Osmanlýlarýn Aþkenazlarla bilinen ilk temasý, daha imparatorluk öncesindeki ilk mekansal yayýlma sürecine dayanýr. 14. yüzyýlda topraklarýný geniþleten Osmanlýlarýn, bu bölgelerdeki ilk yerleþimcileri arasýnda Aþkenazlar da vardý.
1450
Rabbi Isaac Tzarfati’nin Avrupa Yahudilerine davet mektubu
15. yüzyýl ortalarýnda, Aþkenaz Haham Isaac Tzarfati, Alman ve Macar Yahudilerini Osmanlý topraklarýnda yaþamaya davet eden mektubunu kaleme aldý.
1550
Sýrbistan ve Macaristan’ýn fethi - Ferman de los Alemanes
Osmanlýlarýn Sýrbistan ve Macaristan'ý fethinin ardýndan, Habsburg baskýsýndan kurtulan Aþkenazlar, Kanuni Sultan Süleyman'ýn davetiyle topluca Osmanlý topraklarýna göç etti. Çoðu Edirne ve Ýstanbul'a yerleþti.
1648
Boðdan Hmelnitski Katliamlarý ve Aþkenaz göçleri
Kazak lider Boðdan Hmelnitski'nin baþýný çektiði ve 1648-1658 boyunca süren ayaklanmalar sonunda, Polonya ve bugünkü Ukrayna topraklarýnda yaþayan binlerce Yahudi hayatýný kaybetti. Kaçmayý baþaranlarýn bir kýsmý Osmanlý topraklarýna göç etti.
1821
Odessa Pogromu ve Aþkenaz göçleri
Çarlýk Rusya döneminde, Odessa kentinde 1821'den 1905'e kadar Yahudilere karþý bir dizi pogrom düzenlendi. Bunlardan ilki, bölgede yaþayan Rumlarýn baþýný çektiði 1821 pogromuydu.
1839
Tanzimat Fermaný
Türk tarihinde Batýlýlaþmanýn ilk somut adýmý olarak kabul edilen Tanzimat Fermaný, 3 Kasým 1839'da Sultan Abdülmecit döneminde Hariciye Nazýrý Koca Mustafa Reþid Paþa tarafýndan Gülhane Parký'nda okundu.
1853
Kýrým Savaþý (1853-1856) ve Ukrayna’dan Aþkenaz göçleri
Kýrým Savaþý, 4 Ekim 1853-30 Mart 1856 tarihleri arasýndaki Osmanlý-Rus savaþýdýr. Ayný zamanda Osmanlý Devleti'ni toplu göç ve göçmen sorunlarýyla tanýþtýran savaþ olarak da kabul edilir.
1856
Islahat Fermaný
Tanzimat Reformlarýnýn bir parçasý olan Islahat Fermaný, Sultan Abdülmecit'in ülkedeki tüm dini topluluklara eðitim, adalet ve kamu hizmetleri konularýnda eþit vatandaþlýk haklarý tanýyacaðýnýn belgesidir.
1865
Galata Aþkenaz Cemaati’nin Meclis-i Umumi’de iki delegeyle temsili
19. yüzyýlda Hahambaþýlýk kurumunun yeniden düzenlendiði 5 Mayýs 1865 tarihli nizamnamenin ardýndan, Aþkenaz toplumu bu kurum çatýsý altýndaki meclislerden Meclis-i Umumi'de iki delegeyle temsil edilmeye baþladý.
1866
Yüksekkaldýrým’da ahþap bir Aþkenaz sinagogunun inþasý
19. yüzyýlda Osmanlý Devleti’nde yaþayan Avusturya kökenli Aþkenazlar, bugünkü Yüksekkaldýrým Aþkenaz Sinagogu’nun olduðu yerde, 1866 yýlýnda ahþap bir sinagog inþa ettiler.
1876
Goldschmidt Okulu’nun açýlýþý
Alliance Israélite Universelle Baþvekili Simon Goldschmidt’in baðýþlarýyla 1876’da Aþkenaz çocuklarý için Galata’da Goldschmidt Okulu aldý Almanca eðitim veren bir okul açýldý.
