Kur’an-ı Kerim’in Ahzab suresinin 33. Ayetinin tefsirine göre, Hz. Peygamber bir gün yanına gelen Hz. Ali’yi, kızı Hz. Fatma’yı ve torunları Hz. Hasan ile Hz. Hüseyin’i giydiği aba altında toplamıştır. Tasavvufta bu kişilere Al-i aba denilir. Hz. Peygamber’le birlikte sayıları 5 olduğundan pençe, yani el şeklinde tasvir edilmişlerdir.
Tasavvuf dilinde el çeşitli anlamlarda kullanılır. Bir müridin şeyhinden okuyup üfleme yetkisi ve gücünü almasına el almak, bir tarikata girme işlemine el tutmak, bir istekliyi derviş yapma işlemine el vermek denir.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu
Stilize edilmiş el biçimindeki muska genellikle hamsa ya da hameş (Arapça ve İbranicede beş anlamına gelir), Ortadoğu’da Fatma’nın eli olarak bilinir. Nazara karşı korunmayı simgeler.
İslamiyette en üstün kadın ve kadınlığın koruyucusu olduğuna inanılan, kadınlığın şerefi adıyla anılan Hz.Muhammed’in karısı Hatice’den olma kızı ve amcaoğlu Ali’nin karısı Fatma’nın elinin, taşıyanı her türlü kötülükten koruyacağına inanılır.
Yahudilik’te de suret yasağı olduğu için canlandırmalarda Tanrı, genellikle yukarıdan uzanan eller şeklinde betimlenir.
Chagall Vitrayları, Kudüs
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu
Caynacılar, ruhani liderleri Mahavira’nın aydınlanmasının 2500. yılı olan 1975’te avuç içini gösteren el işaretini Caynacılığın barış sembolü olarak kabul etmişlerdir.
Gerek Caynacılar gerekse Budistler için eller sözsüz iletişim yoludur. Değişik el ve parmak pozisyonları ile izleyenlerine mesajlar iletirler. Zihinsel konsantrasyon işareti; hayır, bağış,lütuf işareti; korkusuzluk işareti; sakinleştirme, yatıştırma; düşünme, açıklama, Toprak’ı tanık gösterme işareti gibi.
Kimsar Kalesi, Racastan
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu
Jodpur
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu
Bikaner Kalesi
Hindistan’ın meşhur savaşçıları Rajput’ların kendileri kadar cesur eşleri el izleri ile bize acıklı öyküler bırakmışlardır. Kocaları savaşa gittiğinde kalede çocuklarıyla yalnız kalan kadınlar, kocalarının savaşta öldüğünü öğrenince, düşmanın eline düşüp iffetlerini kaybetmek yerine kendilerini yakmışlar, ateşe atlamadan önce ıslak sıvaya ellerinin izlerini bırakmışlardır. Bu el izlerine cohar denir. Bu da bir sati* uygulamasıdır. Sati, Racastan’da önemsenen ve günümüzde bile lehine gösteriler yapılan bir uygulamadır.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu
Kalkan onu taşıyan kişiyi, gerçek ve sembolik anlamda, korur ve dış yüzeyinde sergilenen imgeler de o kişi hakkında düşmanlarına birtakım mesajlar verir. Kuzey Amerika yerlilerinin savaş kültüründe kırmızı el cesareti, gücü ve yaşam enerjisini temsil eder.
Avustralya‘da kaya sanatına ait kırmızı toprak boyasıyla çıkarılmış el izi deseni, tarihöncesi Güneybatı Amerika sanatında da görülen bu kimlik sembolü, kan bağını ve korunmayı temsil eder.
*sati:ölen kocanın yakıldığı ateşte dul karısının da yanarak ölmesi uygulaması Hindistan’da artık kanunen yasaklanmıştır.
Yararlanılan Kaynaklar
Semboller Nasıl Okunur?, Clare Gibson, YEM Yayın, 2012.
“Hoş Gör Ya Hu” Osmanlı Kültüründe Mistik Semboller Nesneler, YKY, Murat Morova Koleksiyonu, 1999.
Dünya İnançları Sözlüğü, Orhan Hançerlioğlu, Remzi Kitabevi, 1993.
Buda’nın Bilgeliği, Jean Boisselier, YKY, 2003.
World Religions, John Bowker, Dorling Kindersley, 1997.
India, The Rough Guide, 1999.
Bunu paylaş:
Twitter
Facebook
Daha fazla
Yazdır
E-posta
WhatsApp
LinkedIn
Skype
Reddit
Tumblr
Pinterest
Pocket
Telegram
Okuyabileceğiniz diğer içerikler
"Hoş Gör Ya Hu" Osmanlı Kültüründe Mistik Semboller Nesneler, Ahzab suresi, Al-i aba, Avustralya, Bikaner Kalesi, Buda'nın Bilgeliği, Caynacılar, Chagall Vitrayları, Clare Gibson, Dorling Kindersley, Dünya İnançları Sözlüğü, Fatma'nın eli, Hindistan, India, Jean Boisselier, Jodpur, John Bowker, Kimsar Kalesi, Kudüs, Kur'an-ı Kerim, Kuzey Amerika, Mahavira, Murat Morova Koleksiyonu, Orhan Hançerlioğlu, Racastan, Rajput, Remzi Kitabevi, Sati, Semboller Nasıl Okunur?, Tasavvuf, The Rough Guide, World Religions, Yahudilik, YEM Yayın, YKY