Türkiye çelişkiler ülkesi olmaya devam ediyor. Bir yandan, pandemi koşullarına rağmen 2020 yılında yüzde 1,8 ve arkasından da 2021 yılının ilk üç ayında yüzde 7,01 oranında büyüyen bir ekonomi diğer taraftan, halkının büyük oranda yoksullaştığı ve gelir dağılımındaki eşitsizliğin ise çok ciddi boyutlara ulaştığı bir Türkiye portresi var önümüzde.
Eğer bir ekonomi gerçekten büyüyorsa, o ülkede ulusal gelirin, refahın ve en önemlisi de istihdamın artması gerekir. Ancak bu artışlar, üretme kapasitesini, potansiyelini artıran bir ülke ekonomisi için geçerli olur. Yani gerçekten büyüyen bir ekonomi için geçerlidir. Eğer bir ekonomi gerçekten büyüyorsa, ekonominin bütün kesimlerinde üretim artar, daha çok insan çalışmaya başlar ve işsizlik azalır, şirketler daha fazla üreterek daha fazla ihraç etme olanağı kazanır, girişimciler daha çok yatırım yapma gayretine girerler ve şirketlerin hem ciroları hem de kârları artar. Böyle bir durumda büyüme, bir ekonomi için en temel sağlık göstergesi durumunda olur. Buna karşılık, üretme potansiyelinin, kapasitesinin altında iken bunu yakalamaya çalışmayı (en son açıklanan yüzde 7,01’lik büyüme bunun güzel bir örneğidir!) büyüme diye anlar ve bunu da topluma lanse edersek, ne yazık ki, büyümenin yaratacağı olumlu etkilerin hiçbirini görmemiz mümkün olmaz. Üstelik her iki durumda da büyümenin bir ülkede var olan yoksulluğu azaltacağını, gelir dağılımında adaleti sağlayacağını kimse garanti edemez. Yani büyüme, ekonominin sağlık değil sağlıksızlık göstergesi haline gelebilir. Çünkü büyüyen ekonomiye rağmen, toplum daha yoksullaşabilir, gelir dağılımında adaletsizlik artabilir.
TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU ‘MALUMU’ İLAN ETTİ!
Son zamanlarda açıkladığı ve açıklamadığı verileriyle sürekli olarak tartışmaların odağı haline gelen Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), arada da olsa, ülkemizin iktisadi, sosyal ve toplumsal yaşamına ilişkin önemli araştırmalar yaparak, sonuçlarını paylaşmaktadır. TÜİK bunlardan birisini, 2020 yılına ilişkin “Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması” (GYKA) sonuçlarını geçen hafta açıkladı. Araştırma sonuçları kabaca bize ülkemizde yoksulluğun ve gelir dağılımında adaletsizliğin giderek arttığını, emekçiler ve geniş halk kesimleri için iktisadi koşulların giderek daha yıkıcı hale geldiğinin önemli verilerini sağlıyor. Aslına bakarsanız, TÜİK bu araştırması ile “malumu” ilan ediyor, bu nedenle de bir teşekkürü hak ediyor!
GELİR VE YAŞAM KOŞULLARI ARAŞTIRMASI NEYİN NESİ?
2006 yılından beri TÜİK tarafından yapılan GYKA “Avrupa Birliği’ne uyum çerçevesinde, gelir dağılımı yanında yaşam koşulları, sosyal dışlanma ve göreli gelir yoksulluğu gibi konularda veri üretmek” amacı taşımaktadır. TÜİK’e göre, GYKA, “ülkedeki gelir dağılımına, yoksulluğun düzeyi ve kompozisyonuna, yaşam koşullarına ve sosyal dışlanmaya yönelik bilgilerin derlenmesinde önemli bir kaynak olma niteliği taşımaktadır”. GYKA sayesinde, “gelir yoksulluğu”, “sosyal imkân yoksulluğu”, “sosyal dışlanma” gibi yeni kavramlara ilişkin veriler de üretilmektedir.[i] Araştırmada 27.437 hanehalkından oluşan bir örneklem kullanılmaktadır.
