XVI. Yüzyılda Bilâd-ı Arab’dan Genç Bir Alimin İlişki Ağları: Bedrüddîn el-Gazzî ve Seyahatnamesinde Bahsettiği Kişiler
Gürzat Kami
Son değişiklik: 19-10-2018
Özet
Şamlı bir ulema ailesine mensup olan Bedrüddîn el-Gazzî el-‘Âmirî (1499-1577) 1530 yılında elindeki beratları yenilemek için geldiği İstanbul’da ve çevresinde yaklaşık bir seneye yakın vakit geçirir. Şam idaresinin Memlükler’den Osmanlılar’a geçtiği bir dönemde yaşayan Gazzî, babasının vefatı akabinde çıktığı bu yolculuğu sırasında tuttuğu notlara dayanarak Şam’a döndükten sonra kaleme aldığı seyahatnamesinde, seyahatinde uğradığı şehirlerin yanısıra bu şehirlerde görüştüğü altmış kadar kişiden de yer yer detaylı bir şekilde bahsetmektedir. Bu kişileri Gazzî ile tanışıklığı, mesleği, mezhebi, yaşadığı şehir vb. hususlar açısından analiz ettiğimizde, Osmanlı merkez coğrafyasından (Bilâd-ı Rûm’dan) olmayan ama babası vasıtasıyla söz konusu coğrafyadaki önemli alim ve devlet adamlarıyla güçlü/zayıf bağlantılara sahip genç bir alimin ilişki ağını çizebilmekteyiz. Seyahatnamede zikredilen kişileri Gazzî ile ilişkisi açısından üç gruba ayırabiliriz: 1) Gazzî’nin öğrencileri ve arkadaşları 2) Babası vasıtasıyla tanış olduğu kimseler 3) Yolculuğu sırasında tanıştığı kimseler.
Gazzî’nin elindeki beratları yenilemek amacıyla çıktığı yolculuğunda hedefine ulaşmak için ilk olarak saygın bir alim olan merhum babasının ilişki ağını kullandığını, ancak belirli bir noktadan sonra - özellikle İstanbul’da- kendi ilişki ağını kurmaya başladığını görmekteyiz. Sunumda Gazzî’nin, seyahatnamesinde yukarıda zikredilen üç gruptan kimselere dair anlatısı karşılaştırılarak Bilâd-ı Rum’da kendi ilişki ağını kurma süreci değerlendirilecektir. Gazzî’nin İstanbul seyahatinin genç alim açısından Osmanlı merkez coğrafyasından isimlerin de dahil olduğu yeni bir network kurma süreci olduğunu söyleyebiliriz.