Recep Tayyip Erdoğan’ın gelecek ay yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanması, Türkiye’de tek adam devletinin başlangıcı olabilir. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.
-
Henri Barkey
Temmuz 26, 2014
Türkiye’de cumhurbaşkanının ilk defa halk tarafından seçileceği 10 Ağustos cumhurbaşkanlığı seçimleri, muhtemelen nefes kesen bir yarış olmayacak. Yine de bu seçim, anayasal krizler ve artan kutuplaşmanın yaşanacağı yeni bir dönemin habercisi olacak. Zira favori olarak görülen Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, anayasanın parlamentoyu ve onun belirlediği başbakanı açıkça yürütmenin merkezi olarak yetkilendirmesine rağmen, cumhurbaşkanlığı köşkünden de ülkeyi yönetmeye çalışacağının işaretini şimdiden veriyor.
Erdoğan’ın parlamentodan yetki transferini nasıl başaracağı net değil. Ancak seçim sonucunun kendisi, izleyeceği strateji için kilit önemde olacak. Erdoğan dışında iki aday daha var: Başlıca rakibi Ekmeleddin İhsanoğlu, iki büyük muhalefet partisi olan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ile Milliyetçi Hareket Partisi’nin (MHP) ortak adayı. Kürt yanlısı Halkların Demokratik Partisi (HDP) ise Selahattin Demirtaş’ı aday gösterdi.
İlk turda kazanan olmazsa, yani hiçbir aday yüzde 50’nin üzerinde oy alamazsa, en çok oyu alan iki aday ikinci turda yarışacak. İkinci tura gidilmesi hâlinde Erdoğan ve İhsanoğlu’nun iki haftanın ardından bir kez daha karşı karşıya gelmesi bekleniyor.
Asıl soru ise şu: Erdoğan için yüzde 50’nin biraz üzerinde bir oyla doğrudan birinci turda seçilmek mi daha iyi olur, yoksa yüzde 60 veya üzerinde bir oy alabileceği ikinci tura gitmek mi? Cumhurbaşkanlığı makamında gerçekleştirmek istediği değişiklikler düşünülürse Erdoğan ikinci tura kalıp daha etkileyici bir zafer kazanmak isteyebilir. Bariz bir farkla kazanılan böylesi bir zaferin halk tarafından seçilen ilk cumhurbaşkanına verilmiş olağanüstü bir yetki olarak sunulması daha kolay olur. Bir tarafta Erdoğan’ın ülke gündemini yönlendirdiği sezgisel ve otoriter tarzı, diğer tarafta onun fikir ve icraatlarını sorgusuz sualsiz yücelten yazılı basın ve internet medyası varken ikinci turda kazanılacak büyük bir zafer, Erdoğan’ın cumhurbaşkanlığına katmak istediği yetkileri meşrulaştırmak için kullanılacak.
Erdoğan cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturunca ilk 6-12 ay en kritik dönem olacak. Erdoğan’ın Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) genel başkanlığından ayrılmasının ardından iktidar partisi, yeni genel başkan seçmek üzere olağanüstü bir kurultay yapmak durumunda olacak ve yeni lider AKP’yi 2015 genel seçimlerine hazırlayacak. O güne dek Türkiye’de Erdoğan’ın eliyle seçtiği bir başbakan olacak. Bu kişi, Erdoğan’ın 12 yıl boyunca edindiği tecrübe ve güçten yoksun olacak. Dolayısıyla, Erdoğan’ın hükümet kararlarını şekillendirip yönlendirmesi, hükümete sürekli karışması gerçek dışı bir beklenti olmaz.
Erdoğan’ın ilk 12 aydaki stratejisi, azami ölçüde yetkiyi resmen veya fiilen başbakanlıktan Köşk’e taşımayı sağlamak olacak. Bu yetkilerin büyüklüğü önem taşıyacak. Çünkü bu sayede Erdoğan, partisini, parlamentoyu ve ara dönemin zayıf başbakanını ezip geçebilecek. Bu süreyi onun için kritik yapan bir neden daha var: Erdoğan’la gittikçe zıt düşen mevcut Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, AKP’nin iplerini eline alma ve 2015 seçimlerinde başbakanlığa oynama gücüne sahip tek kişi. AKP’deki diğer isimlerden farklı olarak deneyimli bir siyasetçi ve AKP kurucusu olan Gül, başbakanlığa oynamaya karar verirse Erdoğan’a kök söktürür ve anayasayı kullanarak yeni cumhurbaşkanının yetkilerini sınırlandırmaya çalışır. Erdoğan, eski ortağının parti ile hükümetin dizginlerini ele geçirmesini engellemekte başarısız olursa anayasal krizler ihtimali önemli ölçüde artar.
