Bir fotoğrafçının herhangi bir nedenle gizli tuttuğu, sergilemediği, kendisine sakladığı, belki fotoğrafların içinde görünen kişilerin üçüncü şahıslarla paylaşılmasına rıza göstermedikleri çalışmalarını sergilemeye hakkımız var mı?
Tayfun Serttaş’ın “Flashblack” başlıklı sergisini son günlerinde ziyaret etme fırsatı buldum. Serginin Twitter duyuruları ilgimi çekmişti. Serttaş’ın yıllardır yaptıkları zaten, tanışmamıza vesile olan Stüdyo Osep’ten bu yana, ilgimi çekiyor.
Serginin başlığı ayrıca davetkar. İyi ki Türkçe versiyonu da kullanılmaya kalkışılmamış. Bu kadar incelikli ve derin bir sözcük oyunu mümkün olmazdı. ‘Flash’ malum, fotoğrafçıların standart ışık kaynağı. Aynı zamanda, ani ve güçlü bir ışık patlaması, ayrıca aniden ortaya çıkartmak, yüzüne çarpmak anlamına da geliyor. ‘Black’ ise malum, fotoğrafın temeli. Fotoğraf, beyazın üzerine siyahın düşürülmesiyle başladı ve mümkün oldu. Karanlığı, karanlıkodayı, kara çalmayı da hatırlatıyor. Tüm bunların toplamının ortasında yükselen ‘flashback’, yani geçmişin tüm şiddetiyle aniden hatırlanması çağrışımından söz etmeye bile gerek yok.
Sergiyi Tayfun Serttaş’la birlikte izleme ve ilk ağızdan motivasyonunu, niyetini, bu işi nasıl konumlandırdığını dinleme fırsatı buldum.
Serginin ana parçası, -Serttaş’ın 2011 yılında insanüstü bir çabayla restore ederek Foto Galatasaray projesiyle ortaya çıkarttığı- stüdyo fotoğrafçısı Maryam Şahinyan arşivinden seçilmiş, kartpostal boyutunda, tam 11 bin adet siyah-beyaz baskıdan oluşan, anıtsal boyutlarda bir duvar yerleştirmesi. Sergiye ev sahipliği yapan PİLEVNELİ’nin üç kattan da izlenebilen yekpare bir duvara sahip olması büyük şans.
Yerleştirmenin İstanbul özelinde Türkiye’nin geçmişine dair neyi görünür yaptığı ve Şahinyan’ın kişiliği hem “Flashblack” hem de Foto Galatsaray hakkında kaleme alınan başka yazılarda yeterince tartışıldı.
Ben fotoğraf disiplini ve sanat bağlamında başka bir noktayı tartışmaya açmak niyetindeyim. Her ne kadar Tayfun Serttaş konuşmamız sırasında “Flashblack” işini Stüdyo Osep ve Foto Galatasaray çalışmalarıyla bu anlamda hiçbir şekilde ilişkilendirmek istemediğini vurgulamış olsa da dışarıdan bir bakış ister istemez bir dizge görüyor. Bana kalırsa, bu dizge üzerinden yürüyerek son işin hangi düzlemde ele alınması gerektiğini daha rahat konuşabiliriz.
Konu, bir fotoğrafçının arşivinin, hatta hayatının, varoluşunun bir sanat mekanında sergileniyor ve altına başkasının imza atıyor olması.
Bu oldukça kafa karıştırıcı bir durum. Stüdyo Osep sergisi sırasında beni özellikle sarsan durum, o tarihlerde hayatta olan ve açılıştan itibaren serginin yer aldığı NON Galeri’den hiç ayrılmayan Osep Bey’in sergiyi kendisi açmış gibidavranıyor olmasıydı. Belki de ben öyle hissettim ama bu duygu bana da sirayet etmiş; sergi vesilesiyle hazırlanan kitabı müellifi olan Tayfun’dan önce Osep Bey’e imzalatmıştım. Hatamı sonradan fark edip Tayfun’dan özür dilediğimi ve kitabını ona da imzalattığımı hatırlıyorum.
