Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) yeni başkanı ve yeni Hazine ve Maliye Bakanı ile piyasalara geldiği sanılan ‘erken bahar’, bize
‘Arkası gelmez dertlerimin bıktım illallah
Biri biterken öbürü de başlar vermesin Allah
Böyle gelmiş böyle gidecek korkarım vallah
Yok mu çaresi dostlar fesuphanallah? Ayy
Alemin keyfi yerinde yine maşallah
Bize de bir gün kader güler, güler inşallah’
şarkısını bol bol söylettirecek gibi! Gibi diyorum, çünkü son bir haftada Türkiye ekonomisinde yaşananlar, ‘daha en kötüyü’ görmedik dedirtecek türden gelişmeler!
NELER OLDU NELER!
Erken bahara giden yol, bir gece yarısı operasyonuyla Merkez Bankası Başkanı Murat Uysal’ın yerine Naci Ağbal’ın atanmasıyla başladı. Bu atamayı Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak’ın istifası ve/veya görevinden af talebi izledi. Ardından yeni Hazine ve Maliye Bakanı olarak Lütfi Elvan atandı. Her zaman olduğu gibi, ‘yeni bir beyaz sayfa’ açılarak piyasalara (aslında finansal kapitale) ‘güven’ tesis edildi. Kasım 2020’de 8,58 ile zirveyi gören ABD Doları, ekonomiye bu ‘sihirli’ dokunuşlarla bir anda 6,94’e kadar geriledi. Avroda da benzer bir gelişme yaşandı.
Ekonomiyi sadece ABD Doları üzerinde okumaya alışmış birçokları koro halinde Türkiye ekonomisi için ‘başarı hikayeleri’ yazmaya başladılar. Zaten hep öyle olmaz mı, olmadı mı? Olan aslında finansal kapitalin, rantiyelerin, sıcak para babalarının istediği bir iktisadi ortam yaratmaktı! Faizleri yükselt, kurlar düşmeye başlasın ve ‘el oğlu’ ile ‘el kızının’ parasına para katması (buna sermaye kazancı deniliyor!) için menkul kıymet fiyatları düşmeye başlasın. Yani tanıdık, bildik, sıcak parayı ülkeye çekme operasyonu!
YÜKSEK FAİZE RAĞMEN SICAK PARA DA GELMİYOR!
Yüksek faiz ve düşük kur politikaları ile birlikte, beklenildiği gibi, eski yıllara oranla daha düşük düzeylerde olsa bile, yeni ekonomi yönetimine ve iç siyasete nefes aldıracak sıcak para girişleri oldu. Yani bir nebze de olsa ‘piyasalar’ soluklandı! Gelen sıcak para ‘vur ve kaç’ taktiğini izlediği için, ağırlıklı olarak portföy yatırımları biçiminde geldi. Hisse senedi yatırımları hayli az bir düzeyde kaldı. Bu portföy yatırımlarına swap aracılığıyla gelen sıcak paralar da eklenince, döviz piyasalarında bu erken baharı gördük. Ama bizim bildiğimiz ancak ekonomi yönetiminin bilmek istemediği ya da anımsamadığı bir gerçek vardı: bu paralar bizim kara kaşımıza, kara gözümüze âşık oldukları için getirilen paralar değildi ve sadece ve sadece kısa vadede büyük vurgun yapıp kaçacak paralardı. Nihayetinde de öyle oldu. Başta o ‘methiyeler’ dizdikleri hedge fonları olmak üzere, portföy yatırımlarını yapanlar da ‘geldikleri gibi geri gitmeye’ başladılar.
NEDEN GELİP NEDEN HEMEN GİDERLER Kİ?
Teşbihte hata olmaz derler! Ülkemizin bu sıcak para bağımlılığı ile uyuşturucu bağımlılığı arasında paralellikler kurmak mümkündür. Bu, daha önceleri sık sık vurgulamaya çalıştığım, ülkemizin “cari açıkkolik” olmasının aynadaki ters yansımasıdır. Bilindiği gibi, uyuşturucu bağımlılığı nasıl her defasında daha fazla bağımlılık yaratır, bağımlı sürekli daha fazla doz ister ise sıcak para bağımlılığı da öyle bir şeydir. Özellikle köpek balığı benzetmesi yapılan bu kan emici hedge fonlarını, her defasında daha yüksek faiz ve getiri ile ancak doyurabilirsin. Bunlar kısa vadede vurgunu yapıp, hemen ülkeden kaçarlar. En son yapılan para politikası kurulu toplantısında faiz artışı kararı çıkmaması ve son günlerde de iktidarın Türkiye ekonomisini bugünlere getiren ekonomi politikaları ve sorumlularını savunmaya geçmesi de işin tuzu biberi oldu. Aslında geçtiğimiz hafta olanlar malumun ilanından başka bir şey değildi! Sürpriz ve yeni olan hiçbir şey de yoktu. Finans kapitalin, rantiyelerin ve ‘kan emicilerinin’ şantajlarını destek olarak algılayıp, onların dümen suyuna girdiğinizde, bunlar ne yazık ki kaçınılmaz oluyor.
