Son yirmi yıldır gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde kamu yönetimi alanında hızlı değişim ve dönüşümler yaşanmaktadır. Özellikle yurttaşların demokratik bilinç düzeyinin yükselmesi, yönetime katılım mekanizmalarını zorlamaları ve en önemlisi de artık “kendilerini yönetenleri sorgulamaları” sonucu kamu yönetiminde köklü değişimler kaçınılmaz olmuştur. Toplumsal baskılar, kamu yönetimlerinde etkinlik ve verimlilik artışına yönelik arayışlara yol açmıştır.[1] Bu değişim talepleri ve toplumsal baskılar, vatandaşlara, yani kamu hizmetlerinin müşterilerine merkezi yönetim birimlerine göre daha yakın birimler olan yerel yönetimler üzerinde daha fazla hissedilemeye başlanmıştır.
2000’li yılların başından itibaren yerel yönetimler, daha önce hiç olmadığı kadar etkin çalışma talebi ile karşı karşıyadır. “İnsanlara en yakın” yönetim şekli olarak yerel yönetim, yerel seviyede vatandaşların yaşam kalitelerinde önemli farklılıklar yapabilecek büyük bir kapasiteye sahip bir idare şekli olarak tanınmıştır. Bununla beraber bunu gerçekleştirebilmek için yerel yönetimler, bu amaçları gerçekleştirme yolunda başarıyı, başarısızlığı ve bu süreci ölçecek bir yönteme mutlaka sahip olmalıdırlar. Performans ölçümü ve yönetimi, yerel yönetimin faaliyetlerin ölçülmesinde ve bu ölçümlerin sonuçlarının planlama sürecine dâhil edilerek gelecekteki performansın geliştirilmesi için çok önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.[2]
Bir kuruluşun yürüttüğü faaliyetlerde hedeflenen sonuçlara ulaşıp ulaşmadığı, hizmetlerin verimli, etkin ve tutumlu bir düzeyde gerçekleşip gerçekleşmediği hususlarının değerlendirilmesinde performans ölçümü önemli bir yönetim aracı işlevi görür. Performans ölçümünden elde edilen bilgi; “Hedefimiz nedir?”, “Arzuladığımız ve elde ettiğimiz sonuçlar nelerdir?”, “Başarılı olduğumuzu nasıl anlarız?”, “Bu başarıları verimli, etkin ve tutumlu bir biçimde mi elde ediyoruz?” ve “Ürettiğimiz hizmetler müşterilerimiz ve paydaşlarımızı ne ölçüde memnun ediyor?” gibi soruların[3] cevabını arayan yöneticilere yapacakları değerlendirmelerde katkı sağlayacaktır. Performans ölçümü, yöneticilerin organizasyonu kontrol altında tutmasını, performans için sonuç geliştirilebilmesini, vatandaş ve müşterilerin yönetimin onlara verdiği önemi yargılamalarını sağlayacak ve yöneticilere de performans gelişimi için gerekli veriyi sunacaktır.[4]
Performans yönetiminin son 20-25 yılda tüm dünyada kamu yönetiminin temel unsurlarından birisi olmasına paralel olarak Türkiye'de performansa dayalı yönetim anlayışı; kalkınma planlarına, hükümet programlarına, acil eylem planına ve daha sonra da, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa, 5393 sayılı Belediye Kanununa, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununa ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu girmiş ve “Stratejik Planlama, Performans Ölçümü, Performans Denetimi, Faaliyet Raporları” gibi kavramlar artık kamu yönetimimizde de kullanılmaya başlanmıştır.
Bu çerçevede, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü, 2002 yılının Ağustos ayından itibaren performansa dayalı yönetim anlayışının öncü projelerinden birisi olan Belediyelerde Performans Ölçümü Projesini (BEPER) uygulamaya koymuştur. Çalışmada ilk olarak, ülkemizde performans kavramı ve unsurlarının yasal dayanaklarının neler olduğundan bahsedilecektir. Daha sonra BEPER projesi ayrıntılı olarak açıklanıp, görüş ve öneriler dile getirilecektir.
1. Türkiye’de Performans Ölçüm ve Denetiminin Yasal Dayanakları
Türkiye’de performans ölçümü ve denetimi kavramı, kamu yönetiminde reform çalışmaları kapsamı içerisinde, performans kavramının ve performansın çeşitli unsurlarının yer almasıyla ele alınmaya başlanmıştır. Kamu yönetimimizde köklü reformlar yapan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, performans odaklı bir yönetim anlayışına yer vermiş ve performans ve unsurlarının en önemli yasal dayanağı haline gelmiştir. Yerel yönetimler reformu kapsamında yeniden düzenlenen yasalardan Belediyeler Kanunu, Büyükşehir Belediyeleri Kanunu ve İl Özel İdareleri Kanunlarının çeşitli maddelerinde de performans yönetimine, denetimine ve ölçütlerine yer verilerek performans odaklı yönetimin yerel yönetimler için de geçerli olması gerekliliği vurgulanmıştır. Performansa dayalı yönetim anlayışının gerekliliği sadece bu kanunlarda değil, Acil Eylem Planı ve Kalkınma Planları gibi kaynaklarda da dile getirilmiştir.
1.1. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu[5]
Kalkınma planları ve programlarda yer alan politika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve malî saydamlığı sağlamak üzere, kamu malî yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm malî işlemlerin muhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve malî kontrolü düzenlemek amacı ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çıkartılmıştır. Kanunun bazı maddelerinde performans ve unsurları açıkça tanımlanmış ve bu unsurlar 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren uygulamaya geçirilmiştir.
Kanunun 3. maddesinin n fıkrasında stratejik plan; kamu idarelerinin orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikalarını, hedef ve önceliklerini, performans ölçütlerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını içeren planı ifade eder, şeklinde tanımlanmıştır. Kanunun “stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme” başlığını taşıyan 9. maddesine göre, “Kamu idareleri, kalkınma planları, programlar, ilgili mevzuat ve benimsedikleri temel ilkeler çerçevesinde geleceğe ilişkin misyon ve vizyonlarını oluşturur, stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptar, performanslarını önceden belirlenmiş olan göstergeler doğrultusunda ölçer ve bu sürecin izleme ve değerlendirmesini yapmak amacıyla katılımcı yöntemlerle stratejik plan hazırlarlar. Kamu idareleri, kamu hizmetlerinin istenilen düzeyde ve kalitede sunulabilmesi için bütçeleri ile program ve proje bazında kaynak tahsislerini; stratejik planlarına, yıllık amaç ve hedefleri ile performans göstergelerine dayandırmak zorundadırlar. Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve ilgili kamu idaresi tarafından birlikte tespit edilecek olan performans göstergeleri, kuruluşların bütçelerinde yer alır ve performans denetimleri, bu göstergeler çerçevesinde gerçekleştirilir”, denilerek performans ölçü ve göstergelerinin nasıl, kimler tarafından hazırlanacağı ve kullanılacağı konularına açıklık getirilmiştir.
13. maddenin c fıkrasında bütçelerin, kalkınma planı ve programlarda yer alan politika, hedef ve önceliklere uygun şekilde, idarelerin stratejik planları ile performans ölçütlerine ve fayda-maliyet analizine göre hazırlanıp, uygulanacağı ve kontrol edileceği belirtilerek, bütçeleme ilkelerinde performans ölçümünün önemi vurgulanmıştır. Kanunun 17. maddesinde; merkezî yönetim bütçesinin gelir ve gider tekliflerinin hazırlanmasında, idarenin performans hedeflerinin de dikkate alınacağı belirtilip, düzenleyici ve denetleyici kurumlarında, bütçelerini üç yıllık bütçeleme anlayışı, stratejik planları ve performans hedefleri ile kurumsal, işlevsel ve ekonomik sınıflandırma sistemine göre hazırlayacakları kararlaştırılmıştır.
