Papa III. Innocent ile baþlayan Ýsa'nýn vekili unvanýnýn papalar tarafýndan kullanýlmasý kilise-devlet iliþkilerini oldukça karmaþýk bir boyuta taþýmýþtýr. Papalar artýk sadece Roma piskoposu deðil ayný zamanda seküler dünyaya yön veren, onlarýn idarecilerinin iþlerine açýktan müdahale eden evrensel bir hükümdar konumuna yükselmiþtir.
Ortaçað Avrupasý'nda din hayatýn her alanýndaydý. Dünyevi ve uhrevi davranýþlarýn her biri dini inanç ve öðretilere göre þekillenmekteydi. Her þeyden önemlisi kiþilerin büyük kýsmý dini, yaþamlarý boyunca karþýlaþtýklarý hadiseleri yorumlamada kullanýp onlara bir mana yüklemeye çalýþýrdý. Bu demek deðil ki o dönemde de dinsizler ve ateistler olmasýn! Bu bakýþ açýsý Batýlý birçok insan açýsýndan anlamada ve kavramada zorluk yaþayacaðý bir davranýþ biçimidir. Ancak Ortaçað normlarýnda din, hayatý anlamlandýrmada standart ve en temel araç idi. Bu sebeple de dönem insaný enerji ve kaynaklarýnýn birçoðunu din uðruna sarf etmekteydi. Dolaysýyla Ortaçað insanýný anlamak için dinin o insanlar açýsýndan ne anlam ifade ettiðini, dinin sosyal hayattaki yerini, ne tarz din olgusunun olduðunu, dini-seküler kurumlar arasýnda herhangi bir sýnýr olup olmadýðýný ve varsa ne tür bir sýnýr çizildiðini, Kilisenin cemaati ile olan iliþkisini mutlaka hem göz önüne almak hem de iyi analiz etmek gerekmektedir. Yine ayný düþünce ile Ortaçað'ýn geniþ bir zaman dilimini kapsadýðýný ve Kilise-Devlet iliþkilerinin deðiþik coðrafyalarda farklý geliþtiðini hatýrlatmak isteriz. Bu yüzden yaptýðýmýz genellemeler hata payý içermektedir.
Güç savaþlarý
Ortaçað Avrupa toplumunda üç çeþit sýnýf mevcut bulunmaktaydý: Asiller, din adamlarý ve iþçiler (fabrika iþçileri deðil). Hatta daha temel bir ayrýmla din adamlarý ve laity (din adamý sýnýfýndan olmayanlar) olarak iki grup altýnda toplanabilir. Ortaçað dünyasýnda ise laity sýnýfýna mensup olanlarýn dini faaliyetlerdeki aktifliði ve kendisine yüklemiþ olduðu vazife aralarýndaki ayrýmý netleþtirmemizi oldukça zorlaþtýrmaktadýr. Ýlaveten, sivil idare ile dini idare arasýndaki ayrým – modern dünyamýzdaki gibi – kesin sýnýrlar ile çizilmediðinden birbirleriyle olan güç savaþý maðlup olanýn galip tarafa itaati/teslimiyeti ile sonuçlanmýþtýr.
Üstünlük iddiasý
Büyük Konstantin`den itibaren seküler yöneticiler kiliseler üzerinde doðrudan hak iddia etmiþtir. Ve birçok Ortaçað kralý kendilerini din adamlarýnýn üstünde görüp otoritelerini tatbik etmiþlerdir. Mesela, Charlemagne'in (747?-814) danýþmanlarýndan birisi 755 yýlýnda þu ifadeleri kullanmýþtýr:
"Tanrý`nýn vekili olduðunuzu her zaman hatýrýnýzda tutun kralým. Siz Tanrýnýn kullarýný yönetmekle (hükümdarlýk etmekle) ve onlarý korumakla görevlendirildiniz (Tanrý tarafýndan) ... Piskopos ise (bu nazarla) ikinci derecededir."
Birkaç yýl sonra ise Ýngiliz alim Alcuin, Charlemagne hakkýnda benzer ifadelerde bulunmuþtur:
"Efendimiz Ýsa sizi Hristiyan halký yönetmek için vazifelendirdi. Sizin gücünüz Konstantinopolis imparatorundan ve papadan daha yücedir. Ýsa`nýn kiliselerinin güvenliði sadece size baðlýdýr."
Þüpheli azizler
Charlemagne`nin dini konulara müdahalesi ile ilgili bir baþka örnek ise onun 789 yýlýna ait fermanýdýr. Bu fermana göre Charlemagne`nin buyruðu ile Azizliði þüpheli olanlara hürmet/ibadet yasaklanmýþtýr. Görüldüðü gibi papalarýn yetki sýnýrýnda olan bir meseleye seküler bir otorite olan Charlemagne dahil olmuþ ve dini içerikli bir hüküm vermiþtir. Dolaysý ile o dönemde papalarýn Kilise üzerindeki güçlerinin çok da kuvvetli olmadýðýný rahatlýkla ifade edebiliriz. Papalarýn hem dini hem de dünyevi konularda güç elde etmeleri/söz sahibi olmalarý sonraki asýrlarda artmýþtýr.
