ISBN 978-0691147741.
^ Foundations of social democracy, 2004. Friedrich-Ebert-Stiftung, p. 8, November 2009.
^ Steger 1997.
^ a b c Steger, Manfred B. The Quest for Evolutionary Socialism: Eduard Bernstein And Social Democracy. Cambridge, England, UK; New York, New York, USA: Cambridge University Press, 1997. p. 146.
^ social democracy 8 Mayıs 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Encyclopædia Britannica. Retrieved: 25 November 2012.
^ Michael Newman. Socialism: A Very Short Introduction. Cornwall, England, UK: Oxford University Press, 2005. [1]
^ a b Thomas Meyer. The Theory of Social Democracy. Cambridge, England, UK: Polity Press, 2007. p. 91.
^ Front Cover Ira C. Colby, Catherine N. Dulmus, Karen M. Sowers. Connecting Social Welfare Policy to Fields of Practice. John Wiley & Sons, 2012. p. 29.
^ Martin Upchurch, Graham John Taylor, Andy Mathers. The crisis of social democratic trade unionism in Western Europe: the search for alternatives. Surrey, England, UK; Burlington, Vermont, USA: Ashgate Publishing, 2009. p. 51.
^ a b c Christian Aspalter. Importance of Christian and Social Democratic Movements in Welfare Politics. Huntington, New York, USA: Nova Publishers, 2001. p. 52.
^ a b Donald F. Busky. Democratic Socialism: A Global Survey. Greenwood Publishing Group, 2000. pp. 87–90.
^ a b Manfred B. Steger. The Quest for Evolutionary Socialism. Cambridge, England, UK: Cambridge University Press, 2006. pp. 146, 133.
^ a b Michael Harrington. Socialism: Past and Future. Reprint edition of original published in 1989. New York, New York, USA: Arcade Publishing, 2011. p. 42.
^ Christopher Pierson. Hard choices: social democracy in the twenty-first century. Cambridge, England, UK; Oxford, England, UK; Malden, Massachusetts, USA: Polity Press, 2001. p. 25.
^ Ideas in Action: Political Thought in the Twentieth Century. Oxford, England, UK: Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 1999. p. 103.
^ Ian Adams. Political ideology today. Greater Manchester, England, UK; New York, New York: Manchester University Press, 1993. p. 146.
^ Flavio Romano. Clinton And Blair: The Political Economy of the Third Way. Routledge, 2006. p. 11
^ David Held. Prospects for Democracy: North, South, East, West. Stanford, California, USA: Stanford University Press, 1993. p. 195.
^ a b c Murray Bookchin. The Third Revolution: Popular Movements in the Revolutionary Era, Volume 2. p. 284.
^ a b Micheline R. Ishay. The History of Human Rights: From Ancient Times to the Globalization Era. Berkeley and Lose Angeles, California, USA: University of California Press, 2008. p. 148.
^ Micheline R. Ishay. The History of Human Rights: From Ancient Times to the Globalization Era. Berkeley and Lose Angeles, California, USA: University of California Press, 2008. pp. 149-150.
^ a b Christian Aspalter. Importance of Christian and Social Democratic Movements in Welfare Politics. Huntington, New York, USA: Nova Publishers, 2001. p. 53.
^ a b Murray Bookchin. The Third Revolution: Popular Movements in the Revolutionary Era, Volume 2. pp. 285-286.
^ Murray Bookchin. The Third Revolution: Popular Movements in the Revolutionary Era, Volume 2. p. 219.
^ Murray Bookchin. The Third Revolution: Popular Movements in the Revolutionary Era, Volume 2. p. 225.
^ Murray Bookchin. The Third Revolution: Popular Movements in the Revolutionary Era, Volume 2. p. 229.
^ Murray Bookchin. The Third Revolution: Popular Movements in the Revolutionary Era, Volume 2. p. 256.
^ Micheline R. Ishay. The History of Human Rights: From Ancient Times to the Globalization Era. Berkeley and Lose Angeles, California, USA: University of California Press, 2008. p. 149.
^ a b c Samuel Hollander. Friedrich Engels and Marxian Political Economy. Cambridge University Press, 2011, p. 201.
^ a b Samuel Hollander. Friedrich Engels and Marxian Political Economy. Cambridge University Press, 2011, p. 208.
^ a b c Mark Clapson. The Routledge Companion to Britain in the Twentieth Century. p. 328.
^ Ian Britain. Fabianism and Culture: A Study in British Socialism and the Arts c1884–1918. Digitally printed first paperback edition. Cambridge University Press, 1982, 2005. p. 29.
