9 Eylül 2021 tarihinde kontrol edilmiş kararlı sürüm gösterilmektedir. İnceleme bekleyen şablon/dosya değişiklikleri bulunmaktadır.
Doğruluk Görüldü
Başlığın diğer anlamları için Nesimî sayfasına bakınız.
İmadeddin Nesimî
Sovyet dönemi (1973) posta pulunda Nesimî
Doğum
Ali İmadeddin
1369
Ölüm
1417
Halep, (bugün Suriye)
Anıtlar
Nesimi heykeli (Bakü, Azerbaycan)
Meslek
Divan edebiyatı şâir, mutasavvıf, Hurufilik halifesi ve dai
Ebeveyn(ler)
Seyyid Muhammed
İmadeddin Nesimî (ö. 1417, Halep) veya uzun olarak Seyid Ali İmadeddin Nesimî mahlası ile tanınan, 14. yüzyılda yaşamış Hurûfi meşrep Türk divan şairi.
İçindekiler
1 Kökeni ve doğum yeri
2 Yaşamı
3 Edebî yaşamı
4 Azerbaycan Nesimi Dilcilik Enstitüsü
5 Ayrıca bakınız
6 Kaynakça
7 Dış kaynaklar
8 Dış bağlantılar
Kökeni ve doğum yeri[değiştir | kaynağı değiştir]
Nesimi’nin yaşamı hakkında bugün elimizde çok sınırlı bilgiler bulunmaktadır ve değişik kaynaklardan sağlanan bilgiler de çok kere birbiriyle çelişkilidir. Adı İbn Hâcer el-Askalanî'nin eserinde Nesimüddin, Sıbt İbnü'l-Acemi'nin eserinde Ali ve diğer bazı kaynaklarda Celaleddin ve Ömer olarak geçmektir.[1] İmamüddin gerçek adı değil lakabıdır.[1]
Doğum tarihinin 1369-1370 yılları arasında olduğu büyük olasılıkla 1369’da olduğu belirtilmiştir. Kaynakların çoğunluğunda doğum yeri hakkında farklı rivayetler vardır.[1] İbn Hâcer el-Askalanî Tebriz'de[2], Aşık Çelebi Diyarbakır'da ve bazı İran kaynakları Şiraz ya da Şamahı'da doğduğunu söyler.[1] Osmanlı şair tezkiresi yazarı Latifi ise Bağdat'ın Nesim nahiyesinde doğduğu için Nesimi mahlasını kullandığını bildirmektedir.[3] Bazı yazarlar Bağdat dolaylarında günümüzde Nesim nahiyesi bulunmadığı ve eski eserlerde de Nesim adli bir mevkiye rastlanmadığını iddia etmişlerdir.[4]
Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]
Nesimi'nin babasının iyi eğitimli bir alim olduğu ve Şirvan'da gayet önemli bir şahsiyet olduğu bildirilmektedir. Nesiminin soy kökünün, peygamber Muhammed'e kadar ulaştığı ve bunun için kendisinin ve babasının "Seyyid" unvanı ile anıldıklarından söz edilmektedir. Nesimi’nin bir küçük kardeşinin de bulunduğu; onun da yaşadığı, baba ismi ve Şah Kendan mahlası ile şiirler yazdığı ve mezarının Şamahı'daki eski kabristanda olduğu ve bu mezar taşının Şah Kendan mahlası taşıdığı belgelenmiş, buna karşılık Nesimi'nin kendi mezarının Şamahı’da bulunmadığı da belgelidir.[kaynak belirtilmeli]
Nesimi'nin doğduğu dönemde Şamahı şehri, Şirvan’ın kültür merkezi hâline gelmiş, burada tanınmış mektep ve medrese bulunmuş, şehrin zenginlerinin şahsi kütüphaneleri olmuştur. Onların meclislerinde şiir ve müzik meclisleri tertip edilmekteydi. Âlim ve hekim Kafieddin Darü’ş-şifa adlı tıp akademisinde faaliyet gösterip kendisi tabip yetiştirmekte idi. Nesimi'nin eğitiminin bu kültür çevresinde geçtiği ve tıp, astronomi, matematik ve mantık bilimlerini de ihtiva eden derin bir İslam eğitimi alıp yetiştiği kabul edilmektedir.