Araştırmada kullanılan bazı önemli kavramlar şunlardır:
“Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri: Hanedeki birey sayısı dikkate alınarak birey başına düşen gelirler arasındaki farklardan yola çıkılarak ölçülmektedir. Bu nedenle, hanehalkı düzeyinde toplanan gelirlerin birey başına düşen gelirlere dönüştürülmesi gerekmektedir. Hanelerarası doğru karşılaştırma yapabilmek için, bu hesaplamada, hanelerin yetişkin-çocuk bileşimlerindeki farklılıkları dikkate almak gerekmektedir. Bunun için, eşdeğerlik ölçeği olarak adlandırılan katsayılar kullanılarak, her bir hanehalkı büyüklüğünün kaç yetişkine (eşdeğer ferde) denk olduğu hesaplanmaktadır. Hanehalkı toplam kullanılabilir geliri eşdeğer hanehalkı büyüklüğüne bölünerek, o hanehalkı için eşdeğer fert başına düşen gelir diğer ifadeyle eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri hesaplanmaktadır. Referans kişi için ‘1’, 14 ve daha yukarı yaştaki fertler için ‘0,5’ ve 14 yaşın altındaki fertler için ise ‘0,3’ katsayısının kullanıldığı OECD eşdeğerlik ölçeği kullanılmıştır.”
“Gini katsayısı: Kişisel gelir dağılımını ölçmek için, yaygın olarak kullanılan dağılım ölçüsüdür. Gini katsayısı, Lorenz eğrisine bağlı ve eğri ile köşegen arasında kalan alanın, köşegenin altında kalan toplam alan oranına eşittir. Bu oran büyüdükçe, dağılımdaki eşitsizlik artıyor demektir. Gini ölçüsü ‘0 ile 1’ arasında değişir. Bir toplumda, gelir adaletli olarak paylaşılmışsa, Gini katsayısı ‘0’a eşit, toplumdaki gelirleri yalnız bir kişi almışsa, Gini katsayısı ‘1’ e eşit olmaktadır.”
“Yüzde payları (P80/P20): Yüzde payları, kişisel gelir dağılımını ölçmede kullanılan ölçütlerden biridir. Yüzde 20’lik fert/hanehalkı gruplarının toplam gelirden aldıkları paylara göre; ‘Son yüzde 20’lik grubun toplam gelirden aldığı pay/ İlk yüzde 20’lik grubun toplam gelirden aldığı pay’ formülünden hesaplanmaktadır.”
“P90/P10 oranı: Kişisel gelir dağılımını ölçmede kullanılan diğer bir ölçüttür. Yüzde 10’luk fert/hanehalkı gruplarının toplam gelirden aldıkları paylara göre; toplam gelirden en fazla pay alan %10’luk grubun elde ettiği gelirin, gelirden en az pay alan %10’luk grubun elde ettiği gelire oranı olarak tanımlanmaktadır.”
GELİR EŞİTSİZLİĞİNDE SON 11 YILIN REKORU KIRILDI!
2019 yılı referans alınarak yapılan 2020 yılı GYKA sonuçlarına göre, en yüksek eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine sahip yüzde 20’lik grubun toplam gelirden aldığı pay bir önceki yıla göre 1,2 puan artarak %47,5’e çıkarken, en düşük gelire sahip yüzde 20’lik grubun aldığı pay 0,3 puan azalarak %5,9’a geriledi. Toplumun en zengin yüzde 20’sinin gelirinin en yoksul yüzde 20'sinin gelirine oranı 7,4’ten 8’e yükseldi. Yani, en zenginlerin toplam gelirdeki payı artarken, fakirlerin payı düştü; göreli yoksulluk oranı arttı.