^ a b Ian Britain. Fabianism and Culture: A Study in British Socialism and the Arts c1884–1918. Digitally printed first paperback edition. Cambridge University Press, 1982, 2005. p. 14.
^ Ian Britain. Fabianism and Culture: A Study in British Socialism and the Arts c1884–1918. Digitally printed first paperback edition. Cambridge University Press, 1982, 2005. pp. 29, 14.
^ Berman, Sheri. "Understanding Social Democracy" (PDF). 24 Şubat 2009 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2007.
^ a b A.M. McBriar. Fabian Socialism and English Politics: 1884-1918. pp. 290-291.
^ A.M. McBriar. Fabian Socialism and English Politics: 1884-1918. p. 296.
^ Paul Ward. Red Flag and Union Jack: Englishness, Patriotism, and the British Left, 1881-1924. Suffolk, England, UK; Rochester, New York, USA: Boydell & Brewer Ltd, 1998. p. 27.
^ a b Noel W. Thompson. Political Economy And the Labour Party: The Economics of Democratic Socialism, 1884-2005. Second edition. Oxon, England, UK; New York, New York, USA: Routledge, 1996, 2006. p. 21.
^ David Blaazer. The Popular Front and the Progressive Tradition: Socialists, Liberals and the Quest for Unity, 1884-1939. Cambridge, England, UK: Cambridge University Press, 2002. pp. 59-60.
^ A. M. McBriar. Fabian Socialism and English Politics. p. 71.
^ Steger, Manfred B. The Quest for Evolutionary Socialism: Eduard Bernstein And Social Democracy. Cambridge, England, UK; New York, New York, USA: Cambridge University Press, 1997. p. 67.
^ a b Steger, Manfred B. The Quest for Evolutionary Socialism: Eduard Bernstein And Social Democracy. Cambridge, England, UK; New York, New York, USA: Cambridge University Press, 1997. p. 116.
^ "Commission for Racial Equality: Clement Attlee Lecture: Trevor Phillips's speech, 21 April 2005". 16 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2014.
^ Nuevo impulso conservador - La República
^ "Eduard Bernstein Reference Archive". 10 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2014.
^ "Encyclopædia Britannica: Willy Brandt". 18 Kasım 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2014.
^ Hjalmar Branting: The Nobel Peace Prize 1921
^ Martin Burch; Douglas Jaenicke; John Gardner (1985). Three Political Systems: A Reader in British, Soviet and American Politics. Manchester University Press. ss. 49-. ISBN 978-0-7190-1733-9.
^ Encyclopædia Britannica: Wilhelm Liebknecht
^ a b Hans Slomp (30 Eylül 2011). Europe, A Political Profile: An American Companion to European Politics: An American Companion to European Politics. ABC-CLIO. ss. 145-. ISBN 978-0-313-39182-8.
g
t
d
Sosyalist Enternasyonal
Afrika Sosyalist Enternasyonal
Uluslararası Şahin Hareketi - Sosyalist Eğitim Enternasyonal
Uluslararası Dini Sosyalistler Birliği
Uluslararası Sosyalist Gençlik Birliği
Avrupa Sosyalistler Partisi
Sosyalistler ve Demokratlar İlerici İttifakı
Sosyalist Enternasyonal Kadınlar
Üye partiler
Demokratik Sosyalistler
Almanya Sosyal Demokrat Partisi
Arnavutluk Sosyalist Partisi
Sosyal Demokrat Parti
Angola'nın Bağımsızlığı İçin Halk Hareketi
Radikal Halk Birliği
Sosyalist Parti
Halk Seçim Hareketi
Avustralya İşçi Partisi
Avusturya Sosyal Demokrat Partisi
Farklı Sosyalist Parti
Sosyalist Parti
Sosyal Demokrat Parti
Sosyal Demokrat İşçi Partisi
Devrimci Sol Hareket
Sosyal Demokrat Parti
Demokrat İşçi Partisi
Bulgar Sosyalist Partisi
PBSD
PAICV
Sosyalist Güçler Cephesi
Partido MAN
Çek Sosyal Demokrat Partisi
Sosyal Demokratlar
Devrimci Parti
Demokratik Sol
CPDS
Ermeni Devrimci Federasyonu
USFP
Fetih
Sosyal Demokrat Parti
Sosyalist Parti
Ulusal Demokratik Kongre
Umut Ulusal Birlik