Bu eğitimden sonra önce Sibli'nin müridi olmuştur. Sonra Hürufilik kurucusu Fazlullah Esterabadî Naimi'nin (1339?-1394) hizmetine girmiş, ondan yakın eğitim ve terbiye almıştır. Onun taraftar toplama seferlerine mürşidi olarak iştirak etmiş; onun yoldaşı ve çok geçmeden onun halifesi olmuştur. Onun kızı ile de evlenmiştir. Böylece Nesimi, Hurufilik abdallar zümresinin başı ve yol göstericisi olmuştur.[kaynak belirtilmeli]
Şiirlerini Hurufilik inançlarını yaymak için yazdığı ve bu inancı yaymak için Azerbaycan, İran ve Arap ülkelerine gittiği; I. Murad Hüdavendigâr döneminde Anadolu'da Osmanlı topraklarına da gelmiştir.[kaynak belirtilmeli]
Fazlullah’ın öldürülmesi üzerine Azerbaycan’dan ayrılıp Türkçe şiirleriyle tanındığı Anadolu’ya gelen Nesimî’nin, I. Murad devrinde Bursa’ya ulaştığı ve burada iyi karşılanmadığı anlaşılmaktadır. Kendisinin de Hacı Bektaş-ı Veli'den[5] etkilendiği ileri sürülmektedir. Ayrıca Hacı Bayram-ı Veli ile görüşmek için Ankara’ya gitmiş, Hurûfilik’le ilgili fikirleri sebebiyle huzura kabul edilmemiştir. Ancak Ali Şîr Nevaî’nin Nesimî hakkında övgü dolu sözler söylemesi onun Orta Asya Türk dünyasında önemli bir kişilik olduğunu göstermektedir. Hatta bir kısım Anadolu Beylerini de etkilemiştir. Anadolu’da fikirlerini yayacak ortam bulamayan Nesimî o tarihte Hurûfiler’in Suriye’deki en önemli merkezi olan Halep’e gitti. Halkın yanı sıra Dulkadiroğlu Ali Bey’le kardeşi Nâsırüddin ve Karayülük Osman, Karakoyunlu Hükümdarı Cihan Şah gibi devlet adamları da fikirlerinden etkilendiler.
Edebî yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]
Azerbaycan Türkçesi[6][7][8][9][10][11] tarzında bir Türkçe divanı[3] ve bir Farsça[12] divanının yanı sıra Arapça şiirler[13] de yazmıştır. Şiirleri dönemin birçok şairini etkilemiştir. Şiirlerinde Hallâc-ı Mansûr'u andıran ifadeler kullanmasıyla idarecilerin tepkilerini üzerine çekmiştir.[14],
Nesimî şairlik gücünü fikirlerini yaymak için kullandı. “Tanrı’nın insan yüzünde tecelli etmesi” ve “vücudun bütün organlarını harflerle izah” gibi fikirleri dönemin dini yetkililerince tepkiyle karşılandı. Bir süre sonra Halep uleması, görüşlerinin İslam’a aykırı olduğunu ileri sürerek öldürülmesi için fetva verdi. Mısır Çerkes kölemen hükümdarı Muavyed Şeyh'in onayını alan saltanat naibi Emir Yeşbek tarafından boynu vurulup derisi yüzülmek suretiyle 1417 yılında öldürüldü.[15] Cesedi Halep’te 7 gün teşhir edilmiş, sonrasında vücudu parçalanarak birer parçası inançlarını bozduğu düşünülen Şehsüvaroğlu Ali Bey’le kardeşi Nâsırüddin ve Kara Yülük Osman Bey’e gönderilmiştir.[16]
Çeşitli nazireler yazmış, şiirleri Anadolu, Azerbaycan ve İran'da yayılmıştır.
