1. İhracatın artırılması konusu, Cumhuriyetin başlangıcından bugüne, yatırım ve ara mallarının ithalini mümkün kılacak dövizin temini ve ihracatın büyümeye olan katkısı anlamında ekonomi politikalarının önemli gündemlerinden biri oldu.
2. Türkiye ciddi teşvikler verdiği ihracatını yıllar içinde artırdı ama ithalat da hızlı şekilde arttığı için ne cari açık ne de döviz sorunu yapısal anlamda çözülebildi.
3. 1960’lı yıllarda yüzde 3-4 seviyelerinde olan ihracatın milli gelire oranı tedrici şekilde artarak 2020 itibarıyla yüzde 24’e kadar yükseldi. Bu orandaki en temel sıçrama ise model değişikliğine gidilen 1980’lı yıllarda gerçekleşti. Bununla birlikte Güney Kore, Çin, Japonya gibi ülkeler benzeri yapısal bir ihracat başarısı mümkün olamadı. Bunun nedeni genel olarak üretim, teknoloji ve eğitim politikalarındaki yetersizlikler.
4. 1960’lı yıllarda yüzde 5-6 seviyelerinde olan ithalatın milli gelire oranı ise 2020 itibarıyla yüzde 31’e kadar yükseldi. Dolayısıyla örneğin 2020 yılında milli gelirin yüzde 7’si kadar dış ticaret açığı söz konusu oldu (50 milyar dolar).
5. Turizm ve yurt dışı müteahhitlik gelirleri önemli katkı yapsa da Türkiye ekonomisi genelde yüzde 4-5 civarında bir cari açık üretiyor. Bu durum ekonomiyi yabancı sermaye girişlerine bağımlı kılıyor. Doğrudan yatırım ve uzun vadeli sermaye girişleri yeterli olmuyor ve sermaye çıkışlarının hızlandığı dönemler sorunlara yol açıyor.
6. Türkiye’nin 2020 ihracatının 169, ithalatının ise 219 milyar dolar olduğu dikkate alındığında, dış ticaret açığının en temel belirleyicisi olarak önceki yıllarda olduğu gibi petrol ve doğal gaz ithalatı başta geliyor. TÜİK verilerine göre ithalatta, örneğin 2021 Ocak-Eylül döneminde ara mallarının payı %76,6, sermaye mallarının payı %13,6 ve tüketim mallarının payı %9,6 olarak gerçekleşmiş.
7. İthalatın yapısındaki bu durum, ihracat ve üretimin ithalata bağımlı olduğuna, ithalatı azaltmanın kolay olmadığına, ayrıca TL’deki önemli değer kayıplarının girdi maliyetlerinin yükselmesi ve enflasyona yol açtığına işaret ediyor.
8. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun 2020 petrol ve doğal gaz raporlarına göre, 2020 yılında 48 milyar metreküp doğal gaz ithalatı gerçekleştirildiği, bu ithalatta Rusya’nın yüzde 33, İran’ın yüzde 11, Azerbaycan’ın yüzde 24, Cezayir’in 11 pay aldığı görülüyor.
Söz konusu raporlara göre yine 2020 yılında 29,3 milyon ton petrol ithal edildiği, en yüksek payı 11,8 milyon ton ile Irak’ın aldığı, Rusya’nın 3,2 milyon ton ile ikinci sırada geldiği anlaşılıyor. Bu rakamların pandemi sebebiyle önceki yıllara kıyasla bir miktar düşük olduğunu da not etmek gerekiyor.
9. Türkiye’nin ihracatında ilk sıraları Almanya, İngiltere, ABD, Irak, İtalya, Fransa, İspanya, Hollanda, İsrail, Rusya, Romanya ve Belçika alıyor. 2020 yılında sayılan ülkelerin toplam ihracat içindeki payı ise yüzde 53 seviyesinde.
10. İhracatın yapısına bakıldığında genel olarak yüzde 60’ya yakın bölümü yatırım malı ve ara malları, yüzde 40’lık bölümü ise tüketim malları oluşturuyor.
TÜİK verilerine göre 2021 Ocak-Eylül döneminde imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracattaki payı %94,6 olmuş. Ocak-Eylül döneminde yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ihracatı içindeki payı ise %3 olarak gerçekleşmiş.
