Her soru mitin yatağından kaldırılmıştır. Sonra metafizik kuşanır. Hiçbir felsefî söylem, olanın içine çivilendiği belirli bir metafizik uzay boşluğundan kendini kurtaramaz. Ya da mitin aşılarak felsefe tarihinin başladığına ilişkin mit de dahil olmak üzere felsefe sahnesinden mit hiçbir zaman çekilmez. Çünkü şu olur: Mit soruyu ağa düşürür, metafizik sorunun imkânını açar ve logos bu açıklıktan dökülür.
Yirminci yüzyıl düşüncesi de bir mitle doğar. Bu, felsefede bin yıllardır süregelmiş özdeşliğin, aynının, tekin, sürekliliğin yarattığı zehri başkalık, ötekilik, fark, süreksizlik ile parçalayabileceği iddiasını içeren, yavaşça gelişmiş ve ancak modernizmle birlikte tümüyle biçimlenmiş olan mevcut mite karşı üretilmiş bir mittir. Yeni mit elbette öncekinin yerinden edilmesini gerektirir. Ancak bu, bir mit diğerinin içinde onun kavramlarıyla çalışmadığında mümkün olabilecek bir şeydir. Oysa bizim yeni mitimiz dokunulmaz, çözündürülemez kalan eski miti kavramsal kan dolaşımıyla beslediği sürece kendini var eder.
Yataktan kalktığımızda gördüğümüz rüyanın ısrarcı etkisinden bir türlü kurtulamadığımıza hayret ettiğimiz gibi usta işi söylemlerimizde bile hâkim mitin bir türlü dağılıp gitmeyişine şaşırırız. Elbette bu şaşkınlığımız mitosun logostan sıyrılabilir olduğuna ikna edilmiş olmamızdandır. Şaşkınlığın sonrasında ise hayal kırıklığımız artıyor: Logosun zaten mitten çıkartılmış olduğunu umursamayıp onun varsayılmış katışıksızlığında ek bir mitos arayıp durmanın yarattığı hayal kırıklığı. Eklemlerin ek sanılışının ve o eklemlerin çoğalmasıyla büyüyen tuhaf canlıyı görmezden gelip onun tuhaflığını ters gören bir ekler mantığında bulmanın, Batı felsefesinde varsayılan biçimiyle logosun, yani Platon’dan beri hızla nous’a dönüşmüş bir logosun belirli bir mitin inşası değilmiş gibi mitosun kazı alanına çekilmesinin, bir mitin mit olduğunun keşfiyle yıkılacağına duyulan şu tez canlı inancın yarattığı hayal kırıklığı. Anlamaya çalışıyoruz, bu tuhaf canlı neden her seferinde, ondan kurtulmak için döndüğümüz her yeni yolda bir tür leviathan olarak karşımıza çıkıyor.
Düzende yığın, özdeşlikte ayrım aramaya henüz alıştık. Bu yeni alışkanlığımız yığında düzen, çeşitlilikte teklik arama alışkanlığımızın zorunlu olarak devamı. Yığılmış şeylerde varsaydığımız yapıyı bozup onu yeniden yığmaya çalışmak, yani logosa sanki o orada değilmiş gibi bir mitos eklemek, logosu mitos ile terbiye etmek aynı oyunun sadece yeni bir bölümü. Batı felsefesinin üzerine yükseldiği temel mit hâlâ ayakta duruyor. Çünkü mitleri tersine çevirmek kolay başka bir yola sokup dönüştürmek zor. Çünkü aşmaya, silmeye, geçmeye çalıştığın şey doğrudan kendi karşıtına ulaşır. Ama yalnızca bu kadar değil; kararsızlaştırmaya, yönsüzleştirmeye, hissizleştirmeye çalıştığın her şey de eninde sonunda karşıtlardan birine ulaşır. İşin acıklı tarafı da şu: bir bireşime sokmaya, birini biriyle yola getirmeye, birini birinin içinden geçirip yeni bir yere gitmeye çalıştığın her şey senin konumunu gözeterek yan yatar. Bu yüzden şeyleri birbiriyle terbiye edemezsin, onları birbiriyle etkileşime açabilirsin sadece. Bu etkileşim de bir şeyin, bir konumun, bir yanın kendi başına zorunlu ilerleyişi değil, her şeyin her şeye göre yürüyüşü olmak zorundadır.
