Bilindiği üzere 01.01.2002 tarihinde 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu’nda yapılan değişikliklerle birlikte hayatımıza halk arasında “evlilik sözleşmesi” diye bilinen ancak aslı “mal rejimi sözleşmesi” olan bir kavram girmiştir. Peki nedir “mal rejimi sözleşmesi”?
Mal Rejimi Sözleşmesi
Mal rejimi sözleşmesi; evliliğin, boşanma, iptal, ölüm gibi nedenlerle sona ermesi halinde, tarafların evlenme esnasında veya evlilik birliği süresince edinmiş oldukları malları nasıl paylaşacakları konusunda yapmış oldukları sözleşmedir.
Türk Medeni Kanunu’nda dört mal rejimi sözleşmesi yer almaktadır;
1- Edinilmiş mallara katılma
2- Mal ayrılığı
3- Paylaşmalı mal ayrılığı
4- Mal ortaklığı (Mal ortaklığı kendi içinde sınırlı mal ortaklığı ve edinilmiş mallara ortaklık olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.)
Tarafların evlenirken mal rejimi seçme zorunluluğu yoktur. Eğer taraflar bir mal rejimi seçmemişlerse “yasal mal rejimi” geçerli olur. Türk Medeni Kanunu’na göre yasal mal rejimi, “edinilmiş mallara katılma” rejimidir.
Taraflar 01.01.2002 tarihinden önce evlenmişlerse ve her hangi bir mal rejimi seçmemişlerse 31.12.2001 tarihine kadar “mal ayrılığı”, bu tarihten sonra ise “edinilmiş mallara katılma” rejimi söz konusu olacaktır.
1- Edinilmiş Mallara Katılma Rejmi
Edinilmiş mallara katılmak rejiminde, edinilmiş mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını söz konusudur.
Eşin edinilmiş malları;
Çalışma karşılığı elde edilen gelir,
Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler,
Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
Kişisel mallarının gelirleri,
Edinilmiş malların yerine geçen değerler.
Kişisel mallar;
Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya,
Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya daha sonradan miras yoluyla ya da başka bir karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen malvarlığı değerleri,
Manevi tazminat alacakları,
Kişisel mallar yerine geçen değerler. (evlenmeden önce sahip olunan ya da miras yoluyla kalmış bir evin satılıp yerine yenisinin alınması)
Mal rejimi sona erdiğinde sadece “edinilmiş mallar” paylaşıma tabidir. Kişisel mallar paylaşıma konu olmaz. Bir malın eşlerden birinin kişisel malı olduğu ispat edilene kadar o mal edinilmiş mal kabul edilir.
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle, çalışma sonucu kazanılan malvarlığının kişisel mal sayılacağını kabul edebilirler. Ayrıca eşler kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını da kararlaştırabilirler.
2- Mal Ayrılığı
Mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri yasal sınırlar içerisinde kendi mal varlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur. Eşlerin her birinin evlenmeden önce edinmiş olduğu ve evlilik birliği süresince edinmiş olduğu malvarlıkları yanlızca kendisine aittir. Malların mal rejiminin sona ermesi ile birlikte paylaşılması söz konusu değildir. Eşler kendi borçlarından şahsen bütün malvarlıklarıyla sorumludur.
3- Paylaşmalı Mal Ayrılığı
Çoğu düzenleme edinilmiş mallara katılma rejimiyle aynıdır. Eşit paylaşım öngörülmüştür ancak malların tasfiye usulü farklıdır.
Eşler kendi malvarlıkları üzerinde tasarruf, yönetim ve yararlanma hakkına sahiptir. Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır.
Eşlerden her biri kendi borçlarından türm malvarlığı ile sorumludur.
Mal rejimi sona erdiğinde her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır. Üstün yararı olduğunu ispat eden eş, eşine payının ödeme günündeki karşılığını vermek suretiyle paylı mülkiyetteki malın kendisine verilmesini isteyebilir.
Eşlerden biri diğerine ait olup, paylaştırma dışı kalan bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine katkıda bulunmuşsa, katkısı oranında hakkaniyete uygun bir bedel ödenmesini isteyebilir.
Eşlerden biri tarafından paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin kurulmasından sonra edinilmiş olup ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenmiş mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar veya bunların yerine geçen değerler, mal rejiminin sona ermesi hâlinde eşler arasında eşit olarak paylaşılır. Manevî tazminat alacakları, miras yoluyla edinilen mallar buna dahil değildir. Paylaştırmada işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir.
Tasfiye ayni tasfiye esasına göre yapılır. Ancak malın ayni iletasfiyesi mümkün değilse bedel eklenmek suretiyle paylar denkleştirilir.
4- Mal Ortaklığı
Bu rejimde mallar iki gruba ayrılır;
1- Ortaklık malları
2- Kişisel mallar
Genel mal ortaklığında, eşlerin kişisel mal sayılanlar dışındaki malları ile gelirleri ortaklık mallarını oluşturur ve eşler, ortaklık mallarına bir bütün olarak sahip olurlar. Hiçbir eş, ortaklık payı üzerinde tek başına tasarruf hakkına sahip değildir
Sınırlı mal ortaklığında ise;sadece edinilmiş mallardan oluşan bir otaklık kabul edilir. Kişisel malların gelirleri bu ortaklığa dahil değildir.
Eşlerden her biri, evlilik birliğini temsil veya ortaklık mallarını yönetme yetkisine dayanarak yapılan borçlardan, ortaklık mallarını veya ortaklık mallarına giren gelirleri kullanarak bir meslek veya sanatın icra edilmesi nedeniyle yapılan borçlardan,diğer eş için de kişisel sorumluluk doğuran borçlardan, kişisel mal yanında ortaklık mallarının da sorumlu olacağı hususunda eşlerin üçüncü kişilerle anlaşarak yaptığı borçlardan kişisel malları ve ortaklık malları ile sorumludur.
Her eş, diğer bütün borçlardan kendi kişisel mallarıyla ve ortaklık mallarının değerinin yarısı kadarıyla sorumlu tutulur.
Mal Rejimi Sözleşmesi Nasıl ve Ne Zaman Yapılır?
Mal rejimi sözleşmesi, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Ancak, taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilirler. Mal rejimi sözleşmesinin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur