Arabuluculuğabaşvuru konusunda şu an ki mevzuatımızda taraflar yönünden;arabuluculuk yöntemine başvuru, süreci sürdürme, süreci sonuca erdirme veya busüreçten vazgeçme hususlarında irade serbestîsi (ayni tarafların iradesine tabiolma) durumu söz konusudur. Bu noktada; arabuluculuğa başvuru konusunda taraflardavanın açılmasından önce veya dava süreci devam ederken arabulucuya başvurmakonusunda kendi aralarında anlaşabilirler.
Ayrıcahukukumuz, mahkemeleri de, tarafların arabulucuya başvurması bakımındanaydınlatmak, gerekli bilgileri vermek, tavsiye etmek ve teşvik etmekle yükümlükılmıştır. Özellikle, davanın ilk duruşması olan ön inceleme duruşmalarında hâkimler,taraflara arabulucuya başvurmak isteyip istemediklerini sormakla mükelleftir.Ancak, ülkemizdeki celse (davanın devamı süresince farklı günlerde kioturumları) sürelerinin kısalığı ve verimsiz geçmesi düşünüldüğü zaman; esasen buteşvikin şu an için yeterli ve etkin olmadığı da uygulama bakımından görülmektedir.Almanyagibi hukuk sistemleri dünyadaki pek çok devletler bakımından örnek hale gelmişve benimsenmiş ülkelerde, ön inceleme veya anlaşma duruşmalarının (Vergütungstermin), mahkeme salonu dışında daha rahat bir ortamda ve süre baskısıolmadan yapıldığı da göz önünde tutulmalı ve bunlara uygun düzenlemeler yeniyasayla getirilmelidir. Yani arabuluculuğabaşvuru en azından belli uyuşmazlık türleri bakımından zorunlu halegetirilmelidir. Arabuluculuğa başvuru şuan ki yasalaşma hareketlerinde de zorunlu bir uygulama olarak ilerleyen süreçtebenimsenecektir.
Uyuşmazlığıntarafları konumunda bulunan süjeler, arabuluculuğabaşvuru yoluna gitmek veya arabulucunun seçimi konusunda anlaşamayavaramıyorlarsa; taraflardan her biri, diğer tarafa arabuluculuğa başvuru teklifinde bulunabilir. Söz konusu teklif;şahsen, arabulucular veya arabuluculuk merkezleri aracılığıyla gönderilebilir.Taraflardan birinin Arabulucuya başvuru noktasındateklifine 30 (otuz) günlük süre içerisinde cevap verilmemesi durumunda, teklifreddedilmiş sayılır.
Önemle belirtmek istediğimiz bir diğer konuda; arabuluculuk, örneğin İtalya’da zorunlu bir yasal süreç (bu yolabaşvurmaksızın dava yoluna gitmek mümkün olmamaktadır) olarak düzenlenmişse de;ülkemizde şu an için isteğe bağlı bir uyuşmazlık çözüm yoldur. Ancak, yakınzamanda özellikle başta iş hukuku uyuşmazlıkları olmak üzere, belirli miktarakadarki tüm özel hukuk uyuşmazlıklarında, mahkeme öncesi arabuluculuğa başvuru zorunlu hale getirilmesi için yasalçalışmalar son sürat yapılmaktadır.