Türkistan’da yetişen büyük velîlerden. İnsanlara İslâmiyetin emir ve yasaklarını anlatarak saâdete kavuşmaları için çalışan ve Silsile-i aliyye adı verilen büyük âlim ve velîlerin on dokuzuncusudur. İsmi, Muhammed bin Burhâneddîn’dir. Annesi Silsile-i aliyye büyüklerinden Yâkûb-i Çerhî hazretlerinin kızıdır. Zâhid ve Kâdı lakaplarıyla ve Semerkandî nisbesiyle bilinir. Semerkantlı olup, doğum târihi bilinmemektedir. 1530 (H.936) senesinde Semerkand’a bağlı Hisar’ın Vahş köyünde vefât etti. Kabri oradadır.
Asîl ve ilim ehli bir âileye mensûb olan Muhammed Zâhid, küçük yaştan îtibâren ilim öğrendi.Temel dînî bilgileri öğrendikten sonra tasavvufa yöneldi. Nefsini ıslah edebilmek için çok gayretler sarf etti. Nefsin istediklerini yapmamak, istemediklerini yapmak sûretiyle Allahü teâlânın rızâsına kavuşmaya çalıştı. 1478 veya 1480 senesinde büyük velî Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerine talebe oldu.
Muhammed Zâhid, Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerinin hizmetine girdi. On iki sene müddetle onun kalplere şifâ olan sohbetlerinde bulunup, velîlik derecelerinde yükseldi.HocasıYâkûb-i Çerhî hazretlerinin torunu olan Muhammed Zâhid’e daha çok îtinâ ve iltifât gösteren Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri onu tam olarak yetiştirdi. İnsanlara İslâmiyetin emir ve yasaklarını anlatmak husûsunda hilâfet verdi. İlimdeki yüksek derecesi sebebiyle Kâdı, dünyâdan yüz çevirmesi sebebiyle Zâhid lakaplarıyla anılanMuhammed Zâhid hazretleri, asrındaki âlimlerin en büyüklerinden ve evliyânın yükseklerindendi. Tasavvuf ilminde ve hallerinde mütehassıs ve ilâhî sırların gizliliklerine vâkıftı. Hocasının gönüllere şifâ olan sohbetlerini dinleyip yazdı.Hocasından dinlediklerini Mesmûât-ı Mevlânâ Kâdı Muhammed Zâhid adlı eserinde topladı. Farsça yazdığı bu eser, 155 varak olup, İstanbul SüleymâniyeKütüphânesinde vardır. Evliyâ zâtların hayatlarını, sözlerini, güzel hal ve kerâmetlerini de Silsiletü’l-Ârifîn adlı eserinde topladı.
Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri kendisinden sonra vazîfesini yerine getirmekle Kâdı Muhammed Zâhid hazretlerini vazîfelendirdi. Vefâtına yakın talebelerini ve akrabâsını yanlarına çağırıp; “Bizim topluluğumuzdan her fert fakirlik veya zenginlikten birini seçer.” Kâdı Muhammed Zâhid’e dönüp; “Sen hangisini seçerdin söyle?” buyurdu. Kâdı Muhammed Zâhid hazretleri; “Benim seçeceğim, sizin münâsip göreceğinizdir.” dedi. Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri hesaplarını tutan vazîfeliye emredip; “Mevlânâ Muhammed’e dört bin altın verin. O fakirliği seçmiştir. Bu parayı yanındaki fakirlerin ve dervişlerin ihtiyaçları için kullansın.” buyurdu.
Kâdı Muhammed Zâhid hocası Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerinin vefâtından sonra Taşkent’e giderek insanlara hak yolu anlattı. Taşkent, Özbek Muhammed Şeybek Han tarafından alınıncaya kadar burada kaldı. 1503 senesinde Buhârâ’ya gitti. Muhammed Şeybek Hanın kardeşi Mahmûd Sultandan îtibar gördü. Ona hocalık yaptı. 1510 senesinde Özbek kuvvetlerinin Eshâb-ı kirâm düşmanı Safevî hükümdârı Şah İsmâil tarafından Merv’den çıkarılması üzerine Buhârâ’dan ayrılarak Andican ve Aksi’ye gitti. Fergana’ya giderek Haydar Mirzâ Devle’yi sık sık ziyâret etti. Genç yaşta olan Haydar Mirzâ, Kâdı Muhammed Zâhid hazretlerine talebe olup ondan istifâde etti. Gittiği yerlerde İslâmiyetin emir ve yasaklarını anlatıp pekçok talebe yetiştirdi.