Bir miti çözmek gerekiyorsa -ki belli ki içinde takılı kaldığımız bu miti çözmek gerekir- onu nereden çözmeye başlamalı? Her zaman en tali görünen yerinden: Epostan. Çünkü belli ki sürekli gözden kaçırılmış olan bu şey logosu belirli bir mite kilitliyor. Epos/retorik/söyleme/söyleyiş logosun üzerinde bir zırh yaratıyor. Mitin kilidi, eposu baştan aşağı dağıtmadan, unutuşa bırakmadan başka nasıl açılabilir?
Elbette bu akıl almaz derecede zor, deyişin zorbalığından çıkmak yüzün varlığını unutmak kadar zor. Yüz ile deyişi birbirine benzer görmede bir terslik yok: Söz ile yüz denkliği demir bir kaya gibi sert. Deyişi unutmak bir bakıma her zaman yüzü unutmakla mümkün olabilecek. Ama yüzü neden unutmamız gereksin, üstelik unutma sözcüğünü duymak bile zihnimizde kramplara neden oluyorken? Aradığımız hep o olmadı mı? Etiğiyle, varlıkbilimiyle her şeyi üzerine inşa ettiğimiz şey? Ama bırakalım da yüz, aynıyı başkası olarak çizip aşındırırken de ve bu retoriğe bağlanmış olarak kendini daha inceltilmiş, farklılaştırmış olarak yeniden kurarken de kendi yüzünü göstersin. Bunu, işaretçileri gözeterek çektiğimiz araştırma çizgileriyle yapabiliriz, ressamın bir deseni çizişinde yaptığı gibi. Ama nesnenin mutlak biçimini bulmak için değil, yeni nesneyi yaratmak için. Bir desen çizerken olduğu gibi çizgiyi çekebileceğimiz yeni yeri bize işaret edebileceği için eski çizgileri silmeden bir yol izlemeli. Yaptığımız iş şeylerin üstünü ya da üstünden çizmek değil, aradan çizmek olmalı. Başka bir ifadeyle eldeki şeyi hazır çekilmiş bir çizgi boyunca sürüklemeye razı olamayız, diğer yandan ona bir sous rature işlemi uygulamaya da yeltenemeyiz. Çünkü yapılacak işe Derrida’nın sous rature’u tanımladığı biçimiyle yalnızca “yetersiz ama gerekli” denilemez. Söz konusu olan şey gerekli, yetersiz ve aynı zamanda kesinlikle takip edilemezdir. Eleştirinin ve yapısökümün her zaman kendi içine dönen tuzakları buna bizi iter. Her ikisi de kaydırma, sarsma, itme, aşma hareketlerini yansılar; düzeltme, dizginleme, dizgileme, dizileme güdüsünü kullanır. Oysa bazen bize nasıl çarpacağını kestiremeden sıkı biçimde düşme, hakiki bir raydan çıkma gerekir.
Bir yüze sahip olduğumuzu nasıl unutabiliriz -ki bu unutma karşılaşmak istediğimiz her şeyde bir yüz arama saplantımızı aşmamız anlamına gelecek. Karşılaşmak istediğimizde gerçekleşecek şeyin bir karşılaşma olmadığı da açık. Burada bir yüz var ve onu görmen gerek veya buradan bir yüz sana sesleniyor, sana soruyor denildiğinde bir yüz orada gerçekten tanımlanır; o yüzle ilişkin, o yüze yanaşman, o yüzden ayrışman oracıkta yazılır. Sesin, çağrının, yüzün yazıya dönüşmesidir bu. Fark, tek bir şeylik içinden düşürülüp ötekilik ve özdeşlik türetildiğinde işleyen yazılı bellek şeylerin yazgısını kayda almaya başlamıştır bile. Öteki yazılmış olandır, yazılı olan, yazgıya sahip olandır. Bir karşılaşma bu yüzden gerçekleşmez. Ötekiyi sana gösterdiklerinde gerçekleşecek tek şey bir buluşmadır. Ama buluşma taraflara kartları dağıtır, adaleti değil.