Kanunun faaliyet raporları başlığını taşıyan 41. maddesinde; her yıl üst yöneticiler ve bütçeyle ödenek tahsis edilen harcama yetkilileri tarafından idari sorumlulukları çerçevesinde faaliyet raporları düzenleneceği, bu raporların, stratejik planlama ve performans programları uyarınca yürütülen faaliyetleri, belirlenmiş performans göstergelerine göre hedef ve gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerini açıklayacak şekilde hazırlanacağı ve bu raporda idarelerin stratejik planlama ve performans programları uyarınca yürüttükleri faaliyetler ile belirlenmiş performans kriterlerine göre hedef ve gerçekleşme durumları hakkında genel değerlendirmelerin yer alacağı belirtilmiştir.
Bunlara ilave olarak 64. maddede tanımlanan dış denetimin, genel kabul görmüş uluslararası denetim standartları dikkate alınarak; kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli olarak kullanılıp kullanılmadığının belirlenmesi, faaliyet sonuçlarının ölçülmesi ve performans bakımından değerlendirilmesi suretiyle gerçekleştirileceği belirtilip, performans ölçüm ve denetimine vurgu yapılmıştır.
1.2. 5393 sayılı Belediye Kanunu[6]
5393 sayılı Belediye Kanunun 18. maddesinde belediye meclisinin görevlerinden birisi de, stratejik plân ile yatırım ve çalışma programlarını, belediye faaliyetlerinin ve personelinin performans ölçütlerini görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Kanunun 38. maddesinde belediye başkanının görev ve yetkileri kapsamında personelinin performans ölçütlerini hazırlamak ve uygulamak, izlemek ve değerlendirmek, bunlarla ilgili raporları meclise sunmak belirtilmiştir. Yine bu maddede stratejik plân ve performans programının bütçenin hazırlanmasına esas teşkil edeceği ve belediye meclisinde bütçeden önce görüşülerek kabul edileceği hükme bağlanmıştır. 41. maddede ise, belediye başkanının seçimleri takiben altı ay içerisinde yıllık performans planı hazırlayıp belediye meclisine sunmakla yükümlü olduğu belirtilmiştir.
Belediyelerin denetimi başlığını taşıyan 54. maddede denetim; faaliyet ve işlemlerde hataların önlenmesine yardımcı olmak, çalışanların ve belediye teşkilâtının gelişmesine, yönetim ve kontrol sistemlerinin geçerli, güvenilir ve tutarlı duruma gelmesine rehberlik etmek amacıyla; hizmetlerin süreç ve sonuçlarını mevzuata, önceden belirlenmiş amaç ve hedeflere, performans ölçütlerine ve kalite standartlarına göre tarafsız olarak analiz etmek, karşılaştırmak ve ölçmek; kanıtlara dayalı olarak değerlendirmek, elde edilen sonuçları rapor hâline getirerek ilgililere duyurmak olarak tanımlanmıştır. Bu tanımla belediyelerde denetimin amaçları sıralanmış ve hedefler, standartlar, ölçütler, raporlama gibi performans unsurları belirtilmiştir.
Denetimin kapsamı ve türlerinin tanımlandığı 55. maddede; belediyelerde iç ve dış denetim yapıldığı ve bu denetimin, iş ve işlemlerin hukuka uygunluk, malî ve performans denetimini kapsadığı belirtilmiştir. Ayrıca yapılacak iç ve dış denetimin 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine göre yapılacağı da belirtilerek iki kanun arasında resmi ilişki kurulmuştur. Buna ilave olarak 58. maddeyle de, denetimin yapılması ve faaliyet raporunun hazırlanması hususunda bu kanunda hüküm bulunmayan durumlarda 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile diğer kanunların ilgili hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
56. maddede belediye başkanı, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 41. maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen biçimde; stratejik plân ve performans programına göre yürütülen faaliyetleri, belirlenmiş performans ölçütlerine göre hedef ve gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerini ve belediye borçlarının durumunu açıklayan faaliyet raporunu hazırlamakla görevlendirilmiştir.
1.3. 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu[7]
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 10. maddesinde il genel meclisinin görev ve yetkileri arasında, stratejik plân ile yatırım ve çalışma programlarını, il özel idaresi faaliyetlerini ve personelinin performans ölçütlerini görüşmek ve karara bağlamak da sayılmıştır.
Kanunun 30. maddesinde valinin görev ve yetkileri; il özel idaresini stratejik plâna uygun olarak yönetmek, il özel idaresinin kurumsal stratejilerini oluşturmak, bu stratejilere uygun olarak bütçeyi, il özel idaresi faaliyetlerinin ve personelinin performans ölçütlerini hazırlamak ve uygulamak, izlemek ve değerlendirmek, bunlarla ilgili raporları meclise sunmak şeklinde sıralanmıştır.
Kanunun il özel idarelerinin denetimi başlığını taşıyan dördüncü kısmındaki 37., 38. ve 39. maddelerinde özel idare faaliyetlerinin ve personelinin performans ölçütlerine göre değerlendirilmesi, valinin bir süreç dahilinde performans ölçütlerini dikkate alarak görevini yerine getirmesi, personel istihdamında performans ölçütlerinin kullanılması, il özel idarelerinin de performans denetimine tabi kılınması ve yapılan bütün faaliyetlerin vali tarafından performans kriterlerine göre rapor edilmesine ve faaliyet raporları ile kamuoyuna duyurulmasına yer verilmiştir.
1.4. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu[8]
10.7.2004 tarihinde kabul edilen, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 18. maddesine göre Büyükşehir belediye başkanı, belediyeyi stratejik plâna uygun olarak yönetmek, belediye idaresinin kurumsal stratejilerini oluşturmak, bu stratejilere uygun olarak bütçeyi hazırlamak ve uygulamak, belediye faaliyetlerinin ve personelinin performans ölçütlerini belirlemek, izlemek ve değerlendirmek, bunlarla ilgili raporları meclise sunmakla görevlendirilmiştir.
1.5. Diğer Kaynaklarda Performans Ölçüm ve Denetimi
Performansa dayalı yönetim anlayışının ve uygulamalarının yasal dayanakları sadece kanunlarla sınırlı değildir. 58. Hükümet Acil Eylem Planında ve kalkınma planlarında da performans kavramının ve performans unsurlarının tanımlandığı ve hedeflendiği açıkça görülmektedir.
58. Hükümet Acil Eylem Planın[9], Kamu Yönetim Reformu başlığı altında, kamuda performans odaklı denetim sistemine geçileceği ve performans denetimine geçilmesi ile birlikte kamu yönetiminde etkinlik, vatandaş ve hizmet odaklı çalışma anlayışı ve hedefe dönük faaliyet gösterme uygulamasının yaygınlaştırılacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda özellikle kuruluşların veri tabanlarının performans göstergelerini ölçecek şekilde geliştirileceğine de vurgu yapılmıştır. Ayrıca kuruluş düzeyinde stratejik planların hazırlanması sonucunda kuruluşların varlık nedenlerini (misyon), ulusal plan ve stratejiler çerçevesinde netleştireceği, politika ve önceliklerini ortaya koyabileceği, performans göstergeleri geliştirmek suretiyle başarılarını ölçebileceği varsayımı da bu planda yer almaktadır.