Gine Halk Toplanışı
Afrika Ulusal Konseyi
PFSDH
Sosyal Demokrat Parti
Kürdistan Yurtseverler Birliği
İşçi Partisi
PSOE
Meretz
Sosyal Demokrat Parti
Sosyal Demokrat Parti
İtalyan Sosyalist Partisi
Sosyal Demokrat İttifak
Sosyal Demokrat Parti
Sosyal Demokrat Cephe
Yeni Demokratik Parti
Sosyalistlerin Demokratik Partisi
Sosyal Demokrat Parti
Sosyal Demokrasi Hareketi
Kolombiya Liberal Partisi
Ulusal Kurtuluş Partisi
İlerici Sosyalist Parti
Sosyal Demokrat Parti
Lüksemburg Sosyalist İşçi Partisi
Macar Sosyalist Parti
Demokratik Eylem Partisi
ADEMA-PASJ
Mali Toplanışı
Mauritius Militan Hareketi
İşçi Partisi
Demokratik Güçler Toplanışı
Kurumsal Devrimci Parti
Demokratik Devrim Partisi
Halk Partisi
Sosyal Demokrat Parti
Moldova Demokrat Partisi
Mozambik Kurtuluş Cephesi
Güneybatı Afrika Halk Örgütü
Nepal Kongresi
PNDS
FSLN
Halk Partisi
Demokratik Devrimci Parti
PPS
Devrimci Febrerista Partisi
APRA
Demokratik Sol İttifak
Sosyalist Parti
Bağımsızlık Partisi
Sosyal Demokrat Parti
Doğru Rusya
Sosyalistler ve Demokratlar Partisi
Sosyalist Parti
Demokratik Parti
Yön - Sosyal Demokrasi
Demokrasi Partisi
Sosyalist Parti
Sosyal Demokrat Radikal Parti
Chama Cha Mapinduzi
FDTL
Cumhuriyet Halk Partisi
Yeni Alan
Uruguay Sosyalist Partisi
Demokratik Eylem
Sosyalizmin Hareketi
Halk İradesi
Sosyalist Parti
Panhelenik Sosyalist Hareket
Demokratik Değişim Hareketi
g
t
d
Sosyal demokrasi
Etkilendikleri
Hümanizm
Aydınlanma Çağı
Fransız Devrimi
Ütopik sosyalizm
Sendikacılık
1848 Devrimleri
Ortodoks Marksizm
Marksizm
Gelişme
Revizyonizm
Reformizm
Frankfurt Deklarasyonu
Kademecilik
Keynesyenizm
Refah kapitalizmi
Üçüncü yol
Avrupa Sosyalizmi
Fikirler
Temsilî demokrasi
Sivil haklar
İşçi hakları
Karma ekonomi
Millileştirme
Refah devleti
Adil ticaret
Çevre koruma
Sekülerizm
Folkhemmet
Ren kapitalizmi
Ekonomik demokrasi
Sosyal korporatizm
Sosyal piyasa ekonomisi
Çeşitleri
Liberal sosyalizm
Bernsteinizm
İsveç Modeli
Godesberg Programı
Üçüncü yol
Organizasyonlar
Sosyal demokrat partiler
Sosyalist Enternasyonal
Avrupa Sosyalistler Partisi
İlerici Birlik
Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu
Kişiler
Clement Attlee
Obafemi Awolowo
Eduard Bernstein
Rómulo Betancourt
Zülfikar Ali Butto
Willy Brandt
Hjalmar Branting
Bettino Craxi
Ignacy Daszyński
Tommy Douglas
Willem Drees
Friedrich Ebert
Bülent Ecevit
Tage Erlander
Einar Gerhardsen
Felipe González
Jean Jaurès
Zhang Junmai
Tetsu Katayama
Karl Kautsky
Gro Harlem Brundtland
Bob Hawke
Ferdinand Lassalle
Ramsay MacDonald
Nelson Mandela
Cevahirlal Nehru
Romano Prodi
Bernie Sanders
Michael Joseph Savage
José Batlle y Ordóñez
Marş
Enternasyonal
Siyaset Portalı
Sosyalizm Portalı
g
t
d
Siyasi ideolojiler
Otoriteryenizm
Merkezcilik
Anarşizm
Faşizm
Faydacılık
Feminizm
Hristiyan demokrasi
İlerlemecilik
İslamcılık
Komünizm
Komüniteryenizm
Liberalizm
Liberteryenizm
Bireycilik
Milliyetçilik
Muhafazakârlık
Nasyonal sosyalizm
Sosyal demokrasi
Sosyalizm
Yeşil siyaset
Cumhuriyetçilik
Otorite kontrolü
GND: 4055695-5
NDL: 00571880
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Sosyal_demokrasi&oldid=26660650" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Sosyal demokrasi
Gizli kategoriler:
Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler
KB1 İngilizce kaynakları (en)
Webarşiv şablonu wayback bağlantıları
GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
NDL tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
Sayfa en son 20.36, 30 Kasım 2021 tarihinde değiştirildi.
Metin Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı altındadır; ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.