İşaretçinin, Levinas’ın işaretine bakalım: “Başkasıyla yüz yüze bir ilişkide olmak öldürememektir”. Demek ki karşılaşılan göz ardı edilemeyecek, öldürülemeyecek, ortadan kaldırılmaya yeltenilmeyecek; yani ben, başka yüzün karşısında kendi öldürülemezliğinin bakışımını bulacak. Başkasının yüzünü aramak öldürülemez olanı aramak demekse öldürülemez olanı bir yüzde aramak da öldürülebilir şeyler kümesinin doldurulması demek. Bu durumda yüz yalnızca benden farkıyla kendini ifşa etmiyor arka planda işleyen ve bu farkla farklılaşan kümelerin farkını sabitliyor. Farkın yörüngesini her zaman bir aynılığın belirliyor olmasının zorunlu bir sonucu bu. Aynılığı farkla deşmek farkın başka bir yerde hemen bir aynılık yığılmasına yol açmasından dolayı eninde sonunda boşa çıkar. Sonsuz fark sonsuz mekânda aynılık kümesinin kenarlarını sonsuz defa kapatır. Pek dikkate değer bulunmayan bu şeyin görkemli bir perdesi vardır: Aynının kendisini inşa edebilmesi için kendinden fark taşıyana muhtaç olması. Başkasının yüzü beni ben yapan şeydir. Benin ben olması için başka yüz görülmeyi bekler. Başka yüzle olduğu varsayılan bu muhtaçlık ilişkisi tam da aynılık mitinin yeniden üretilme biçimidir. Farkı özdeşliğin, yokluğu varlığın, ötekiyi benin garantörü, mümkün kılanı diye düşünmek her seferinde insanı aynı daire içine atar: Sesin ve erkin bu şeyler arasındaki dağılımı dağıtıcı aygıtın konulduğu yere göre yapılmaz. Bu düzeneğe koyulabilecek hiçbir aygıt dağıtımın mutlak bir dengeye, kusursuz bir üleştirmeye, kapanan ve açık kalan yollar arasındaki oranda zorunlu bir verimliliğe ulaşmasına yol açmaz. Çünkü unsurlar birbirlerinin yerine geçmeden bile birbirlerinin işlevlerini, erkini ve şiddetini üretirler.
Levinas’a kulak verirsek yüz sonuçlar değil de izler yaratabilmemizin koşuludur. Bir taş diğerini çizdiğinde bu bir sonuçtur, oysa izleri yalnızca insan yaratır, yüz de zaten başlı başına izin kendisidir. Felsefe tarihinde hiç de yabancısı olmadığımız sonuçlar ve izler ayrımın bizi götüreceği yeri baştan biliyoruz: Zavallı bir nedensellikte sürüklenmeyen şeyler yalnızca kendilerini değil sürüklenenleri de anlamlandırırlar. Anlam yüzün işidir ve bundandır ki yüz hakiki varoluşun gizli ya da gizlemeye bile tenezzül edilmemiş koşuludur. İz bırakabilenin varoluşsal bir ayrıcalığı vardır ve bu ayrıcalık iz bırakmanın gerçekte d u r a b i l e n i n becerisi olmasından kaynaklanır. Her iz bir durma/durdurmadır. Bir izi sonuçtan ayıran şey bu durma aralığıdır. Heidegger ölümün hayvanın niteliği olmadığını söylerken akla gelen olan şey de budur: Ölüm iz bırakıp iz takip edenin yarattığı şeydir, bir durabilme biçimidir. Elbette okkalı bir tespitle kendini taçlandıracak hakikat arzusu olanaksız bir durma biçimi icat eder. Böylelikle ölüm izi izler ve izler hakikate bağlanır. Ölemeyen şeylerin yaşadıklarından bahsedilemez (burada çekişmezlik ilkesini elde tutabilmenin tek yolu ölümü ayrıcalıklı