8. Beş Yıllık Kalkınma Planında da[10], etkinliği ölçen temel araçlardan birisi olarak performans denetimine geçileceği belirtilmiştir. Kamu yönetiminin yeniden yapılandırılmasında verimlilik, etkinlik ve tutumluluğun dolayısıyla da performansın artırılması, kamu kurum ve kuruluşlarında görev ve teşkilat yapıları arasında uyum sağlanması, gerekli sayı ve nitelikte personel istihdamı, personelin bilimsel ve teknolojik gelişmeler ışığında eğitiminin sağlanması, çalışanlarının performansını etkin bir şekilde ölçen bir sisteme kavuşturulması, yetki devri ve esneklikle beraber hesap verme sorumluluğunun ve yönetsel saydamlığın güçlendirilmesi; kamu yöneticilerinin ve çalışanlarının politika ve strateji oluşturma kapasitesinin geliştirilmesi ve kamu hizmetlerinin sunumunda kalite anlayışının ve bu amaca yönelik yönetsel yöntemlerin yerleştirilmesi, bu planın temel ilkeleri olarak benimsenmiştir.
2007–2013 yıllarını kapsayan 9. Beş Yıllık Kalkınma Planının[11], temel ilkeleri arasında, kamusal hizmet sunumunda şeffaflık, hesapverebilirlik, katılımcılık, verimlilik ve vatandaş memnuniyetinin esas olduğu belirtilmektedir. Bu planda yerel yönetimlere yönelik olarak, yerel yönetimlerin sundukları hizmetler için ülke çapında asgari hizmet standartları belirleneceği ve standartlara uygunluk denetiminin de merkezi idare tarafından yapılacağı vurgulanmıştır.
Kamu hizmetlerinde kalite ve etkinlik için politika oluşturma ve uygulama kapasitesinin artırılması amacıyla, tüm kamu idarelerinin stratejik planlarını hazırlayarak, uygulamaya koymaları; politika oluşturma sürecinin rasyonelleştirilmesini ve politikaların veriye ve bilgiye dayandırılmasını teminen nitel ve nicel veri yönetiminin geliştirilmesi; gerek politika oluşturma gerekse maliyetlendirme süreçlerinde sayısal, kurgusal ve analitik yöntemlerden yararlanılması; kamu idarelerinin uygulayacakları politikaların maliyeti, etkilediği kesimler ve fırsat maliyeti göz önüne alınarak, bütçenin, uygulanacak politikaların maliyetini ve kamu idarelerinin performansını gösterecek bir yapıya kavuşturulmasının sağlanması; kamu kaynakları performans programlarına uygun olarak tahsis edilmesi ve kamu idarelerinde performans kültürünün oluşturulması çerçevesinde ölçme, izleme ve değerlendirme süreçlerinin geliştirilmesi de bu programdaki ana hedeflerdendir.
Sonuç olarak, son yıllarda yapılan yasal düzenlemelerle yerel yönetimlerin yeniden yapılandırılması kapsamı içinde performansa dayalı bir yönetim sisteminin kurulmasına yönelik ihtiyaç duyulan hukuksal altyapı büyük oranda tamamlanmıştır. Bu sistem içerisinde, belediye yönetimlerinin de verimli, etkin ve kaliteli hizmet sunan, hesap verebilir ve stratejik hedeflere ve performans kriterlerine göre yönetilen birimler olmaları öngörülmektedir.[12] Ancak unutulmamalıdır ki, gerçekleştirilen yasal reformların hayata geçirilmesinde yerel yönetim kuruluşlarının kurumsal kapasitelerinin her yönüyle geliştirilmesi de büyük önem taşımaktadır.
2. BEPER Projesi[13]
BEPER Projesi, kamu yönetiminin yeniden yapılandırılması çalışmalarının temel unsurlarından biri olan performansa dayalı yönetim anlayışının öncü projelerinden birisi olarak değerlendirilebilir.
2.1. BEPER Projesinin Gelişimi ve Amacı
İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü, belediyelerin performansını ölçmek ve belediyeler arasında kıyaslama yapabilmek için, bir performans ölçüm sistemi geliştirmeyi amaçlamıştır. Bunu gerçekleştirmek için 2002 yılının Ağustos ayında Dünya Bankasıyla yapılan bir ikraz anlaşması sonucu elde edilen 350.000 dolar tutarında hibe kredisi ile BEPER projesine başlanmıştır. Projeyi kurumsallaştırmak amacıyla İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü bünyesinde bir "Proje Uygulama Birimi (PUB)" kurulmuştur. Projede, bir uluslararası danışman, bir yerel danışman ve bir yazılım danışmanlık firması görev almıştır.
Proje kapsamında, Bakanlığın seçmiş olduğu 7 pilot belediye ve nüfusu 100.000 in üzerinde olan toplam 129 belediye ile çalışılmaktadır. Bu belediyelerde; 2000 yılı itibarıyla yaklaşık 30 milyon kişi yaşamaktadır (Toplam belediye nüfusunun %54’ü). BEPER projesi Türkiye nüfusunun % 42'sini, belediye nüfusunun ise % 54'ünü kapsayan büyük bir uygulama alanına sahiptir. Ayrıca, projeyi yaygınlaştırma çalışmaları çerçevesinde, nüfusu 50.000-100.000 arasında olan belediyelerin de verilerinin toplanması çalışmasına yakında başlanacağı projenin web sayfasında duyurulmaktadır.
Projenin amaçları belediyelerde;
• Demokratik katılım ve şeffaflığı, hesap sorma-verme mekanizmalarını güçlendirmek,
• Etkin ve verimli bir hizmet anlayışını yerleştirmek,
• Belediyelerin sundukları mal ve hizmetlerin kalitesini artırmak,
• Karar vericilere ve vatandaşlara objektif verilere dayanarak değerlendirme yapma imkânını sağlamak,
• Yerel yönetimlerimizin kendi bünyeleri içinde “izleme – geliştirme” modelinin kurulmasına örnek teşkil etmek, amacıyla,
Belediyelerin sundukları mal ve hizmetler için; temel performans kriterleri oluşturarak ulusal performans göstergelerini tespit etmek ve belediyeler arasında karşılaştırmalar yapmayı mümkün kılacak bir model geliştirmektir.
2.2. BEPER Projesinde Kullanılan Ölçü ve Kriterler
Proje kapsamında, belediye hizmetlerini kapsayan 300'ün üzerinde soruya cevap alınarak performans kriterleri tespit edilmiş ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Belediyelerden elde edilen verilerden, Büyükşehir belediyeleri için 63 adet, diğer belediyeler ile Büyükşehir İlçe ve İlk Kademe Belediyeleri için 70 adet performans göstergesi geliştirilmiştir. Bunlara ilaveten beş adet "Anahtar Başarı Göstergesi" geliştirilmiştir. Bunlar;
· Sunulan Hizmetin Büyüklüğü,
· Hizmet Maliyetleri,
· Sunulan Hizmetin Kalitesi,
· Yönetsel Etkinlik
· Çevre Koruma ile ilgilidir.
Performans göstergeleri üç temel konu itibariyle sınıflandırılmıştır:
· Hizmet Göstergeleri
· Altyapı Göstergeleri
· Mali Göstergeler
Veya bu göstergeler hizmet birimine göre;
· Su ve Kanalizasyon,
· Toplu Taşımacılık,
· Katı Atık,
· Gaz Dağıtım,
· Personel,
· Yol,
· Araç,
· İmar,
· Mali bilgiler şeklinde de sınıflandırılabilmektedir.
