ALİ EMÎRÎ EFENDİ HAYATI ve ESERLERİ - Edebiyat Meraklılarının Sitesi | Edebiyat Meraklılarının Sitesi
liseedebiyat.com Edebiyatcıların Yeni Adresi
ANA SAYFA
DERS NOTLARI
ŞİİRLER
HİKÂYELER
TESTLER
SUNULAR
DİVAN ED.
İLETİŞİM
ALİ EMÎRÎ EFENDİ HAYATI ve ESERLERİ
Ayrıntılar	
S.K.
BİYOGRAFİLER	
22 Temmuz 2009
Gösterim: 5066	
Yazdır
e-Posta
kitap,	divan edebiyatı	divan edebiyatı sanatçıları	divan şairleri	islami dönem	ali emiri efendi	
Kullanıcı Oyu: 5 / 5
Lütfen oylayın Oy 1 Oy 2 Oy 3 Oy 4 Oy 5
ALİ EMÎRÎ EFENDİ HAYATI ve ESERLERİ
(1857-1924)
Daha çok topladığı kitaplarla meşhur olan son devir kitap meraklılarından, Millet Kütüphanesi'nin kurucusu.
Diyarbakır'da doğdu. Şair Sâim Seyyid Mehmed Emîrî Çelebi'nin torunla­rından Seyyid Mehmed Şerif Efendi'nin oğludur. İlk tahsilini Diyarbakır'da Sülûkiyye Medresesi'nde yaptı. Amcası Fethullah Feyzi Efendi'den de Farsça ders­leri aldı. Daha sonra, dayılarının Mardin sancağı tahrirat ve rüsumat müdürü bu­lundukları sırada oraya giderek başta Ahmed Hilmi Efendi olmak üzere bazı müderrislerden üç yıl kadar çeşitli dersler aidi; kısa zamanda Arapça ve Farsçasını ilerletti. Bu arada eski tarzda şi­irler yazmaya başladı. 1875'te telgrafçı­lık kurslarına katılarak telgrafçı oldu. 1876'da V. Murad'ın cülusu üzerine bir cülûsiyye kaleme aldı. 1878'de Hey'et-i Islâhiyye ile Diyarbakır'a gelen Âbidin Paşa'nın yanına müsevvid olarak gir­di; onunla birlikte Harput, Sivas ve Selânik'e gitti. Daha sonra Sis (Kozan) san­cağı âşâr müdürlüğü ile Adana Âşâr Ne­zâreti başkâtipliği yaptı. Sırasıyla Leskovik, Kırşehir ve Trablusşam sancağı mu­hasebeciliklerinde, Ma'mûretülazîz (Ela­zığ) ve Erzurum defterdarlıklarında, Yan-ya ve İşkodra maliye müfettişliklerinde, Halep defterdarlığı ile Yemen maliye mü­fettişliğinde bulundu. Bu sırada "rütbe-i ûlâ sınıf-ı sânîsi" nişanı ile taltif edildi; 1908'de II. Meşrutiyet'in ilânından son­ra kendi isteği ile emekli oldu. Emekliye ayrıldıktan sonra Millî Tetebbûlar Encü­meni, Tasnîf-i Vesâik-i Târihiyye Encü­meni başkanlığı ile Târîh-i Osmânî Encü­meni üyeliği yaptı. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Dairesi Tasnif Komisyonu'nun ba­şında bulunduğu sırada da kendi adına izafe edilen "Ali Emîrî Tasnifi'ni mey­dana getirdi. Aynı zamanda Vakıflar Nezâreti'ne uzun "vicdannâme'ler yazdı; eski eserlerin bakımsızlık ve ihmalini di­le getirerek amme vicdanını temsil etti. 23 Ocak 1924'te öldü, mezarı Fâtih Ca­mii hazîresindedir.
Hayatı boyunca gittiği her yerde ki­tap toplayan Ali Emîrî Efendi, ilmî ve edebî faaliyetlerini emekliliğinden son­ra daha da hızlandırmıştır. Bir ara, es­ki bir Oğuz şehri olan Cend'e kadar gi­derek birçok değerli eser ve vesika top­lamış, Kırşehir muhasebecisi iken de masrafları kendisinden, işçiliği dervişlerince karşılanmak üzere Hacı Bektâş-ı Velî Dergâhı'nı tamir ettirmiştir. Orta se­viyede bir şair, usta bir münekkit olan Ali Emîrî Efendi'nin asıl büyük yanı, ha­yatı boyunca toplamış olduğu paha biçilmez değerde kitaplardan oluşan kütüphanesini, Fatih'te Feyzullah Efen­di Medresesi'nde kendi kurduğu Millet Kütüphanesi'ne bağışlamasıdır. Bu kü­tüphaneye çoğu nâdir ve tek nüsha olan 16.000 cilt eser vakfetmiş, ölümüne ka­dar da bu müessesenin müdürlüğünü yapmıştır. Ali Emîri'nin önemli hizmet­lerinden biri de Kâşgarlı Mahmud'un o zamana kadar ele geçmeyen meşhur Dî­vâni üugati't-Türk adlı eserini bulması ve ilim âleminin hizmetine sunmasıdır. Bütün bu faaliyetleri arasında biyografi ve tezkire türünde birçok eser kaleme almış, bazı eski eserleri de "Nevâdir-i Eslâf" adı altında haşiyelerle yeniden ya­yımlamıştır.