kılabilmektir), ölümle güdülenemeyenler geçip gidenlerdir, bilginin bir seçim işi olduğuna yeterince önem vermemiş olanlar, sofistike çoğaltmalar yerine sonsuz bir çoğalmaya teslim olanlardır. Hep daha küçük ve çok daha küçük şeyleri bulup ısırabilmek için daha çok ve daha küçük dişe sahip olma arzusunu taşımayan, her şeyi olduğu gibi yutan dişsizlerdir. Durmanın olanaksızlığı fark edildiğinde bir durabilme hali olarak anlam tümüyle gözden çıkarılır. Demek bu göstergeler zincirinde durabildiğin an bile durmaman gerektiğini düşündüğün için artık duramayacaksın, çünkü her şekilde anlam bu –dur koşacının arkasına bağlandı. Anlamakla durmak arasındaki ilişkiyi böyle bir denklemde artık kırmak mümkün değildir. Ölülerin canlılığından, duranların akışından ne kadar dem vurulsa da. Artık ölüm icat edildi. İşte görüyorsun, hiçbir şey katıldığın, yüzü tanıdığın, ölümü icat ettiğin andan itibaren bu karşıtlar tahterevallisinin oyununu bozamaz.
Yanılsamanın olduğu her yerde hakikatten bahsedileceği için hakikat arayıcılarının söylediği şudur: Kim ölü taklidi yapabilir, kim izi/göstergeyi bir yalan için kullanabilir? Çünkü kim kendini ölümle ve yalanla inşa edebilirse o, hakikatin açıklığında yan gelip yatma ayrıcalığına sahip olacaktır. Yazık ki ölü taklidi yapabilme becerisi sefili insandan ayırmaya yetmez. Derrida’ya hak vererek söylemeli ki “gibi yapma” ve “gibi yapar gibi yapma”ya benzer biçimde bu tartışmaya eklenen daha inceltilmiş bölümlemeler/daha küçük dişler de ayrımı mümkün kılmaz. (Yine aynı şey olmuyor mu: Bir şeyi böler bölmez onu bir kez daha ve bir kez daha bölmen gerekiyor ve sonunda yine de tüm bölümlemelerinin işe yaramaz olduğunu düşündüğün bir noktaya ulaşıyorsun) Peki ama, belirlemeye duyulan şiddetli ve şiddet içeren eğilim ve belirlemenin olanaksızlığını biteviye gösteren boşluğa uzatılmış bir işaret parmağı arasındaki çölde dolanıp durmaktan başka bir şey yapılabilir mi? Mesela özcü olmadığında bile özle kendini ilişkilendiren düşünceye de karşıtı kadar mesafelenerek. Herhalde böyle bir mesafelenme belirlemenin bir nokta ya da olmayan bir nokta değil de yansımalı, gömülü, paralel düzlemleri içinde farklı yazgılara sahip çoklu koordinatların aradığı, tuttuğu ya da yakalayamadığı şeyler olarak düşünüldüğünde mümkün olabilir. Belirlemeyi ya da ayrımı şeyin kendisiyle, öz niteliğiyle, tek başınaymış gibi kendini bir oyunda kurma becerisiyle ya da bir oyunda kendisine atfedilen rol ile değil de belirlemenin belirlenişinden/faillerin birlikte iş görüşünden yapmak işe yarayabilir miydi? Böylece bakışımızı ikiye yaran belirleyenle belirlenen ilişkisinden, özne ve nesneye yönelik yerleştirmelerden kendimizi uzaklaştırabilir ve belirlemeyi belirli bir orta(m)da kolektif faillerin belirişi ve birlikte belirlenişi olarak görmek yolumuzu açabilir miydi? Şey bize bir atama, atfetme, kendisine yüklenilen, kendi başına yüklenen bir şey olarak değil de bir belirme olarak görülseydi?