Ayrıca BEPER projesinin, dinamik ve sürekli gelişen bir yapıya sahip olduğu ve gerektiğinde yeni göstergeler eklemek veya göstergeleri değiştirmenin mümkün olduğu belirtilmektedir.
Hizmet göstergeleri: Bilgisayarlaşma, Su şebekesine bağlı nüfus, Kişi başına günlük su tüketimi, İdari Personel/1000 kişi, İmar, İtfaiye, Zabıta hizmetleri, gibi göstergeleri;
Altyapı Göstergeleri: Kamuya açık yeşil alan / kişi, Yol / kişi, Katı Atık Bertaraf Faktörü, Atık su toplama oranı, gibi göstergeleri;
Mali Göstergeleri: Bütçe gerçekleşmesi, Gerçekleşen Kesin Hesap Harcamaları/Kişi, Bütçe/kişi, İç gelir yaratma kapasitesi, gibi göstergeleri içermektedir.[14]
Çalışmayı "kullanıcı dostu" yapabilmek ve performans ölçüm sonuçlarını kamuoyuna açıklayabilmek için proje kapsamında bir web sitesi oluşturulmuştur. Sonuçlar, web sitesinden Türkçe ve İngilizce olarak görülebilmekte ve takip edilebilmektedir. Web sitesinden kullanıcılar, bir belediyenin, belediye tipine ve Türkiye ortalamasına göre başarı durumunu gösteren “Başarı Göstergeleri” linkini, aynı tipteki iki belediyenin performanslarının karşılaştırılmasını gösteren “Belediye Karşılaştırması” linkini; her belediyenin, kendi tipine göre performans sıralamasındaki yerini gösteren “Türkiye Geneli Başarı Sıralaması” linkini; bir belediyenin, yıllar itibarı ile performansının karşılaştırmasını gösteren “Yıl Karşılaştırması” linkini; Belediye hizmetlerinin, hizmet birimine göre başarı durumunu gösteren “Hizmet Birimine Göre Başarı Göstergeleri” linkini ve belediyelerin performansının, büyüklük, coğrafi bölge, sosyo ekonomik gelişmişlik gibi kriterlere göre detaylı sorgulanmasına imkân tanıyan “Detay Sorgu” linklerini kullanarak proje kapsamındaki belediyeler hakkında ayrıntılı sonuçlara ulaşabilmektedirler.
BAŞARI GÖSTERGELERİ
ESKİŞEHİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ
Kriter
Hedef
Sonuç
Ortalama
Belediye Tipine Göre Ortalama
HİZMET GÖSTERGELERİ %
ATIK SU ARITMA FAKTÖRÜ
Olabildiğince yüksek değer
55,25
94,80
93,70
ATIK SU TOPLAMA ORANI (%)
% 95-100
100,00
94,60
98,10
KİŞİ BAŞINA GÜNLÜK SU TÜKETİMİ (lt.)
ISO standardı=125 litre/gün/kişi
85,40
155,80
168,00
SU VE KANALİZASYON HİZMETİ(GELİR-GİDER)
% 100 - 120
95,44
124,30
116,50
SU VE KANALİZASYON HİZMETİ(PER.VRM)
2-4
2,90
3,60
5,00
SU VE KANALİZASYON TARİFESİ(GERÇEK)
Kendi statüsünde Türkiye ort.
2,01
1,20
1,30
SU VE KANALİZASYON TARİFESİ(GÖRECE)
Kendi statüsünde Türkiye ort.
2,07
1,10
1,60
SU KALİTESİ
100
100,00
81,10
86,70
SU KAYIPLARI ORANI (%)
Düşük değer daha iyi
52,00
41,10
43,80
SU ŞEBEKESİNE BAĞLI NÜFUS
% 90-99
100,00
94,60
98,10
SU VE ATIK SU GELİRLERİ TAHSİLAT ORANI
> %95
189,00
74,20
83,60
YAĞMUR SUYU TOPLANAN YOLLARIN ORANI (%)
Olabildiğince yüksek değer
4,00
19,10
31,50
GÖSTERGELER
Bu linklere girildiğinde seçilen göstergeye, yıla ve belediye tipine bağlı olarak değişik sonuçlara ulaşılmaktadır. Kullanıcıların göstergeleri daha iyi anlayabilmeleri için her göstergenin yanına bir “ -informaiton/bilgi” köprüsü konulmuş ve buraya tıklandığında göstergenin açıklaması ayrı bir pencerede kullanıcılar tarafından görülebilmesi sağlanmıştır. Buna ek olarak ilgili gösterge için ulaşılması gereken hedefler ayrı bir sütunda belirtilmekte ve kullanıcıların gerek seçtikleri birimin sonucu, gerekse ortalama sonuç ve belediye tipine göre ortalama sonucu görerek bir değerlendirme yapmasına imkan tanınmaktadır.
BELEDİYE KARŞILAŞTIRMA EKRANI
AVCILAR
ODUNPAZARI
KRİTERLER
SONUÇ
ALTYAPI GÖSTERGELERİ Birim/Kişi
NÜFUS / HA
110,91
3,74
YOL / KİŞİ (m)
0,02
4,07
ASFALT YOL / KİŞİ (m)
0,02
2,91
KAMU OTOPARK ALANLARI / 1000 KİŞİ
2,19
3,65
KAMUYA AÇIK YEŞİL ALANLAR / KİŞİ (m2)
1,10
0,75
Ekipman Birim/Kişi
KATI ATIK (ÇÖP) TOPLAMA ARAÇLARI / 1000 HANEHALKI
0,02
0,10
İTFAİYE ARACI / 10,000 KİŞİ
0,01
0,12
KURTARMA ARAÇLARI / 10,000 KİŞİ
0,00
0,03
DİĞER BELEDİYE ARAÇLARI / 10,000 KİŞİ
1,51
3,51
Çevre Koruma - Altyapı
SU KAYIPLARI ORANI (%)
35,00
52,00
ATIK SU TOPLAMA ORANI (%)
100,00
100,00
YAĞMUR SUYU TOPLANAN YOLLARIN ORANI (%)
0,00
4,00
ATIK SU ARITMA FAKTÖRÜ
49,50
55,25
KATI ATIK TOPLANILMASI FAKTÖRÜ
82,40
50,57
KATI ATIK BERTARAFI FAKTÖRÜ
22,22
0,00
GÖSTERGELER
Aynı şekilde web sitesinde yıllar itibarı ile aynı tipteki iki belediyenin seçilen göstergelerinin karşılaştırılmasına imkân tanınarak ve her belediyenin, kendi tipine göre performans sıralamasındaki yeri gösterilerek, belediyelerin kendilerini diğer belediyeler ile kıyaslayabilmesine olanak tanınmaktadır.
TÜRKİYE GENELİ BAŞARI SIRALAMASI
YIL
BELEDİYE TİPİ
GÖSTERGE KRİTERİ
YIL
BELEDİYE ADI
SONUÇ
Web sitesi ilk yayınlandığında sitede bulunmayan, projenin geliştirilmesi sonucu siteye eklenen ve belediyelerin performansının, büyüklük, coğrafi bölge, sosyo-ekonomik gelişmişlik gibi kriterlere göre detaylı sorgulanmasına imkân tanıyan “Detay Sorgu” linki ile de proje dâhilindeki belediyeler arasında çoklu karşılaştırma yapma olanağı bulunmaktadır.
