1648 yılında doğdu. I. Selâmet Giray’ın torunu ve Kalgay Kırım Giray’ın oğludur. Boyunun kısalığından dolayı halk arasında “üzengisi uzun” lakabı ile anılır.
Kırım Hanı Murad Giray ile kardeş çocuklarıdır. Babasının vefatından sonra I. Selim Giray Han ile birlikte Avusturya savaşlarına katıldı. Gerek bu savaşlarda gerekse II. Viyana kuşatması sırasında cesareti ve atılganlığı ile dikkati çekti. II. Viyana bozgununun ardından Budin’e çekilen Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın yenilgiden sorumlu tuttuğu Kırım Hanı Murad Giray’ı azletmesi üzerine hanlık makamına getirildi (8 Şevval 1094/30 Eylül 1683). Selim Giray’ın oğlu Devlet Giray veliaht (kalgay), Azamet Giray ise ikinci veliaht (nûreddin) oldu.
Sadrazamın çadırında hanlık beratı verilerek Kırım hanı yapılan Hacı Giray’ın hanlığı kabul etmesi, diğer sultanlar ve kabile ileri gelenleri tarafından hoş karşılanmadı. Bunlar bir araya gelerek Hacı Giray’ı tanımamaya karar verdiler. Fakat bir süre sonra Kırım kabile aristokrasisi Murad Giray’ı tutmaktan vazgeçerek Hacı Giray’ın etrafında toplandı. Hacı Giray sadrazamın emriyle ordusundan bir kısmını Azamet Giray kumandasında Essek’te bırakarak Kırım’a hareket etti. Yolda, Leh kralı tarafından Kunicky idaresinde gönderilen ve Akkirman dolaylarına kadar ilerlemiş olan Kazaklar’dan ve Boğdanlılar’dan oluşan kuvvetleri yenilgiye uğratarak kumandanını esir aldı (1684 başları). Bu başarısından dolayı kendisine bir hatt-ı şerif ile hediyeler gönderildi. Ayrıca onun Ukrayna’daki Kazak grupları ile başarılı mücadelelerde bulunduğu devrin kaynaklarında belirtilir (Defterdar Sarı Mehmed Paşa, s. 101, 104, 170).
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın idamından sonra (25 Aralık 1683) Hacı Giray mevkiini daha fazla koruyamadı. Hanların ihsanlarına ve özellikle Murad Giray ile Selim Giray’ın devamlı lutuflarına alışmış olan Kırım’ın ileri gelen idareci ve zümreleri Hacı Giray Han’ın bu durumu dikkate almaması yüzünden onun aleyhine döndüler. Halk üzerinde büyük tesiri olan mirzalar ve sultanlar da Hacı Giray’ı paraya düşkün olmakla itham etmeye başladılar. Geliri çok bazı yerleri satın alması ve özellikle eskiden beri Karaçi beylerine ait gelirlere el koyması huzursuzluğu arttırdı. Leh kralının ordusuna karşı kazandığı zaferi müjdelemek üzere İstanbul’a gönderdiği veziri Bahadır Ağa da Hacı Giray’ın aleyhine dönünce bu hoşnutsuzluktan faydalanmak isteyen Selim Giray taraftarları harekete geçtiler.
Murad Giray’dan önce hanlık yapmış olan Selim Giray’ın oğulları kalgay Devlet Giray ile Azamet Giray da babaları Selim Giray lehinde gizli faaliyette bulunmaktan çekinmediler. Hassa kuvvetleriyle kapıkulu ve sekban askerini kendi taraflarına çekmeyi başardılar. Kırım kabile reisleri Akkaya denilen yerde toplanıp isyan edince Devlet Giray ile vezir Bahadır Ağa oraya gittiler. Âsiler Bahçesaray’a saldırarak hanın hazinesini ve mallarını yağmaladılar. Hacı Giray isyanı bastıramayacağını anlayınca saraydan kaçıp Mangub Kalesi’ne çekildi. Âsiler onu burada kuşattılar. Bâbıâli’ye bir mektup yazarak Hacı Giray’dan memnun olmadıklarını ve Selim Giray’ın han olmasını istediklerini bildirdiler.