Bu arada Serttaş’ın yaptığı işleri olağanüstü kıymetli ve saygıdeğer bulduğumu, özellikle “Flashblack” karşısında yaşadığım izleyici deneyiminin çok ama çok sarsıcı olduğunu belirtmeliyim. Mevcut tartışma kesinlikle işin değeriyle ilgili değil. Daha çok işin nasıl okunacağı ve Serttaş’ın yaratıcı dokunuşunun nerelerde aranacağıyla ilgili.
Fotoğrafın kendi kısa tarihine baktığımızda başkalarının fotoğraflarının sergilendiği vakalar görebiliyoruz. Benim ilk aklıma gelen Sherrie Levine’ın ünlü işi “After Walker Evans” (“Walker Evans’ın Ardından”) oldu. Levine 1981 yılında New York’ta sergilediği seride Walker Evans’ın bir sergisinin katalog sayfalarını fotoğraflayarak elde ettiği röprodüksiyonları, başkaca hiçbir işlem yapmadan kendi imzasıyla sunmuştu.
Sanatçı özellikle orijinallik, sanatçı kimliği, müellif (telif sahibi) ve erkeklerin baskın olduğu bir sanat tarihi dökümünü tartışmaya açmak için takındığı bu tutumu başka fotoğrafçıları kopyalarak sürdürdüğü gibi, resim ve heykel gibi diğer disiplinlerde de tekrarladı. Levine’ı kavramak için onun kimliğiyle birlikte, kopyaladığı isimlerin kimliklerine ve sanat dünyasında işgal ettikleri yerlere bakmak gerek.
Bir başka vaka da son yıllarda çokça konuşulan Vivian Maier külliyatının, belki de fotoğraf tarihinin en sürprizli buluşu olarak ortaya çıkmasıdır. Bir ‘mürebbiye’ olan Maier, bugün hayranlıkla izlenen fotoğraflarını izin gününde sadece çekmiş, çoğunun banyo işlemini bile yapmamış ya da yaptırmamış, dolayısıyla fotoğraflarının büyük bölümünü kendisi hiçbir zaman görmemiş, belli ki sergilemeyi de aklından geçirmemişti. Kirası uzun süre ödenmeyen bir deponun boşaltılması ve içeriğinin mezatla satılması sırasında ortaya çıkan, binlerce makara orta-format negatiften oluşan arşivi görünür yapanlar da başta sanat dünyasından kişiler değildi.
Çağdaş Alman fotoğrafçı Thomas Ruff’un, bilgisayarında spam mail eki olarak biriken jpg görüntüleri ve Google Street View’dan aldığı ekran görüntülerini kendisine mal ederek sergilemesi verimli tartışmaların kapısını aralayan işlerdir.
Bir başka örnek, 1800’lerin sonlarında New Orleans’ta yaşayan ve hayatı boyunca gizlediği seks işçisi portreleri ölümünden sonra ortaya çıkarılan Ernest J. Bellocq’tur. Hayattayken endüstriyel fotoğrafçı olarak bilinen Bellocq’un gizli arşivini bulup titiz bir çalışmayla ortaya çıkaran, yine bir başka fotoğrafçı, Lee Friedlander olmuştu.
Şu soruyu sormamız gerekmez mi; bir fotoğrafçının herhangi bir nedenle gizli tuttuğu, sergilemediği, kendisine sakladığı, belki fotoğrafların içinde görünen kişilerin üçüncü şahıslarla paylaşılmasına rıza göstermedikleri çalışmaları sergilemeye hakkımız var mı?
Fotoğraf alanının dışına çıkacak olursak özellikle hazır-yapıt alanında, sanatçının kendi elinden çıkmamış, sadece bağlamı kaydırılarak ve yeni bir kurgu içinde yeniden sunulmuş nesnelerin, görüntülerin, efemeranın sergilendiği sayısız örnek bulabiliriz.