DETAY SORGU
Belediye Tipi
Yıl
Nüfus
-
Coğrafi Bölge
Marmara
Ege
Akdeniz
İç Anadolu
Karadeniz
Doğu Anadolu
Güneydoğu Anadolu
Sosyo Ekonomik Kalkınmışlık Derecesi
Hizmetler
2.3. BEPER Projesinin Genel Değerlendirmesi
Kamu sektöründe, özellikle de yerel yönetimlerde performans ölçüm görevi oldukça karmaşıktır. Bu durum teknik zorluklar, görevlerdeki farklılıklar, organizasyonel düzenler ve bu konuya bakış açısından kaynaklanmaktadır. Özellikle ülkemizde yerel yönetimlerin yapı ve işleyişinden kaynaklanan sorunların varlığı ile yerel siyaset anlayışının farklılığı[15] bu süreci daha da karmaşıklaştırmaktadır. Bu çok boyutlu sıkıntıların varlığına rağmen yerel yönetimler performans ölçümüne önem vermek durumundadırlar.
BEPER tarafından sistemdeki belediyelerin genel durumunun değerlendirildiği bir çalışmada[16] veri elde etme ve diğer konularla ilgili olarak aşağıdaki problemlerin varlığı tespit edilmiştir:
- Muhasebe ve bütçe gibi yasal olarak onaylanması gereken belge ve bilgilere sağlıklı cevaplar gelmekle beraber, veri girişlerinde zaman zaman basamak hataları yapılmaktadır.
-Belediyeler borçları konusunda bilgi vermekte isteksiz davranmaktadır.
- Özellikle Büyükşehir Belediyelerinde, birkaç birimin ortaklaşa cevap vermesi gereken sorulara genellikle hatalı bilgi verilmekte veya bilgi alınamamaktadır.
- Belediyelerde maliyeti ölçen bir muhasebe sistemi olmadığı için özellikle sosyal ve kültürel hizmetlerin maliyetleri bilinememektedir.
- Kamu taşımacılığı ve katı atık yönetiminin, bağlı şirketler veya özel firmalarla yürütüldüğü yerlerde veriler genellikle eksik veya yetersizdir.
- Belediye şirketleri ve iştirakleri konusunda çok güç bilgi alınabilmiş veya tanımlanan yapıya uymayan bilgiler verilmiştir.
- Hangi birimin, hangi aracı, hangi iş için kullandığı açık değildir. Bu nedenle araç kullanım maliyeti ve verimliliği ölçülememektedir.
Yukarıda belirtilen problemler göstermektedir ki, BEPER projesinin önündeki en önemli engel veri toplama ve gönderilen verilerin doğruluğunu tescil etmektir.
Verilerin doğruluğunun nasıl kontrol edildiği ile alakalı olarak projede açıklayıcı bir bilgi bulunmamaktadır. Sisteme bilgi girişleri, proje kapsamındaki belediyelere elektronik ortamda veri transferi yapabilmeleri için verilen kullanıcı şifreleri ile gerçekleşmektedir. Veri girişlerinin nasıl yapılacağı konusunda açıklama el kitapları ve toplantılarla bilgilendirme yapılmaya çalışılmıştır ama veri toplama ve analizi işinin uzmanlık gerektiren bir uygulama olduğu unutulmamalıdır. Politik kaygıların en fazla yaşandığı ve çeşitli baskı gruplarının etkilerinin en kolay hissedildiği ülkemiz yerel yönetim yapılanması içinde, veri girişlerinin tamamen belediye personelinden birisine bırakılmasının doğurabileceği sakıncaların göz ardı edilmemesi gerekmektedir.
BEPER kapsamındaki belediyelere ait gösterge verileri incelendiğinde, birçoğunun istatistikî olarak anlamlı olmadığı görülmüştür. Birçok gösterge kaleminde belediyelerin birçoğunun hiç bilgi vermediği görülürken, bazı göstergelerinde uç, aykırı değerlerin bulunduğu tespit edilmiştir. Örneğin su kalitesi verisinde, tüm belediyeler sularını maksimum kalite olan %100 ile belirtmişlerdir. Kişi başına su tüketimi ortalama 169 litre iken bu değer İzmit Büyükşehir belediyesi için 757 litre çıkmıştır. Erzurum'da yüzde 5'lerde olması muhtemel doğal gaz kullanım oranı, BEPER'de yüzde 100 görünmektedir. Örnekleri daha da çoğaltmak elbette mümkündür. Veri giriş sistemindeki problemlere bağlı olan bu aykırı sonuçlar, projeye olan güveni azaltmakta ve projenin kamuoyu tarafından yanlış değerlendirilmesine yol açmaktadır. “BEPER fos çıktı!”[17] gibi değerlendirmelere yol açan bu eksiklik ve aykırılıklarında bir an önce giderilmesi gerekmektedir.
Bu iki ana problem bağlamında projenin veri giriş sisteminin yeniden tasarlanması ve iyileştirilmesi gerekmektedir. Veri giriş işlemlerinin belediyelerin kendilerine bırakılmaması, bırakılsa bile verilerin doğruluğunu denetlemeye olanak sağlayacak, istenilen veri setlerini vermeyen belediyeleri cezalandırabilmeyi de kapsayan idari bir uygulamanın hayata geçirilmesi gerekmektedir. Bunun yanında veri toplamada anket, birebir görüşme gibi diğer veri toplama tekniklerinin kullanılmasının ve bu işin uzman birimlerce yapılmasının sağlanması, hem verilerin güvenilirliğini arttıracak hem de elde edilen sonuçların daha anlamlı olmasını sağlayacaktır.
Performansa dayalı yönetim yaklaşımı, sürekli geliştirilmesi gereken bir süreçtir. Performans ölçümünün kendi içinde bir sonunun olmadığı ve bu sürecin içerisine her gün birçok yeni unsurun eklendiği unutulmamalıdır. Fakat proje incelendiğinde belirlenen gösterge setlerinde, projenin başladığı 2002 yılından beri herhangi bir değişikliğe gidilmediği ve elde edilen sonuçların yorumlanıp, analiz edildiği herhangi bir çalışmanın yayınlanmadığı görülmüştür. Bu durum, göstergeler üzerinde herhangi bir analizin ve değerlendirmenin yapılmadığının bir kanıtıdır. Bu yüzden BEPER projesinin, sadece veri girişi yapılan bir sistemden ziyade koordinasyon görevi gören bir yapıya kavuşturulması gerekmektedir. BEPER, elde edilen verileri sistematik olarak inceleyen, sonuçlar üzerine bilimsel araştırmalar yapıp yerel yönetimlere tavsiyelerde bulunan, belediyecilikte diğer belediyelerin elde ettikleri “en iyi uygulama” örneklerinin aktararak diğerlerine örnek olan, teknik konulara ilişkin bilgilendirme ve yönlendirme faaliyetlerinde bulunan, uluslararası işbirliklerini arttırarak buradan edinilen tecrübeleri elemanlarına ve yerel yönetimlere aktarabilen bir kurum olmalıdır. Ancak yukarıdaki hedeflere ulaşılabilmesi için BEPER Proje Uygulama Birimine her türlü teknik, eleman ve mali desteğinde sağlanmasının şart olduğu da unutulmamalıdır. Belediyelerde performans ölçümünü amaçlayan BEPER projesinin tüm belediyeleri kapsayacak şekilde yaygınlaştırılması ve diğer yerel bilgi toplayan projelerle (Yerel Bilgi, YerelNet gibi) arasında veri paylaşım alt yapısının oluşturulması projenin etkinliğini arttıracak ve proje hedeflerine ulaşmayı kolaylaştıracaktır.
