Kâtip Çelebi ya da Hacı Halife (Şubat 1609, İstanbul – 6 Ekim 1657, İstanbul), tarih, coğrafya, bibliyografya ve biyografya ile ilgili çalışmalar yapmış Türk-Osmanlı bilim insanı ve aydını. Dünya bilim edebiyatında en ünlü ve bilinen eseri; İslam dünyasının en değerli eserlerini içeren 15.000 kitabı ve 10.000 müellifi (yazar) alfabetik dizin sistemine göre tanıtan Keşf ez-zunûn ‘an esâmî el-kutub ve-l-fünûn (‏كشف الظنون عن أسامي الكتب والفنون‎) ve daha sonra İbrahim Müteferrika tarafından basılan meşhur coğrafya ansiklopedisi Cihannüma ile tanınır.
Hayatı
1609’da İstanbul’da doğdu. Babasının adı Abdullah’dı. Babası, Osmanlı devlet ve siyâset adamlarının yetiştirildiği Enderûn kurumunda eğitim görerek yetişmiş bir askerdir. Kâtip Çelebi’nin asıl adı Mustafa bin Abdullah’tır. Ordu kâtipliğinde bulunduğu için ulema ve halk arasında Kâtip Çelebi lakabı ile tanındı. Diğer lakabı ise Hacı Halife’dir. Hacca gittiği ve uzman memur (halife) olduğundan ötürü bu lakap ile de anılmıştır.
Eğitimi
Altı yaşına geldiğinde, ilk eğitimini almak için babası tarafından görevlendirilen İmam İsa Halife El-Kırımî’den Kur’an okumayı, tecvid kurallarından Mukaddime-i Cezeriyye‘yi ve namazın şartlarını öğrendi. Devrin adeti üzerine, öğrendiklerini Mesih Paşa Darülkurrası’nda ezbere dinletti. Zekeriyya Ali İbrahim Efendi ile Nefes-zâde’den ders gördü, Kur’an’ı yarısına kadar ezberleyerek, aynı Darülkurrâ’da okudu. İlyas Hoca’dan tasrif (anlatılan bir kavramı farklı yollardan yeniden anlatmak) ve avâmil (Arapça kelime sonlarının okunmasını öğreten bir bilim dalı ve aynı adla anılan kitap) öğrendi.
Böğrü Ahmet Çelebi adlı hattattan yazı dersleri aldı. On dört yaşına geldiğinde, babasının aylığından 14 dirhem harçlık bağlanılarak, babasının yanında Anadolu Muhasebesi Kalemi’nde şakird (stajyer) olarak devlet görevine başladı (1622-23 yılları). Bu ofisteki halifelerin (uzman memur) birinden hesap-muhasebe sistemini, Erkam adı verilen yazışma kurallarını ve dönemin devlet belgelerinde kullanılan Siyakat yazısını öğrendi.
Memurluk Yılları
1624 yılında Abaza Mehmed Paşa İsyanı’nı bastırmak amacıyla hazırlanan ordunun defterlerini tutan birimde (Silâhdar Alayı) yer alarak, babası ile birlikte Tercan seferine katıldı. Kayseri yakınlarında Abaza Mehmed Paşa birlikleri ile yapılan savaşa (7 Eylül 1624) tanıklık etti. Eseri Fezleke’de bu seferin ayrıntılarını ve anılarını bildirmektedir.Ordu ile birlikte Musul’a geldiklerinde (Ağustos – Eylül 1626) babası vefat etti ve Cami-i Kebir Mezarlığı’na defnedildi.
Babasının vefatından bir ay sonra, aynı sefer kuvvetinde görev yaptıkları amcası da, Nusaybin – Cerahlu bölgesinde öldü. Kâtip Çelebi bunun üzerine orduda görev yapan başka bir akrabası ile birlikte Diyarbakır’a geldi. Diyarbakır’da kaldığı sırada, babasının arkadaşlarından Mehmed Halife adlı bir yüksek bürokrat tarafından Süvari Mukabelesi’ne tayin edilerek İstanbul’a döndü (1627-1628). Burada Kâdızâde’nin derslerini takip etmeye başladı. Aynı yıl içinde Erzurum kuşatmasına katıldı. Erzurum’dan Tokat’a dönüş yolunda, kış mevsiminin bastırması sebebiyle orduyla birlikte büyük zorluklar yaşadı.