İstanbul’da yeni sadrazam Kara İbrâhim Paşa, Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın bütün taraftarları gibi Hacı Giray’ı da hanlıktan uzaklaştırmak için fırsat kolluyordu. Bundan dolayı âsilerin isteklerini destekleyerek padişaha Hacı Giray’ı azlettirdi (Haziran 1684) ve Selim Giray ikinci defa Kırım hanlığına getirildi. Hacı Giray, Mangub Kalesi’ne gönderilen bir kapıcıbaşı tarafından alınarak Rodos’a götürüldü. Dokuz aylık Kırım hanlığı böylece sona eren Hacı Giray Haziran 1689’da Rodos’ta vefat etti ve buraya defnedildi.
BİBLİYOGRAFYA:
Mehmed Giray Tarihi, Wien Nationalbibliothek, H.O. nr. 1080; Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekāyiât (nşr. Abdülkadir Özcan), Ankara 1995, s. 101, 104, 170, 175; Silâhdar, Târih, II, 98-100; Râşid, Târih, I, 423; Seyyid Mehmed Rızâ, es-Seb‘u’s-seyyâr fî ahbâri’l-mülûki’t-Tâtâr (nşr. Kâzım Bek), Kazan 1248; Abdülgaffar Kırımî, Umdetü’t-tevârîh (nşr. Necib Âsım, TTEM ilâvesi), İstanbul 1343; Halim Giray, Gülbün-i Hânân, İstanbul 1287, s. 123-124; Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, III/2, s. 21-22; Halil İnalcık, “Hâcî-Giray II”, İA, V/1, s. 27-28; a.mlf., “Hacı Giray II”, TA, XVIII, 279.
Halil İnalcık
İslam Ansiklopedisi, yıl: 1996, cilt: 14, sayfa: 475-476
Paylaş
Facebook
Twitter
Google +
Stumbleupon
LinkedIn
Pinterest
EtiketHalil İnalcık Kırım Hanlığı
Önceki I. HACI GİRAY
Sonraki Kazan Hanlığı
İlgili Yazılar
Selim Geray
04/10/2018
Kazan Hanlığı
02/10/2018
I. HACI GİRAY
02/06/2018
İlginizi Çekebilir
Giray Hanedanı
GİRAY Halil İNALCIK XV. yüzyıl başından 1783’e kadar Kırım’da hüküm süren hânedan. Giray sülâlesi, Cengiz …
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
Yorum
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Δ
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
Arama:
TARİHTE BUGÜN
Bugün için bir kayıt yok
EMEL’e abone oldunuz mu?
Bölümler
Coğrafya (26)
Yerleşim Yerleri (24)
Diaspora (28)
Dil (6)
EMEL DERGİSİ (1)
Genel (10)
Güzel Kırım (20)
Haber (5)
KİM KİMDİR? (33)
Kültür & Sanat (38)
Edebiyat (25)
MÜZİK (7)
Kuruluşlar (6)
Manşet (2)
Milli Simgeler (4)
Mimari (9)
Sürgün (6)
Tarih (28)
Video (9)
Yayınlar (6)
Yemek (4)
Son Yazılar
MEHMET NİYAZİ BEY (1878-1931)
Mehmet Niyazi
Keman ile Kaytarma
Kırım Tatarlarının en önemli yayın organlarından “Emel Dergisi”nin tarihçesi
EMEL KIRIM KÜLTÜR MERKEZİ için desteğinize ihtiyaç var
ETİKETLER
2. Viyana Kuşatması 1944 Ahmet Temir Akyar Bahçesaray Bayrak Cengiz Dağcı Diaspora Diasporadaki köylerimiz Dil Dobruca Edebiyat Ertuğrul Karaş Gözleve Göçler Hakan Kırımlı Halil İnalcık Hansaray Karasubazar Kezlev Kırım Hanları Kırım Hanlığı Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu Mutfak Müzeler Nadir Devlet Numan Çelebi Cihan Orkapı Ressamlar Romanya Saim Osman Karahan Soykırım Sözlük Sürgün Taraq tamğa Tarih Yalta Yalta Konferansı Zekeriya Başarslan Zincirli Medrese Zühal Yüksel İsa Kocakaplan İsmail Bey Gaspıralı İşgal Şiir
Son Yorumlar
Numan Çelebi Cihan (1885 – 1918) için Astiras Tombili
Kırım Tatar Sivil Toplum Kuruluşları için Ramazan Acar
Kırım Tatar Sivil Toplum Kuruluşları için Ramazan Acar
Emel Kırım Vakfı themetf	
Vatan KIRIM © Copyright 1999 - 2021 | www.vatankirim.net | Yazılar kaynak göstermek suretiyle kullanılabilir.	