3. Sonuç
Dünyada yerel yönetimler, gerek merkezi yönetimin, gerekse özel sektörün tecrübelerinin kılavuzluğunda veya kendi gayretleriyle son yirmi, otuz yılda birçok performans ölçüm ve yönetim yaklaşımını hayata geçirmişlerdir. Fakat ülkemiz bu çalışmaların oldukça gerisinde kalmıştır. Bu yüzden BEPER projesinin, kamu yönetiminin yeniden yapılandırılması çalışmalarının temel unsurlarından biri olan performansa dayalı yönetim anlayışının öncü projelerinden birisi olarak değerlendirilmesi yanlış olmayacaktır.
Bunun yanında, BEPER tarafından istatistikî olarak düzgün veri toplanamaması, BEPER sisteminde veri girişinin ilgili belediyelere bırakılması, belediyelerin tecrübesizliklerinden dolayı yanlış veri girişi yapmaları veya politik kaygılar nedeni ile verilerin yanlış verilmesi, aykırı değerlerin çokluğu verilerin güvenilirliğini zedelemiş ve proje ile ilgili bazı soru işaretlerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bunlara ilaveten gösterge setlerinde iyileştirmelerin yapılamaması, girilen veriler üzerinde herhangi bir analizin yapılmaması BEPER’i sadece veri girişi yapılan bir sistem haline getirmiştir. Bu sorunların bir an önce giderilmesi ve ülkemiz yerel yönetimleri için önemli bir fırsat olan performans ölçüm uygulamasının daha da etkin hale getirilerek, tüm yerel birimlerimizi kapsayacak bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir.
Unutulmaması gereken en önemli nokta ise, yerel yönetimlerde performans ölçüm sistemlerinin oluşturulmasının ve uygulanacak yaklaşımın bir gecede gerçekleştirilemeyeceğidir. Performans ölçümü, bir organizasyonda sürekli öğrenme sisteminin bir parçasıdır ve bir sistemin kurulabilmesi için dikkatli planlama, kaynak, sabır ve zaman gereklidir. Performans ölçüm sisteminin başarılı olması kısmen onun iyi düzenlenmesine bağlı olmakla beraber, uygulandığı kurumun kültürü de önemlidir. Yerel yönetimlerde performans yönetiminin, yönetim sürecinin bir parçası olabilmesi için “Performans Yönetimi Kültürü”nün yerleştirilmesi ve doğru bir çerçevenin seçilmesi de, bu öğrenme sürecini destekleyecek ve projenin uygulanabilirliğini arttıracaktır.
KAYNAKÇA
9. Kalkınma Planı (2007–2013), TBMM Kararı, Resmî Gazete, 1.07.2006 Mükerrer tarih, Sayı: 26215.
58. Hükümet Acil Eylem Planı, http://ekutup.dpt.gov.tr/plan/
Belediyelerde Performans Ölçümü Projesi, http://www.beper.gov.tr
Belediyeler Kanunu, Kanun No. 5393, Kabul Tarihi: 3.7.2005.
Bilge, Semih, “Yerel Yönetimlerde Performans Ölçümü ve Dışsal Faktörlerin Yerel Yönetimlerin Performansına Etkisi Üzerine Bir Araştırma” Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2006.
Büyükşehir Belediyesi Kanunu, Kanun No. 5216, Kabul Tarihi: 10.7.2004.
İl Özel İdaresi Kanunu, Kanun No. 5302, Kabul Tarihi: 22.2.2005.
Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kanun No. 5018, Kabul Tarihi: 24.12.2003.
Kurnaz, Ahmet Sait, Belediyelerde Performans Ölçümü, Türkiye’de Yerel Yönetimler Vizyon Toplantısı 15-16 Eylül 2005, Eskişehir Anemon Otel.
LOGOTRİ, “Performance Measurement and Management in Asia-Pacific Local Government”, A Discussion Paper, Report 4, September 2003, http://www.logotri.net.
Osborne, David ve Peter Plastrik, The Reinventor’s Fieldbook: Tools for Transforming Your Government, San Francisco, CA: Jossey-Baas, 2000.
Özer Köseoğlu, “Belediyelerde Performans Yönetimi”, Türk İdare Dergisi, Yıl: 2005, Sayı: 447, Dönem: Haziran.
Sayıştay’ın Performans Ölçümüne İlişkin Önaraştırma Raporu, 2001 Eylem Planının 6.2 Stratejisi Kapsamında Kurulan Komisyon Raporu, 14 Şubat 2002.
Şentürk, Hulusi, Pendik Belediyesinde Performans Yönetimi”, http://www.pendik.bel.tr/tr/Tab.aspx?TabID=539.
Uzun Vadeli Strateji ve 8. Kalkınma Planı (2001-2005), TBMM Kararı, Karar N. 697, Karar Tarihi: 27.6.2000.
Tursun, Mahmut, “BEPER fos çıktı!”, 29.12.2005.
http://www.kayserim.net/haberd.asp?id=2587
Ek 1: BEPER Projesi Performans Göstergeleri ve Açıklamaları
ASFALT YOL / KİŞİ (m)
Kişi başına düşen asfalt yol uzunluğunu gösterir. Yüksek değer başarılı performans anlamını taşımaktadır
ATIK SU ARITMA FAKTÖRÜ
Atık Su Arıtma Kalitesini gösterir. Ön arıtmalara 0,5, biyolojik arıtmalara 0,75 ve NH3 arıtmalara ise 1 faktörü ile ağırlık verilmektedir.
Yüksek değer başarılı performans anlamını taşımaktadır.
ATIK SU TOPLAMA ORANI (%)
Kanalizasyon şebekesine bağlı nüfusun oranını gösterir. Atık suyun en yüksek oranda toplanması başarılı bir performans anlamını taşımaktadır.
BÜTÇE / KİŞİ
Kişi başına yıllık bütçe büyüklüğünü gösterir (MTL). Değerin yüksekliği başarılı bir performans anlamını taşımaktadır.
BÜTÇE GERÇEKLEŞMESİ (%)
Kesin hesaba göre giderlerin, bütçe giderlerine oranını gösterir. Kesinleşen değerin, tahmini değere yakın olması, bütçe giderlerinin
gerçekleşmesindeki tutarlılığı gösterir.
BİLGİSAYARLAŞMA
Bilgisayar başına düşen idari personel sayısını gösterir.
DOĞALGAZ TARİFESİ(GERÇEK)
Yılsonu itibariyle doğal gaz tarifesini gösterir.
DOĞALGAZ TARİFESİ(GÖRECE)
Kişi başına GSMH ya göre hesaplanmış doğal gaz tarifesini gösterir.
DİĞER BELEDİYE ARAÇLARI/10.000 KİŞİ
10.000 kişiye düşen belediye araç sayısını gösterir.
EĞİTİM, KÜLTÜR & HALKLA İLİŞKİLER
Eğitim, Kültür, Spor ve Tanıtma hizmetleri giderlerinin, toplam gider içindeki payını gösterir. (%)
FEN İŞLERİ
Bayındırlık hizmetleri giderlerinin, toplam gider içindeki payını gösterir (%).
GAZ DAĞITIM ŞEBEKESİNDEN YARARLANAN NÜFUS
Doğal gaz hizmetinden faydalanan nüfusun oranını gösterir.
GELİR - GİDER ORANI (%)
Kesin hesap gelirleri ile giderleri arasındaki farkın gelirlere oranı gösterir.
KAMU OTOB. TAŞIMAC. HİZM.(GELİR-GİDER)
Kamu taşımacılığı yapan belediye ile belediye şirketlerinin gelirlerinin giderleri karşılama oranını gösterir.
KAMU OTOB. TAŞIMAC. HİZM.(PER.VRM)
1.000 yolcuya düşen, kamu taşımacılık hizmeti sunan belediye ve belediye şirketlerinde çalışan personel sayısını gösterir.
