Salgın ekonomik ve sosyal hayatı etkiledi. Ekonominin her düzeydeki aktörü salgından bir ölçüde zarar gördü.
Covid-19un işletmelerin finansal tablolarına etkisi
Talha Apak
Yeminli Mali Müşavir (YMM)
talha.apak@paradergi.com.tr
Salgın ekonomik ve sosyal hayatı etkiledi. Ekonominin her düzeydeki aktörü salgından bir ölçüde zarar gördü. MÖDAVın düzenlediği çalıştay, salgının işletmeler üzerindeki etkilerini net bir şekilde ortaya koydu
MÖDAV (Muhasebe Öğretim Üyeleri Bilim ve Dayanışma Vakfı) Başkent Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi Muhasebe ve Finans Yönetimi Bölümü ile işbirliği içinde 21-23 Mayıs 2021 tarihleri arasında bir çalıştay düzenledi. Online gerçekleştirilen bu etkinlik için Prof. Dr. Nalan Akdoğanın koordinatörlüğünde 58 Üniversiteden 182 muhasebe öğretim üyesi 48 çalışma komisyonu halinde çalışarak Borsa İstanbulda (BIST) işlem gören ve finansal tabloları Kamuyu Aydınlatma Platformunda (KAP) yayınlanan 21 farklı sektörde faaliyet gösteren 396 işletme ile Türkiyenin değişik bölgelerinde yine farklı sektörlerde faaliyet gösteren, 233 büyük ve orta boy (BOBİ) ve bağımsız denetim kapsamında olmayan küçük ölçekli işletmenin 2019-2020 yıllarına ilişkin finansal tablolarını analiz edildi ve sonuçları çalıştay kapsamında tartışıldı. Bu bağlamda, başka araştırmalara da temel teşkil edecek yaklaşık 1000 sayfalık bir akademik tespit ortaya konuldu.
Bu kolektif çalışmada sektörler itibariyle işletmelerin, aktif büyüklükleri, dönen/ duran varlık, kısa/uzun vadeli yükümlülük ve öz kaynaklarındaki değişimler incelendi. Finansal durum tablosu verilerinin yanı sıra, gelir tabloları ve nakit akış tabloları dipnotlarıyla birlikte incelenerek kar zarar verileri, hasılat tutarları, satış maliyetleri, finansman gelir giderleri ve vergi etkileri dahil karlılık verileri ile nakit akış verileri analiz edilerek değerlendirilmiş. Yine bu kapsamda oran analizi tekniği ile işletmelerin likidite, finansal yapı ve karlılık oranları incelenmiş, ayrıca işletmelerin denetim bilgileri derlenerek 2019 ve 2020 yıllarına ilişkin denetçi görüşleri, dayanakları, kilit denetim konuları değerlendirmeye tabi tutulmuş. İnceleme konusu işletmelerin 2019 ve 2020ye ilişkin kurumlar vergisi/gelir vergisi tutarları belirlenmiş ve Covid-19 sürecinde işletmelerin aldıkları önlemler ve kullandıkları devlet teşvikleri analiz edilmiş.
ÖNEMLİ BULGULAR ELDE EDİLDİ
Yapılan incelemeler ve analizler sonucunda aşağıdaki bulgular elde edilmiş
1- Borsada işlem gören işletmelerin birçoğunun Covid-19un firmaları üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak üzere riski azaltıcı önlemleri almayı başardıkları söylenebilir. Profesyonel yöneticilerle çalışan bu şirketler kurumsallaşmayı tamamladıkları ve sahip oldukları risk komiteleri ile risklerin etkisini azaltıcı önlemler alabildikleri için korunmayı başarabilmişler. Özellikle dijital dönüşümü gerçekleştirebilenler salgın etkisini avantaja çeviren firmalar olmuş.
2- Covid-19dan en çok olumsuz etkilenen borsa şirketleri, restoran, konaklama işletmeleri ve oteller olmuş. Diğer bir ifade ile turizm ve ulaştırma sektörleri olumsuz etkilenmiş. Gerek borsada işlem görenler gerekse küçük ve orta boy niteliğindeki oteller, konaklama şirketleri kapandıkları için hasılatları çok azalmış, hemen hemen sıfır noktasına inmiş. Otellere hizmet sunan yiyecek, içecek, tedarik eden turizm bölgelerindeki yerel küçük işletmelerde bu salgından etkilenmiş ve zarar etmişler.
3- Havayollarının ilk kapanmada büyük zararları olmuş ancak daha sonra seferlerin açılmasıyla zararlarındaki artış azalmış.
4- İnşaat sektörünün bir kısmında olumsuz etkilenme olmamış ancak bir kısmında hasılatları azalmış.