11. 2020 yılında en çok ihracat gerçekleştiren sektörlere bakıldığında, 25 milyar dolarla otomotiv sektörü ilk sırada geliyor. Onu 18 milyar dolarla kimyevi maddeler, 17 milyar dolarla hazır giyim sektörü izliyor. Yine makinalar ve elektrikli aletler, demir-çelik, plastikler, kıymetli metaller ve taşlar ile meyveler önemli ihraç kalemleri arasında yer alıyor.
12. Türkiye’nin ithalatında ise ilk sıraları Çin, Almanya, Rusya, ABD, İtalya ve Irak gibi ülkeler alıyor. Bu sayılan ülkelerin 2020 ithalatındaki payı yüzde 42 seviyesinde.
13. 2020 yılı ithalatının dağılımına bakıldığında, mineral yakıt ve yağların 28,9 milyar dolar ile ilk sırayı aldığı görülüyor. Altın başta olmak üzere kıymetli metal ve taşlar 26,6 milyar dolar, makinalar ve mekanik cihazlar 25,2 milyar dolar, elektrikli makine ve aletler ile bunların aksamları 17,1 milyar dolar, araçlar, otomobiller ve bunların aksesuarları 15,2 milyar dolar, demir-çelik 15 milyar dolar, plastikler 11,7 milyar dolar, organik kimyasallar 5,8 milyar dolar, eczacılık ürünleri 4,9 milyar dolar, optik ürünler 4,7 milyar dolar, alüminyum 3,4 milyar dolar, bakır 3,2 milyar dolar, tahıllar 3,2 milyar dolar, pamuk 2,5 milyar dolar ile en çok ithal edilen diğer kalemler.
14. Söz konusu veriler dikkate alındığında ihracatın artırılması ve ithalatın azaltılmasına dönük çabalar değer taşıyor elbette. Bu anlamda Türkiye’de yerli otomobil, uçak, savunma sanayi ürünleri, eczacılık ve diğer ürünlerin üretilmesine dönük faaliyetler önemli. Ancak doğru üretim politikaları, teknoloji ve teşvik politikaları, istikrarlı para ve kur politikaları uygulamadan başarı sağlamak güç. Ayrıca 60 yıl önce uçak ve otomobil üretme yeteneği geliştiren bir ülkenin neden bunu henüz başaramadığı sorusunu hep akılda tutmak gerekiyor.
15. Türkiye’deki teşvik sisteminin, kurumlar ve mevzuat anlamında ciddi bir sadeleşme ve konsolidasyona tabi tutulması gerekiyor kanımca.
16. Yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ihracatı içindeki payı %3 olarak gözükse de Kore, Çin, Tayvan, Singapur ve bazı Avrupa ülkelerine göre bu oran halen çok düşük. Bu nedenle ciddi bir teknoloji ve üniversite politikasına ihtiyaç var. Herkese nitelikli kamu eğitimi de bu açıdan hayati önemde.
17. Türkiye’de her geçen gün artan ihracatçı sayısı başarı olarak gösterilse de Kore örneğinde olduğu gibi büyük ölçekli, marka üreten ve özel olarak desteklenen firmalara ihtiyaç var kanımca. Bu tür firmalara sınırsız krediye erişim ve istikrarlı girdi temini gerekiyor.
18. Türkiye, var olan enerji açmazına çözüm olarak dünyadaki konjonktüre de paralel olarak yenilenebilir enerjiye çok daha fazla yatırım yapmak durumunda.
19. Pandemi sürecinde önemi daha iyi anlaşılan kritik bazı girdilerde yurt dışına olan bağımlılığın azaltılmasına dönük politikaların hayata geçirilmesi önem taşıyor.
20. Bazı ülkelerde lojistik merkez kurulmasına dönük faaliyetlerin hızlandırılması ve etkin bir işlevi yerine getirecek şekilde hazırlanması gerekiyor. Bu merkezlerin elektronik ticaret ve ülke özelliklerine göre yapılandırılması da önem taşıyor.
21. Türkiye’nin uyguladığı dış politikanın ihracat performansı ile olan ilişkisini hep akılda tutmak, akılcı, barışçı ve tutarlı politikalar izlemek bir zorunluluk.
Yazının orijinalini ve diğer yazıları okumak için tıklayın
Yazar Hakkında
Samih Güven
Hazine Müsteşarlığı’nda 22 yıl farklı kademelerde görevlerde bulundu. Moskova’da ekonomi müşaviri olarak görev yaptı. Daha sonra memuriyetten istifa ederek özel sektörde çalışmaya başladı. Muhtelif edebiyat dergilerinde yayımlanan öyküleri bulunuyor. Orhan Kemal Öykü Yarışması'nda ödül kazandı. Ekonomi, bürokrasi ve güncel sorunlar hakkında yazılar yazıyor.