KAMU OTOPARK ALANLARI / 1000 KİŞİ
1.000 kişiye düşen otopark sayısını gösterir. Yüksek değer başarılı performans anlamını taşımaktadır.
KAMU TAŞIMACILIK TARİFESİ(GERÇEK)
Yılsonu itibariyle belediye otobüsü bilet ücretini gösterir.
KAMU TAŞIMACILIK TARİFESİ(GÖRECE)
Kişi başına GSMH ya göre hesaplanmış yılsonu otobüs bilet ücretini gösterir.
KAMUYA AÇIK YEŞİL ALANLAR / KİŞİ (m2)
Kişi başına bakımı yapılan yeşil alan miktarını gösterir. Yüksek değer başarılı performans anlamını taşımaktadır.
KATI ATIK BERTARAFI FAKTÖRÜ
Düzenli çöp toplama alanına gelen çöp miktarını ve çöp depolama türüne göre çöpün bertaraf kalitesini gösterir.
Toplanan katı atığın %50 den azı düzenli depolanıyor ise 0 olarak puanlandırılmaktadır. Katı atığın %50 den fazlası düzenli depolama
alanına gidiyor ise bu oran, başarı puanı olarak yansıtılmaktadır.
KATI ATIK BOŞALTIM HİZMETİ (GELİR-GİDER)
Katı Atık işletmelerinin, gelirlerin giderleri karşılama oranını gösterir.
KATI ATIK BOŞALTIM HİZMETİ (PER.VRM)
1.000 hane ve iş yeri başına düşen katı atık hizmetlerinde çalışan personel sayısını gösterir.
KATILIM PAYLARI / KİŞİ
Kişi başına düşen belediye yatırımlarına katılım payını gösterir (MTL). Yüksek değer hemşehrilerin, belediye harcamalarına
katkılarını ifade eder ve başarılı bir performans anlamını taşır
KESİN HESAP/ KİŞİ
Kişi başına yapılan harcamayı gösterir (MTL). Değerin yüksekliği başarılı bir performans anlamını taşımaktadır.
KURTARMA ARAÇLARI / 10,000 KİŞİ
10.000 kişiye düşen itfaiye kurtarma aracı sayısını gösterir.
KİŞİ BAŞINA GÜNLÜK SU TÜKETİMİ (lt.)
Kişi başına ortalama su tüketimini gösterir. (ISO Standardı=125)
MERKEZİ VERGİLER PAYI / KİŞİ
Kişi başına genel bütçeden alınan payı gösterir (MTL). Yasal düzenlemeler ile aktarılan paydır. Her hangi bir performans söz konusu değildir
NÜFUS / HA
Bir hektara düşen nüfusu gösterir.
NÜFUS / HANE SAYISI
Hane halkı büyüklüğünü gösterir. (kişi)
OTOBÜS KULLANICILARI / 1000NÜFUS/ GÜN
Günde 1.000 kişiye düşen yolcu sayısını gösterir. Yüksek değer başarılı performansı anlamını taşımaktadır
SOSYAL YARDIM & SAĞLIK
Sağlık ve Sosyal Yardım hizmetleri giderlerinin toplam gider içindeki payını gösterir (%).
SU & KANALİZASYON HİZMETİ(GELİR-GİDER)
Su ve Kanalizasyon işletmelerinin, gelirlerin giderleri karşılama oranını gösterir.
SU & KANALİZASYON HİZMETİ(PER.VRM)
1.000 aboneye düşen su ve kanalizasyon hizmetlerinde çalışan personel sayısını gösterir.
SU & KANALİZASYON TARİFESİ(GERÇEK)
En düşük evsel su tarifesine göre, yılsonu su ve atık su tarifesini gösterir.
SU & KANALİZASYON TARİFESİ(GÖRECE)
Kişi başına GSMH ya göre hesaplanmış yılsonu su ve atık su tarifesini gösterir
SU KALİTESİ
Su kalitesini ve servis süresini içeren göstergedir.
SU KAYIPLARI ORANI (%)
Kaçak su oranını gösterir. Kaçak su oranının düşük olması başarılı bir performans anlamı taşımaktadır.
SU VE ATIK SU GELİRLERİ TAHSİLAT ORANI
Su ve Kanalizasyon Hizmetleri tahsilât oranını gösterir
SU ŞEBEKESİNE BAĞLI NÜFUS
Su hizmeti verilen nufusun oranını gösterir.
TARIM & EKONOMİK GELİŞME
Tarım ve Ekonomik hizmetleri giderlerinin, toplam giderler içindeki payını gösterir (%
TARİFELİ HİZMETLERDEN ELDE EDİLEN GELİR
Tarifeli hizmetlerden elde edilen gelirlerin, toplam gelir içindeki payını gösterir (%). Yüksek değer başarılı performans anlamını taşımaktadır.
TAŞINMAZLARDAN ELDE EDİLEN GELİR
Taşınmazlardan elde edilen gelirlerin, toplam gelir içindeki payını gösterir (%).
TOPLAM BELEDİYE PERSONELİ / 1000 KİŞİ
1.000 kişiye düşen belediye personelini gösterir. Düşük değerin daha iyi olduğu kabul edilmektedir.
TRANSFER HARCAMALARI
Transfer harcamalarının toplam giderler içindeki payını gösterir. (%)
YAĞMUR SUYU TOPLANAN YOLLARIN ORANI (%)
Yağmur suyu toplama şebekesine sahip sert zeminli yolların yüzdesini gösterir. Değerin yüksekliği başarılı bir performans anlamını taşımaktadır.
YIL SONU BORÇLAR / KİŞİ
Kişi başına düşen borç miktarını gösterir (MTL). Değerin düşüklüğü başarılı bir performans anlamını taşımaktadır.
YIL SONU MALİ VARLIKLAR / KİŞİ
Kişi başına düşen mali kaynakların değerini gösterir (MTL). Değerin yüksekliği başarılı bir performans anlamını taşımaktadır
YOL / KİŞİ (m)
Kişi başına düşen yol uzunluğunu gösterir. Yüksek değer başarılı performans anlamını taşımaktadır
YOLCU / OTOBÜS SAYISI
Kamu taşımacılık hizmeti veren belediye birimi, belediye birlikleri, ya da belediye işletmelerinde bir yılda otobüs başına
taşınan yolcu sayısını gösterir
YÖNETİM
Genel idari ve destek hizmetleri giderlerinin, toplam gider içindeki payını gösterir (%).
ZABITA & İTFAİYE
Esenlik ve destek hizmetleri giderlerinin, toplam gider içindeki payını gösterir (%).
ZABITA / 1000 KİŞİ
1.000 kişiye düşen zabıta sayısını gösterir.
ZİRVE SAATTE SUNULAN YOLCU KAPASİTESİ
Zirve saatte 1.000 kişiye düşen yolcu taşıma kapasitesini gösterir. Yüksek değer başarılı performans anlamını taşımaktadır.
ÇEVRE KORUMA & ULAŞTIRMA & SU VE KANALİZASYON
Temizlik ve Çevre Koruma, Ulaştırma, Su ve Kanalizasyon hizmetleri giderlerinin, toplam gider içindeki payını gösterir (%).
İDARİ PERSONEL / 1000 KİŞİ
1.000 kişiye düşen belediye idari personel sayısını gösterir. Düşük değerin daha iyi olduğu kabul edilmektedir.
İDARİ İŞLEMLER / İDARİ PERS. / YIL
İdari Personel başına düşen idari işlem sayısını gösterir. Yüksek değer, belediye personelinin etkin ve verimli çalıştığı anlamını taşımaktadır.