1881
Rusya Pogromlarý ve Aþkenaz göçleri
1881–1884 yýllarýnda, Çar II. Alexander suikastýnýn ardýndan, Ukrayna ve Güney Rusya'da yoðun Yahudi karþýtý ayaklanmalar gerçekleþti ve pek çok Yahudi Rus topraklarýný terk ederek Osmanlý Ýmparatorluðu’na göç etti.
1894
Tofre Begadim Sinagogu’nun açýlýþý
Rusya topraklarýndan göç edip Osmanlý Devleti’ne sýðýnan Aþkenazlar, Ýstanbul’a geldiklerinde ibadetlerini daha mütevazý bir çatý altýnda sürdürmek amacýyla II. Abdülhamit’e baþvurdular. Sultanýn onayýyla inþa edilen üç katlý sinagog 8 Eylül 1894’te hizmete açýldý. Toplumun esnaf kesiminin, özellikle de terzilikle uðraþan üyelerin gittikleri bu sinagog, yýllar içinde cemaat nüfusunun azalmasý nedeniyle 1964’te kapandý.
1895
Dünyanýn ilk Yahudi spor kulübünün Ýstanbul’da kuruluþu: Israelitische Turnverein Konstantinopel
Günümüzde Ýsrail’de ve deðiþik ülkelerin birçok kentinde mevcut Maccabi Kulüplerinin ilki 8 Ocak 1895’te Ýstanbul’da yaþayan Aþkenaz gençler tarafýndan Israelitische Turnverein Konstantinopel (Ýstanbul Yahudi Jimnastik Kulübü) adýyla kuruldu.
Or Hadaþ Sinagogu’nun açýlýþý
Bereketzade Mahallesi Zürafa Sokak’taki Or Hadaþ Sinagogu, 19. yüzyýlýn sonuna doðru çoðu Polonya, Romanya ve Rusya’daki pogromlardan kaçýp gelen Aþkenazlar için kuruldu. Hahambaþýlýðýn baþvurusu üzerine, 1896 tarihli irade ile inþasýna izin verilen sinagog ertesi sene ibadete açýldý.
Or Hadaþ Sinagogu içinde Moþav Zekenim’in (Ýhtiyarlar Yurdu) açýlýþý
Çoðu 19. yüzyýl sonunda Polonya, Romanya ve Rusya’daki pogromlardan kaçýp gelen Aþkenazlar için 1895’te Or Hadaþ Sinagogu’nun giriþ katýnda, bu göçmenlerin sosyal olanaklarýný iyileþtirmek için kuruldu.
1900
Rabbi Dr. David Markus’un Ýstanbul’a geliþi
Dr. David Markus Yüksekkaldýrým Sinagogu’nun açýldýðý 1900 yýlýnda, kentteki Avusturyalýlar tarafýndan Goldschmidt Okulu’nun müdürlüðünü ve Aþkenaz cemaatinin baþkanlýðýný yapmasý için Ýstanbul’a davet edildi. Otuzuncu yaþýný henüz tamamlamýþ olan Dr. Markus, kente geldiðinde “rabbi” unvanýný taþýmaktaydý.
Yüksekkaldýrým’da Oesterreichsicher Tempel’in açýlýþý
Yüksekkaldýrým Aþkenaz Sinagogu Avusturya kökenli ve o döneme göre daha aristokrat eðilimli Aþkenazlar tarafýndan inþa ettirildi. 1866 yýlýnda inþa edilen fakat daha sonra yanan tahta binanýn yerine, II. Abdülhamit'in 1900 tarihli fermaný ile yeni bir sinagog izni saðlanýnca Avusturya'da yaþayan dindaþlarýn da maddi katkýsý ile bu sinagog inþa edildi. Günümüzde Ýstanbul’da ibadete açýk yegane Aþkenaz sinagogudur.