1630’da Hüsrev Paşa’nın maiyetinde bulunarak, Hamedan ve Bağdat seferine katıldı. Kâtip Çelebi bu seferle ilgili olarak, Cihannüma’da ve Fezleke’de uğradığı şehir ve bölgelerle birlikte, ordu tarafından ele geçirilen şehir, kale ve menzillerin bilgilerini vermektedir. Bağdat Kuşatması’nda ordunun defterini tuttu. Seferden sonra tekrar İstanbul’a dönerek Kâdızâde’nin derslerine katıldı. Bu zaman aralığında, Kâdızâde’den Tefsir, İhya-i Ulûm, Şerh-i Mevakıf, Dûrer ve Tarikat(Tarikat-ı Muhammediyye) okudu. 1633-1635 Halep Seferi’nde hacca gitme fırsatı buldu.
Çatışma ve sefer olmadığı zamanlarda, Halep’te kitapçıları ve kütüphaneleri gezerek, ileride yazacağı büyük eseri Keşf ez-zunûn ‘an esâmî el-kutub ve-l-fünûn (‏كشف الظنون عن أسامي الكتب والفنون‎) için, biyografik ve bibliyografik temeli teşkil edecek notları hazırlamaya başladı. Halep Seferi yıllarında, sahaflarda kitap toplayıp, elde ettiği hazineyi okuyarak kendini geliştirdi.
Dönüşte bir kış Diyarbakır’da kalıp oradaki bilgin ve aydınlarla görüştü. 1635 senesinde IV. Murad ile Revan Seferine katıldı. On yıl kadar çeşitli savaşlarda bulunduktan sonra İstanbul’a döndü ve çeşitli alanlardaki bilimlerle uğraşır oldu.
A’rec Mustafa Efendi, Ayasofya dersiâmı (öğretim görevlisi) Abdullah Efendi ile Süleymâniye dersiâmı (öğretim görevlisi) Mehmed Efendiden ders aldı ve A’rec Mustafa Efendiyi kendisine üstâd edindi. Bir taraftan kendisi öğrenirken, diğer yandan birçok öğrenciye ders verdi.
1645’te Girit Seferi’ne katılması sayesinde haritaların nasıl yapıldığını inceleme fırsatını buldu ve bu konuyla ilgili eserlerde çizilen haritaları gördü. Bu arada görevinden ayrılarak, üç yıl devlette çalışmadı. Bu üç yıl içinde kimi öğrencilerine çeşitli konularda dersler verdi. Yine bu zaman içinde sık sık hastalandığı için, tedavi çareleri bulmak amacıyla, çeşitli tıp kitaplarını okudu. Pek çok eserini bu yıllarda yazmıştır.
Ölümü
Kâtib Çelebi 1657 yılında vefât etti. Mezarı, Vefa’dan Unkapanı’ndaki Unkapanı Köprüsü’ne inen büyük caddenin sağ kenarındadır.
Kâtip Çelebi çalışkan, iyi huylu, vakarlı, az konuşan, çok yazan biri olarak bilinir. Arapça, Farsça yanında Lâtince’yi de bilirdi. Osmanlı Devleti’nde Batı bilimleriyle fazla ilgilenen ve Doğu bilimleriyle karşılaştırıp sentezini yapan ilk Türk bilim adamlarından biridir. Unesco tarafından doğumunun 400. yılı münasebetiyle 2009 yılı Kâtip Çelebi yılı ilan edilmiştir.
Eserleri
Coğrafya
Levâmiu’n-nur fi zulmeti Atlas Minur
Müntehab-ı Bahriye (Kitab-ı Bahriye)
Cihannüma
Tarih
Fezleket akvâl el-ahyâr fi ilmi el-târîh ve el-ahbâr Arapça Fezleke: Bir mukaddime, üç usûl ve bir son sözden olusan tarih eseri. 1.300 adet elimizde olmayan yazma kaynak kullanılarak yazılmış olan varlıkların başlangıcı, peygamberlerin ve hükümdârların târihi olarak özetlenebilecek bir târih kitâbıdır.
Türkçe Fezleke
Tuhfet el-kibâr fi Esfâri el-Bihâr
Takvîmü’t-Tevârîh: 1648 târihine kadar yaşanmış olayların kronolojik açıklamasını içerir. Arapça ve Farsça basılmış; İtalyanca, Latince ve Fransızcaya çevrilmiştir.