GERÇEKTE NELER OLUYOR, OLDU?
‘Aslında batı cephesinde değişen bir şey yok’! Eski tas eski hamam hesabı her şey olduğu gibi devam ediyor! Bir kere ülkemizin çok ciddi makro, sistemik riskleri var. Nur topu gibi ikiz açıklarımız oldu: cari açık ile bütçe açığı. 2020 yılını 36,7 milyar ABD doları cari açıkla kapattık. Yine geçtiğimiz yıl merkezi yönetim bütçesi 172,7 milyar TL açık verdi. Dış borcumuz ürkütücü düzeylere ulaşmış durumda. Yaklaşık 435 milyar ABD dolarlık bir dış borç stokumuz var. TCMB’nin rezervleri yetersiz. 19 Şubat haftası itibariyle, TCMB’nin brüt rezervleri 94,1 milyar ABD doları ve bunun 53,9 milyar ABD dolarlık kısmı döviz ve 40,2 milyar ABD dolarlık kısmı ise altın rezervlerinden oluşmakta. 40 milyar ABD doları tutarında bankalarla yapılan swap işlemlerini ve ödemek zorunda olduğumuz 188 milyar ABD doları kısa vadeli dış borcumuzun da olduğunu düşündüğümüzde rezervlerin ne kadar yetersiz olduğu daha iyi anlaşılacaktır.
Ülke risk primi halen çok yüksek. Ülke risk primi ölçüsü olarak kullanılan ve ‘kredi temerrüt takası’ denilen CDS değerimiz 25 Şubat 2021 tarihinde ne yazık ki, 289,93 olarak gerçekleşti. Bu CDS değeri, bizimle aynı ülke kategorisinde yer alan ve yükselen ülkeler grubu denilen ülke grubu içerisinde en yüksek CDS değeri. Zaten bu gruptaki ülkelerin hemen hepsinin CDS değeri 100’ün altında! Bu de işlerin ne kadar kötü gittiğinin bir göstergesi!
Enflasyon, beraberinde işsizlik ve sefaletle almış başını gidiyor. Yıllık enflasyon, tüketici fiyatlarında (Tüketici Fiyat Endeksi) %14,97 ve daha önce de yazdığımız gibi son on yedi ayın en yüksek yıllık enflasyon oranı. İşsizlik oranı %12,9 deniyor ama herkes işsizlik oranının bunun katbekat üzerinde olduğunu biliyor. Genç işsizliği %30 kapısına dayanmış durumda. Enflasyon ve işsizlik hepimiz için karabasan olmaya devam ediyor. Hele bir de 2020 yılı istihdam kayıplarına bakarsak, halimizin ne kadar harap olduğunu daha iyi anlayabiliyoruz. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, geçtiğimiz yılda 1 milyon 272 bin kişilik istihdam kaybı olmuş. Bu istihdam kayıplarından en büyük nasibi de emekçiler ve küçük aile işletmelerinde çalışanlar almış. Öyle ki, 2020 yılı emekçiler için tam bir kâbusa dönüşmüş. Bu yılda 495 bin emekçi işini kaybetti. Emekçiler yanında 289 bin kendi hesabına çalışan esnaf ve sanatkâr ile 432 bin ücretsiz aile işçisi de işinden ve aşından olmuş. İşini kaybeden işveren sayısı ise 56 bin oldu. TÜİK’in açıkladığı işsizlik oranlarının aksine, yaşanan bu istihdam kayıpları, emekçi ve yoksul halk kesimlerinin işinden ve aşından olduğunu çok açık bir biçimde bize göstermektedir. Demek ki, iktisadi istikrar enflasyon ve işsizlik rakamlarını cilalamakla olmuyormuş. Rakamlar gerçeklikten uzaklaştıkça, bunun yansıması ulusal paramızın değer kaybı olarak karşımıza çıkıyor. Böyle olunca da kendi yurttaşlarımız 234,7 milyar ABD doları mevduatlarını bankalarda tutuyor.