Sohbetlerinde hocası Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerinin buyurduklarını nakleder ve velîlerin hayatlarını anlatırdı. Bir sohbeti sırasında buyurdu ki:
Dervişlik, yalnız bir yere çekilip oturmak, gökte uçmak, dağda ve mağarada bulunmak değildir. Dervişlik; gönlü, mâsivâdan, yâni Allahü teâlâdan başka herşeyden çevirmektir.
Dünyâya düşkün olmayanlarla, âhiret adamlarıyla oturmak, berâber bulunmak, çok tesirli ve faydalıdır. Önce tesiri anlaşılmasa bile, doğan bir çocuğun her gün yavaş yavaş büyüdüğü gibi, insan yavaş yavaş dünyâya düşkün olmaktan kurtulur.
İbn-i Abbâs radıyallahü anhümâ; “Hâlbuki sen (Ey Resûlüm) onların içindeyken Allah onlara azab verecek değildi. İstigfâr ettikleri hâlde de Allah onlara azâb edecek değil.” (Enfal sûresi: 33) meâlindeki âyet-i kerîmeyi tefsîr ederken şöyle buyurmuştur: “İslâmiyetin mevcûd olması, Resûlullah’ın mevcûd olması mesâbesindedir. Nasıl ki Resûlullah hayattayken azap kaldırılmış, insanlara azap gelmemişse, İslâmiyetin bir yerde mevcûd olması ve İslâmiyete uymak sebebiyle de azap kalkar. İstigfâr etmek sebebiyle de azap inmez. İstigfâr, azâbın gelmesine mâni olur. Bir yandan Allahü teâlânın emirlerine uymayıp, bir yandan da, “Estagfirullah, Estagfirullah” demek, istigfâr değildir. İstigfârın mânâsı; Allahü teâlânın emirlerine uymak, yasak ettiği şeylerden sakınmaktır. Allahü teâlânın rahmetine ve magfiretine yol açacak sebeplere yapışmak lâzımdır. Zulüm ve isyân gibi işleri yapmaktan sakınmalıdır.”
Velîlerin hallerini ve üstünlüklerini anlatırken buyurdu ki:
Zünnûn-i Mısrî hazretleri şöyle buyurmuştur: “Tasavvuf yolunda, cenâb-ı Hakk’ın dostlarından, sevgili kullarından bâzıları o hâle gelmiştir ki, eğer bir büyük zât onlara Allahü teâlânın muhabbetinden, azamet ve celâli ile ilgili sözler söylerse, muhabbetleri sebebiyle can verecek hâle gelirler.”
Ömrünü İslâm dîninin emir ve yasaklarını öğrenmek, öğretmek ve insanların dünyâ ve âhirette saâdete kavuşmaları için sarfeden Kâdı Muhammed Zâhid hazretleri birçok talebe yetiştirdi. Silsile-i aliyye büyüklerindenDerviş Muhammed hazretleri onun yetiştirdiği âlim ve velîlerdendir. 1530 (H.936) senesinde vefât eden Kâdı Muhammed Zâhid hazretleri Semerkand’a bağlı Hisar’ın Vahş köyünde defnedildi. Kabri sevenleri tarafından ziyâret edilmektedir. Kâdı Muhammed Zâhid hazretlerinin kız kardeşinin oğlu olan Mevlânâ Derviş Muhammed hazretleri onun vazîfesini yürüttü ve yolunu devâm ettirdi.
KALBDEKİ MUHABBET
Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerine talebe olması şöyle oldu: Memleketi olan Semerkand’da kalıp ilim tahsîl ettikten sonra daha fazla ilim öğrenmek için Şeyh Nîmetullah adında bir ilim talebesiyle Semerkand’dan Hirat’a gitmek üzere yola çıktı. Şadman köyüne vardıkları zaman havanın sıcak olması sebebiyle orada bir müddet kaldılar. Onlar buradayken, köye Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri teşrif ettiler. Bir ikindi vakti Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerinin ziyâretine gittiler. Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri ona; “Sen nerelisin?” diye sorunca, Muhammed Zâhid; “Semerkandlıyım.” dedi. Daha sonra Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri sohbete başladı. Çok güzel konuşuyordu. Konuşması sırasında Muhammed Zâhid’in kalbinden ve hâtırından geçenleri bir bir saydı. Hirat’a gitmek üzere yola çıkışının sebebini söyledi. Bunun üzerine Muhammed Zâhid’in kalbine Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerine karşı sevgi ve bağlılık hisleri kuvvetlendi. Kalbi ona tutuldu. Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri ona; “Eğer maksadın ilim öğrenmekse o iş burada daha kolaydır.” buyurdu. Fakat Muhammed Zâhid’in Hirat’a gitme arzusu devâm ediyordu. Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri onun kalbinden geçen bu düşünceyi de keşf edip yanına doğru yaklaştı ve; “Hirat’a gitmekten maksadınız nedir? Söyle bana ilim mi öğrenmek, yoksa tasavvufta mı yetişmek istiyorsunuz?” buyurdu. Muhammed Zâhid,Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerinin heybetinden dehşete kapıldı ve sustu. Yanındaki yol arkadaşı; “Onun asıl maksadı Hirat’a gidip tasavvuf yoluna girmektir. İlim öğrenmeye gidiyorum demesi bu maksadını gizlemek içindir.” diye cevap verdi. Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri tebessüm etti ve; “Eğer böyle ise çok iyi ve güzeldir.” buyurdu. Sonra alıp bahçesine götürdü. İnsanların gözünden kayboluncaya kadar birlikte yürüdüler. Sonra durup Muhammed Zâhid’in elini tuttu. Elini tutar tutmaz kendinde büyük değişiklik hisseden Muhammed Zâhid bayıldı. Ayıldığı zaman Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri; “Herhalde sen benim yazımı okuyabilirsin.” buyurdu. Cebinden bir kâğıt çıkarıp okuduktan sonra katladı ve Muhammed Zâhid’e verdi. Bu kâğıtta şöyle yazılıydı: “Bunu iyi muhâfaza et. Bunda ibâdetin hakîkati, itâat, huşû ve Allahü teâlânın azameti karşısında insanın âcizliği yazılıdır. Bu saâdet Allahü teâlânın muhabbetiyle ve onun resûlü Seyyidü’l-evvelîn vel-âhirîne tâbi olmakla ele geçer. Bunun için din ilimlerine vâris olan âlimlerin sohbetlerinde bulun. Onlardan faydalı ilim öğren. Tâ ki Resûlullah efendimize tâbi olmak sûretiyle mârifet-i ilâhiyyeye kavuşasın. Kötü din adamlarından uzak dur. Çünkü onlar dîni dünyâ malı toplamak ve makâma, mevkiye kavuşmak için âlet ederler. Helâl haram ayırmadan bulduğunu yiyen ve dîne uygun olmayan işler yapan câhil ve sapık tarîkatçılardan uzak dur. Yine Ehl-i sünnet îtikâdına uymayan sapık kimselerden de uzak ol.” Mektubu verdikten sonra Fâtiha-i şerîfe okudu. Muhammed Zâhid’e Hirat’a gitmek üzere izin verdi.Mevlânâ Sa’düddîn Kaşgârî’ye vermesi için bir de mektup verdi. MektuptaMuhammed Zâhid’e yardımcı olunması ve korunması yazılıydı. Bu hareketleri gören MuhammedZâhid’in kalbini Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerine karşı muhabbet ve bağlılık kapladı. Fakat bir türlü Hirat’a gitme azminden de vaz geçemedi. Mektubu alıp yola çıktı. Yolda ilerledikçe bindiği hayvan yavaşladı. Bu sebepleMuhammed Zâhid yol almaktan âciz kaldı. Buhârâ’ya 36 km kadar mesâfe kaldığı sırada Muhammed Zâhid şiddetli bir göz ağrısına tutuldu. Günlerce orada kaldı. İyileşince yola çıktı. Bu sefer de Humma hastalığına tutuldu. O zaman eğer yola devâm ederse helâk olacağını anladı. Gitmekten vaz geçti. Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerinin huzûruna dönüp sohbet ve hizmetinde bulunmaya karar verdi. Geri döndü.Taşkent’e vardığı zaman kitapları ile binek hayvanını bir arkadaşına emânet bıraktı. Bu sırada Taşkent’te bulunan bir şeyhin talebelerinden biriyle karşılaştı. Ona; “Gel berâberce senin hocanı ziyârete gidelim.” dedi. O kimse Muhammed Zâhid’e; “Binek hayvanın ve kitapların nerede?” diye sorunca; “Bir arkadaşıma emânet bıraktım.” dedi. O kimse; “Git onları getir. Benim eve bırak sonra berâberce ziyârete gideriz.” dedi. Muhammed Zâhid hayvanını ve kitaplarını almak için giderken birisi ona gelip; “Hayvanın ve eşyâların kayboldu.” dedi. Muhammed Zâhid hayret edip düşünceli olarak giderken; “Herhalde ziyâretine gitmediğim için Ubeydullah-ı Ahrâr hazretleri bana kırıldı. Bu sebeple bineğim ve eşyâlarım kayboldu.” diye kalbinden geçirdi. Bineğini ve eşyâlarını aramaktan vaz geçip her şeyden önce Ubeydullah-ı Ahrâr hazretlerini ziyâret etmeye karar verdi. Tam bu sırada birisi gelip; “Binek hayvanın ve eşyâların bulundu.” dedi. Binek hayvanını ve eşyâlarını emânet bıraktığı kimse gelip; “Ey Muhammed! Senin binek hayvanını emânet aldığımda onu bir yere bağladım. Biraz sonra gözden kayboldu. Aramaya başladım fakat bulamadım. Üzgün üzgün geri dönüyordum, bir de ne göreyim, hayvan sokak ortasında insanlar arasında üzerindeki eşyâ ile beraber duruyor. Hayret ettim. O kadar kalabalık arasında ona kimse dokunmamıştı.” Muhammed Zâhid binek hayvanını ve eşyalarını alıp Semerkant’a Ubeydullah-ıAhrâr hazretlerinin huzûruna gitti. Huzûra varınca, Muhammed Zâhid’e bakıp tebessüm etti ve; “Hoş geldin.” buyurdu.