Burada þunu da not düþmeyi önemli görmekteyiz: Charlemagne`nin imparatorluk tanýmý Aziz Augustine`nin "iki þehir" doktrini üzerine bina edilmiþtir. Charlemagne kendi krallýðýnýn "Tanrýnýn þehri" olduðuna inanarak, bu krallýðýn dýþýnda kalan bölgeleri ise þeytanýn hükmü altýna yerleþtirmiþtir. Bu bakýþ açýsý ile yapmýþ olduðu savaþlarý ve toprak elde etmeleri bir kutsal savaþ olarak deðerlendirip, elde ettiði topraklardaki halký zorla Hristiyanlaþtýrma çabasý içerisinde bulunmuþtur. Bu sebepledir ki mahiyetindekiler tarafýndan Hristiyanlýðýn yegâne temsilcisi olarak görülmüþtür. Lakin, Carolingian (þarlman hanedanlýðý) `nýn politik birlikteliði daðýlmaya baþlayýnca, papalar Hristiyan dünyasýnýn liderlik rolünü üstlenmek gayesiyle hamleler yapýp bu yönde iddialar geliþtirmiþlerdir. Bu iddialarýný desteklemek için de önce Aziz Peter`in daha sonra da bizzat Ýsa`nýn vekilliði iddiasýnda bulunmuþlardýr. Papalar bu þekilde Hristiyan dünyasýndaki en yüksek makamda bulunduklarýný delil olarak göstererek mutlak bir yetki hakkýný öne sürmüþlerdir.
Fakat þunu aklýmýzda tutmamýz gerekmektedir ki o da papalarýn bir zamanlar sadece Roma piskoposu olduðu ve ayný zamanda seküler Roma dukasý olarak Konstantinopolis'teki imparatorun vekili olduðu gerçeði/bilgisidir.
Latin kilisesi ile Ortodoks kilisesi arasýndaki anlaþmazlýk ve neticesindeki bölünme papalar için elveriþli bir siyasi atmosfer oluþturmuþ ve Roma piskoposu (papa) Doðu Roma imparatorundan baðýmsýzlýðýný ilan etmiþtir. Bu geliþmede Yunan imparatorlarýn Ýtalyan yarýmadasýnda 8. yüzyýldaki toprak kayýplarýnýn etkisi de önemli rol oynamýþ ve papalar deðiþen politik atmosferden mümkün mertebede fayda saðlamýþlardýr.
Ýttifak arayýþlarý
Ýlaveten, Papa II. Stephen (715-757) papalýk hükümdarlýðýný saðlama almak için yeni ittifak arayýþlarý içerisine girmiþ, en uygun aday olarak da yeni Carolingian kralý Kýsa Pepin (714-768) ön plana çýkmýþtýr. Bu manevra II. Stephen`e politik baðýmsýzlýk saðlamýþ ve Kilise tarihinde ilk defa papalarýn politik otoritelerini seküler idarelerin yetki sýnýrlarý içerisinde icra etme imkânýnýn önünü açmýþtýr. Pragmatik bir kiþiliðe sahip olan Papa II. Stephen politik gücünü arttýrmak için Hristiyanlýk tarihinin en büyük belge sahteciliðini yapmaktan dahi çekinmemiþtir. Bahsi geçen belge "Constantine`in baðýþý/hibesi" olarak bilinmektedir. 315 yýlýnda imparator büyük Constantine tarafýndan dönemin papasý/Roma piskoposu I. Silvester`e (285-315) ihsan ettiði iddia edilen vesikaya göre Ýtalya'da önemli miktarda toprak transferi yapýlmaktaydý. Ancak, ilim adamlarý bu belgenin sahte olduðunda ve 750 yýlýndan kýsa bir süre sonra papalýk tarafýndan belge sahteciliðiyle üretildiði hususunda fikir birliðine sahiptir.
Açýktan hükümranlýk iddiasý
II. Stephen bu þekilde Kýsa Pepin ile olan ittifak arayýþýnda ve münazaralarýnda kendisinin Doðu Roma'nýn Ýtalya'daki topraklarýnýn varisi olduðu iddialarýný yasal olarak sunmuþ oluyordu. Ýlaveten sahte belge papayý – ve bundan sonraki papalarý- hem evrensel dini bir güç hem de Batý Hristiyanlýðýnýn dünyevi yüce bir lordu olarak resmetmiþtir. Bu açýdan üretilen sahte belge II. Stephen`ýn kendi politik gücünü ve hükümdarlýk hýrsýný göstermesi açýsýndan dikkat çekicidir. Kendisinden sonra gelen papalar da açtýðý kapýdan girerek imparatorlar, krallar ve yerel lorlarla aralarýnda vukuu bulan çekiþmelerde bu sahte belgeyi kaynak olarak kullanmaktan ihtiraz etmemiþlerdir.
