Türk Milli Mücadele tarihinin dönüm noktası olan Amasya Genelgesi, Türk milletine egemenliği ve bağımsızlığı yolunda çağrıda bulunup işgaller karşısında kendi kaderini kendisinin tayin edeceğinin yazılı hale getirildiği bir metindir. Mustafa Kemal Paşa, Rauf Bey, Kazım Paşa[Karabekir], Ali Fuat Paşa[Cebesoy], Mersinli Cemal Paşa ve Refet Paşa[Bele] 'nın imza ve onayı ile Milli Mücadele hareketinin amaç ve yönteminin ilk defa karar edildiği Amasya Genelgesi, Mondros Mütarekesi'nden sonra ortaya çıkan İtilaf güçlerinin işgalci tutumlarına karşılık bölgesel nitelikli Müdafaa-i Hukuk hareketlerinin, bölgesel direnişlerin istiklali elde etmede ve işgalcileri ülkeden çıkarmakta yetersiz kalacağını dile getirerek ülke çapında örgütlü bir direniş ortaya koyma girişiminin belgesi oldu.
Protokol, milli birliğin ve hakimiyetin tehlikede olduğunu ve İstanbul hükümetinin acizliğini belirtikten sonra, kurtuluşun milli karar ve gayretle gerçekleşebileceğini belirtiyordu. Bu protokolde dış etkiden uzak milli bir heyetin kurulması önerilerek Sivas'ta yapılacak kongre için karar alınmıştır. Bu gelişmeleri yakıdnan takip eden İngilizler, İstanbul hükümetine baskı yaparak 23 Haziran tarihli bir yazı ile Mustafa Kemal'in vazifesiden azledildiğini ve onun hiçbir isteğinin yerine getirilmemesini ilgili makamlara bildirtmiştir. Mustafa Kemal Paşa için bu olayların yaşanması önemli birçok şeyin başlangıcı oldu. 8 Temmuz'da açıklanan komutanlıktan azil kararına karşı hem komutanlıktan hem de askerlikten istifa ettiğini açıklayarak 'sine-i millete' çekildiğini bildirmiştir.
Amasya Genelgesi Kararları
1- Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir.
2- İstanbul hükümeti, üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir. Bu durum ise milletimizi yok olmuş gibi göstermektedir.
3- Milletin istiklalini, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
4- Milletin haklı sesini ve haklarını dünyaya duyurmak için her türlü tesir ve baskıdan uzak bir milli heyetin varlığı mecburidir.
5- Anadolu’nun her bakımdan en güvenilir yeri olan Sivas’ta, milli bir kongrenin toplanması kararlaştırılmıştır.
6- Bunun için bütün vilayetlerin her sancağından milletin güvenini kazanmış üç temsilcinin mümkün olduğu kadar çabuk yetişmek üzere hemen yola çıkarılması gerekmektedir.
7- Her ihtimale karşı, bu meselenin milli bir sır halinde tutulması ve temsilcilerin lüzum görülen yerlerde, seyahatlerini kendilerini tanıtmadan yapmaları gerekmektedir.