5- Sağlık sektöründe önceleri polikliniklerdeki hasta sayısının azalmasından dolayı hasılatlarda azalma olmuştur. Pandemi tedavisi yapan hastanelerde hasta sayısının artmasıyla hasılat da artmış. Ancak hastaların çoğunun sosyal güvenlik kurumuna bağlı hastalar olması sebebiyle nakit tahsilatlarında gecikmeler olmuş ve ticari alacaklar artmış. Tıbbi malzeme satan firmaların satışlarında 2020 yılında artışlar olduğu görülmüş.
6- Pandemi dönemindeki tüketici alışkanlıklarının değişimi nedeniyle perakende zincir marketler, gıda, teknoloji, otomobil gibi sektörlerde hasılat artmış. Teknoloji sektörü, perakende zincir marketleri, hazır giyim pazarlayan işletmeler, ihracat odaklı çalışan imalat işletmeleri Covid-19 salgınından olumlu etkilenmiş. Evde çalışma ortamı, okulların online olarak eğitim vermeleri bilgisayarla olan talebi artırmış. Bu da Teknosa gibi şirketlerin hasılatlarını artırmış ve geçmiş dönemlerdeki zararlardan kâra dönmelerine imkan vermiş.
7- Perakende zincir marketleri hasılatlarını artırmış. Mağazada satıştan internet ortamında eve teslim suretiyle yapılan online satışlar bu firmaların hasılatlarına katkı yapmış. Hazır giyim pazarlayan firmalarda da müşteri davranışlarına paralel olarak satış ortamları online sisteme dönüşünce satışlarda artışlar olmuş.
8- Tekstil sektöründe ihracat odaklı çalışanlarda eski düzeylerini korudukları, bazı firmaların brüt karlarını artırdıkları görülmüş. Bazı orta ve küçük boy firmalarda maske üretimine dönerek geçen seneki satışlarını artırdıkları görülmüş.
9- İşletmelerin bazıları kapanma dönemlerinde üretimlerini kısa bir dönem durdurmuş, minimum stok bulundurma politikası izlemiş, maliyetlerde kısıtlamaya giderek nakit düzeylerini korumuş.
10- Bazı imalat firmaları da satış beklentileri olduğu için hammadde tedariklerini aksatmadan yapmışlar
ve nakitlerini stoklara yatırmışlar. Nitekim satışlar artınca tam kapasite ile çalışmaya başlamışlar ancak bu durum bu kez hammadde tedarikinde bazı sıkıntılar yaşamalarına sebep olmuş.
11- Genellikle bütün sektörlerde işletmeler 2020 yılında önceki döneme göre nakit ve nakit benzerlerini artırarak nakit düzeylerini korumuşlar ve nakitte kalmayı tercih etmişler. Özellikle bazı işletmeler, nakitlerden sağlanan faiz ve kur farkları ile karlarını artırmış ya da faaliyet zararlarının olumsuz etkilerini azaltmış. Bazı firmalar nakit ve nakit benzerlerini artırmak için kısa vadeli borçlanmaya gitmiş.
12- Öz kaynaklardaki büyüme nominal olarak önemli düzeyde olmamasına rağmen, zarardan kara geçmelerden dolayı bazı işletmelerde öz kaynaklarda artışlar sağlanmış.
13- Yabancı kaynak kullanan işletmelerin finansman yükü nedeniyle karlılıkları etkilenmiş. Bankacılık sektöründe kredi kullandırmada önemli artışlar olduğu görülmüş. Gerek BDDK gerekse TCMB ve TBBnin aldığı önlemlerle bankacılık sektörü piyasayı fonlamış. Özellikle kamu bankalarının topladıkları
mevduata yakın hatta bazı bankalar mevduattan daha fazla kredi vermiş. Mevduat bankalarının finansal durum tablolarında, salgının olumsuz etkilerine karşı nakit ve nakit benzerleri kaleminde artışa gittikleri, devlet borçlanma senetlerini, ortaklık yatırımlarını ve kredileri arttırdıkları, mevduatların artırılmaya çalışıldığı, para piyasalarına borçların, türev finansal yükümlülüklerin ve alınan kredilerin arttığı, öz kaynaklarını korunmaya çalışıldığı tespit edilmiş.
14- Türkiyenin çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren küçük ve mikro işletmelerin pandemi salgınında en çok etkilenen şirketler olduğunu bazı araştırma raporları gösteriyor. Özellikle deprem sıkıntısını da yaşayan
Malatya, Erzincan bölgesi işletmelerinnin büyük ölçüde nakit sıkıntısı içinde olduğu, hasılatlarında azalma olduğu, işletmelerin hayatlarını kısa vadeli borçlanmayla sürdürdükleri görülmüş.
