Ekonomi teorilerinde bir de böyle bir tanımlama var literatürde: Hollanda Hastalığı (Dutch Disease). Bu isme bakınca aklınıza ister istemez tıp veya biyoloji gibi alanlar gelecektir. Ancak bu da ekonomi teorilerindeki enteresan isimlendirmelerden sadece bir tanesi. Temel bir cümleyle neyi anlatıyor diye sorarsanız da, bir ülkenin zengin kaynaklar keşfetmesi ile artık tüm geleceğinin kurtulduğu varsayımının yanılgısını ele alıyor diyebiliriz. Tıpkı sıkça gördüğümüz büyük ikramiyeyi kazanıp sonra daha sefil hale düşen insanlar gibi. GSYİH artışlarını, para akışını, doğal kaynakları başarıyla yönetemeyince; başlangıçta çığlık atarak sevindiğimiz gelişmeler, sonumuzu getirebilecek potansiyeller de yaratır. ( Hollanda Hastalığının adını Hollanda’dan alması da bir tesadüf değil tabii. 1960’lı yıllarda Hollanda’da yukarıda bahsettiğimiz üzere çığlık, coşku ile kutlanabilecek doğal kaynak keşfi ile başlayan bir süreci temsil ediyor. Detaylar aşağıda.. )
Hollanda Hastalığı Nedir
Hollanda Hastalığının bir başka ismi de Aşırı Sıcak Para Hastalığıdır. Aslında bu diğer isim ile bu hastalığın ekonomide nasıl bir sıkıntı yarattığına da işaret ediyor. 1960’larda Hollanda’da doğal gazın bulunması ve ardından ulusal para birimlerinin aşırı değerlenmesi süreci sandığımız gibi olumlu ilerlemiyor. Doğal kaynak ve benzeri yollarla ani zenginlik kaynağına kavuşup başta yararlı bir etki gösterip sonra ülke için zararlı hale gelen Hollanda Hastalığına göre, ekonomide üretim yeni kaynak üzerinden şekillenmeye başlıyor. Diğer temel alanlarda üretim düşüşe geçiyor. Bu da ardından sanayisizleşmeye sebep oluyor. (de-industrialization)
”Paranın değerlenmesi ne açıdan olumsuzluk yaratır?” diyebilirsiniz. Aşırı Sıcak Para Hastalığı dediğimiz diğer adındaki ipucuna göre durum şöyle gelişiyor. Kaynak ülkeyi aniden zenginleştirir, ülkenin ulusal parasının değeri yükselir yani diğer paralara karşı değer kazanır. Ülkenin ithalatı daha ucuz hale gelirken (sonuçta en değerlisi kendi parası) ülkenin yabancı sermaye akışı da artar. Ancak, ithalat artışı ve salt o kaynağa yönelik şekillenmeye başlayan üretim anlayışı bir süre sonra sanayiye ağır darbe vurup sanayisizleşme yaratır. Diğer üretimler azalınca ihracat da azalma riskine düşer.
Eğer ucuzlayan döviz sadece tüketimi güçlendiriyorsa, bu geçici muhteşem süreçler aynı oranda tatsız dönemleri de alttan alta güçlendiriyor özünde. Ancak, yapılan deneysel çalışmalar, işçi dövizleriyle dış yardımların ve yüksek özelleştirme gelirlerinin de benzer sonuçlar yarattığını gösteriyor.
Yani, Hollanda Hastalığını tetikleyebilecek faktörlere her geçen gün bir yenisi ekleniyor. Bu faktörlerden herhangi birinin tetiklemesiyle ülkeye birden döviz yağmaya başlıyor. Ardından ülkenin ulusal parası aşırı değerleniyor. Bu ise ülkenin uzmanlaştığı alana bağlı olarak sanayi ürünleri ihracatını veya tarım ürünleri ihracatını veyahut her ikisini birlikte sekteye uğratıyor. Ve sonunda başta tarım ve sanayi olmak üzere pek çok sektör çöküntüye gitmiş oluyor. (TOBB)
Hollanda Hastalığı Nasıl Önlenir?