8- Doğu vilayetleri adına, 10 Temmuz’da, Erzurum’da bir kongre toplanacaktır. Bu tarihe kadar diğer vilayetlerin temsilcileri de Sivas’a gelebilirse, Erzurum Kongresi’nin üyeleri, Sivas Kongresi’ne katılmak üzere hareket edeceklerdir. 1
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Mustafa Budak, Amasya Genelgesi İhtilal Bildirisi Mi?, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, c.21. sayı.57, s.961-975
Kemal Karpat, Kısa Türkiye Tarihi, Timaş, 2014, s.118-119
Dipnot
Selim Özcan, Amasya Genelgesinin Erzurum ve Sivas Kongreleri Üzerindeki Etkisi, Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı.1, s.69-82
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
Amasya Genelgesi
Türk Milli Mücadele tarihinin dönüm noktası olan Amasya Genelgesi, Türk milletine egemenliği ve bağımsızlığı yolunda çağrıda bulunup işgaller karşısında kendi kaderini kendisinin tayin edeceğinin yazılı hale getirildiği bir metindir. Mustafa Kemal Paşa, Rauf Bey, Kazım Paşa[Karabekir], Ali Fuat Paşa[Cebesoy], Mersinli Cemal Paşa ve Refet Paşa[Bele] 'nın imza ve onayı ile Milli Mücadele hareketinin amaç ve yönteminin ilk defa karar edildiği Amasya Genelgesi, Mondros Mütarekesi'nden sonra ortaya çıkan İtilaf güçlerinin işgalci tutumlarına karşılık bölgesel nitelikli Müdafaa-i Hukuk hareketlerinin, bölgesel direnişlerin istiklali elde etmede ve işgalcileri ülkeden çıkarmakta yetersiz kalacağını dile getirerek ülke çapında örgütlü bir direniş ortaya koyma girişiminin belgesi oldu.
Nurbanu Sultan
Asıl adı Cecilia olan, Para Adası doğumlu Nurbânû Sultan, Barbaros Hayreddin’in Adalar Seferi sırasında esir alındı ve cariye olarak saraya sunuldu. Güzelliği ve zekâsıyla öne çıkan Nurbânû, Şehzade Selim’in Konya’ya sancak beyi olarak gidişinde hareminde yer aldı ve şehzadenin ilk kızını doğurdu. Selim Manisa’dayken tahtın vârisi olan Murad’ı dünyaya getirdi, ayrıca Şah, Gevherhan ve İsmihan adında üç kızı daha oldu. Selim’in kardeşi Bayezid ile mücadelesinde Venedikli kimliğini öne çıkararak Selim’in desteklenmesi için Venediklilerle irtibat kurdu. II. Selim’in tahta çıkması üzerine taht vârisi Murad’ın vâlidesi sıfatıyla haremin başı oldu. Oğlunun cülûsundan sonra konumu daha da güçlendi ve vâlide sultan olarak anıldı. Döneminde harem etkili bir kurum haline geldi, kendisi de hânedanın korunması ve haremin günlük işleyişinde söz sahibiydi. Oğlu III. Murad’ın ona büyük saygı göstermesiyle vâlide sultanlık önemli ve güçlü bir mevki haline geldi. Nurbânû’nun hem hânedan üyeleri hem üst düzey görevliler arasında yüksek sayılan günlük 2000 akçe harçlığı da bu gücünün bir göstergesidir.
Cirit
Türklerin ata sporlarından biri olan Cirit yüz yıllardan beri genellikle at sırtında oynanan bir savaş oyunudur. Adını oynandığı alet olan ve çevgen de denilen ucu demirsiz mızraktan alır. Binicilikte ve mızrak fırlatmakta ustalık isteyen cirit, Orta Asya kökenli eski bir savaş oyunudur. Atlı ve yaya oynanan iki çeşidi varsa da en çok tanınanı atlı olanıdır; yaya ciridi nadiren saray avlularında oynanmıştır. Genellikle bahar aylarında oynanan atlı cirit on ile on beş kişilik iki takım arasında oynanır. Taraflardan birinin ciridini seçtiği bir atlıya fırlatıp kaçmasıyla oyun başlar ve karşılıklı hücumlarla gelişen bir kovalamaca şeklinde bir buçuk saat kadar bir süre devam eder. Oyun esnasında oyunculardan atların hızlarına yak uydurmaları, ciridin vücutlarına değmemesi için eyer boşaltmaları, atlarından inmeden eğilerek yerden cirit almaları ve özellikle kendilerine atılan ciridi havada yakalamaları beklenir. Geleneklere göre cirit isabetiyle bir oyuncunun ağır yara alması veya ölmesi oyunu durdurmaz ve şikâyetçi olmayı gerektirmez; tam tersi bu ölüm o oyuncunun ailesine, özellikle babasına şeref kazandırır. Dolayısıyla cirit gerçek anlamda küçük bir savaştır ve oyuncuların da atların da büyük bir ciddiyetle eğitilmelerini gerektirmektedir.