15- Genellikle şirketlerin 2020 için tahakkuk eden kurumlar vergisinde düşüş meydana gelmemiş. Bazı firmaların faaliyet sonuçları zararla kapanmasından dolayı kurumlar vergisi tahakkuklarında azalma olmuş. Ama genelde toplam olarak kurumlar vergisi tahakkuku artmış.
DEVLET DESTEKLERİNDEN FAYDALANDILAR
İşletmelerin Covid-19 salgını için aldıkları önlemler ve devletin sağladığı imkanlardan yararlandıkları hususlar aşağıdaki gibi özetlenebilir:
* Kısa çalışma ödeneğinden faydalanma
* İşten çıkarma yasağı
* Borç öteleme
* Bankalardan alınan krediler
* Üretim faaliyetlerine ara verme veya tamamen durdurma
* E-ticaret faaliyetlerine ağırlık verme
* Stok ve alacak yönetimine odaklanma
* Bakanlıklardan alınan teşvikler kapsamında çeşitli vergi muafiyetlerinden yararlanma
* Teknoloji geliştirme bölgelerinde yer alan firmalara üç ayı kapsamak üzere kira desteği verildiği görülüyor. İşletmeler 2021 Haziran ayına kadar üç aylık süre boyunca kira ödemelerinden muaf tutuldu.
* Bazı işletmeler, gerekli hallerde piyasa koşullarına bağlı olarak işletme sermayesini güçlendirici, maliyet yapısını sürekli iyileştirici, dövize endeksli nakit giriş ve çıkışlarını dengeleyici, güçlü finansman kabiliyetini destekleyici, şirket prosedürlerine uygun hedging amaçlı faaliyetlerine devam etmiş.
* Kur riskine karşı olası olumsuz senaryolar göz önünde bulundurularak, geçmiş yıllarda olduğu gibi 2020 yılında da türev araçlar kullanmaya devam etmiş. Ayrıca 2020 yılında dövizli kredi alınması halinde vadeli mevduat hesaplarında yakın tutarlarda mevduat tutulmuş.
İŞLETMELER NAKİTTE KALDI
Sonuç olarak, genellikle işletmelerin aktif büyüklüklerinin arttığı, varlıklar içinde artışın daha ziyade dönen varlık toplamlarında olduğu görülmüştür.
Kuşkusuz bu artışların bir kısmı enflasyon etkisini içinde barındırdığı için reel artışın çok fazla olmadığı söylenebilir. Dönen varlıklardaki artış bazı işletmelerde satış hacmindeki artışa bağlı olmakla birlikte, bazı işletmelerde, likidite sorununu ortadan kaldırmak için yapılan kısa vadeli borçlanmadan kaynaklanmış bulunuyor. Özellikle istihdam sağlayıcı yatırımların bu dönemde pek yapılamadığı işletmelerin sürdürülebilirliklerini sağlamak için nakitte kalmayı tercih ettikleri görülüyor.
Bu çalışmadaki katkıları nedeniyle, başta Prof. Dr. Nalan Akdoğan ve Prof. Dr. Nuran Cömert olmak üzere tüm hocalarıma teşekkür ederim.
İKTİSADİ TV
8- (07.12.2021) - (000010) - BMM Grubu Bayrampaşa İlçe Temsilciliği Bayrampaşa Marnas Hotel de Katvaltılı Etkinlik Düzenledi.
8- Bilgilendirme Konuşmalarını BMMG Yürütme Kurulu Başkanı ve İstanbul SMMM Odası Y.K.Üyesi Turgay Kanarya Tamamladıktan Sonra Plaket Törenine Geçildi.
YAZARLAR
Nusret Sümer ( Editör )
"Meslek Mensuplarına Hizmet Etmek Bir Sevdadır. Bu Sevda Her Kişiye Nasip Olmaz"
Emsal Özcan ( Yeminli Mali Müşavir )
İnşaat İşlerinde Arsa Karşılığı Hasılat Paylaşımı Ve Vergilendirilmesi
Cevdet Akçakoca ( Bağımsız Denetçi - Yeminli Mali Müşavir )
Şirket Tasfiyesinde Sermayeye Eklenen Kar Payı Vergilenmeyecek
Ekrem Sarısu
Başlangıçtan sonra yapılan yaş düzeltmesi dikkate alınmaz
İ. Ekrem Erşahin ( Yeminli Mali Müşavir )
Küçük ve Mikro Finansal Raporlama Standartları
Naci Keskin ( Yeminli Mali Müşavir )
7326 sayılı Kanun kapsamında yapılması gereken matrah arttırımları 5 yılı kapsıyor.