Azerbaycan Nesimi Dilcilik Enstitüsü[değiştir | kaynağı değiştir]
Azerbaycan'da Azerbaycan Türkçesi ile uğraşan en yüksek akademik kurum olan dilcilik enstitüsüne Nesimi’nin ismi verilmiştir; Azərbaycan Nəsimi Dilçilik İnstitutu. Nesimî Dilcilik Enstitüsü, Türkiye'de kurulu bulunan TDK karşılığı bir işlev yürütmektedir. Bakü'nün merkezi meydanlarının birinde de Nesimî heykeli ve "Nesimî" metro istasyonu bulunmaktadır.
Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]
Vikipedi'nin kardeş projelerinden
'
hakkında daha fazla bilgi edinin
Vikisöz'de alıntılar
Vikikaynak'ta belgeler
Azeri yazarlar listesi
Hurûfilik
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
^ a b c d TDV, İslam Ansiklopedisi, cilt: 33, sayfa: 3
^ Nesîmî ile aynı dönemde yaşayan İbn Hacer el-Askalânî onu Tebrizli gösterir (İnbâǿü’l-ġumr, VII, 269-270). İbnü’l-İmâd da aynı bilgiyi tekrarlar.
^ a b Hanif, N. (2002). Biographical encyclopaedia of Sufis (İngilizce). New Delhi, India: Sarup & Sons Publishers. s. 360.
^ Cengiz, Halil Erdoğan (1972), Divan Şiiri Antolojisi, Ankara: Bilgi Yayınevi. s. 148-175.
^ "Arşivlenmiş kopya". 8 Aralık 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2010.
^ "Azeri Turkish, Encyclopaedia Iranica". 24 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ocak 2015.
^ Průšek, Jaroslav (1974). Dictionary of Oriental Literatures (İngilizce). Basic Books. s. 138.
^ Mitler, Louis (1988). Ottoman Turkish writers: a bibliographical dictionary of significant figures in pre-Republican Turkish literature (İngilizce). P. Lang. s. 109. Nesîmî wrote in a form of Azeri and is held to be the father of Azerbaijani written verse by many.
^ Burrill, Kathleen R. F. (1973). The quatrains of Nesîmî, fourteenth-century Turkic Hurûfi (İngilizce). Mouton. s. 46. Generally he is accounted an Azeri Turkic rather than an Ottoman poet
^ Baldick, Julian (2000). Mystical Islam: An Introduction to Sufism (İngilizce). I. B. Tauris. s. 103. ISBN 1-86064-631-.
^ Lambton, Ann K. S. (1970). The Cambridge History of Islam (İngilizce). Cambridge University Press. s. 689. ISBN 0-521-29138-0.
^ "Nesīmī, Seyyid ʿImād al-Dīn". Encyclopaedia of Islam (İngilizce). Brill Online. 2008. 25 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
^ "Seyid Imadeddin Nesîmî" (İngilizce). Encyclopedia Britannica. 2008.
^ Öztürk, Yaşar Nuri (2.bas. ) Enel Hak İsyanı- Hallâc-ı Mansûr (Darağacında Miraç) , Yeni Boyut Yayınları, 2.b., ISBN 978-975-6779-54-5
^ İslam Ansiklopedisi, A. Azmi Bilgin
^ "Ünver, Mustafa, İslam'ın Solunda Bir Kur'an Şairi: Nesimi ve Hac Motifleri". 1 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Haziran 2015.
Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]
Cengiz, Halil Erdoğan (1972), Divan Şiiri Antolojisi, Ankara : Bilgi Yayınevi. s. 148-175.