Belli başlı telif eserleri şunlardır:
Levâmiu'l-Hamîdiyye (İstanbul 1312); Cevâhirü'l-mülûk (Osmanlı padişahlarının şiirlerini toplayan bu eserin sadece ilk fasikülü yayımlanmıştır, İstanbul 1319);
Tezkire-i Şuarâ-yı Âmid (Diyarbakır'da ye­tişen 217 şairin biyografisini ihtiva eden bu eserin yetmiş üç şairi içine alan sadece birinci cildi yayımlanmıştır, İstanbul 1327); Mardin Mülûk-i Artukıyye Târihi ve Kitabeleri ve Şâir Vesâik-i Mühimme (Ferdî Kâtib adıyla, İstanbul 1331); Ezhâr-ı Haidican İstanbul 1334);
Osmanlı Vilâyât-ı Şarkıyyesi (İstanbul 1334); İşkod­ra Şâirleri; Yanya Şâirleri; Diyarbekirli Bâzı Zevatın Terceme-i Halleri; Yemen Hatıratı, Osmanlı Şâirleri; Mir'âtü'l-fevâid gibi sayısı otuzu bulan di­ğer eserleri yayımlanmamış, bunların bazıları ise kaybolmuştur. Ayrıca yazma halinde bir de divanı vardır (Millet Ktp., Ali Emîrî, manzum, nr. 37, 38, 39).
Yayımladığı eserler ise şunlardır: Lütfi Paşa'nın Âsafnâme'si (İstanbul 1326); Bayâtî Hasan b. Mahmud'un Câm-ı Cem-âyîn"i (İstanbul 1331); Gıyâseddin Nakkâş'ın Acâibü'l-letâifi (İstanbul 1331).
Ali Emîrî Efendi ayrıca Osmanlı Tâ­rih ve Edebiyat Mecmuası (31 Mart 1334 - Eylül 1336 arasında 31 sayı; Târih ve Edebiyat adıyla 31 Ağustos 1338 - 31
Kânunuevvel 1338 arasında 5 sayı) ile Âmid-i Sevda (1908-1909, 6 sayı) dergi­lerini çıkarmış, gerek buralarda gerek­se öteki bazı mecmualarda değerli ma­kaleler yayımlamıştır.
BİBLİYOGRAFYA:
Ali Emîrî. Tezkire-i Şuarâ-yı Âmid, İstanbul 1328, I, 65-98; İbnülemin, Son Asır Türk Şairleri, I, 298-301; Babinger (Üçok), s. 437-439; Ergun. Türk Şairleri, III, 1251; Şevket Beysanoğlu, Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları, İstanbul 1959, II, 139-142; Levend, Türk Edebiyatı Tarihi, s. 455-456; TCYK, s. 376-377; Ahmed Refik [Altınay]. "Ali Emîrî Efendi-Hayat ve Âsârı", TOEM, 1/78 (1340), s. 45-51; Ali Aksakal. "Ölümünün 60. Yılında Kitap Dostu Ali Emîrî Efendi", 7K, XXII/250 (1984). s. 25-28; Muzaffer Esen. "Ali Emîrî Efendi", İsLA,II, 659-662; Fahir İz. "'Ali Emiri", El2 Suppl. (İng.), s. 63; M. Serhan Tayşi, "Ali Emîrî Efendi", TDEA, I, 9.
M. Serhan Tayşi, DİA, 2.Cilt
ALİ EMİRİ EFENDİ HAYATI-2
Yazar, tezkireci (1857-23 Ocak 1924). Diyarbakır'da doğdu. Özel öğrenim görerek yetişti. Devlet hizmetinde çalıştı. Mu­hasebecilik, maliye müfettişliği, defterdarlık görevlerinde bulundu. Emekliye ayrılarak İstanbul’a yerleşti (1908). Fatih'te Feyziyye Medresesi'nde Millet Kütüphanesi'ni kurdu. Osmanlı Tarih ve Edebiyat Mecmuası'nı yayımladı (32 sayı, 1920). Di­van geleneğine uygun şiirler yazdı. Çoğu yazma olarak kalan araştırmaları arasında basılan kitabı Tezkire-i Şuarâ-yı Âmid (Diyarbakır Şairleri Tezkiresi, 1912)'dir. Divanü Lügati’t Türk adlı eseri bulup satın alan bir kitap kurdududur.