Nazım Anıl - YMM ( Anıl YMM ve Bağımsız Den. A.Ş Yönetim Kurulu Bşk. )
Yangından Etkilenen Bölgelerdeki Sigortalıların Ve İşverenlerin SGK ya Olan Prim Borçları İle Belge Verme Süreleri Ertelendi.
Özge Özgüroğlu ( Avukat )
WHATSAPP Yazışmaları Delil Olur mu ?
Hacı Demir ( SMMM - Perpa Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkanı )
Yıllık İzin Ve Çalışma Hayatına İlişkin Sorular-Cevaplar-9
Esadullah Aslan ( SMMM - (Konya) )
Dikkat Tehlike Çok Büyük
Necati Akın ( Anıl Yeminli Mali Müş. ve Bağımsız Denetim A.Ş. )
Kanun Yolundan Vazgeçilmeli Mi ?
İdil Acaroğlu ( SMMM )
Virüs Kim - De
Talha Apak ( Yeminli Mali Müşavir (YMM) )
İhracat bedellerinin yurda getirilmesine kolaylık
Gülüzar Özev ( SMMM - İst. Kadın Muhasebeciler Derneği Gen. Bşk. )
Osmanlı'dan Cumhuriyete Kadın Dernekleri
Uğur BÜYÜKBALKAN ( Yeminli Mali Müşavir )
TÜRMOB Geçmiş Dönem Genel Sekreteri ve Genel Başkan yardımcısı YMM Uğur Büyükbalkan'ın Kaleminden;
Turgay Kanarya ( SMMM )
Mali Tatil Gerçekten Mali Tatil Mi ?
Ekrem Öncü - (Yeminli Mali Müşavir) ( www.dkrdenetim.com )
Kanundaki sıkıntı nedeni ile sıfır araç satan bayiler için büyük risk!
Resul Kurt ( İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik )
İşçinin hafta tatili hakkı
Ferhat Özdemir ( SMMM )
İnternetten Satış Yapanlar Esnaf Muaflığından Faydalanabilir Mi ?
Numan SAĞ ( Mali Müşavirler Meslek Komitesi İto Meclis Üyesi )
Bilgilendirme
Orhan İşibol ( SMMM )
Finansman Gider Kısıtlama Tablosu
İbrahim Işıklı ( Sosyal Güvenlik ve İşhukuku )
İş güvenliği kurallarına dikkat!
Selahattin İpek ( Bağımsız Denetçi )
Bağımsız Denetimin Kara Deliği; İlişkili Kişi (!)
Gürsel Yurtbahar ( SMMM )
2022 Yılı Vergi Politikasında Adımlar
Kemal Güner ( SMMM )
TÜRMOB seçimleri bitti başkan belli oldu.. 750 delege oyu ile Cemal Yükselen Seçildi
Halil Erdem Gültekin ( SMMM )
Mali Tatil Ne Zaman Tatil Olur ?
Vedat İlki ( Sosyal Güvenlik Müşaviri )
Bağ - Kur dan mı? SSKdan mı? Emeklilik!
Abdullah Tolu ( Yeminli Mali Müşavir )
Danıştay'dan ofisi konut olarak satanlara kötü haber
Celal Özgüroğlu ( Celal Özgüroğlu - Mali Müşavir  Bağımsız Denetçi )
Siyah Kurdele
Hıdır Daştan ( SMMM )
12 Eylül Bir sizden bir de bizden
Hüseyin Hamamcılar ( Sebest Muhasebeci Mali Müşavir )
Mefaret Abla'nın Belediyede Çalışan Gelinin Yeni Derdi - (1)
Murat Kılıç ( SMMM )
Konkordato Sürecinde Borçlu, Alacaklı ve Kefil İlişkisi
İbrahim Balcıoğlu ( SMMM )
Murtad Deresi Menfezinde Gelişme Var mı?
Emir Es ( SMMM - Bursa )
Vatandaşlık Maaşı Dönemi......
Necdet Bardan ( SMMM - Denizli )
Yeni Beyannamelerde Aşağıdaki Hususlara Dikkat !
DUYURULAR
BMMG Bayrampaşa İlçe Temsilciliğinin Düzenlemiş Olduğu
Kahvaltılı Etkinliğe Davetlisiniz...
BMMG dan;
(7 Kredili) KGK Bağımsız Denetçilik Zorunlu Eğitim Kapsamında "Etik Kurallar" Dr YMM Masum Türker'in Sunumlarıyla
MMMBDerneği Şişli Şubesinden;
4 Aralık Cumartesi günü meslektaşlarımızla beraber güzel bir Bursa gezisine çıkıyoruz. Bizlerle güzel anılar biriktirmek isteyen tüm dostlarımızı bekliyoruz.