O zaman şöyle soracaktık: Neden yalan ya da ölüm bir ayrımın ölçütü olsun? Onları ölçüt olarak atar atamaz bir başlangıç noktası, bir beceri olarak görünüveriyorlar, dahası kendi kendilerinin karşıtlarını türetip kendilerini hizalayacak bir değer skalası üretiyorlar. Yalan bir görünüm olmaktan çok bir nitelik gibi ortaya çıktığında onun rahminden çıkartılıp karşı köşeye koyulan temiz bir hakikat peydahlanmış oluyor. Ölüm bir sonuç olmaktan çok bir vasıf olduğunda yaşamın kendisiyle ilişkili olmayan bir yaşam kurgusu beliriyor. Böylece bu yollar izlenerek yapılan herhangi bir belirleme yalnızca karşıtlıklardan birini değerden düşürmüyor, bu icatla ortaya çıkması engelleneni bize kapatıyor.
Ama hayır, anlam dünyasını kendimizden başkasının eline bırakamayız. Gönülsüzce de olsa eline bıraktıklarımızın yüzleri var. Yüzü olmayan ya da yüzü tanınmayan, yüzü seçilemeyen hiçbir şeye güvenemeyiz. Alogon olan bu oyuna giremeyecek. Kategorilerimizde esnetilecek bir şey yok. Ama elbette kategorileştirmede bir iki numara yapabiliriz. Yüzleri olmayana yüzler takarak bu oyunu incelikli ve adaletli bir şeymiş gibi sürdürebiliriz. Sanki ortada renklilik ve çeşitlilik varmış gibi. Bütün bozuk eklentiler onlara taktığımız bu maskelerle kendilerini tanınır, bilinir, görünür kılabilirler. Kadınlar, eşcinseller, aborjinler ya da bilimin acı çektiğine kanaat getirdiği birey statüsü bahşettiğimiz belirli türden hayvanlar. Ama kaçınılmaz biçimde şu oluyor: Yüz anlamı maskeliyor tıpkı anlamın yaşamın kendisini maskelediği gibi.
Levinas’a göre başkası ile kurulan ilişki anlamayı aşar. Bu tür bir ilişki, başkasını önce bir varlık olarak kavrayarak, onu bilerek kurulmaz. Söz önce gelir, yani -kutsal geleneğe de uygun biçimde- başlangıçta söz vardır. Sözün varlığı tikel olanı tümelin genelliğinde yitirmeye engel olur. Birini anlamak, onunla konuşmaktır der Levinas, kavramsallaştırmalarla değil, bizzat ona yöneltilmiş bir çağrıyla. Söz de fikirleri bir kafadan bir diğerine taşımak ya da ifade etmek değil, ortak bir içeriğe katılmak, “anlamaya indirgenemez bir ilişki yoluyla toplumsallığı kurmaktır”. Bu, ilişkiyi temsile indirgemeyen, anlamanın önce gelmediği bir seslenme olan bir bağa dönüştürür. Böylece varlıkbilim önceliğini etiğe bırakır.