Bir ekonomide Hollanda Hastalığı belirtisi varsa, reel döviz kurundaki yerel para biriminin değerinin yükselişi sınırlamak (devalüasyon) gerekebilir. Örneğin Çin, nispeten Yuan’ın değerini daha düşük tutmak için ABD tahvilleri satın alarak reel döviz kurunu kontrol altında tutma politikası uygulamıştı. Çünkü Çin teknoloji üretiyor, ihracatı çok yüksek, dış ticaret fazlası veriyor. Kendi para biriminin $ karşısında düşük olması, maliyet ve kazanç bazında rekabetini güçlendiriyor.
Ekşi Sözlükte verilen örnek de kısaca açıklıyor: X bir malı 100 yuan’a mal ediyorlar. döviz kurunu da 1 yuan = 1 dolar olarak alalım. Bu durumda bu malı 100 dolardan satıyorlar demektir. 2 yuan = 1 dolar olduğu anda, bu malın dış piyasada fiyatı 50 dolara düşer ki, bu fiyat üzerinden rekabet avantajı yaratır.
Yukarıdaki duruma bağlı olarak yabancı sermaye akışlarını azaltmak da Hollanda Hastalığı belirtileri için önlem olabilir. Bu da olmazsa petrol gelirlerinin gelirlerini altyapı ve eğitime harcamak etkili (hem de uzun vade için de etkili) olabilir.
Hükümet, bir ekonominin altyapısını iyileştirmek için harcanmak üzere petrolden vergi ayırıp bunu daha iyi toplu taşıma, daha iyi eğitim, olumlu dışsallıkları olan teknolojilere yatırım için sübvansiyonlar için kullanabilir. Tüm bunlar; imalatın, ihracatın, rekabet gücünün artmasına ve daha yüksek ücretler oluşmasına yardımcı olur.
Lüks hizmetlere daha yüksek vergi konabilir veya dağıtım eşitliği sağlanabilir. Çünkü Dünya Bankası çalışmaları da bu ani kaynak keşiflerinde, zenginliğin birkaç milyarderin elinde yoğunlaştığına dikkat çekiyor.
Ama bir de Norveç gibi örnek ülkeler var. Petrol gelirlerinden elde edilen gelirin harcanmadığı, ancak gelecekteki gelir akışının sağlaması için biriktirildiği bir devlet tasarruf planı yapılabilir.
Örnek olarak Norveç’teki Varlık Fonu konusunu araştırabilir; bu konu hakkında linkteki makaleyi okuyabilirsiniz. Sade bir anlatım ile dinlemek isterseniz:
Kaynak: Dutch disease; ttps://www.economicshelp.org/
İlgili Makaleler
OECD Girişimcilik Raporu’na Göre En Hırslı Gençler Türkiye’de
01/02/2020	
Gelir Dağılımı Adaletsizliği: İllere Göre Yüksek ve Düşük Gelir Oranları
09/03/2019	
Bir Lokma Bir Hırka Anlayışı ve Kapitalizm Kesişebilir mi?
28/09/2017	
Çocuk Yoksulluğu ve Palma Oranları
20/01/2019	
Matematiksel
Ceren Demir15/02/2021Güncelleme 01/05/2021
2.112 3 dakikada okuyun
Paylaşmak İsterseniz
Facebook Twitter LinkedIn Messenger Messenger WhatsApp E-Posta ile paylaş Yazdır
Ceren Demir
Kendini, insanları, dünyayı tanıma ve anlama çabasında, belki de kaosta olan; filmin oyuncularından, dünya üzerindeki küçücük noktalardan biriyim.. Dokuz Eylül Üniversitesi'nde Ekonomi bölümünde yüksek lisansa devam ediyorum ve İstanbul Gelişim Üniversitesi'nde akademik görevimi sürdürüyorum. Spora, sanata (özellikle resim sanatı), müziğe, doğaya, doğa sporlarına, felsefeye, psikolojiye, kitaplara, filmlere düşkünüm.. Okumayı, yazmayı, öğrenmeye çabalamayı çok seviyorum. Küçük yaşlardan itibaren birikmiş 9 adet günlüğüm var. Amaçlı ve amaçsız yaşamanın çeşitli noktalardan artı ve eksileri olduğunu düşünsem dünyadaki her şeyin gelip geçici olduğuna inanıyorum. Yine de -her şeye rağmen- ben uzun süredir amacı olanlardanım.. Buradan enerji sağlayabiliyorum.. Çoğunlukla enerjik, dışa dönük olsam da yeri geldikçe oldukça içe kapanmaya ve yalnızlığa susayabiliyorum. İkisi de keyifli ve öğretici.. Matematiksel sitesinin öncelikle hayranı olan bir okuruyum sonra Matematiksel’e katkı sağlamaya çalışan enfes ekibin bir parçasıyım. Özetle bu dünyayı bir rüyaymış gibi (Is this the real life? Is this just fantasy?) hissedip iyi bir insan olarak '‘kalmaya'’ çabalayan, sonsuzmuş gibi üretmeye çalışan insanlardan olarak; bahsettiğim 'bencil' bilgilerimi önemsiz sayıyorum. Sadece denizdeki kum tanelerinden biri olduğumun farkındayım. Ancak okyanusları merak etmekten vazgeçemiyorum. Yaşam keşifle canlanıyor.. (Instagram veya Facebook hesabım yoktur. Fotoğrafımı ve adımı kullanarak sahte hesap açıldığını öğrendiğim için bu bilgiyi belirtmek durumundayım.)	