Tarîh-i Frengi tercümesi
Revnaku’s-saltana (Târîh-i Kostantiniyye ve Kayâsire) tercümesi
Düstûr-ûl-amel lî ıslâhil-l halel
İrşâd-ûl-hayâfâ ilâ târîh-ûl-Yunân ver-Rûm
Biyografya
Keşf ul-zunûn an asāmi el-kutub ve el-funun : Arapça yazılmış, 15.000’e yakın kitap ve 10.000’e yakın yazari tanıtan büyük bir biyografya ansiklopedisi mâhiyetindedir. Mısır’da, Almanya’da, İstanbul’da basıldı. Lâtince ve Franszica’ya çevrilmiştir.[7]
Süllem el-vusûl ilâ tabakat el-fûhûl
Câmi el-Mütûn min Cüll el-Fünûn
Din
Mîzân-ül-Hakk fi ihtiyâr-il-ehak
İlhâm el-Mukaddes Min Feyz el-Akdes
Sosyal, kültürel ve halk bilimi
Tuhfetü el-ahyâr fi el-hikem ve el-eş’âr
Dürer-i müntesira vel gurer-i münteşira,
Recmü’r-râcim bi’s-sîn ve el-Cim
Beyzâvi Tefsirinin şerhi
Muhammediyye şerhi
Kanunnâme
Tütün Risalesi
Kaynak: Kâtip Çelebi, //tr.wikipedia.org/w/index.php?title=K%C3%A2tip_%C3%87elebi&oldid=19577909 (last visited Nisan 20, 2018).
Etiketler
Bilim Adamları
Kâtip Çelebi
Kâtip Çelebi eserleri
Kâtip Çelebi hayatı
1 Oydan 5,00 Puan. Bu yazıya oy vermek ister misiniz?
Loading...
yucelll
http://elektromanyetix.com
Elektronik, Bilim, Teknoloji, Müzik, Tasarım.
Paylaş
Facebook
Twitter
tweet
İlgili İçeriklerYazarın Diğer İçerikleri
Bilim Adamları
Mustafa İnan Kimdir ? Mustafa İnan’ın Hayatı
Bilim Adamları
Tycho Brahe Kimdir? – Hayatı ve Buluşları
Bilim Adamları
Luigi Galvani Kimdir? – Hayatı ve Buluşları
CEVAP VER İptal
Please enter your comment!
Please enter your name here
You have entered an incorrect email address!
Please enter your email address here
Δ
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
Arama:
Kategoriler
3D Yazıcı33
Arduino135
Arduino Çeşitleri29
Bilim2
Bilim Adamları145
Genel7
Kendimiz Yapalım10
Temel Elektronik6
Devre Elemanları5
Son Yazılar
Elektronik Nedir ?
Genel 2021-10-04
LDR Nedir? Çeşitleri Nelerdir?
Devre Elemanları 2021-09-16
Instagram Hesabımız
Daha Fazla Yükle Bizi Takip Et!
Gözünüzden Kaçmış olabilir
Arduino Nano
Arduino Çeşitleri 2018-04-25
Harold Clayton Urey
Bilim Adamları 2018-04-20
3D Yazıcı Baskıda Zayıf Köprüleme
3D Yazıcı 2018-05-31
Robert Oppenheimer
Bilim Adamları 2018-04-19
El-Battanî
Bilim Adamları 2018-04-19
Facebook Instagram Myspace Pinterest Soundcloud Youtube
İletişim: [email protected]
Anasayfa
Hakkında
İletişim
Gizlilik Politikası
© Tek Kişilk Dev Kadrosuyla elektromanyetix 2006 - 2021 Tüm hakları saklıdır. Turkey.
DİĞER İÇERİKLER
Bilim Adamları
Aristoteles
2018-04-14
0
Bilim Adamları
Wilhelm Eduard Weber
2018-04-18
0
Go to mobile version
'); var formated_str = arr_splits[i].replace(/\surl\(\'(?!data\:)/gi, function regex_function(str) { return ' url(\'' + dir_path + '/' + str.replace(/url\(\'/gi, '').replace(/^\s+|\s+$/gm,''); }); splited_css += ""; } var td_theme_css = jQuery('link#td-theme-css'); if (td_theme_css.length) { td_theme_css.after(splited_css); } } }); } })();