2013 yılında nominal olarak 12.614 ABD doları olan kişi başına gelirimiz, büyük olasılıkla 2020 yılında 8000 ABD dolarının altına gerileyecektir. Bir taraftan yoksullaşırken bir taraftan da yurttaşlarımız sürekli borçlanmak zorunda kalıyorlar. Üstelik bu borçlanmanın merkezinde yer alan bankacılık sistemi yoğun finansal risklerle karşı karşıya. Bu olumsuz tablo, Korona salgını ile birlikte iyice karmakarışık olmuş vaziyette.
NE YAPILMAMALI, NE YAPILMALI?
Her şeyden önce TÜİK enflasyon ve işsizliği ayarlama kurumu olmaktan çıkarılıp, yurttaşlarımızın çoğunluğunun güvenini tekrar kazanmak zorundadır. Ekonomi yönetimi, artık ekonomide işler kötüye gittiğinde bir ‘dış ve/veya iç suçlu’ aramaktan vaz geçmelidir. Artık, ülke ekonomisini yönetenler, ekonomiyi canlandırmak için banka kredi artışları ile bir yere varılamayacağını anlamalıdır. Her türlü girdi ve ara malını ithal ederek, bu ülkede kalıcı iş ve aş yaratan bir büyüme yaratamayacaklarını bilmelidir. Cari açıkları sıcak para ile kapatmanın, 2020’de olduğu gibi rezervleri yemenin çare olamayacağını görmelidir. Har vurup harman savurmakla, gösteriş ve şatafatla, algı yönetimi ile ülke ekonomisinin gerçeklerinin göz ardı edilemeyeceğini anlamalıdır. Hepsinden önemlisi de ülkeyi “cari açıkkolik” olmaktan ve sıcak para bağımlılığından kurtarmadan; kamunun öncülüğünde plana dayalı yeni bir sanayileşme politikası uygulamadan refaha kavuşturmanın başka bir yolu olmadığının farkına varmalıdır.
YAZARIN ÖNCEKİ YAZILARI
Enflasyon-‘devalüasyon’ sarmalında Türkiye ekonomisi 24 Kasım 2021 Çarşamba
Kaynağı belirsiz döviz girişi artıyor 17 Kasım 2021 Çarşamba
Aş, iş, umut yaratacak büyümenin yolu yatırım tercihlerinden geçiyor! 10 Kasım 2021 Çarşamba
Başkanın (guvernörün) yeni ‘fantezisi’: Cari fazla ver, enflasyonu düşür! 03 Kasım 2021 Çarşamba
‘Hanya’yı Konya’yı görelim’ artık! 27 Ekim 2021 Çarşamba
Kur almış başını giderken! 20 Ekim 2021 Çarşamba
Bu ithalat yapısıyla nereye kadar? 13 Ekim 2021 Çarşamba
'Modern Para Teorisi' ve kapitalizmin geleceği 06 Ekim 2021 Çarşamba
Herkes gider Mersin'e, biz gideriz tersine! 29 Eylül 2021 Çarşamba
Enflasyonu hedefle, gerisine karışma! 22 Eylül 2021 Çarşamba
Manşet enflasyonla olmadı çekirdek enflasyonla indirelim bari! 15 Eylül 2021 Çarşamba
Bu büyüme 'ekonomiyi uçurur mu'? 08 Eylül 2021 Çarşamba
Nasıl büyüdüğümüze lütfen dikkat edin! 30 Ağustos 2021 Pazartesi
İşsizlik nere, enflasyon nere? 25 Ağustos 2021 Çarşamba
Büyümek için mi enflasyona katlanıyoruz? 18 Ağustos 2021 Çarşamba
Temmuz enflasyonu ve Merkez Bankası Guvernör’ünün açmazları! 11 Ağustos 2021 Çarşamba
Herkes kendi enflasyonuna baksın! 28 Temmuz 2021 Çarşamba
Bölgeler arası gelir eşitsizliği artıyor, bölgesel yoksullaşma derinleşiyor! 14 Temmuz 2021 Çarşamba
Madden yoksun ve sürekli yoksuluz! 07 Temmuz 2021 Çarşamba
Yoksuluz, yoksulsunuz, yoksullar! 30 Haziran 2021 Çarşamba
'Büyüdükçe' yoksullaşan ve geliri daha eşitsiz dağılan Türkiye! 23 Haziran 2021 Çarşamba
Nisan ayında sanayi üretimi 16 Haziran 2021 Çarşamba
Büyümüşüz ama büyüdüğümüzü fark edemedim! 09 Haziran 2021 Çarşamba