1) Umdetü’l-Makâmât; s.82
2) Hadîkatü’l-Evliyâ; s.86
3) Reşehât Zeyli; s.5
4) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; (49. Baskı) s.1121
5) Hadâikü’l-Verdiyye; s.174
6) Mesmûât, SüleymâniyeKütüphânesi,Esad Efendi Bölümü, No: 1715
7) Silsiletü’l-Ârifîn, Süleymâniye Kütüphânesi,Hacı Mahmûd Bölümü, No: 2830
8) İslâm Âlimleri Ansiklopedisi; c.14, s.147
9) Rehber Ansiklopedisi; c.12, s.300
10) Persian Literatüre; c.2, s.966
Facebook Twitter LinkedIn Tumblr Pinterest Reddit VKontakte E-Posta ile paylaş Yazdır	
tevhid
İlgili Makaleler
ŞEYH NUREDDİN
21 Şubat 2013
ŞAH ŞÜCA KİRMANİ
21 Şubat 2013
MOLLA HÜSREV
20 Şubat 2013
EL-YUNEYNİ
19 Şubat 2013
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
Yorum
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Bir dahaki sefere yorum yaptığımda kullanılmak üzere adımı, e-posta adresimi ve web site adresimi bu tarayıcıya kaydet.
Göz Atın
Kapalı
EVLİYALAR
ÖMER BİN ABDULAZİZ
21 Şubat 2013	
KATEGORİLER
ABBAS MUSEVİ
AHMET HUMEYNİ
AHMET HÜSREV ALTINBAŞAK
AMMAR EL-HEKİMİ
AYETULLAH MUTAHHARİ
FETHİ ŞİKAKİ
HALİD MEŞAL
HASAN NASRULLAH
HAŞİMİ RAFSANCANİ
İMAD MUĞNİYE
İMAM MUSA SADR
İSMAİL HANİYYE
MEHMET KAYALAR
MUHAMMED HÜSEYİN BEHEŞTİ
RAGIP HARB
RAMAZAN EL BUTİ
RAMAZAN ŞALLAH
ŞEHİT DR. RANTİSİ
ŞEHİT MUSTAFA ÇAMRAN
ŞEYH AHMET YASİN
ŞEYH SAİD
© Telif Hakkı 2021, Tüm Hakları Saklıdır | Jannah Tasarımcı TieLabs
Facebook Twitter WhatsApp Telegram	
Başa dön tuşu
Kapalı
Arama:
YAZI ARŞİVİMİZ
YAZI ARŞİVİMİZ Ay seçin Aralık 2014 (2) Kasım 2014 (8) Ekim 2014 (46) Ağustos 2014 (69) Temmuz 2014 (12) Haziran 2014 (11) Mayıs 2014 (16) Nisan 2014 (1) Mart 2014 (8) Şubat 2014 (5) Ocak 2014 (4) Aralık 2013 (16) Kasım 2013 (16) Ekim 2013 (2) Eylül 2013 (28) Ağustos 2013 (45) Temmuz 2013 (66) Haziran 2013 (17) Mayıs 2013 (58) Nisan 2013 (17) Mart 2013 (87) Şubat 2013 (546)
Arama:
Arşivler
Arşivler Ay seçin Aralık 2014 (2) Kasım 2014 (8) Ekim 2014 (46) Ağustos 2014 (69) Temmuz 2014 (12) Haziran 2014 (11) Mayıs 2014 (16) Nisan 2014 (1) Mart 2014 (8) Şubat 2014 (5) Ocak 2014 (4) Aralık 2013 (16) Kasım 2013 (16) Ekim 2013 (2) Eylül 2013 (28) Ağustos 2013 (45) Temmuz 2013 (66) Haziran 2013 (17) Mayıs 2013 (58) Nisan 2013 (17) Mart 2013 (87) Şubat 2013 (546)