Diğer Haberler
Merkez bankaları neden bu kadar önemli?
Hüznün sebebi vicdansızlık
Malatya'da kazanan çıkmadı
Hekimlik hikâyem...
4.670Beğenen
9261Takipçi
589Takipçi
Güzel olmuş!
TGC'nin Cinsiyet Eşitlikçi Haber Kılavuzu
Hiç olmamış!
Habertürk: 133 kelimelik haber yazılır mı?..
YAZARLAR
İlhan İlmenöz
24 Kasım bir aldatmacadır
M. Yıldırım Aktuğan
Akıllı sözleşmeler
Cevat Baran Çaydaş
Cocu ve 8 saniye
İmzasız Yazar
Dolar büyüsü nasıl bozulur?
Nafikar Turan
Kilolar gitti, peki şimdi?
Ömer Yalçınkaya
Sosyalizmi ararken Atatürk'ü bulmak
Gökçe Bilgin Özzorlu
Edirne notları: Modern ve karma
Cumhur Deliceırmak
Konserve bilgiler
Uğur Türe
İki sene mektep tatili
Hakan Şevket Telkes
Nereden baksa güzel...
Gaye Usluer
Türkiye siyasetinde yeni dönem
Dr. Ülkümen Rodoplu
Sağlıklı yaşam için olmazsa olmaz
Bilge Egemen
Benim oyumla lütfen yapmayın
Buket Başer
Ayvalık'ın incisi: Cunda
Serdar Yılmaz
Kılavuzu karga olanın...
Murat Selam
'Aslında ölümdür kara olan'
Bülent Kaan Köse
Malatya'da kazanan çıkmadı
Melek Ay
Daha kötü ne olabilir ki?
Emre Dilek
Olimpiyatlar ve Taç Oyunları
Adnan Genç
İdam için kalkan eller
Mustafa Kemal Eriç
Şi treni kaçırdı mı?
Halil Ocaklı
Türkçe-Japonca akrabalığı
Osman Akdemir
'Tatil kalbi sendromu' nedir?
Prof. Dr. Suat Çağlayan
At izi, it izi ve İseballa üzümü!
Nesrin Nas
Gitmek mi zor, kalmak mı?
Aydın Sezer
Taliban ve 'bizim' Şoygu
Refet Kayakıran
Galiçya'dan Donbass'a...
Mentor
'Beyaz Türk faşizmi'
aylinoonline
Ucu sana da dokunur tatlım!
İnan Özbek
Ekonomik güven çarpanı
M. Hakkı Yazıcı
'Domavoy' temize çıktı
Okay Deprem
Donbass’taki son gerginliğin merkezinde
Keçi Fikri
İşte Facebook karakter analiziniz!
Baran Cengiz
Narin ve Anabelle, şah ve mat
Cenk Başlamış
Dış haber efsanesi Sami Kohen'i kaybettik
Özgür Bircan
Kentli kime denir?
Nasrullah Ayan
Türkiye'de doların serüveni
Burak Alparslan
Yurt dışı 'seçmen' meselesi
Orhan Alpdündar
30 Ağustos yaklaşırken...
Samih Güven
Rusya’nın 'faiz' dediği gece
Tezcan Temelkuran
'Başka önder aramayın'
Yasemin Özben
Yeryüzü ve yaşam
Erdal Çolak
Hüznün sebebi vicdansızlık
Dr. Nevin Sütlaş
Hekimlik hikâyem...
Hasan Erçakıca
KKTC: 38 yaşında bir ergen!
Popüler Yazılar
Putin'den Bayraktar tepkisi
13 Kasım 2021 Cumartesi
Türkiye'de doların serüveni
18 Kasım 2021 Perşembe
'Uçak krizi'nin 6. yıl dönümü
24 Kasım 2021 Çarşamba
Dolarda ne oluyor?
23 Kasım 2021 Salı
Akıllardaki soru: Ekonomide ne oluyor?
22 Kasım 2021 Pazartesi
@mgunlugu kullanıcısından Tweetler
HAKKIMIZDA
Medya eleştirisine odaklanan, özel habere ve söyleşilere önem veren, medyanın ve gazetecilerin sorunlarını ve geleceğini tartışmak isteyenlere kapısı açık, kar amacı taşımayan bir site. Devamı