İktisaden büyümek kalkınacağınız anlamına gelmiyor! 02 Haziran 2021 Çarşamba
İşsizim demek mi zor, 'bir baltaya sap olamadım' mı? 26 Mayıs 2021 Çarşamba
Sefilleri oynuyoruz! 19 Mayıs 2021 Çarşamba
Bir ihtimal daha var, o da stagflasyon mu yoksa slumpflasyon mu desem! 12 Mayıs 2021 Çarşamba
'Bacasız sanayi' nelere kadirmiş! 05 Mayıs 2021 Çarşamba
Rezervlerde ve tüketici güveninde neler oluyor! 28 Nisan 2021 Çarşamba
Kripto varlıklar (paralar) ve Ponzi Oyunu 21 Nisan 2021 Çarşamba
Minsky anı ve Türkiye ekonomisi: Saadet zincirinin sonuna mı geliyoruz? 14 Nisan 2021 Çarşamba
Borç, yiğit ve kamçı! 07 Nisan 2021 Çarşamba
Enflasyon lobisinin fendi faiz lobisini yendi! 31 Mart 2021 Çarşamba
Beşerî sermayen kadar konuş! 24 Mart 2021 Çarşamba
İşsize işsiz deyince ne ol(m)uyormuş? 17 Mart 2021 Çarşamba
Dört gösterge ile panoramik Türkiye ekonomisi turu 10 Mart 2021 Çarşamba
Cenneti mi cehennemi mi yaşıyoruz? 03 Mart 2021 Çarşamba
‘El parasıyla’ nereye kadar? 24 Şubat 2021 Çarşamba
Cari açık alarm vermeye devam ediyor!.. 17 Şubat 2021 Çarşamba
Enflasyon daha çok başımızı ağrıtacak gibi!.. 10 Şubat 2021 Çarşamba
Bu göstergelerle nereye kadar? 03 Şubat 2021 Çarşamba
İkiz açıklarımız geri dönüyor! 27 Ocak 2021 Çarşamba
Ödemeler bilançosunda tablo giderek kötüleşiyor! 20 Ocak 2021 Çarşamba
2020’de dış ticaret 13 Ocak 2021 Çarşamba
Endeksler ekonomiye güveni yansıtmıyor! 06 Ocak 2021 Çarşamba
Tüketici güven ver(e)miyor! 30 Aralık 2020 Çarşamba
Ekim ayında sanayi üretimi ile perakende ve ciro endeksleri 23 Aralık 2020 Çarşamba
Kur geçişkenliği ve Kasım ayı enflasyonu 16 Aralık 2020 Çarşamba
Sürdürülemez iç talebe dayalı büyüme! 09 Aralık 2020 Çarşamba
Ekonomik güven endeksi 02 Aralık 2020 Çarşamba
Öncü Göstergeler-II: Sanayi Üretimi Endeksi 25 Kasım 2020 Çarşamba
Öncü Göstergeler-I: PMI 18 Kasım 2020 Çarşamba
Bir türlü çöz(e)mediğimiz sorunumuz: Enflasyon! 11 Kasım 2020 Çarşamba
Türkiye’de yatırım, tasarruf ve büyüme 04 Kasım 2020 Çarşamba
12 soruda Türkiye’de iş gücü piyasaları 28 Ekim 2020 Çarşamba
Türkiye’de açıklar ve sanayisizleştirme süreci 21 Ekim 2020 Çarşamba
Rekabetçi kur Türkiye’nin dış ticaret açığı sorununu çözer mi? 14 Ekim 2020 Çarşamba
Türkiye’nin rezervlerle sınavı! 07 Ekim 2020 Çarşamba
Türkiye’nin Aşil Topuğu: Cari açık-II 30 Eylül 2020 Çarşamba
Türkiye’nin Aşil Topuğu: Cari açık-I 23 Eylül 2020 Çarşamba
Türkiye Ekonomisi: Temel sorunlar, kırılganlıklar ve açmazlar! 16 Eylül 2020 Çarşamba
Başlarken! 09 Eylül 2020 Çarşamba
KÖŞE YAZILARI
19-01-2016 Metin Çulhaoğlu
Sandık ve sokak
06-02-2016 Erkan Baş
Üçüncü İttifak: İki seçim, iki taktik - 2
15-10-2021 Tuncay Koç
Daha fazla siyaset
EN ÇOK OKUNANLAR
GÜNDEM
'Müslüme'nin tutuklanan dedesi, biyolojik babası çıktı' ...
GÜNDEM
AKP'li öğretmenden 'Yanındayız Erdoğan' paylaşımı: 'CHP'...
KENT-ÇEVRE
AKP’nin doğa talanı yine gözler önünde: Ucuz iş gücü ...
EKONOMİ
Alkole yeni zam...
GÜNDEM
DEVA Partisi kurucularından Metin Gürcan 'siyasi casusluk' ...
© İleri Haber - İleri Haber'de yer alan yazı, fotoğraf ve haberler kaynak gösterilmek şartıyla kullanılabilir.