Türkiye’den de “Flashblack” ile bazı noktalarda paralellikler taşıyan iki işi anmak istiyorum.
Bunlardan ilki, Serkan Özkaya’nın 2000 yılında Yapı Kredi Kazım Taşkent Galerisi’nin cam cephesinde sergilediği, 30 bin adet 35mm diapozitif (saydam) fotoğraftan oluşan “Dünyanın en büyük karma sergisi” işi. Açık çağrı yaparak topladığı fotoğrafları bir görüntü bombardımanı olarak sergileyen sanatçı, bu işi dünyanın başka kentlerinde de tekrarladı. Özkaya’nın “Davut heykeli” gibi röprodüksiyon işleri olduğunu da hatırlayalım.
Bir diğer çalışma yakınlarda Versus’ta sergilenen, bulunmuş fotoğrafların ıslak kolodyon yöntemiyle yeniden üretildiği, Yusuf Murat Şen’in “Fading Away” sergisiydi.
Saydığım örneklerin her biri elbette kritik noktalarda farklılıklar arz ediyor ancak belli noktalarda da Tayfun Serttaş’ın “Flashblack” işine ışık tutabilecek tartışmalara işaret ediyorlar.
Serttaş’ın işini konumlandırmakta güçlük çekiyorsak, bunda etkili olan noktalar arasında öncül ve fotoğraf ağırlıklı sergilerin varlığı (Stüdyo Osep ve Foto Galatasaray), Serttaş’ın sanatçı kimliği, işin bir ticari galeride sergileniyor olması, sergilenen fotoğrafların tek bir fotoğrafçının arşivinden çıkmış olmaları (anonim olmamaları), fotoğraflarda görülen insanların ve Şahinyan’ın kendisinin böyle bir sergilemeye rıza gösterip göstermeyeceklerinin belirsizliği, serginin girişinde yer alan bilgilendirme panolarında Şahinyan ve arşiv hakkında çok fazla bilgi veriliyor olması sayılabilir.
Serttaş’ın bu noktaların tümüne vereceği yanıtlar var. Nispeten yorumsuz birer arşiv dökümü olan önceki sergilerden farklı olarak, “Flashblack” tümüyle Serttaş’ın Şahinyan arşivinden seçtiği fotoğrafları anıtsal bir enstalasyon halinde yorumlamasından oluşuyor. Serttaş’a göre, stüdyo bir kamusal alan türü. Zaten bir yabancının (fotoğrafçının) karşısındalar. Evlerinin gizliliğinden çıkmış durumdalar. Bu nedenle fotoğraflarda görülen bireyler bu fotoğrafları kendileri ve yakınları için çektirmiş olsalar da başkaları tarafından görülebileceğini baştan kabul etmiş oluyor. Maryam Şahinyan’ın, yani başka bir fotoğrafçının üretiminin sergilenmesine gelince; Serttaş, öncelikle kendisinin bir fotoğrafçı olmadığını, fotoğraf disiplini adına bir iş yapmadığını, üstelik Şahinyan’ın da bir sanatçı olmadığını vurguluyor. Bu nedenle, ortaya çıkan işte fotoğrafçının göz ardı edilen bir sanatçı katkısı yok.
Tüm bunlar, üzerinde derinlemesine düşünülmüş bir konsept geliştirme sürecine işaret ediyor. Ancak çok fazla varsayıma dayanılıyor ve özellikle Maryam Şahinyan ile arşivin gün yüzüne çıkması süreci hakkında fazlasıyla ayrıntılı bilgi sunulduğundan, izleyicinin sergilemeyi kişisel bir sanat işi olarak değil, yine bir arşiv dökümü olarak algılaması riski var.
Gerçi bu ne kadar önemli, emin değilim. Tekrar sıradan bir izleyici konumuma geri çekilerek işin karşısında çok güçlü bir tecrübe yaşadığımı, işin son derece etkileyici olduğunu ve Serttaş’ın izleyici deneyimini sergi kurgusuyla bir hayli derinleştirdiğini söyleyebilirim.