1907
Süt Damlasý’nýn faaliyete geçiþi
Süt Damlasý, 1907’de kurulmuþ bir yardým kurumuydu. Zayýf bünyeli, raþitik çocuklara gýda yardýmý amacý taþýyan bu kurum, ismini okullarda öðrencilere ikindide verilen sütten aldý.
Arnavutköy sýrtlarýnda bir mezarlýk için arsa satýnalýmý
20. yüzyýlýn baþýnda, artýk ayrý bir mezarlýða sahip olma amacýyla Babýali’ye baþvuran Aþkenazlar, 1907’de bugün Ulus Mahallesi olarak anýlan Arnavutköy sýrtlarýndaki alaný satýn aldýlar ve bir mezarlýk olarak düzenlediler.
1908
II. Meþrutiyet’in ilaný
Sultan II. Abdülhamit'in 1877'de meclisi kapatmasýyla baþlayan Ýstibdat Dönemi, bazý aydýnlarýn ve askerlerin meþrutiyet yönetiminin yeniden kurulmasý isteðiyle baþkaldýrmalarý ile baþlayan geliþmeler sonunda, 23 Temmuz 1908'de yine ayný padiþah tarafýndan sonlandýrýldý ve II. Meþrutiyet ilan edildi.
1911
Bene Berit Derneði Ýstanbul þubesinin açýlýþý
Bene Berit Derneði'nin 678 numaralý Ýstanbul Locasý 21 ya da 26 Þubat 1911'de kuruldu.
1912
Yoksullara Et ve Ekmek kuruluþunun açýlýþý
Baþta Þabat dönemlerinde olmak üzere, yoksullara yemek (özellikle de et ve ekmek) desteði sunan bu kurum, 1912’de kuruldu.
Ruhama kuruluþunun açýlýþý
1912’de yoksul anne adaylarýna hamilelik, doðum ve doðum sonrasý dönemlerinde destek olmak için kapýlarýný açan kurum, dünyaya yeni gelen bebeklerin beslenme ve giyim ihtiyaçlarýný karþýlamak üzere çalýþmalar yürüttü.
1914
Musevi Lisesi’nin kuruluþu
Dr. Markus’un, Jozef Niyego’nun da desteðiyle Ýttihat ve Terakki hükümetiyle yürüttüðü görüþmeler sonunda, bugünkü Ulus Özel Musevi Okullarý’nýn temeli atýldý ve 1914-1915 eðitim yýlýnda Yemenici Sokak’taki Musevi Lisesi eðitim hayatýna baþladý.
Harb-i Umumi (1914-1918)
Birinci Dünya Savaþý baþladý.
1920
Ulus Aþkenaz Mezarlýðý’nda ilk gömü
Bu mezarlýða gömülen ilk kiþi, 1920’de hayata gözlerini yuman Zevi Ben Baruh Kohen Edelmann oldu.
1923
Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluþu
29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti kuruldu, Mustafa Kemal (Atatürk) ülkenin ilk Cumhurbaþkaný oldu.
Lozan Barýþ Antlaþmasý
Lozan Antlaþmasý, 24 Temmuz 1923 tarihinde Ýsviçre'nin Lozan þehrinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi temsilcileriyle Britanya Ýmparatorluðu, Fransýz Cumhuriyeti, Ýtalya Krallýðý, Japon Ýmparatorluðu, Yunanistan Krallýðý, Romanya Krallýðý ve Sýrp, Hýrvat ve Sloven Krallýðý (Yugoslavya) temsilcileri arasýnda imzalandý.
1933
Üniversite Reformu ve Aþkenaz bilim insanlarýnýn Türkiye’ye geliþi
Üniversite Reformu, modern tarzda yükseköðretim ihtiyacýný karþýlamayan Darülfünun'un yerine, bu ihtiyacý karþýlayacak okullarýn kurulmasýný amaçlayan 2252 sayýlý ve 1933 tarihli kanuna dayanan reform hareketidir. Çoðu Aþkenaz olan ve Nazilerin baskýlarý nedeniyle Almanya ile Avusturya’dan göç ederek, kendilerini davet eden Türkiye’ye gelen hocalar üniversite anlayýþýnýn yerleþmesinde yardýmcý oldu.
