Dünya Mirası, UNESCO tarafından listelenen, özel kültürel veya fiziksel öneme sahip yerlerden (orman, dağ, göl, ada, çöl, anıt, kompleks veya şehir gibi) her birine verilen addır.[1] Genel Kurul tarafından seçilen 21 UNESCO üyesi ülkenin oluşturduğu Dünya Miras Komitesi tarafından yönetilen uluslararası Dünya Mirası Programı bu listeyi güncellemektedir.[2]
Program, insanlığın ortak mirası için kültürel veya doğal öneme sahip alanları listeler, adlandırır ve korur. Listelenen alanlar, bazı koşullar altında Dünya Miras Fonu'ndan para alabilmektedir. Program, 16 Kasım 1972'de UNESCO tarafından kabul edilen Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme ile kuruldu.[3] Günümüzde 193 devlet tarafından onaylanan sözleşme, en fazla devletin taraf olduğu uluslararası belgeler arasındadır. Sadece Lihtenştayn, Nauru, Somali ve Tuvalu sözleşmenin tarafı değildir.
2021 yılı itibarıyla 167 ülkede 897'si kültürel, 218'i doğal ve 39'u karma olmak üzere[4] listelenmiş 1.154 alan bulunmaktadır.[5] Ülkelere göre bakıldığında İtalya sahip olduğu 58 Dünya Mirası ile ilk sırada yer almaktadır. Ardından sırasıyla Çin (56), Almanya (51), Fransa (49), İspanya (49), Hindistan (40) ve Meksika (35) gelmektedir.
İçindekiler
1 Tarihçe
2 Seçim ölçütleri
2.1 Kültürel ölçütler
2.2 Doğal kriterler
3 Bölgesel dağılım
4 Ayrıca bakınız
5 Kaynakça
6 Dış bağlantılar
Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]
Ayrıca bakınız: Dünya Miras Komitesi
Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme
İmzalanma
16 Kasım 1972
Yer
Paris, Fransa
Yürürlük
17 Aralık 1975
Koşul
20 ülke tarafından onaylanması
Korunma yeri
UNESCO
16 Kasım 1972'de UNESCO tarafından kabul edilen Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme, 17 Aralık 1975'te yürürlüğe girdi. 31 Ocak 2017 itibarıyla 193 devlet sözleşmenin tarafıdır.[6][7]
Seçim ölçütleri[değiştir | kaynağı değiştir]
2004'ün sonuna kadar kültürel miraslar için altı ölçüt ve doğal miraslar için dört ölçüt bulunmaktaydı. 2005'te yapılan değişiklikle on ölçüt belirlendi. Aday gösterilen alanlar "üstün evrensel değere" sahip olmalı ve on kriterin en az birini sağlamalıdır.[8]
Kültürel ölçütler[değiştir | kaynağı değiştir]
Tac Mahal, kültürel mirasa bir örnektir.
"yaratıcı insan dehasının ürünü olması"
"belli bir zaman diliminde veya kültürel mekânda, mimarinin veya teknolojinin, anıtsal sanatların gelişiminde, şehirlerin planlanmasında veya peyzajların yaratılmasında, insani değerler arasındaki önemli etkileşimi göstermesi"
"kültürel bir gelenek veya yaşayan ya da kayıp bir uygarlığın tek veya en azından istisnai tanıklığını yapması"
"insanlık tarihinin bir veya birden fazla anlamlı dönemini temsil eden yapı tipinin ya da mimari veya teknolojik peyzaj topluluğunun değerli bir örneğini sunması"
"bir veya daha fazla kültürü temsil eden geleneksel insan yerleşimine veya toprağın kullanımına ilişkin önemli bir örnek sunması ve özellikle bu örneğin, geri dönüşü olmayan değişimlerin etkisiyle dayanıklılığını yitirmesi"
"istisnai düzeyde evrensel bir anlam taşıyan olaylar veya yaşayan gelenekler, fikirler, inançlar veya sanatsal ve edebî eserlerle doğrudan veya somut olarak bağlantılı olması"
[9]
Doğal kriterler[değiştir | kaynağı değiştir]
Serengeti Millî Parkı, doğal mirasa bir örnektir.
Machu Picchu, karma mirasa bir örnektir.
"doğanın bir harikasına veya eşsiz bir güzelliğe ve estetik öneme sahip doğal alanlar olması"
"yaşamış canlıların kalıntıları, devam eden jeolojik olaylar ve yer şekillerinin gelişimi gibi Dünya'nın doğal tarihine ilişkin eşsiz önemde bilgilere sahip olması"
"ekolojik ve biyolojik olarak hâlâ bozulmamış bir karasal, denizel veya tatlı su ekosistemine veya önemli hayvan ve bitki topluluklarına ev sahipliği yapması"
"özellikle tehlikedeki veya bilimsel açıdan önemli bir biyolojik çeşitlilik için en önemli ve en belirgin doğal habitatlara ev sahipliği yapması"
Bölgesel dağılım[değiştir | kaynağı değiştir]
15'ten fazla Dünya Mirası'na sahip ülkeler:
Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]
UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
^ "World Heritage". 5 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2014.
^ "The World Heritage Committee". UNESCO World Heritage Site. 6 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2006.
^ "Convention Concerning the Protection of World Cultural and Natural Heritage" (PDF). 19 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Ekim 2014.
^ "Arşivlenmiş kopya". 13 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2021.
^ "World Heritage List". UNESCO. 21 Mayıs 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2021.
^ Convention concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage: Treaty status 19 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2020.
^ "Criteria for Selection". World Heritage. 15 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2006.
^ "UNESCO World Heritage, The Criteria for Selection". 15 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2014.
Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Dünya Mirası ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
UNESCO World Heritage portal17 Mart 2013 tarihinde WebCite sitesinde arşivlendi – Resmî site (İngilizce)
g
t
d
UNESCO'nun Dünya Mirası Listesi
Afrika • Amerika • Arap Ülkeleri • Asya • Avrupa • Okyanusya
Tehlikede Olanlar • Miras Tabloları • Dünya Doküman Mirası • Somut Olmayan Dünya Mirası
Merkezi • Komitesi • Konferansları
ICCROM • ICOMOS • IUCN • WHF • Dünyanın Yedi Harikası • Dünyanın Yeni Yedi Harikası
Otorite kontrolü
GND: 4402276-1
LCCN: sh98000794
NDL: 00923111
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Dünya_Mirası&oldid=26249262" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Dünya Mirasları
1972'de çevre
1972 tanıtımları
UNESCO
Korumalı bölgeler
Gizli kategoriler:
Timeline kullanan sayfalar
Webarşiv şablonu wayback bağlantıları
Türkçe Vikipedi ve Vikiveride resmi olmayan maddeler
Commons kategori bağlantısı Vikiveri'de tanımlı olan sayfalar
Webarşiv şablonu webcite bağlantıları
GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
NDL tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
Sayfa en son 20.12, 27 Eylül 2021 tarihinde değiştirildi.
Metin Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı altındadır; ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.