GYKA sonuçlarına göre Gini katsayısı bir önceki yıla göre 0,015 puan artarak 0,410 olarak tahmin edildi. Gini katsayısı, milletin pandemi ile uğraştığı, işini ve aşını kaybettiği bir yılda; Türkiye’de gelir eşitsizliğinin, son 11 yılın en kötü düzeyinde olduğunu gösterdi.
Sadece Gini katsayısı değil, P80/P20 ve P90/P10 oranları da gelir dağılımındaki bozulmanın boyutlarının arttığını göstermekte. Örneğin, toplumun gelirden en fazla pay alan %20’sinin elde ettiği gelirin en az pay alan %20’sinin elde ettiği gelire oranı biçiminde hesaplanan P80/P20 oranı 7,4’ten 8,0’a; gelirden en fazla pay alan %10’unun elde ettiği gelirin en az pay alan %10’unun elde ettiği gelire oranı olarak hesaplanan P90/P10 oranı ise 13,0’dan 14,6’ya yükselmiştir. Gelir eşitsizliğinin 2006 ile 2020 yılları arasında nasıl geliştiğini daha iyi görebilmek için izleyen grafiği inceliyoruz.
Kaynak: TÜİK
Gini katsayısı, 2014 yılından itibaren, gelir dağılımında eşitsizliğin, 2019 yılı hariç sürekli arttığını göstermektedir. Aynı eğilim diğer iki oranda da gözlenmektedir. Aslında neoliberal politikaların uygulanmaya başladığı 1980’lerden başlayarak hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde, gelir dağılımında ciddi bozulmalar olduğu bir gerçektir. Artan finansallaşma, yüksek ücretlerle çalışanların ücretlerinin sürekli artması, özelleştirme ve özellikle finans sektörünün deregülasyonu, konut dâhil servet eşitsizliğini artıran varlık fiyat artışları, imalat sanayinin ülke ekonomisinde düşen payı ve işsizlikte uzun dönemli artışlar, ücret eşitsizliklerinin artması ile gelir vergisi oranlarının düşürülmesi gibi etkenler bu gelişmede önemli rol oynamıştır. Bizde ise bu etkenler yanında, özellikle “el parasına ve inşaata dayalı bir an önce köşeyi dönme politikaları”nın da artan yoksulluk ve gelir dağılımı eşitsizliğinde çok etkili olduğunu söylemek mümkündür. Öte yandan salgın nedeniyle, nerdeyse bütün dünya ülkeleri bütçe olanakları çerçevesinde çeşitli yardımlarla yurttaşlarına sahip çıkarak, gelir dağılımındaki eşitsizlikleri azaltmaya çalışırken; bizde tam tersine, emekçilerin ve yoksul halk kesimlerinin ulusal gelirden aldıkları paylar bilinçli bir biçimde azaltılmıştır. Sermaye için sağlanan destek ve teşvikler, emekçilerden esirgenmiştir. Bunun kaçınılmaz sonucu olarak yoksulluk artmış, gelir ve servet daha adil olmayan bir biçimde dağılmaya başlamıştır. Ortaya çıkan görüntü, 1980 yılından beri uygulanan neoliberal politikaların iflas ettiğini göstermesi yanında; el parasına ve inşaata dayalı bir an önce köşeyi dönme politikalarının iflas ettiğini ve devirlerinin bittiğini göstermektedir!
[i] Araştırmanın sağladığı bilgilerle;
-Ülkede gelir ne kadar eşit dağılıyor ve önceki yıllara göre ne tür değişiklikler gösteriyor?
-Ne kadar yoksul insan bulunuyor ve bunun bölgesel dağılımı nedir? Bunun önceki yıllara göre durumu nedir?
-Kimler yoksul? Zaman itibariyle bir değişiklik söz konusu mu?
-Yoksul ve zenginler arasındaki bu farklılık zamanla nasıl bir değişim gösteriyor?
-Kişisel gelirler nasıl bir değişim veya geçiş gösteriyor? Bu değişimin yönü karakteristiklere ve koşullara bağlı olarak nasıl değişiyor, azalıyor mu, artıyor mu?