Musa Yabgu
Selçukluların kuruluş devrinde önemli rol oynayan hânedan mensuplarından biri olan Musa Yabgu Güney Horasan ve Sistan’da geniş bir bölgeyi elinde tuttu. Mûsâ Yabgu, Herat şehrini merkez haline getirdi. Hâkimiyeti altında bulunan bölgelerde yarı müstakil bir idare kurarak kendi adına hutbe okutup sikke bastırdı. Sistan bölgesi Gazneli hâcibi Tuğrul’un eline geçtiyse de kısa süre sonra Tuğrul’un Gazne’ye dönmesinin ardından bölge yeniden Mûsâ Yabgu’nun hâkimiyetine girdi. Fakat onun Sistan’daki hâkimiyeti istikrarlı olmadı, sık sık Selçuklu hânedan üyelerinin müdahaleleriyle karşılaştı. Önce İbrâhim Yinal’ın kardeşi Ertaş, Çağrı Bey’in oğlu Alp Sungur Yâkūtî ve bizzat Çağrı Bey’in Sistan’a müdahalesine karşı mücadele etmek zorunda kaldı. Bunların en tehlikelisi olan Çağrı Bey’in müdahalesi ancak Mûsâ Yabgu’nun Sultan Tuğrul Bey nezdinde yaptığı şikâyet neticesinde bertaraf edilebildi. Kardeşi Çağrı Bey’i sert bir şekilde kınayan Tuğrul Bey, Sistan eyaletinin idaresini para bastırma ve hutbe okutma hakları ile birlikte tekrar Mûsâ Yabgu’ya verdi.
Mehmet Rüştü Aşıkkutlu
Alanında pek çok öğrenci yetiştiren Mehmet Rüştü Of ilçesinin Uğurlu kasabasında doğdu. Babası Ahmed Cemâleddin, annesi Hanîfe’dir. İlköğrenimini kasabanın öğretmeni olan babasından yaptı, sonra aynı yerde hıfzını tamamladı. Muhitin tanınmış âlimlerinden Çalıkzâde Tâhir Efendi, Çalekli Dursun Feyzi Efendi ve Kasımzâde Hasan Efendi’den Arapça, Bakkalzâde Paçanlı İsmâil Hakkı’dan ferâiz dersleri aldı. İmtihanla Çifaruksa Medresesi’nin dördüncü sınıfına kaydoldu. Altıncı sınıftayken medreseler kapatılınca bir müddet daha Dursun Feyzi Efendi’den tefsir, akaid ve fıkıh okuduktan sonra İstanbul’a giderek Hâfız Ahmed Şükrü ve yeğeni Hâfız İsmâil Hakkı Bayrî’den aşere ve takrîb, Varnalızâde Hâfız Ahmed Hamdî’den de İbnü’l-Cezerî’nin Tayyibetü’n-Neşr’ini okudu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun
ANASAYFA
HABERLER
ANSİKLOPEDİ
MAKALELER
RESİMLERLE TARİH
RÖPORTAJLAR
ARŞİV
GİZLİLİK
HAKKIMIZDA
KÜNYE
İLETİŞİM
REKLAM
TARİH
İLETİŞİM FORMU
'Bilge Ansiklopedi' parolası ile yayın hayatına başlayan Beyaz Tarih bilgiye ulaşabileceğiniz en hızlı ve en güvenli internet adresidir. Tarihi ve güncel konular üzerine özel hazırlanmış dosyalar, makaleler, haberler, kültür-sanat yayınları ve ansiklopedi maddeleri ile akademisyenlerin yazıları eşliğinde yaşanmış tarihi öğrenmek adına gerçeğe vakıf olacağınız bir tarih platformudur.'