Günlerin Köpüğü’nü okurken aldım Ferhan Şensoy’un ölüm haberini. Uçuk kaçık aşk anlatısının satır aralarında, bendeki Ferhan Şensoy’u düşünmeye koyuldum. Pardon’u beyazperdede değil, 1990’ların sonunda, İzmir Fuarı’nda, İsmet İnönü’de, sahnede izlememle böbürlendiğimi anımsadım. Toyluk başa bela. Şans Kapıyı Kırınca talihsizliği bir kenara, – her nedense görme güçlüğü çekenler için yazılmışçasına büyük harflerle basılmış – Hacı Komünist’i 2005’te okumak keyifliydi. Fidel’i el âleme – el âlem ne dedi? – anlatmada faydalıydı.
Boris Vian’ı Şensoy’la okurken, Azizm Sanat’ta bugüne dek Ferhan Şensoy’la ilgili ne yaptığımıza baktım; bakmaz olaydım. Hâlbuki Gökhan Baykal’ın örgütün ilk yıllarında Şensoy için yazdığına emin gibiydim, yanılmışım; hiçbir şey yazmamış, yapmamışız – ayıp.
Şensoy’u benden daha fazla sevenler, tanıyanlar pek çok şey yazdı, yazacaklar. Bu kadar sevilmesi ve sahiplenilmesi ne hoş. Hoşluğa çelme takan durumsa, Şensoy’u övgü, sevgi ve özlemle ananların hatırı sayılır bir kesimi için Şensoy’un övgü, sevgi ve özlemle andığı kişi ve değerlerin bu kitle adına burun kıvırmak için var olmaları. Öyle ya, Türk devrimi, Mustafa Kemal, Cumhuriyet, Aydınlanma tu kakalar; yersen.
Günlerin Köpüğü tamamlandığında, Özgür Keşaplı Didrickson’ın kütüphanesinden kendime yeni kitap bakarken gözüme Ferhan Şensoy’un öykü kitabı Düşbükü ilişti. 1989 basımı kitabın kapağını açınca tanımadığım birine imzalı olduğunu gördüm. 1992 İzmir’inde “Ferhan Şensoy’dan Ercan K.’ya dostlukla” imzalan kitabın sayfalarını karıştırdığımda ise, ablamın arkadaşı olduğunu varsaydığım Ercan Bey’in Şensoy’la çekilmiş bir fotoğrafına rastladım. “İzfaş, Eylül 1992” notunun düşüldüğü ve Şensoy’un bir diğer imzasını taşıyan fotoğrafın ardından, ablamın arkadaşı Ercan’ı niçin tanımadığıma kafa yordum.
Düşbükü’ne başladığımda ablam Karaburun arazisinde kuş çalışmalarını sürdürüyordu ve sorumun yanıtı ancak o dönünce alabilecektim. Kitabı “Kitapçı” köşemiz için değerlendirebileceğimi varsayarak okurken, sayfalar arasından dökülen küçük siyah taşlar dikkatimi çekti/dağıttı. Ahmak bir erkek çocuğu tepkisiyle, taşları bir kenara koymak yerine sokağa atmama ne demeli? Neyse ki daha dikkat çekici şeyler beni bekliyordu; kitabın içine bir aşk hikâyesi iliştirilmişti çiziktirmelerle. Ercan ve Ayçin aşkı yaşandı mı, tamamlandı mı, erilen muratlar oldu mu bilmiyorum ama istemsizce tüm bu alakasızlıkların arasında ikilinin 1990’ların saf-salaklığında sade ve zarif bir birliktelik yaşadıklarını düşünüyor, hatta bunu talep ediyorum. Belki de hiç gelmemiş ve geçmemiş şeyler hanesine yazılı bu karşılıklılık, Düşbükü odağını gündüzdüşleriyle seyreltti.
Kitapçı için değerlendirmemi imkânsız kılan bu durum yine de Şensoy’un 1960’lar ve 1980’lerde yazdıkları arasındaki farkları görmeme engel olmadı. Şensoy’un meşhur mizahının, Aziz Nesin etkisini yadsınamayacak öykülemelerle işlendiği ve Düşbükü’nün aslını oluşturan, 1980’lerin öykülerinde toplumcu bir eleştirel güldürü çerçevesi fazlasıyla belirgin. Kitabın sonunda, Şensoy’un “Kitabın Parasız Eki” duyurusu ve Şensoy’un kendisine yazarlık kapısını araladıkları için teşekkür ettiği Tahir Alangu, Vedat Günyol ve Halil İbrahim Bahar’a yönelik notuyla başlayan, 1968-1970 arasına tarihlenmiş dört öykü ise başka bir edebi çepere işaret ediyor. Ferhan Şensoy’un Yeni Ufuklar ve Soyut dergilerinde yayınlanmış bu öyküleri, dergilerin adlarına yaraşır şekilde soyut, çağdaş bir dile sahip.