Bu zıtlaşmanın bir tarafında Gül, parti çoğunluğu ve anayasa yer alırken, diğer tarafta yetkilerini ve yandaş ağını kullanan Erdoğan olur. Erdoğan’ın yıllardır perde arkasında parasal ilişkiler yoluyla oluşturduğu bu ağın içinde başbakanın cömertliğinden nasiplenen basın, sivil toplum kuruluşları, dini gruplar, iş örgütleri ve münferit şirketler yer alıyor.
Eğer Gül siyasi çekişmenin içine dönmek istemezse Erdoğan bu süreyi, resmi anayasal değişikliklerin yapılması için kullanır. Bu değişikliklerin amacı Türkiye’yi, muhtemelen Fransa örneğine benzeyen melez bir başkanlık sistemine götürmek olur. Erdoğan’ın bunu başarıp başaramayacağı ise henüz belirgin olmayan birçok etmene bağlı olacak.
Erdoğan bu arada rakiplerinin ayağını kaydırmak için hiçbir fırsatı kaçırmıyor. Onun için kullanılmayacak hiçbir olay veya kriz yok. Örneğin son konuşmalarında kendisi, bakanları ve ailesine yönelik yolsuzluk soruşturmalarını başlatmakla suçladığı ve Pennsylvania’da yaşayan eski müttefiki vaiz Fethullah Gülen’e karşı mücadelenin kendisinin cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmasıyla genişleyeceğini söyledi. Yani Erdoğan, açıkça cumhurbaşkanının alanında olmayan yetkileri gasp etmenin zeminini hazırlıyor.
Kısacası Türkiye, Erdoğan’ın cumhurbaşkanlığında tek parti ve tek adam devletinden düpedüz tek adam devletine dönüşme olasılığıyla karşı karşıya.
More from Henri Barkey
Who does Obama talk to in Turkey?
Henri Barkey | Turkey | Eyl 2, 2014
Turkey hostage to crisis in Iraq
Henri Barkey | Iraq | Haz 12, 2014
In mining tragedy, Erdogan doesn't learn from past mistakes
Henri Barkey | Turkey | May 18, 2014
Read in İngilizce
Subscribe to Our Newsletters
Sign Me Up!
Popular Articles
Netflix series awakens ghosts of past for Turkey's Jews
Nazlan Ertan | Turkey | Kas 16, 2021
Egypt weighs impact of Ethiopia's civil war
Baher al-Kady | Egypt | Kas 20, 2021
Oman invests in ports with eye to becoming Gulf gateway
Sebastian Castelier | Gulf | Kas 19, 2021
AI played 'big role' in approach to pandemic, says UAE artificial intelligence minister
Week in Review | Gulf | Kas 19, 2021
Turkey's war of attrition against Syria's Kurds
Amberin Zaman | Syria | Kas 17, 2021
Recommended Articles
Council of Europe initiates action against Turkey over Kavala detention
Al-Monitor Staff | Turkey | Ara 2, 2021
Erdogan appoints champion of low interest rates as new finance minister
Nazlan Ertan | Turkey | Ara 2, 2021
Turkish Central Bank intervenes to curb 'unhealthy' lira losses
Diego Cupolo | Turkey | Ara 1, 2021
UK nominates documentary on femicide in Turkey for Oscars
Nazlan Ertan | Turkey | Kas 30, 2021
Recent Podcasts
Michael Kofman explains why Moscow backs the Iran nuclear deal and why Iran-Russia tensions in Syria are overstated
Digital entrepreneur Yonatan Adiri: Israel could double GDP with startup advancement
Don’t rule out eventual Erdogan-Assad reconciliation over shared fear of Kurds, says Amberin Zaman
Israeli environment minister: Country at high risk over climate change
Trump administration’s former Syria envoy Jim Jeffrey says Turkey unlikely to invade northeastern Syria in immediate future