Sistit; idrar kesesi iltihaplanmasıdır. Anatomik farklılık nedeni ile kadınlarda daha sıklıkla görülür.Sistit, ihmal edildiği takdirde kronikleşebilir öncelikle alt idrar yollarında daha sonra da üst idrar yollarında bozukluk yaratabilir.Bu neden le erken tanınıp tedavi edilmelidir.Bakteriyel sistitler genellikle 20-40 yaşları arasındaki genç kadınlarda daha sık görü lür. Her 5 kadından biri yaşamının herhangi bir döneminde en az bir kez sistit hastalığına yakalanmakta dır.Erkekler 50-60 yaşlarında prostat büyümesine bağlı tıkanıklarının artması ile sistit hastalığına kadındaki sıklıkta yakalanmakta dırlar.Genel olarak idrar yolları iltihaplarında aşağıdaki saptamaları da dikkate almak gerekir
2 yaş altında 3 kadına karşın / 1 erkek görülürler.
10-20 yaş arası kadınlarda üriner sistem enfeksiyonu riski fazladır.
60 yaş üzerinde ise erkeklerde riski artar.
Tüm kadınlarda % 10-20 üriner sistem enfeksiyonu vardır.
%4 te hiç yakınma olmadan bakteriüri olur.
Tekrarlayan üriner enfeksiyon kadınlarda % 50′ye kadar çıkabilir.
İdrar kesesi duvar kayganlığının azalması nedeni ile bakteriler kolayca yapışarak sık ve tekrarlayan enfeksiyonlara neden olurlar.
Bakterinin mesane duvarına yapışması
Tipleri
Akut Sistit:Sık,yangılı bazen de kanlı idrar yapma ,ateş,halsizlik tablosu ile kendini gösterir. Süreç 10-15 gündür
Kronik Sistit:Tablo daha siliktir ve süreklilik gösterir.Sık idrar yapma,yanma,idrar kesesi üzerinde dolgunluk hissi,İdrar yaptıktan sonra tekrar idrar yapma hissi gibi.Süreç 15 günün üzerindedir ve yılarca sürebilir.
İntertisyel Sistit
Aşırı Aktif Mesane
Özel Sistitler:Radyasyon Sistiti,İlaca bağlı sistit(Endoxan))
Etkenler:Bakteri,virus ve bazen de mantar denen mikro organizmaların irar kesesi savunma sistemlerini (mukoza üzerinde yer alan sümüksü bir maddeyi (GAG) geçerek kese içine yerleşmesi sonucu Sistit hastalığı gelişir.Aşşağıda bu bakteriler hastalık oluşturma oranlarına göre listelenmiştir.
Risk Faktörleri
İdrar akımının engellenmesi: Taş,Prostat büyümesi ,tümörler,reflü,yabancı cisim,sonda, nörolojik olarak idrar kesesinin tam çalışmaması , hamilelik
Genel Direnç Düşüklüğü: Şeker hastalığı, Yaşlılık
Doğumsal anomaliler
Kötü genital temizlik
Diğer durumlar:
– Düzensiz cinsel ilişki ( sistit yeni evlilerde daha sık görülür ki, buna ‘balayı sistiti’ denir )
-Menopoz dönemi
-Stres,gerginlik,anksiete,
Enfeksiyonun Giriş Yolları :
Aşşağıdan yukarı doğru tırmanarak(Ascendan) : % 80 mikroplar idrar yolunu bu şekilde tutar.Vajinal iltihapların tırmanarak dış yolunu ve idrar kesesini tutması ve ordan da böbreğe doğru ilerlemesi.
Yukarıdan aşşağı inerek(Descendan):Dha yukarıda olan böbrek İltihabının alt idrar yolu olan idrar kesesi,prostat ve dış idrar Yollarını tutması gibi.
Kan yolu ile(Hematojen):Mikroplar kana karışarak böbrekten erkeklik yollarına,idrar kesesine veya idrar kesesinden böbreğe yayılabilir.tüberküloz ve orsit(testis iltihabı)
Ak kan damarları (Lenfatik) : Paraziter mikroorganizma Sistozoma bir örnektir.
Komşuluk :Makat ve vagendeki enfeksiyonları idrar kesesine yayılması gibi.
Bakteri Kaynağı:
Kadın üretrası 1/ 3 dış kısmında normalde % 55 bakteri vardır. % 27 si patojen.Tekrarlayan idrar yolu iltihaplarında %77bakteri olur. %55 i patojen. Erkeklerde 1/3distal kısımda ve penis uç kısmında(fossa navikülariste) bakteri vardır. Prostatitlere kaynak olabilir.
Tanı
Hastanın öyküsü
Tam idrar tetkiki,İdrar kültürü ile mikropların tanınması
Direkt Film,UltrasoografiGerekirse İlaçlı böbrek filmi(İVP ),tomografi,Sintigrafi
Sistoskopi,Üreteroskopi gibi endoskopik tetkikler ihtiyaca göre yapılabilir.
Tedavi:
Uygun antibiotik seçimi:İdrar tetkiki ve idrar kültürüne göre yapılır.
İltihabı kolaylaştırıcı etkenler ortadan kaldırılır.
Genel ve idrar kesesi direnci artırıcı önlemler alınır
İltihabın yarattığı yan tesirler cerrahi olarak tedavi edilir.Üreter alt uç darlıkları,üretral darlık ve reflüler ,taş hastalığı açık ve kapalı ameliyatlar ile düzeltilir.
Sistitten korunmak
Günlük su alımı artırılmalı en az 2 -3 litre olmalıdır. Su bakterilerin mesaneye tutunmasını engeller ve dışarı atılmasını sağlar.
Kahve, koyu çay, alkol gibi içecekler ve acılı baharatlı yiyecekler en aza indirilmelidir. Bunların mesane üzerine uyarıcı etkileri vardır.
Çok fazla idrarı bekletmemek..
Tuvalet temizliği .
Vajinal deodorant, parfümlü sabun, pudra kullanımı,kayganlaştırıcı maddeler idrar kanalını tahriş edebilir
İç çamaşır tercihi doğru yapılmalıdır. Sıkı, dar pantolonlar ve naylonlu iç çamaşırları giymeyin. Bahsedilen giysiler genital bölgenin nemlilik oranını artırarak bakterilerin üremesini kolaylaştırır.
Pamuklu iç çamaşırlar tercih edilmeli ve her gün değiştirilmelidir. Bazı yumşatıcılar çamaşır yıkarken kullanılmamalı.
Cinsel ilişkiden sonraki erken dönemde idrara çıkılmalıdır. Bu durum bakterilerin yayılmasını önlemektedir.
Menopoz sonrası dönemde östrojen kremleri kullanılmalıdır.
Özellikle yaz aylarında havuz sistitine dikkat edilmelidir. Kalabalık ve kirli havuzlara girmekten kaçınılmalıdır