-Kimler sosyal dışlanma sorunu ve sürekli yoksulluk riski ile karşı karşıya?
-Maddi yoksunluğun Türkiye’deki boyutu nedir?
-İnsanlar hangi koşullarda yaşamaktadırlar?
sorularına yanıt aranmaktadır (TÜİK)
YAZARIN ÖNCEKİ YAZILARI
Enflasyon-‘devalüasyon’ sarmalında Türkiye ekonomisi 24 Kasım 2021 Çarşamba
Kaynağı belirsiz döviz girişi artıyor 17 Kasım 2021 Çarşamba
Aş, iş, umut yaratacak büyümenin yolu yatırım tercihlerinden geçiyor! 10 Kasım 2021 Çarşamba
Başkanın (guvernörün) yeni ‘fantezisi’: Cari fazla ver, enflasyonu düşür! 03 Kasım 2021 Çarşamba
‘Hanya’yı Konya’yı görelim’ artık! 27 Ekim 2021 Çarşamba
Kur almış başını giderken! 20 Ekim 2021 Çarşamba
Bu ithalat yapısıyla nereye kadar? 13 Ekim 2021 Çarşamba
'Modern Para Teorisi' ve kapitalizmin geleceği 06 Ekim 2021 Çarşamba
Herkes gider Mersin'e, biz gideriz tersine! 29 Eylül 2021 Çarşamba
Enflasyonu hedefle, gerisine karışma! 22 Eylül 2021 Çarşamba
Manşet enflasyonla olmadı çekirdek enflasyonla indirelim bari! 15 Eylül 2021 Çarşamba
Bu büyüme 'ekonomiyi uçurur mu'? 08 Eylül 2021 Çarşamba
Nasıl büyüdüğümüze lütfen dikkat edin! 30 Ağustos 2021 Pazartesi
İşsizlik nere, enflasyon nere? 25 Ağustos 2021 Çarşamba
Büyümek için mi enflasyona katlanıyoruz? 18 Ağustos 2021 Çarşamba
Temmuz enflasyonu ve Merkez Bankası Guvernör’ünün açmazları! 11 Ağustos 2021 Çarşamba
Herkes kendi enflasyonuna baksın! 28 Temmuz 2021 Çarşamba
Bölgeler arası gelir eşitsizliği artıyor, bölgesel yoksullaşma derinleşiyor! 14 Temmuz 2021 Çarşamba
Madden yoksun ve sürekli yoksuluz! 07 Temmuz 2021 Çarşamba
Yoksuluz, yoksulsunuz, yoksullar! 30 Haziran 2021 Çarşamba
'Büyüdükçe' yoksullaşan ve geliri daha eşitsiz dağılan Türkiye! 23 Haziran 2021 Çarşamba
Nisan ayında sanayi üretimi 16 Haziran 2021 Çarşamba
Büyümüşüz ama büyüdüğümüzü fark edemedim! 09 Haziran 2021 Çarşamba
İktisaden büyümek kalkınacağınız anlamına gelmiyor! 02 Haziran 2021 Çarşamba
İşsizim demek mi zor, 'bir baltaya sap olamadım' mı? 26 Mayıs 2021 Çarşamba
Sefilleri oynuyoruz! 19 Mayıs 2021 Çarşamba
Bir ihtimal daha var, o da stagflasyon mu yoksa slumpflasyon mu desem! 12 Mayıs 2021 Çarşamba
'Bacasız sanayi' nelere kadirmiş! 05 Mayıs 2021 Çarşamba
Rezervlerde ve tüketici güveninde neler oluyor! 28 Nisan 2021 Çarşamba
Kripto varlıklar (paralar) ve Ponzi Oyunu 21 Nisan 2021 Çarşamba
Minsky anı ve Türkiye ekonomisi: Saadet zincirinin sonuna mı geliyoruz? 14 Nisan 2021 Çarşamba
Borç, yiğit ve kamçı! 07 Nisan 2021 Çarşamba
