Yaşlandıkça neden günlerin daha kısa sürdüğünü düşünürüz? Neden zaman akışını çok daha hızlı algılarız? Bu sorular uzun süredir tartışılıyor. Cambridge Üniversitesi Yayınlarının web sitesinde gördüğüm bir başka bilimsel makale de 2019 yılında bu konuyu ele almış. Makaleyi buradan inceleyebilirsiniz. Yani hala konu hakkındaki tartışmalar ve araştırmalar devam ediyor. Biz de bugün zaman algılanışındaki değişimin olası sebebini kısaca açıklamaya çalışalım.
Zaman su gibi akıyor mu gerçekten yoksa dilimize dolanan cümlelerden biri mi bu da? Ya da bazı günlerin, diğerlerinden daha yavaş (veya hızlı) olduğu izleniminin bir temeli var mıdır? Bazı çalışmalar zaman algısının duygulardan bağımsız olmadığını ortaya koymuştu. Mesela şuradaki yazıda ele alınan bilgilere göre, zaman algımız dopamin salgısının seviyesinden bile etkilenebiliyor.
Diğer yandan zamanın algılanışındaki değişimlerin nedenlerinden biri, ölçülebilir ‘’saat zamanının’’ insan zihninin algıladığı zamanla aynı olmamasıdır. ‘’Zihin zamanı’’, bir dizi görüntüdür; yani duyu organlarından gelen uyaranlarla beslenir. Bu noktada, aslında zamanın hızlı geçtiği hissi onu nasıl beslediğimizle yakından alakalı gözükmektedir.
Zamanın Akışını Nasıl Algılıyoruz?
“Yeni insanlarla tanıştığımız, yeni mekânlara girdiğimiz, yeni bir uğraşla tanıştığımız zamanlarda vakit görece genişler, bir halk deyişiyle günler bereket kazanır. Hayatı rutine binmiş, sürekli aynı işle meşgul kişiler ise günlerin geçip gidiverdiğini zamanın sanki kum tanecikleri gibi ellerinden kayıverdiğini hissederler. İçsel saat kuramı, yeniliklerin getirdiği zamansal uzamayı dikkat ile açıklar. Yeni ve beklenmedik bir uyaranla karşılaştığımızda ona daha fazla dikkat verir, daha uyanık bir zihin durumuna geçeriz. Bu bağlamda yaşla da zaman algısında farklılaşmalar oluşur. Hayatta bizleri şaşırtan şeyler azaldıkça, aldığımız yaşlarla beraber çevremizde olup biten olaylara karşı alışkanlık ve aşinalık geliştirdikçe takvim yaprakları da daha hızlı düşmeye başladı gibi algılanır”. ( Kaynak)
O zaman tatil yaparken zaman neden çabucak geçiyor, sonuçta farklı bir aktivite yapıyoruz diyebilirsiniz. Ancak tatil zamanlarımız zaten genel olarak kısa oluyor. Diğer taraftan rutinler ise yaşamımızda tatil zamanlarına göre çok daha uzun bir süre harcadığımız günlük koşuşturmalarımızı vurguluyor. Hatta belki de ömrümüzün en büyük kısmını onlara harcıyoruz. Oturup bir hesap yapsak, rutinlerin zamansal tüketim anlamındaki gücünü hayretle gözlemleriz eminim. ‘’Yılların telaşlarda bu kadar çabuk geçeceği aklınıza gelmezdi’’diyen Behçet Necatigil ne kadar da haklı aslında..
Edebi metinlere de konu olan zamanın akışı, fiziksel anlamda hala taze ve dikkat çeken bir konu. Yukarıda belirttiğimiz üzere zamanın fiziki işleviyle yapılan tanımıyla, zihinsel zamanın tanımının aynı olmadığı vurgulanıyor. Algıladığınız zaman, bir başkası tarafından algılanan zamanla aynı değildir. Neden? Çünkü genç zihin, yaşlılıkta aynı zihne göre bir günde daha fazla görüntü alır. Başka bir deyişle, yaşam süresi yaşam boyunca algılanan görüntü sayısı ile ölçülürse, genç yaştaki zihinsel görüntülerin sıklığı yaşlılığa göre daha fazladır. Peki bu kesin sonuç mudur?
Zamanı daha anlamlı bir akışla yaşayabilir miyiz?