İLDE KİŞİ BAŞINA GSMH/ ÜLKEDE KİŞİ BAŞINA GSMH (%)
İl bazında kişi başına düşen GSMH nın ülke ortalamasına oranını gösterir.
İTFAİYE / 1000 KİŞİ
1.000 kişiye düşen itfaiye personelini gösterir.
İTFAİYE ARACI / 10,000 KİŞİ
10.000 kişiye düşen itfaiye aracı sayısını gösterir.
İÇ GELİR YARATMA KAPASİTESİ
Kesin hesap kayıtlarına göre; merkezi hükümetçe aktarılan kaynağın dışında, belediye tarafından yaratılan gelirlerin, toplam gelire oranıdır.
Yüksek olması başarılı bir performans anlamını taşımaktadır.
İÇ VE DIŞ BORÇLANMA
İç ve dış borçlanma şeklindeki gelirlerin, borçlar dışındaki toplam gelire oranını gösterir (%).
İŞLETME GELİRİ / YOLCU (MTL)
Kamu taşımacılık hizmeti veren belediye birimi, belediye birlikleri, ya da belediye işletmelerinde yıllık yolcu başına düşen kar-zararı gösterir.
İŞYERİ SAYISI /1000 KİŞİ
1000 kişiye düşen iş yeri sayısını gösterir. Değerin yüksekliği iş hayatının gelişmişliğini göstermektedir.
YIL İÇİNDE TAMAMLANMAYAN YAPILAR (%)
Yapı kullanma izinleri ile yapı ruhsatları arasındaki oranı gösterir (%). Bu değerin düşüklüğü daha fazla yapı izninin kullanım iznine
dönüştüğünü açıklar ve başarılı bir performans anlamını taşımaktadır.
5 YIL İÇİNDE VERİLEN YAPI RUHSATI / 10,000 KİŞİ
Son beş yıl içinde 10.000 kişiye düşen bağımsız birim yapı ruhsatı sayısını gösterir. Yapı ruhsatlarının yüksekliği planlı gelişme
ve başarılı bir performans anlamını taşımaktadır.
HİZMET KALİTESİ
Su ve Kanalizasyon hizmetleri ile Kamu Taşımacılık hizmetlerinin başarısını ölçen ortak göstergedir.Yüksek değer başarılı
bir performansı gösterir.
HİZMET MALİYETİ
GSMH ya indirgenmiş su, katı atık, kamu taşımacılığı görece tarifelerinin, personel verimliliği de dikkate alınarak hesaplanmış
ortalama değeridir. Düşük değer daha başarılı bir performans anlamını taşımaktadır.
HİZMET SUNUMU SONUCLARI (MTL/KİŞİ)
Su ve kanalizasyon, katı atık ve kamu taşımacılığı hizmet sunucularının (işletmelerin) kişi başına düşen kar/zararını gösterir (MTL/Kişi).
Göstergenin SIFIR olması bu işletmelerin zarar etmediği anlamını taşır.
KATI ATIK (ÇÖP) TOPLAMA ARAÇLARI / 1000 HANEHALKI
1.000 haneye düşen 14 m3 kapasiteli katı atık toplama araç sayısını gösterir.
KATI ATIK BOŞALTIM TARİFESİ (GERÇEK)
Toplam ticari birim ve hane adedi başına bir ayda toplanan Çevre Temizlik Vergisini gösterir
KATI ATIK BOŞALTIM TARİFESİ (GÖRECE)
Kişi başına GSMH ya göre hesaplanmış Çevre Temizlik Vergisini gösterir.
KATI ATIK GELİRLERİ TAHSİLAT ORANI
Katı Atık Hizmetlerinde tahsilat oranını gösterir.
KATI ATIK TOPLANILMASI FAKTÖRÜ
Katı atık toplama kalitesini yüzde olarak gösterir.Katı atığın %100 toplanması gerekmektedir.Bu projede başlangıç başarı oranı %80
kabul edilerek hesaplama yapılmaktadır.Başarı puanı katı atığın poşet ile toplanması durumunda 0,5 faktörü ile azaltılmakta,
İkincil katı atıkların ayrıştırılarak toplanması durumunda ise 2 faktörü ile artırılmaktadır.
YÖNETSEL ETKİNLİK
Katı atık toplama, su ve kanalizasyon hizmetleri mali etkinliği (tahakkuk ve tahsilat oranları) ile bilgisayarlaşma oranının
ortalamasına göre hesaplanan ortak bir göstergedir.
ÇEVRE KORUMA
Su kayıpları, atıksu toplama ve arıtma, yağmur suyu toplama, katı atık toplama ve bertarafı olarak 6 faktörün ortalamasına göre
hesaplanmış ortak bir göstergedir.
* Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Maliye Bölümü.
[1] Hulusi Şentürk, Pendik Belediyesinde Performans Yönetimi”, (Erişim: 29.11.2006)
http://www.pendik.bel.tr/tr/Tab.aspx?TabID=539
[2] LOGOTRİ, “Performance Measurement and Management in Asia-Pacific Local Government”, A Discussion Paper, Report 4, (September 2003),s.4, http://www.logotri.net.
[3] Sayıştay’ın Performans Ölçümüne İlişkin Önaraştırma Raporu, 2001 Eylem Planının 6.2 Stratejisi Kapsamında Kurulan Komisyon Raporu, 14 Şubat 2002, s.6.
[4] David Osborne ve Peter Plastrik, The Reinventor’s Fieldbook: Tools for Transforming Your Government (San Francisco, CA: Jossey-Baas, 2000), s.247.
[5] Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kanun No. 5018, Kabul Tarihi: 24.12.2003.
[6] Belediyeler Kanunu, Kanun No. 5393, Kabul Tarihi: 3.7.2005.
[7] İl Özel İdaresi Kanunu, Kanun No. 5302, Kabul Tarihi: 22.2.2005.
[8] Büyükşehir Belediyesi Kanunu, Kanun No. 5216, Kabul Tarihi: 10.7.2004.
[9] http://ekutup.dpt.gov.tr/plan/, 58. Hükümet Acil Eylem Planı.
[10] Uzun Vadeli Strateji ve 8. Kalkınma Planı (2001-2005), TBMM Kararı, Karar N. 697, Karar Tarihi: 27.6.2000.
[11] 9. Kalkınma Planı (2007–2013), TBMM Kararı, Resmî Gazete, 1.07.2006 Mükerrer tarih, Sayı: 26215.
[12] Özer Köseoğlu, “Belediyelerde Performans Yönetimi”, Türk İdare Dergisi, Yıl: 2005, Sayı: 447, Dönem: Haziran, s.228.
[13] BEPER-Belediyelerde Performans Ölçümü Projesi hakkındaki bilgiler, http://www.beper.gov.tr adresinden derlenmiştir.
[14] Bu göstergelerin tümünün isimleri ve açıklamaları Ek 1’de görülebilir.
[15] Bu problemlerin ayrıntılı değerlendirmesi için bkz. Semih Bilge, “Yerel Yönetimlerde Performans Ölçümü ve Dışsal Faktörlerin Yerel Yönetimlerin Performansına Etkisi Üzerine Bir Araştırma” Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, s.55-95; Köseoğlu, a.g.e., s.229-232
[16] Ahmet Sait Kurnaz, Belediyelerde Performans Ölçümü, Türkiye’de Yerel Yönetimler Vizyon Toplantısı 15-16 Eylül 2005, Eskişehir Anemon Otel. Ahmet Sait Kurnaz, Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünde daire başkanı olarak görev yapmakta ve BEPER Proje Koordinatörü olarak da BEPER projesini yürütmektedir.