Düşbükü sayfaları boyunca, şahsen daha çok beğendiğim bu “parasız ek” kısmına baktığımda, dünyanın en başarılı ve en aşağılık darbesi olan, faşist uçlu serbest piyasa ekonomisi özlü 12 Eylül askeri müdahalesine lanet okumamak elde değil. Elbette Şensoy’un edebi ilerleyişinin toplumcu bir hal almasını salt 12 Eylül’e bağlamak niyetinde değilim – haddim değil – ancak bambaşka, gerici bir darbeye maruz kalmamış alternatif bir gerçeklikle Şensoy’un kaleminin nasıl soyutlamalara yol alacağını merak ettiğimi yadsıyamam. Dâhil olduğumuz gerçeklikte ise Ferhan Şensoy’un yüksek bir aydın bilinciyle nasıl bir direnç mevziisi yarattığı, süpermarketlerden şeriatçılara, düzmece liberallerden düzmece milliyetçilere karşı nasıl bir savaşım verdiği, sahiplenilmesi ve sürdürülmesi gereken bir miras olarak önümüzde duruyor, aydınlatıyor.
Düşbükü’nü bitirmeme yakın bir araya geldiğim ablama, Ercan’ı sordum. Sahaftan aldığı kitabın içindeki imza ve imzalı fotoğrafın onu da şaşırttığını ancak Ercan’ı – ve pek tabi Ayçin’i – tanımadığı ortaya çıktı. Üzerinde pek durmadık. Ablam, bundan sonra ne okuyacağımı sorduğunda, Ferhan Şensoy arasından sonra Ve Bütün Çirkinler Öldürülecek ile Boris Vian’a geri döneceğimi söylediğimde ise işler biraz karışmaya başladı. Ablamın çocukluğumdan beri bildiğim Vian sevgisinde meğer Şensoy’un Vian’ı anması, atıflaması etkili olmuş. Bu alakasızlığın ışıldattığı synchronicity’le flörtleşip – synchronicity’lerin şahbazıyımdır şaşarım! – kendi kendime mest olurken, ablam Ercan ve Ferhan fotoğrafının Eylül 1992 olmasına odaklandı ve Pearl Jam’in tam da o yıl ve ayda, MTV’nin Video Müzik Ödülleri’nde tanıdıklarını söyledi. Ben hemen tam tarihini verdim; 2 Eylül olarak – nedenini sormayın – çünkü o tanışıklığı canlı canlı VHS kasetlere kaydettiklerini ve evde defalarca izlediğimizi biliyorum. Bir bakıma benim de Pearl Jam ile tanışmama vesile olan bu 6 yaş maceramda Neil Young ve Eddie Vedder’ın Keep on Rocking in the Free World’ü seslendirdiklerini çok iyi biliyorum. Grunge etkisiyle o dönemki Lego oyunlarımın nasıl çatışmalı ve başkalaşmış bir hal aldığını düşündükçe Ferhan Şensoy’un 1980 sonrası dönüşümüne söz söyleme hakkım kalmadığını hissediyorum. Ve merak ediyorum; acaba Ercan ve Ayçin birbirlerini, benim onları düşündüğüm ve düşlediğim kadar düşünüp düşlüyorlar mıdır – 2021 Eylül’ünde, 1992 Eylül’üne dönerek?..
***
Not: Yazıyı yayına vermeden önce son kontrollerimde bazı bölümleri ve ilgili yükselişleri çöpe atabilecek bir epifani yaşadım, hafızamın beni yanılttığını öğrendim. Pearl Jam’in Neil Young ile 2 Eylül’de sahne aldıkları Video Müzik Ödülleri, 1992’nin değil 1993’ün Eylül ayıymış… Ablamın doğru hatırladığı ise Pearl Jam’in 1992 törenlerinde Jeremy’yi sahnelemesiymiş. Şimdi aslında yapmam gereken, yazıdaki bu kısımları atmak ve başlığı değiştirmek öyle değil mi? Peki, yapacak mıyım – hayır; neden yapayım ki?
Not 2: Yazıda adı geçen kişiler ve fotoğrafın gerçek olduğundan ve benim bunları haliyle izinsiz kullandığımdan hareketle, gerekli uyarı aldığım takdirde adları değiştirmeye ve fotoğrafı kaldırmaya hazır olduğumu belirtmeliyim – belirttim.