1934
Trakya Olaylarý
21 Haziran ile 4 Temmuz 1934 tarihleri arasýnda Türkiye'nin Trakya Bölgesi'nde Yahudilere karþý bir dizi þiddet eylemi gerçekleþti. Olaylar sonrasýnda çok sayýda Yahudi baþka ülkelere göç etti.
1935
Rabbi Dr. David Markus’un Mustafa Kemal Atatürk’le görüþmesi
Dr. David Markus, Mustafa Kemal Atatürk’ün davetlisi olarak, Eylül 1935’te Florya Köþkü’nde aðýrlandý.
1937
Musevi Lisesi’nde Türkçe eðitime geçiþ
1937 yýlý itibariyle Musevi Lisesi'nde eðitim dili Türkçe oldu.
1938
Kristal Gece
1938 yýlýnýn 9 Kasým'ý 10 Kasým'a baðlayan gecesi, Nasyonal Sosyalist Parti idaresi tarafýndan Yahudilere ait ev, iþyeri ve sinagoglara kanlý ve ölümcül saldýrýlar gerçekleþtirildi.
1939
Ýkinci Dünya Savaþý (1939-1945)
Ýkinci Dünya Savaþý baþladý.
1940
Goldschmidt Okulu’nun kapanýþý
Goldschimdt Okulu'nda eðitime son verildi ve okul kapandý.
1941
20 Kur’a Nafýa Askerleri (1941-1942)
1941’de çýkarýlan bir kanunla, yirmi ila kýrk yaþ aralýðýndaki tüm gayrimüslim erkekler “silah altýna” alýndý. Nisan-Temmuz 1941 aralýðýnda, Anadolu’daki çeþitli amele taburlarýnda görevlendirilen bu “nafýa askerleri” tünel, köprü, yol, park inþaatlarýnda çalýþtý.
1942
Varlýk Vergisi
11 Kasým 1942’de yürürlüðe giren Varlýk Vergisi, savaþ koþullarýnýn yarattýðý karaborsa ve spekülasyonlara dayalý aþýrý kazançlarý vergilendirmeyi hedefliyordu. Ne var ki, uygulanma sürecinde amacýndan saptý ve benzer gelir düzeylerinde olmalarýna raðmen, Müslüman yurttaþlara göre gayrimüslim yurttaþlara çok daha aðýr vergiler tahakkuk ettirildi. Pek çoðu iflas etti, borçlarýný ödeyemeyenler ise Aþkale’deki kamplara gönderildi.
Struma Olayý
12 Aralýk 1941 günü Köstence limanýndan Filistin’e doðru yola çýkan ve Yahudi göçmenleri taþyan Struma gemisi, motoru arýzalandýðý için Boðaz’ý geçip Ege sularýna bile ulaþamadan Karadeniz’de sulara gömüldü.
1955
6-7 Eylül Olaylarý
Ýstanbul'da yaþayan azýnlýklara karþý 6-7 Eylül 1955'te toplu saldýrýlar gerçekleþtirildi.
1963
Moþav Zekenim’in (Ýhtiyarlar Yurdu) Hasköy’e nakli
Ýhtiyarlar Yurdu, Aralýk 1963’te Hasköy’deki AIU okulunun binasýna taþýndý.
1964
Tofre Begadim Sinagogu’nun ibadete kapanýþý
Sinagog, yýllar içinde cemaat nüfusunun azalmasý nedeniyle 1964’te ibadete kapandý.
1994
Musevi Lisesi’nin Beyoðlu’ndan Ulus’a nakli
1914'ten beri Þiþhane'de hizmet veren Musevi Lisesi, Ulus'taki yeni binasýna taþýndý.
1999
Schneidertempel Sanat Merkezi’nin açýlýþý
Tofre Begadim Sinagogu, yaklaþýk yarým asýr sonra bir sanat galerisi olarak kapýlarýný yeniden açtý ve 1999’dan bu yana sergilere, konserlere ve sanat söyleþilerine ev sahipliði yapmaya devam ediyor.