Aktaş, Hasan (2004), Yeni Türk Şiirinde Seyyid Nesîmî Okulu ve Misyonu, Edirne
Kürkçüoğlu, Kemâl Edib, (1985) Seyyid Nesîmî Dîvanı’ndan Seçmeler, 2. baskı, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları
Burrill, Kathleen R. F. (1973) The quatrains of Nesîmî, fourteenth-century Turkic Hurûfi. Mouton. (İngilizce)
Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Bilgin, A.Azmi (2007) "Nesîmî" Türkiye Diyanet Vakfi İslâm Ansiklopedisi. c.33 say3-5 Online: [1]
Üzüm, İlyas (2007) "Nesîmî (Görüşleri)" Türkiye Diyanet Vakfi İslâm Ansiklopedisi. c.33 say.5-7 Online: [2]
Hanif, N. (2002). Biographical encyclopaedia of Sufis (İngilizce). New Delhi, India: Sarup & Sons Publishers. s. 360.
Ünver, Mustafa, İslam’ın Solunda Bir Kur’an Şairi: Nesimi ve Hac Motifleri
Editörler, (Son değişme 2015) "Seyid İmadeddin Nesimi" Encyclopedia Britannica Online: [3]14 Mayıs 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
Usluer, Fatih (2009), "Nesîmî Şiirlerinin Şerhlerinde Yapılan Yanlışlıklar", Turkish Studies, International Periodical for the Languages, Litterature and History of Turkish or Turkic, cilt 4/sayi 2 , Kis, ss. 1072-1091.
İmâdeddîn Nesîmî
İmadəddin Nəsimi (2004). Sеçilmiş əsərləri (PDF). Lidеr nəşriyyat. s. 241. ISBN 9952-417-16-9 |isbn= değerini kontrol edin: checksum (yardım). 18 Eylül 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
g
t
d
İslâmiyet, Tarikat ve Sûfilik
Kavramlar
Abdal
Bekâ
Çile
Derviş
Evliya
Fakir
Fena
Fenafillah
Hakikat
Hakikat kapısı
İhsan
Keramet
Keşf
Letâif
Marifet Kapısı
Marifetullah
Nefis
Nûr
Râbıta
Ruh
Seyru Süluk
Silsile
Silsile-i saâdât
Tarikat Kapısı
Sufi metafiziği
Vecd
Uygulamalar
Adak
Berat Kandili
Cem
Dua
Edep
Erbain
Allah'ın isimleri
Halvet
İlâhî
Kadir Gecesi
Kurban
Kıraât
Mevlid Kandili
Miraç
Murakabe
Namaz
Oruç
Regaip Kandili
Salavat
Sema (Sufizm)
Semah
Sohbet
Zikir
Tasavvuf tarikât listesi
Alevilik
Bâbâî
Bayramî
Bektaşi
Celâlî
Celvetî
Cerrahî
Ekberî
Galibî
Halvetî
Haydarî
Hurûfî
Kadirî
Kalenderî
Melâmetî
Mevlevilik
Nakşbendî
Hâlidî
Erenköy Cemaati
Gümüşhânevî
Hakkânî
Işıkî
İskenderpaşa Cemaati
İsmailağa Cemaati
Menzilî
Süleymancılar
Ni'metullahî
Nursî
Rüfâ'î
Rûşenî
Safevî
Sühreverdî
Şâzelî
Üveysî
Vefâî
Yesevî
Zahidî
g
t
d
Türk halk edebiyatı
Şairler ve kahramanlar
Âşık Beyhani · Âşık Alesker · Aşık Ferrahi · Aşık Gülabi · Aşık Hüdai · Aşık Reyhani . Âşık Seyrani · Sümmânî · Âşık Veysel · Bayburtlu Zihni · Dadaloğlu · Dertli · Eşrefoğlu Abdullah Rûmî · Feyzullah Çınar · Hacı Bektaş-ı Veli · Karacaoğlan · Kaygusuz Abdal · Kayıkçı Kul Mustafa · Kul Himmet · Kul Nesimi · Köroğlu · Mahzuni Şerif · Murat Çobanoğlu
Şiir biçimleri
Koşma · Türkü · Taşlama (anlam ayrımı) · Tekerleme · Mani · Deyiş · Ninni · Ağıt · İlahi · Âyin · Tapuğ · Cumhur (anlam ayrımı) · Bilgelik · Semai · Varsağı · Selis · Devriye · Şathiye · Tevhid · Nutuk · Deme · Duvaz · Güzelleme · Hoyrat · Kalenderî · Kavuştak · Koçaklama · Halk müziği · Geraylı
