Haydar Aliyev’in 2003 yılında vefat etmesinin ardından, Azerbaycan’da bir takım değişiklikler olacağını düşünenler yanıldılar. Aliyev’in mirasına sadık kalan Azerbaycan halkı ve yönetimi, bugün de onun izinden gitmeye devam ediyor.
Haydar Aliyev, Azerbaycan’da 10 yıl Cumhurbaşkanı olarak görev yaptıktan sonra, 13 Aralık 2003 tarihinde hayatını kaybetti. Ama, prensipleri, ülkesinin kalkınması için başlattığı çalışmalar ve dış politika vizyonu bugün halâ canlılığını koruyor. Çünkü, Aliyev’in mirası aslında ülkenin temel taşlarını oluşturuyor.
Aliyev’in siyasî mirası
Haydar Aliyev’in ülkesine bıraktığı en güçlü miras, hiç kuşkusuz gerçek anlamda bağımsız bir Azerbaycan Devleti’dir. Azerbaycan’ın başına 1993’de geçen Haydar Aliyev, 1991’de bağımsızlığını ilân ettikten sonra henüz yeni bir devlet olmanın getirdiği bocalama dönemini atlatamamış ve iç istikrarını sağlayamamış olan ülkede, istikrarlı bir düzen kurma konusuna öncelik vermiştir. Kısa sürede başarıya ulaşan ve ülkede huzurlu bir ortamın yerleşmesini sağlayan yönetim tarzı bugün de devam etmekte ve Aliyev’in belki de en önemli mirası olarak işlevini sürdürmektedir.
Ekonomik miras
Ülkenin siyasî bağımsızlığını kazanmasından sonraki dönemde, Haydar Aliyev, Hazar Denizi’ndeki petrol kaynaklarını iyi bir ekonomik koz olarak kullanıp Azerbaycan’a ekonomik bağımsızlık da kazandırmıştır. Usta siyasetçi Aliyev, ülkesindeki zengin enerji kaynaklarını bir yandan Azerbaycan’ın ekonomik kalkınması için kullanırken, bir yandan da dış politikada önemli bir koz oluşturduğunu biliyordu. 1994 yılından itibaren dünyanın ilgisini Hazar enerji kaynaklarına çeken ve ABD’nin bölgeye yönelmesini sağlayan Azerbaycan, bağımsızlığının ilk yıllarında sorunlar yaşadığı İran ve Rusya ile dengeli ve eşit ilişkiler kurabilmenin yanında, ABD’nin de bu dengeye katılmasını başarmıştır. Böylece, bölgede “önem verilmesi gereken” bir ülke konumu elde edilmiş, bu da güvenliği tehdit eden unsurlar üzerinde caydırıcı etki oluşturarak Azerbaycan’ın bağımsızlığını pekiştirmiştir.
Dış politika
Bugün, Azerbaycan’ın enerjisinin ve gücünün yükseldiğini ve etkisinin bölgesini aştığını görüyoruz. Bu değerlendirme pek çok kriterle desteklenebilir, ancak özellikle Hocalı Soykırımı’nın dünya devletleri parlamentolarında tanınmaya başlamasını ön plana almak gerekir. İslam İşbirliği Teşkilatı Parlamentolar Birliği’nde Hocalı’da yaşananları soykırım olarak tanımlayan ve Ermenistan’ı kınayan kararı ile başlayan sürecin Meksika, Kolombiya, Çek Cumhuriyeti’nde ve ABD’nin bazı eyaletlerinde alınan parlamento kararları ile devam edebileceğini kim düşünebilirdi ki? İslam İşbirliği Teşkilatı kararını ilk izleyen ülkenin Pakistan olması, Pakistan’ın ezeli Türk dostu ve Müslüman kimliğiyle örtüşmesi nedeniyle “beklenen” bir karar olmasına rağmen rotanın Güney Amerika ve Avrupa’ya uzaması gerçekten de güçlü ve kararlı bir çalışmanın sonucu olmalı. Örneğin, bir etnik grubun diğerini veto etmesi nedeniyle herhangi bir kararı kolay kolay çıkaramayan Bosna-Hersek parlamentosundan Azerbaycan’ın toprak bütünlüğünü tanıyan bir kararın vetoya uğramadan çıkarılabilmesi Azerbaycan Hükümeti’nin başarısıdır ve bu da Haydar Aliyev’in dış politika vizyonunun bir sonucudur.
Sosyal miras
Haydar Aliyev’in ülkesine verdikleri bunlarla sınırlı kalmıyor. Günlük yaşamda da, Aliyev’in çizdiği yol Azerbaycan halkına çeşitli avantajlar sağlıyor. Örneğin, eğitime ve kültür konularına çok önem veren Aliyev’in oluşturduğu imkânlar çerçevesinde çok sayıda Azerbaycan’lı genç iyi bir eğitim görme, hatta yabancı ülkelerdeki üniversitelerde öğrenci olabilme şansına sahip. Ülkedeki gelişmiş kütüphaneler tam bir bilgi deposu konumunda. Kütüphanelere büyük önem veren Aliyev, “kütüphaneler halk için, ulus için kutsal bir yer, ahlâk, bilgi ve zekâ kaynağıdır” demiş.
Müzik, tiyatro veya edebiyat gibi sanat çalışmalarını da her zaman desteklemiş olan Aliyev’in bu alanlardaki faaliyetlere verdiği önemi bu etkinliklere bizzat katılarak gösterdiği de biliniyor.
Sonuç olarak, Haydar Aliyev’in prensipleriyle ve ülkesine bıraktığı eserleriyle yaşamaya devam ettiği söylenebilir. Zaten Azerbaycan halkının da Aliyev’in mirasını daha ileriye götürmeye kararlı olduğu da görülüyor.