Enflasyon lobisinin fendi faiz lobisini yendi! 31 Mart 2021 Çarşamba
Beşerî sermayen kadar konuş! 24 Mart 2021 Çarşamba
İşsize işsiz deyince ne ol(m)uyormuş? 17 Mart 2021 Çarşamba
Dört gösterge ile panoramik Türkiye ekonomisi turu 10 Mart 2021 Çarşamba
Cenneti mi cehennemi mi yaşıyoruz? 03 Mart 2021 Çarşamba
‘El parasıyla’ nereye kadar? 24 Şubat 2021 Çarşamba
Cari açık alarm vermeye devam ediyor!.. 17 Şubat 2021 Çarşamba
Enflasyon daha çok başımızı ağrıtacak gibi!.. 10 Şubat 2021 Çarşamba
Bu göstergelerle nereye kadar? 03 Şubat 2021 Çarşamba
İkiz açıklarımız geri dönüyor! 27 Ocak 2021 Çarşamba
Ödemeler bilançosunda tablo giderek kötüleşiyor! 20 Ocak 2021 Çarşamba
2020’de dış ticaret 13 Ocak 2021 Çarşamba
Endeksler ekonomiye güveni yansıtmıyor! 06 Ocak 2021 Çarşamba
Tüketici güven ver(e)miyor! 30 Aralık 2020 Çarşamba
Ekim ayında sanayi üretimi ile perakende ve ciro endeksleri 23 Aralık 2020 Çarşamba
Kur geçişkenliği ve Kasım ayı enflasyonu 16 Aralık 2020 Çarşamba
Sürdürülemez iç talebe dayalı büyüme! 09 Aralık 2020 Çarşamba
Ekonomik güven endeksi 02 Aralık 2020 Çarşamba
Öncü Göstergeler-II: Sanayi Üretimi Endeksi 25 Kasım 2020 Çarşamba
Öncü Göstergeler-I: PMI 18 Kasım 2020 Çarşamba
Bir türlü çöz(e)mediğimiz sorunumuz: Enflasyon! 11 Kasım 2020 Çarşamba
Türkiye’de yatırım, tasarruf ve büyüme 04 Kasım 2020 Çarşamba
12 soruda Türkiye’de iş gücü piyasaları 28 Ekim 2020 Çarşamba
Türkiye’de açıklar ve sanayisizleştirme süreci 21 Ekim 2020 Çarşamba
Rekabetçi kur Türkiye’nin dış ticaret açığı sorununu çözer mi? 14 Ekim 2020 Çarşamba
Türkiye’nin rezervlerle sınavı! 07 Ekim 2020 Çarşamba
Türkiye’nin Aşil Topuğu: Cari açık-II 30 Eylül 2020 Çarşamba
Türkiye’nin Aşil Topuğu: Cari açık-I 23 Eylül 2020 Çarşamba
Türkiye Ekonomisi: Temel sorunlar, kırılganlıklar ve açmazlar! 16 Eylül 2020 Çarşamba
Başlarken! 09 Eylül 2020 Çarşamba
KÖŞE YAZILARI
19-01-2016 Metin Çulhaoğlu
Sandık ve sokak
06-02-2016 Erkan Baş
Üçüncü İttifak: İki seçim, iki taktik - 2
15-10-2021 Tuncay Koç
Daha fazla siyaset
EN ÇOK OKUNANLAR
GÜNDEM
'Müslüme'nin tutuklanan dedesi, biyolojik babası çıktı' ...
GÜNDEM
AKP'li öğretmenden 'Yanındayız Erdoğan' paylaşımı: 'CHP'...
KENT-ÇEVRE
AKP’nin doğa talanı yine gözler önünde: Ucuz iş gücü ...
EKONOMİ
Alkole yeni zam...
GÜNDEM
DEVA Partisi kurucularından Metin Gürcan 'siyasi casusluk' ...
© İleri Haber - İleri Haber'de yer alan yazı, fotoğraf ve haberler kaynak gösterilmek şartıyla kullanılabilir.