Nesir türleri
Destan · Masal · Kahramanlık öyküleri · Hikâye · Evliya menkıbesi · Halk hikâyesi · Fıkra · Atasözü · Deyim
g
t
d
Divan edebiyatında önemli müellifler
13. Yüzyıl
Şeyyad Hamza · Hoca Dehhâni · Ahmed Fakih · Mevlana· Sultan Veled
14. Yüzyıl
Gülşehrî · Âşık Paşa · Ahmedî · Kadı Burhâneddin · Kul Mesud · Nesimi · Ahmed-i Dâ'i
15. Yüzyıl
Şeyhî · Süleyman Çelebi · Ali Şîr Nevaî · Hoca Sinan Paşa · Ahmed Paşa · Babür · Mercimek Ahmet · Necâtî · Hamdullah Hamdi · Mihrî Hatun · Âşıkpaşazâde · Hayâlî
16. Yüzyıl
Fuzûlî · Babür . Sehi Bey · Latîfî · Baki · Bağdatlı Ruhi · Seydi Ali Reis · Zâtî · Pîrî Reis · Kara Fazlî · Lâmiî Çelebi · Hoca Sadeddin Efendi · Gelibolulu Mustafa Âlî · Ahdî
17. Yüzyıl
Nef'i · Zekeriyazade Yahya Efendi · Nâ'ilî · Neşati · Nâbi · Kâtip Çelebi · Evliya Çelebi · Azmizade Haleti · Naîmâ · Koçi Bey · Veysî · Nergisi · İbrahim Peçevî
18. Yüzyıl
Nedim · Şeyh Galip · Yirmisekiz Mehmed Çelebi · Enderûnlu Fâzıl · Esrâr Dede · Mütercim Âsım
19. Yüzyıl
Enderunlu Vasıf · Yenişehirli Avni · Koca Mehmed Ragıp Paşa · Sünbülzade Vehbî · Keçecizade İzzet Molla · Akif Paşa · Leskofçalı Galip · Leyla Saz · Âdile Sultan
Önemli Kavramlar
Divan· Divan edebiyatı · Divan şairi · Aruz ölçüsü · Nazım biçimleri · Münşeat · Kaside · Gazel · Tasavvuf edebiyatı · Türk edebiyatı
Otorite kontrolü
GND: 120895595
ISNI: 0000 0001 2130 7771
LCCN: n85113065
NTA: 141874317
SNAC: w6d79j57
SUDOC: 148258514
TDVİA: nesimi
VIAF: 45732466
WorldCat: lccn-n85113065
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesîmî&oldid=26063344" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Mutasavvıflar
1369 doğumlular
1417 yılında ölenler
Divan edebiyatı şairleri
Tasavvuf şairleri
Azeri şairler
Azeri asıllı kişiler
Azerice eser veren şairler
Farsça eser veren şairler
Arapça eser veren şairler
Orta Çağ'da Azeriler
Derisi yüzülerek idam edilmiş kişiler
İdam edilmiş Azeriler
Gizli kategoriler:
KB1 İngilizce kaynakları (en)
ISBN sihirli bağlantısını kullanan sayfalar
Kaynaksız anlatımlar içeren maddeler
Webarşiv şablonu wayback bağlantıları
KB1 hataları: ISBN
GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
ISNI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
NTA tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
SNAC-ID tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
SUDOC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
TDVİA tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
VIAF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
WorldCat tanımlayıcısı içeren Vikipedi maddeleri
Sayfa en son 07.10, 23 Ağustos 2021 tarihinde değiştirildi.
Metin Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı altındadır; ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.