Levinas her zaman “öte”yi arar. Yüzle öteye açılır; yüz başka tür bir gösterge olmayı, başka tür bir anlamayı, başka tür bir sözü, başka tür bir ilişkiyi gerektirendir. Bu başka türlülük elbette karanlık kalır. Bu karanlıkta görülebilen, mevcut söylemin sadece belli bir derece döndürülmesidir. Burada söz ya da yüz anlam ufkunu kurar. Bu ufukta kavramsallaştırmalardan başka türlü bir bilme, anlama, temsilsizlik, tekillik sadece bir niyet gibi görünür. Yüz, ancak bir yüz olarak tanınmasıyla bir yüz ve başkası eğer bir yüze sahipse ancak anlaşılması, konuşulması, kendisine seslenilmesi gereken bir şey olarak belirir. Yüzü olmayan, yani söze ortak olamayan kalbi titreten bu etik ilişkiye değer bulunmayandır. Mesele yüzlerle konuşmak olunca insan türü her şeyde kendi yüzünü arayan o eski alışkanlığını asla değiştirmeye yeltenmez: Ne kadar arasa da kendi kabilesinin dışında bir yüz bir türlü seçemez. Yüz sözün kendisidir ve sözün çatkısı eninde sonunda tümel donakalışlarla, yolu imkânsız kılan duraklarla örülüdür. Onda anlamsız anlama, entropi bilgiye, hiçlik varlığa hizalanır.
Milyarlarca yıldız yerine yalnızca kendi dünyanın en parlak yıldızının rehberliğiyle tüm evreni kat etmek mümkün olur muydu? Yüzün rehberliğinde bizim yolculuğumuz bu. Levinas ile yürüdüğümüzde bu yolculuk elbette çok daha platonik. Bu yüzden aşktan bahsetmeden bu yol üzerine düşünmek pek mümkün görünmüyor. Yine de onu yoldan çıkartmak gerek. Aşk fikri yeni yolda eski bir rehber gibi.
İşaretçi ne diyor aşk hakkında? Onun öteye geçme imkânı taşıdığını. “Dişi olan, yüzün ötesine giden bir yüz sunar” diyor Levinas. Dişilik aşkınlığa bir giriş, çünkü “bizzat farkın kendisi”, “tüm farkları boydan boya kesen bir fark” ve “onun tüm gücü başkalık”. Ne var ki bu platonik yolculukta dişilik ilişkiye girilen bir yüz değil -çünkü ilişkiye girilen bir yüz olmasıyla değil, başkasıyla girilen ilişkinin belirlenmiş bir biçimi olmasıyla orada. Dişi sanki temsilsizliğin bir temsili ve her zamanki tanıdık yerinde: anlam ifade etmeyişin, biçimsizliğin alanında. Erotik ilişkide bile başkası olarak kadın orada değil, dişilik olarak öte tarafta. Öyleyse Levinas için bu tarafta ne var? Her zaman erkek konumunda bir ben. Peki, bu ben kendisinden başkasına nasıl geçecek; Levinas Eros’un Fenomenolojisi’nde okşamayı ve erotik ilişkiyi betimlerken anlam ifade etmeyişin, gizliliğin, müphemliğin, henüz olmayanın, öngörüye sunulmayan geleceğin mümkün kılındığı bu dişilik konumunu ebedi bekâreti, kırılganlığı, zayıflığı konuya dahil etmeden anlatamıyorken? Bu sağlıklı gözler, bu keskin görüş hakiki bir yüz körlüğüne teslim olmadan bir karşılaşma nasıl mümkün olabilecek?
Burada sıkıntı veren şey görünüyor: Yüz bir kadın, bir hayvan ve hatta bir komşu olmayan bile olamazken adaletin alanını açması beklenen etik karşılaşma yüzde aranıyor.
Elbette Levinas yüzü bağlamsızlığı ile düşünüyor. Bu yüz elbette her şeyden sıyrılmış, varlıktan kopmuş, anlamı başka şeylerle ilişkisiyle değil, kendi başına orada olan bir yüz. Bu anlamda yüzün “görülmediği” söylenebilir diyor Levinas. Fark ettiği gibi gerçekten de yüzün görülmeyen bir şey olması gerekiyor ki bağlamsızlığıyla, her biçimde bir bilgiye bağlanan varlıktan çıkabilmenin yolu olsun. Çünkü “görme upuygunluk arayışıdır; varlığı en üst düzeyde soğurur”. Denebilir ki Levinas’ın da endişesi yüzü görmenin etik ilişkiye gölge düşürebilecek olması. Ancak önümüzü kapatan Levinas’ın -ya da başkasıyla ilişkide bu Levinasvari yüz arama sendromundan muzdarip olanın- kendini asla mutlak bir prosopagnoziye teslim edemeyecek oluşudur. Çünkü yüzün görülmediğini söylediği aynı pragrafta Levinas varlıkbilimsel bir zorunluluk olmamasına rağmen yüzün anlamı olarak beliren asla öldürmeyeceksin buyruğunu varlıktaki “etik bir gariplik” olarak tanımlar. Bu etik gariplik “insanın insanlığının” ortaya çıkışı ve aynı zamanda varlıktan bir tür kopuştur.