Papalar açýsýndan rahatsýz edici ve çözmek zorunda kaldýklarý bir husus da þuydu: Batý Avrupa kiliseleri üzerinde sýnýrlý otoriteye sahiptiler. Seküler yöneticiler -krallar, yerel lordalar vs.- bölgelerindeki kiliselere din adamlarýný kendileri atamakta ve kilise/dini müesseseden gelen gelirleri kendilerine almaktaydýlar. Haliyle de papalar bu uygulamadan rahatsýz olmaktaydý. Bu sebeple 12. yüzyýlýn ortalarýndan itibaren papalar "Ýsa`nýn vekilli" unvanýný kullanarak açýktan seküler dünya üzerinde üstünlük ve hükümdarlýk iddialarýnda bulunmuþlardýr.
Papa III. Innocent (1161-1216) ile baþlayan bu yeni süreç, yani "Ýsa`nýn vekili" unvanýnýn papalar tarafýndan taþýnmasý Kilise-Devlet iliþkilerini oldukça karmaþýk bir boyuta taþýmýþtýr. Papalar artýk sadece Roma piskoposu deðil ayný zamanda seküler dünyaya yön veren, onlarýn idarecilerinin iþlerine açýktan müdahale eden evrensel bir hükümdar (hem uhrevi hem dünyevi) konumuna yükselmiþtir.
Sancýlý din-devlet iliþkisi
Sonuç olarak bu stratejik hamleler ile papalar Batý Hristiyan dünyasý üzerinde evrensel bir hükümdarlýk hakkýnda bulunarak kendi yetki alanlarýný geniþletme faaliyetleri içerisine girmiþler ancak Ortaçað Avrupasý'nda din-devlet iliþkisini sancýlý bir boyuta taþýmýþlardýr. Bu sebeple Ortaçað Avrupa tarihi papalarýn ve seküler yöneticilerin karþýlýklý kamplarda olduðu hatta bazen ittifaklarýn olduðu bir çok tarihi hadiselere þahitlik etmiþtir.
s.korayer@aya.yale.edu
BAE'nin normalleþme misyonu
26.11.2021
BAE'nin Türkiye ile normalleþme kararýnýn arkasýnda Abu Dabi'nin pragmatist siyasi adýmlarý yatýyor. BAE birçok jeopolitik gerçeklikle yüzleþti ve Türkiye ile iliþkilerdeki gerilimin dozunu düþürmek zorunda kaldý.
Zeus'un Meyvesi
26.11.2021
Karaciðer ve safra kesesi dostu olan cennet hurmasý, cilt sýkýlaþtýrýcý özelliðinden dolayý yüz maskesi yapýmýnda da kullanýlan bir meyvedir. Yapraklarýnýn kaynatýlmasýyla elde edilen su hem temizleyici niteliktedir hem de bu su ile yýkanan saç ve beden parlaklýk kazanýr, güzelleþerek canlanýr.
E-Bülten’e Katýlýn
Tüm içeriklerden haberdar olmak için e-bültenimize kayýt olabilirsiniz.
Suriye'de ganimet savaþý
26.11.2021
On binlerce masum insanýn hayatý pahasýna Esed'i ayakta tutmak için müttefik olan Rusya ve Ýran, bugün Suriye'de etkin güç olmak için açýk bir rekabet içinde. Ganimetten daha az pay aldýðýný düþünen Ýran rahatsýz, Lazkiye Limaný'nýn Ýran üssüne dönüþmesini istemeyen Rusya ise temkinli. Ruslar, Irak'taki Haþdi Þabi yapýlanmasýnýn bir benzerini Suriye'de görmek istemiyor. Suriye'nin yeniden yapýlanmasýnda da Ýran'ýn fazla katkýsý olmasý taraftarý deðil. Ýsrail, Arap Birliði'nin Þam rejimine olan yaklaþýmýnýn deðiþmesini ve Rusya'nýn Beþar Esed üzerindeki hâkimiyetini kullanmak istiyor. Ýran'ýn ise Rusya ve Ýsrail arasýndaki yakýnlaþmadan ciddi rahatsýzlýðý var.
Asýlan Baþbakan'dan neden bahsetmiyorsun Kýlýçdaroðlu?
26.11.2021
Kemal Kýlýçdaroðlu daha çok darbe dönemlerinde yaþanan hukuksuzluklar ile kontrgerillaya ait olduðu iddia edilen bazý eylemlere iþaret ederek bir helallik çaðrýsýnda bulundu. Ama bu acýlarý yaþatan esas ideolojiye ve baþ aktörlere tek laf etmedi. Söz gelimi asýlan Baþbakan'dan hiç bahsetmedi. Þark Islah Raporu'nun sahibi Milli Þef'in entrikalarýný sahiplenmemesine gerekçeler uydurabilir belki ama ezanýn yasaklanmasý, Rize'nin donanma gemileriyle sahilden üç gün boyunca bombalanmasý ve burada sayamadýðým daha pek çok akýl dýþý uygulamayý nasýl affettirecek?
Ana Sayfa
Yazarlar
Ýletiþim
Künye
© Copyright 2019
Sitemizde yayýnlanan haberlerin telif haklarý gazete ve haber kaynaklarýna aittir. Ýzin alýnmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.