Eğer yaş geçtikçe yeni görüntüler ve deneyimlerin eksikliği zaman algımızı hızlandırıyorsa, demek ki yaşamımızda yapacağımız küçük değişiklikler ile zaman algımız üzerinde oynayabilme şansımız vardır. Tabii arzuladığımız bu ise. Çünkü bazı insanlar için yenilik korkutucudur. Okyanusun dibi görünmeyen maviliği ve soğukluğu kadar ürkütücüdür. Her gün kıyının aynı noktasından aynı manzarayı seyretmek yeğdir bu durumda. Kimi insan için rutin ve rutinin rahatlığı konfor ve güven verir.
Ancak kısacık insan ömründe rutin herkes için tatmin edici olanaklar sağlamaz. Zaman kısıtlıdır ve onu boşa harcamama kaygısı taşıyan insanlar da vardır. Zamanı daha anlamlı yaşayabilmek en azından rutin işlerde zamanın hızlıca tükendiğini hissetmemek için farklı aktivitelere yer vermek, adım adım günlük akışımıza farklı deneyimler katmak bile yol almamızı sağlayacaktır. Yenilikler zamana doyum katarak onu daha fazla hissetmemize olanak sağlar. O yüzden vücudumuz ve zihnimiz bizi tembelliğe zorladığında zaman akışını kendimize hatırlatabiliriz. Gençlikte bol bol deneyimlenen keşif duygusu ve heyecanı, rutinle kavgası olanlar için her anlamda sürdürülebilir kılınmalı.
İlgili Makaleler
Laplace Şeytanı ve Özgür İradenin Varlığı
07/01/2017	
Felsefeden Uzak Durmak İçin 6 Geçerli Sebep
01/02/2020	
Romeo Juliet’i Seviyor mu? Cevabı Bayes Teoremi Versin
22/08/2017	
İlk İranlı Kadın Astronot: Anousheh Ansari
16/07/2019	
Şu günlerde sade vatandaşı kapsayan rutinlere sıkıştırılmış olsak da bir değişiklik yaratabiliriz. Her zaman öğrenmek istediğiniz bir dil mi vardı? Mesela yarın o dilde söylenen on kelimeyi not aldığınız bir defter tutun. O kelimelerle hikaye yazın. Ben mesela elektrogitar çalmayı öğrenmek konusunda uzun zamandır hayal kuruyorum. Bu yazı bittikten sonra, bu beceriyi edinmek için atılması gereken adımları araştıracağım. Hiçbir zaman geç değildir. Siz de beyninizi şaşırtın, gün içinde onu uykudan uyandıracak küçük çaplı şoklar uygulayın. Rutine teslim etmesin nöronlarını. 🙂
Mesela yakın zaman önce 50 yaşından sonra girişimciliğe atılan Getir’in kurucusu Nazım Salur’un şirketinin 2.6 milyar dolarlık değerleme aldığını ve şirketinin beş sene içinde bir Unicorn’a dönüştüğünü öğrendik. ”Amann artık unumu eledim eleğimi astım ben be kardeşim” diye düşünen bir zihin yapısı olmadığı kesin diyebiliriz değil mi?
Ekşi Sözlükte UNESCO’ya ait olduğu iddia edilen ama benim UNESCO’da göremediğim bir yaşlılık tanımı okudum. UNESCO’ya ait değilse bile, güzel bir tanımlama bence aklımızda bulunsun: “Bir insan konfor alanının dışına çıkamıyorsa yaşlıdır. Diğer bir ifadeyle, yeni şeyler öğrenmiyorsa, artık şaşırmıyorsa ve çoğu şeyi bildiğini düşünüyorsa yaşlıdır. Merak etmiyorsa, keşfetmiyorsa yaşlıdır. Geçmişte, geçmiş anılarında yaşıyorsa yaşlıdır. Sürekli eskiyi tekrar ediyorsa yaşlıdır.”