Öyleyse işaretimizi belirleyelim: öngörüye sunulmayan bir gelecek ancak öngörüye sunulmayan bir ilişkide ortaya çıkabilir. Demek ki takip edilecek aşk dolu Platonik bir yol vaat edilemez. Bir yüz görüldüğünde, konuştuğunda, orada olduğundan emin olunduğunda; bir komşu, bir insan, bir erkek, bir kadın olduğunda aşk yoktur. Etik farkın belirlenişidir ve farkın belirlenişi geçirimsizliktir. Henüz olmayanı ötede değil şimdi gördüğünde bu geçirimsizlik dağılır. O zaman aşk bir hakikate, bir yasaya, bir tanrıya gitmez. Aşk yüz körü olduğu, yüzden yasaya gidemediği için aşk olarak kalır zaten.
Platonik seyrinden çıkartmakla birlikte elbette bu aşk bahsini izleyeceğiz. Mesela aşıkların uykusuzluğu bahsini. Çünkü Levinas etiğin kilit noktası olarak belirlediği sorumluluğu uykusuzluk metaforuyla betimliyor. Etik sorumluluk ödevlerin bir an bile bertaraf edilemeyeceği daimi bir uykusuzluk çekmeyi gerektiriyor. Ontoloji uyuyabilir diyor Levinas ama aşk uyuyamaz, hep ötekine dikkat kesilmiştir. Ve böylece sakınmak istediğimiz şeyi söylerken hemen ardından tam aradığınız şeyi söylüyor yine Levinas. Mutlak bir dikkat kesilme. Mutlak bir körlük mutlak bir dikkat gerektirir çünkü. Olana, geçip gitmiş ya da henüz gelmemiş olana yönelik ve yalnızca ötekine yönelmiş değil kendi içinden geçen bir dikkat kesiliş ki söz konusu olan bir karşılaşma olabilsin. Kendi yüzüne de kör olanın, kendi kapanıklığı olmayanın dokunmaya, dokunduğu şeye eklemlenmeye, onunla birlikte yeni bir hareket yaratmaya olanağı var. Bu, yeni bir şey olabilenin yeni hareketi.
Ama elbette işin içine sorumluluk kavramı girdiğinde başka bir yöne dönmüş oluruz. Kavramın barındırdığı bakışımsızlık etiği boylu boyunca kuşatır. Levinas’ın da söylediği gibi bakışımsızlık bizzat etiğin temelidir. Ben yalnızca başkasından daha fazla sorumlu değildir, diğerlerinin sorumluluğundan da sorumludur. Sonsuz ve devredilemez bir sorumluluk. Başkasının yararına kendini tahtından indiren sorumlu ve etik ben haline gelir ve etik ben “var olmaya hakkı olup olmadığını soran ve var olduğu için başkasından özür dileyen bir varlıktır”. Etik litürjinin ta kendisidir; yani aynının başkaya doğru gerçekleştirdiği geri dönüşsüz hareket, kendini harcama, feragat ve diyakonidir. Etiği tanımlayan litürji ve diyakoni kelimeleri bakışımsızlığın çehresini verir: Ödevleri yerine getirme, karşılıksız görev yapma, kendi servetini bir görev uğruna harcama. Çünkü etik aslında her zaman ilişkiler ağını bir güçler ağı olarak varsayar. Şeyler arasındaki olabilecek tek temel ilişki biçimini birinin yararına olacak şeyin ötekine zararı olarak düşünür. Bu yüzden litürjik bir hamle olmadan adalet olanaksız gözükür. Litürjinin gizli koşulu da her zaman yüzler atamak, yüzler varsaymak, alogonları ayırmak, koruyanların ve korunanların alanlarını tespit etmek ve asla korunmaya değmeyecek olanları belirlemek olur. Böylece düzeltmeye çalıştığı bu ilişki biçimini ayakta tutar. Yüz körlüğü ise ödevleri boşa çıkartır. Bir değere