LinkedIn
İçeriğimiz Hakkında Bir Yorum Bırakabilirsiniz.
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
Yorum
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Δ
İlgili Makaleler
Gelir Adaletsizliği: Orta Gelir Tuzağı, İşsizlik ve Cari Açık
29/03/2019
Dahiler de Kötü Karar Verir: Isaac Newton’un Borsada Batışı
03/01/2020
Fibonacci Sayıları ve Altın Oranın Borsa İle İlgisi Nedir?
24/06/2019
Sosyal Medyada Linç Kültürü ve Sosyo Ekonomik Statü İlişkisi
30/07/2019
İnsan Sermayesi Toplumları Trajediden Kurtarır mı?
18/06/2019
Borsacı Thales ile Tanıştınız mı?
05/07/2017
Biz Kimiz?
Matematiksel, tamamen gönüllü bir ekip tarafından 2015 yılından beri yürütülen bir bilim platformudur. Hedefimiz matematiğin ülkemizde bir popüler bilim olarak yaygınlaşmasını sağlamaktır. Sizin desteğiniz ile büyüyoruz. Elele daha güzel yarınlara...
Facebook
Twitter
LinkedIn
YouTube
Instagram
RSS
YAZARIMIZ OLMAK İSTER MİSİNİZ?
Ailemize dahil olmak isterseniz, burada yazan koşulları inceledikten sonra bize yayınlanmasını istediğiniz içeriklerinizi gönderebilirsiniz.
Arama:
Kategoriler
DOĞA BİLİMLERİ 334
MATEMATİK 474
SOSYAL BİLİMLER 448
ÖNERİLER 80
BEŞERİ BİLİMLER 341
UYGULAMALI BİLİMLER 150
Son Yazılarımız
Haftanın Bilmecesi #10: Aklından Bir Sayı Tut 05/12/2021
Gen Düzenleme Nedir Ve Yaşam Kodunu Değiştirmek İçin Nasıl Kullanılır? 04/12/2021
Bir Gün Aslında 24 Saat Değildir 29/11/2021
Ley Hatları: Doğaüstü Çizgiler Dünyamızı Sarabilir mi? 29/11/2021
Oxford Üniversitesi Kabul Sorularını Çözebilir misiniz? 29/11/2021
Rorschach Mürekkep Lekesi Testi Nedir? Bu Teste Güvenebilir miyiz? 24/11/2021
Haftanın Bilmecesi #9: Canan’ın Doğum Günü Problemi 22/11/2021
Söğüt Ağacından Modern Kimyaya: Aspirin’in Kısa Tarihi 20/11/2021
Son Yorumlar
Bir Dönemin Çıkmazı İ Sayısı ve Sanal Sayılar için Baha
Astrolojinin Sahte Bilim Olduğunu Bilsek de İnanmaya Devam Ediyoruz için tostçumahmut
Araştırmalara Göre Çalışırken Nasıl Oturmalıyız? Cevap Dik Değil için İsmail Hayat
Uzman Yorumlarıyla Pfizer/BioNTech mRNA COVID-19 Aşısının Faz-3 Verimlilik Değerlendirmesi için İsmail Hayat