Bu slayt gösterisi için JavaScript gerekir.
Yazı ve fotoğraflar: Orhan Cem Çetin
Mayıs 2018
IstanbulArtNews Haziran-Temmuz-Ağustos 2018 Sayı 53’ten alınmıştır.
Paylaş / Share
Arkadaşınızla e-posta üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Facebook'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Twitter üzerinde paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
WhatsApp'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Tumblr'da paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Pinterest'te paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
Written by Orhan Cem Çetin
05 Temmuz 2018 at 23:27
haberler news, IAN, sanat art, sergi, Yazdım I_wrote kategorisinde yayınlandı
Tagged with Ernest J. Bellocq, Flashblack, Foto Galatasaray, Lee Friedlander, Maryam Şahinyan, NON, Osep Minasoğlu, Serkan Özkaya, Sherrie Levine, Stüdyo Osep, Tayfun Serttaş, Thomas Ruff, Versus, Vivian Maier, Yapı Kredi Kazım Taşkent Galerisi, Yusuf Murat Şen, Şahinyan
Pat // Stalemate
Oyun bitti. Piyon son sıraya ulaştı, vezire dönüştü. Buna rağmen oyun pat oldu, hayat ve kader berabere kaldı.
Game is over. Pawn reaches the 8th row, becomes a queen. The game is still a tie, neither life nor fate wins.
Hoşçakalın Osep Bey. Unutturulmaz bir dostsunuz.
Paylaş / Share
Arkadaşınızla e-posta üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Facebook'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Twitter üzerinde paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
WhatsApp'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Tumblr'da paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Pinterest'te paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
Written by Orhan Cem Çetin
11 Ağustos 2013 at 05:31
çektim i_shot kategorisinde yayınlandı
Tagged with Osep Minasoğlu, Stüdyo Osep, Stüdyo Show, Tayfun Serttaş, veda
Arama:
Blog Stats
181.307 hits
Blogdaki İçeriğin Telif Hakları Saklıdır
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License
Son Yazılar
Fotoğraf Mutluluk Vaadidir
Ne beyân-ı hâle cür’et, ne figâna tâkatım var.
Tepegöz’ün bakışı
İyi Bir Teoriden Daha Pratik Hiçbir Şey Yoktur*
gravity
Sen bu yazıyı okurken ben erkenden yatmış olacağım.
Dünya Tiyatro Günü Münasebetiyle
Hâlâ / küçük İskender
Ne yutarsan osun // You are what you swallow
Dışarıda Salgın Vardı
Derin Kadar İnce
Elçi
Boyalı Kuş // The Painted Bird
Bedenime sahip olabilirsin ama…
KAM
Harare
Sahnesini Yutan Adam: Roger Ballen
Mermi
Memoria Piscium
Emek ve Dayanışma Günü // Labor and Solidarity Day
Sayfalar
neler oluyor
Sahi, ben kimim? // Who am I really?
Sorular, Yanıtlar, Yorumlar // Questions, Answers, Critiques
Aralık 2021
P
S
Ç
P
C
C
P
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
« Haz
Alacakaranlıkoda alet_edevat gadgets Backstage benim_sanat my_art duvar kağıtları edebiyat eksizaman minustime Gümüş Gezegen // Silver Planet haberler news hakkımda about_me Hücum ve ricat Kusursuzluk zaman alır negatifadam Pardon geç kaldım Perfection takes time performans portrait portre röportaj sanat art sergi skandal Tanrı İzin Verirse / If God Permits Toccata and Fugue TutKeep Uncategorized wallpapers Yazdım I_wrote Yeni Çağ / The New Age çektim i_shot
Alfred Stieglitz Ansel Adams Balık Bedava Gergedan bellek bezelye Bookbound Cemre Yeşil David Hockney Diane Arbus Didem Şenol dijital Dolcette domates Eda Yiğit Evin Sanat Galerisi Figen Evren film Fish food food photography Francesca Woodman Fırat Arapoğlu genesis Gevende görünmez oyun gül Gündüz Vassaf Hafıza Hatay hatıra Hayalet Gemi Haydarpaşa invisible play IstanbulArtNews Istanbul Modern karadeniz karanlıkoda keçi Kitap Lee Friedlander Man Ray Marcus Graf Nane Norah Ofset Yapımevi Orhan Cem Çetin Osep Minasoğlu Performans Polaroid Portrait Portre Radikal rose sanatorium sergi Sigma sokak fotoğrafçılığı Soup Tayfun Serttaş toprak tren uyku vesikalık Wallpaper white cheese Yemek yemek fotoğrafçılığı Çağrı Saray Çorba Özgür Erkekli ölüm İnsel İnal İstanbul Şahin Kaygun
Email Subscription
Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.