yaslanmak isteyecektir ancak bu değer yüzde görülebilecek bir şey değildir. İşte oluyor olmanın sıkıntı verici yanı: Ödevlerin olmadan kararlarının olması ve henüz orada olmayan şeyler için bile doğru karar almak gerekliliği. Ağın içinde kendine ayrıcalıklı bir yer bulamayacak olmak. Yasaya ya da göklerden sana seslenen bir tanrıya sahip olamayacak olmak. Şeyleri kendinden ayrı ve yabancı görmek için bir nedenin bulunamaması. Israrla karşında yabancılar, dışarıdakiler olduğunu düşünmekten ve onlara çalıştığın, onları koruduğun, onları yanıtladığın safsatasından sıyrılmak zorunda olmak. Şeyler ve olan ile olacak olanlar arasındaki yakınlığın mesafenin kendisi olduğu ve mesafelerin hep farkında olunması gerekliliği. Yüz körlüğüne tutulmuş bir ilişki biçimi belki buradan böyle düşünmeye başlanabilir ve buna belki –muzipçe- ekzopolitik denilebilir.
Bunu paylaş:
Twitter üzerinde paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Facebook'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Tumblr'da paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Pinterest'te paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Arkadaşınızla e-posta üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Yazdırmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Linkedln üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Reddit üzerinde paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Daha fazla
Pocket'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
WhatsApp'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
Arama:
Son Yazılar
Acı bilgi
boşluğun çağrısı
Ekzopolitik
Manüel Zihin Ayarı
Mağara
Mesafeler
Adlar Ormanında Bir Gezinti
fil
Öğretim Kurumlarımızın Geçmişi Üzerine
Yol
Arşivler
Mart 2021
Mart 2020
Ağustos 2019
Aralık 2018
Temmuz 2015
Nisan 2015
Eylül 2014
Haziran 2014
Haziran 2013
Mayıs 2013
Şubat 2013
Ocak 2013
Aralık 2012
Ağustos 2012
Haziran 2012
Kategoriler
düzayak
janr göstergeleri
scribendo cogito
Uncategorized
ad adalet antigone aquinas açık yapıt Barthes Baudrillard bellek Dada Danto Dasein Derrida difference dil Duns Scotus entelektüel eğitim Foucault gösterge göstergebilim Haecceitas hauser hayvan Heidegger Heraklitos insan kararverilemezlik kimlik kitsch Levinas logos Nietzsche nihilizm Panofsky parodi Parrhesia pastiş pastoral iktidar Peirce Platon poiesis postmodern sanat postmodern siyaset sanat sanat tarihi sanatın ölümü Sokrates sorumluluk söylem sözmerkezcilik süreksizlik tekhne trajik Umberto Eco Worringer Wölfflin Yapısöküm yasa yazarın ölümü öteki İkonografi
haber
E-posta adresini bırakırsan yeni yazıların bildirileri e-postana gelir.
Diğer 1.253 takipçiye katılın	
E-posta Adresi:	
Takip Et
gelen giden
56.280 hits
agrapha dogmata
WordPress.com'da Blog Oluşturun.
Gizlilik ve Çerezler: Bu sitede çerez kullanılmaktadır. Bu web sitesini kullanmaya devam ederek bunların kullanımını kabul edersiniz.
Çerezlerin nasıl kontrol edileceği dahil, daha fazla bilgi edinmek için buraya bakın: Çerez Politikası	