Matematiksel
Ceren Demir07/04/2021Güncelleme 11/10/2021
2.050 3 dakikada okuyun
Paylaşmak İsterseniz
Facebook Twitter LinkedIn Messenger Messenger WhatsApp E-Posta ile paylaş Yazdır
Ceren Demir
Kendini, insanları, dünyayı tanıma ve anlama çabasında, belki de kaosta olan; filmin oyuncularından, dünya üzerindeki küçücük noktalardan biriyim.. Dokuz Eylül Üniversitesi'nde Ekonomi bölümünde yüksek lisansa devam ediyorum ve İstanbul Gelişim Üniversitesi'nde akademik görevimi sürdürüyorum. Spora, sanata (özellikle resim sanatı), müziğe, doğaya, doğa sporlarına, felsefeye, psikolojiye, kitaplara, filmlere düşkünüm.. Okumayı, yazmayı, öğrenmeye çabalamayı çok seviyorum. Küçük yaşlardan itibaren birikmiş 9 adet günlüğüm var. Amaçlı ve amaçsız yaşamanın çeşitli noktalardan artı ve eksileri olduğunu düşünsem dünyadaki her şeyin gelip geçici olduğuna inanıyorum. Yine de -her şeye rağmen- ben uzun süredir amacı olanlardanım.. Buradan enerji sağlayabiliyorum.. Çoğunlukla enerjik, dışa dönük olsam da yeri geldikçe oldukça içe kapanmaya ve yalnızlığa susayabiliyorum. İkisi de keyifli ve öğretici.. Matematiksel sitesinin öncelikle hayranı olan bir okuruyum sonra Matematiksel’e katkı sağlamaya çalışan enfes ekibin bir parçasıyım. Özetle bu dünyayı bir rüyaymış gibi (Is this the real life? Is this just fantasy?) hissedip iyi bir insan olarak '‘kalmaya'’ çabalayan, sonsuzmuş gibi üretmeye çalışan insanlardan olarak; bahsettiğim 'bencil' bilgilerimi önemsiz sayıyorum. Sadece denizdeki kum tanelerinden biri olduğumun farkındayım. Ancak okyanusları merak etmekten vazgeçemiyorum. Yaşam keşifle canlanıyor.. (Instagram veya Facebook hesabım yoktur. Fotoğrafımı ve adımı kullanarak sahte hesap açıldığını öğrendiğim için bu bilgiyi belirtmek durumundayım.)	
LinkedIn
İlgili Makaleler
Yüksek Hızlarda Tekerlekler Neden Geri Dönüyor Gibi Gözükür?
15/08/2021
Scarcity (Kıtlık) Etkisi: Az Bulunan Neden Daha Değerlidir?
13/05/2019
İnkarın Gücü ve Doğrulama Yanlılığı Eğilimi
02/04/2019
Anhedoni: Hiçbir Şeyin İyi Hissettirmeme Durumu
13/11/2020
Gerçek Gülümsemenin Anatomisi: Duchenne Gülümsemesi
27/11/2020
Ennui: Deneyimlediğiniz Ama Adını Bilmediğiniz Duygusal Bir Durum
24/08/2020
Biz Kimiz?
Matematiksel, tamamen gönüllü bir ekip tarafından 2015 yılından beri yürütülen bir bilim platformudur. Hedefimiz matematiğin ülkemizde bir popüler bilim olarak yaygınlaşmasını sağlamaktır. Sizin desteğiniz ile büyüyoruz. Elele daha güzel yarınlara...
Facebook
Twitter
LinkedIn
YouTube
Instagram
RSS
YAZARIMIZ OLMAK İSTER MİSİNİZ?
Ailemize dahil olmak isterseniz, burada yazan koşulları inceledikten sonra bize yayınlanmasını istediğiniz içeriklerinizi gönderebilirsiniz.
Arama:
Kategoriler
DOĞA BİLİMLERİ 334
MATEMATİK 474
SOSYAL BİLİMLER 449
ÖNERİLER 80
BEŞERİ BİLİMLER 341
UYGULAMALI BİLİMLER 150
Son Yazılarımız
Gen Düzenleme Nedir Ve Yaşam Kodunu Değiştirmek İçin Nasıl Kullanılır? 04/12/2021
Bir Gün Aslında 24 Saat Değildir 29/11/2021
Ley Hatları: Doğaüstü Çizgiler Dünyamızı Sarabilir mi? 29/11/2021
Oxford Üniversitesi Kabul Sorularını Çözebilir misiniz? 29/11/2021
Rorschach Mürekkep Lekesi Testi Nedir? Bu Teste Güvenebilir miyiz? 24/11/2021
Haftanın Bilmecesi #9: Canan’ın Doğum Günü Problemi 22/11/2021
Söğüt Ağacından Modern Kimyaya: Aspirin’in Kısa Tarihi 20/11/2021
Laktoz Toleransı Nedir? Neden Süt İçebilecek Biçimde Evrimleştik? 16/11/2021
Son Yorumlar
Bir Dönemin Çıkmazı İ Sayısı ve Sanal Sayılar için Baha
Astrolojinin Sahte Bilim Olduğunu Bilsek de İnanmaya Devam Ediyoruz için tostçumahmut
Araştırmalara Göre Çalışırken Nasıl Oturmalıyız? Cevap Dik Değil için İsmail Hayat
Uzman Yorumlarıyla Pfizer/BioNTech mRNA COVID-19 Aşısının Faz-3 Verimlilik Değerlendirmesi için İsmail Hayat