Diğer 3.476 takipçiye katılın	
E-posta Adresi:	
Sign me up!
ne hatırlıyorsan osun // you are what you remember
Meta
Kayıt Ol
Giriş
Yazı beslemesi
Yorum beslemesi
WordPress.com
Arşivler
Arşivler Ay Seçin Haziran 2021 (1) Mart 2021 (1) Şubat 2021 (2) Aralık 2020 (1) Mayıs 2020 (1) Mart 2020 (4) Aralık 2019 (1) Kasım 2019 (4) Eylül 2019 (1) Ağustos 2019 (2) Temmuz 2019 (1) Mayıs 2019 (1) Mart 2019 (1) Şubat 2019 (1) Ocak 2019 (2) Aralık 2018 (1) Ekim 2018 (1) Eylül 2018 (1) Temmuz 2018 (2) Haziran 2018 (1) Ekim 2017 (1) Ağustos 2017 (1) Haziran 2017 (2) Nisan 2017 (1) Şubat 2017 (2) Kasım 2016 (1) Ekim 2016 (3) Eylül 2016 (1) Ağustos 2016 (1) Nisan 2016 (3) Şubat 2016 (2) Kasım 2015 (2) Ekim 2015 (1) Eylül 2015 (1) Ağustos 2015 (1) Temmuz 2015 (3) Haziran 2015 (3) Mayıs 2015 (6) Nisan 2015 (2) Mart 2015 (5) Şubat 2015 (3) Ocak 2015 (2) Aralık 2014 (4) Kasım 2014 (1) Ekim 2014 (4) Eylül 2014 (7) Ağustos 2014 (8) Temmuz 2014 (2) Haziran 2014 (1) Mayıs 2014 (2) Nisan 2014 (1) Mart 2014 (2) Şubat 2014 (1) Ocak 2014 (4) Aralık 2013 (1) Kasım 2013 (2) Ekim 2013 (4) Eylül 2013 (1) Ağustos 2013 (3) Temmuz 2013 (2) Haziran 2013 (3) Mayıs 2013 (5) Nisan 2013 (4) Mart 2013 (2) Şubat 2013 (4) Ocak 2013 (3) Aralık 2012 (2) Kasım 2012 (10) Ekim 2012 (9) Eylül 2012 (9) Ağustos 2012 (4) Haziran 2012 (3) Mayıs 2012 (2) Nisan 2012 (1) Mart 2012 (2) Şubat 2012 (1) Ocak 2012 (2) Aralık 2011 (1) Kasım 2011 (2) Eylül 2011 (2) Ağustos 2011 (8) Temmuz 2011 (7) Haziran 2011 (6) Mayıs 2011 (7) Nisan 2011 (8) Mart 2011 (12) Şubat 2011 (6) Ocak 2011 (2) Aralık 2010 (2) Kasım 2010 (13)
Twitter
Tweetlerim	
WordPress.com'da ücretsiz bir web sitesi ya da blog oluşturun.
Gizlilik ve Çerezler: Bu sitede çerez kullanılmaktadır. Bu web sitesini kullanmaya devam ederek bunların kullanımını kabul edersiniz.
Çerezlerin nasıl kontrol edileceği dahil, daha fazla bilgi edinmek için buraya bakın: Çerez Politikası	