İlgili yazılar:
11 Eylül ve Amerikan Karşıtlığı: 11’09”01 ve Bizim…
Ferhan Abinin Ardından – Turgut Ekiz
Onur Keşaplı’nın Yönettiği Prelüd/Başlangıç’a…
Sekülerleşme Ekseninde Troya Uyarlamaları - Onur Keşaplı
Bunu paylaş:
Düşbükü
Edebiyat
Eylül 1992
Ferhan Şensoy
Onur Keşaplı
Ortaoyuncular
Ortaoyuncular Yayınları
Öykü
Önceki
Nedret Gürcan’dan Geriye Kalan: Taşrada Aşka ve Şiire Tutunmak – Alper Erdik
Sonraki
Dikenli Telin Arkasından – Mohsen Hadi
Arama:
Onur Keşaplı, Ottinger Sinemasına Estetik Modernizmle Yaklaştığı Makalesiyle Sinefilozofi’de	
Azizm Sanat’tan Onur Keşaplı’nın kaleme aldığı, Desire And Decadence In The Film Bildnis Einer Trinkerin (1979) As An Aesthetic Modernist Reaction başlıklı çalışma, SineFilozofi Dergisi’nin, 3. Ulusal Sinema ve Felsefe Sempozyumu kapsamında yayınladığı özel sayıda [Okumaya devam et…]
Bunu paylaş:
Bülbül Sesinin, Ihlamur Kokusunun Hatırlattığı Oruç Aruoba’ya Özlemle – Özgür Keşaplı Didrickson	
Oruç Aruoba öldüğünde hem ülkemizin önemli bir felsefecisini, yazarını erken yitirmesine hem de 14 yıl yanıtsız bıraktığım mektubunu artık istesem de yanıtlayamayacağım için iletişim köprümüzün kapanışına çok üzüldüm. Aslında edebiyatın “mektup” alt başlığında örnekleri olduğu [Okumaya devam et…]
Bunu paylaş:
Azizm Sanat 14 Yaşında: Estetik Modernizm ya da Aydınlanmanın Estetikleştirilmesi	
27 Mayıs 2007’de kaleme alınan manifestoyla kuruluşunu ilan eden, “Sanat Aydınlanma İçindir” önermesiyle yazınsal ve görsel çalışmalar ortaya koyan Azizm Sanat Örgütü, on dört yaşında. Geçtiğimiz yıl en önemli ve sürekli yayını olan Azizm Sanat [Okumaya devam et…]
Bunu paylaş:
Yeşil Gecenin Karanlığında Varla Yok Arası Bir Film: Hayaletler – Alper Erdik	
26 Ekim 2020 sabahı, Tüm Türkiye’de aynı anda elektrik kesiliyor. Ülkenin en büyük kentinin bir mahallesindeyiz. Gündüz hayat bir şekilde devam ediyor ama geceye doğru kaos başlıyor. Herkes sokakta, korkuyla bir yerlere kaçabilme derdinde. O [Okumaya devam et…]
Bunu paylaş:
Onur Keşaplı’nın Ödüllü Çözümlemesi “Aidiyet ve Arınma” Yayınlandı	
Sekans Sinema Grubu’nun düzenlediği 9. Film Eleştirisi ve Çözümlemesi Yarışması’nda, Burak Çevik’in yönettiği Aidiyet filmine dair kaleme alınan ve Onur Keşaplı’ya üçüncülük ödülünü kazanan makale “Aidiyet ve Arınma” yayınlandı. Sekans’ın, Aralık çıkışlı olup 2020’nin son [Okumaya devam et…]
Bunu paylaş:
Bir Başkadır: Yeni Türkiye’den Bir Karıştır-Barıştır Hikâyesi – Alper Erdik	
Türkiye’nin düzenini, modern sınıflar ve sınıf mücadeleleri üzerinden değil de “Kemalist, baskıcı, laik” devlet ile etnik ve dinsel grupların karşıtlığı üzerinden okuyan; bu devlete ve onun ideolojisinin taşıyıcısı “seçkin”lere karşı mücadele ediyor olduğu düşünülen her [Okumaya devam et…]
Bunu paylaş:
Zeki Müren: Avangart Bir Halı Tasarımcısı – Gülbike Keşaplı	
Bundan yaklaşık bir buçuk yıl önce gerçekleştirdiğimiz Milano seyahati sırasında gece yarısı Milano’nun büyüsüne kapılmış halde sokakları arşınlarken hiç beklemediğimiz, -kimsenin de beklemeyeceği- bir şey oldu. Önünden geçtiğimiz galerinin vitrinine gayriihtiyari bir şekilde gözümüz takılmışken [Okumaya devam et…]
Bunu paylaş:
The Magenta Gown – Rebecca O’Deaghaidh	
The Magenta Gown / Magenta Elbise Onu yalnızca bir kez giymiş olan genç kadın, bekçi olarak görev yaptığım bir emlağı terk ettiğinde arkasında, açıkça önemsenmemiş bir şekilde, bir dolapta asılı olarak resmi bir saten elbise [Okumaya devam et…]
Bunu paylaş:
Son’lar	
“Son” ne demek? “Son” neye tekabül ediyor? “Son”un kişide uyandırdıkları, çağrıştırdıkları, kişiye çağırdıkları nelerdir? Covid-19 salgını beraberinde, belki de her zamankinden daha somut bir hal alan “son” sözcüğünün kavramsal yankılarını edinmek adına “Son Nedir?” sorusunu [Okumaya devam et…]
Bunu paylaş:
Başlangıç – Gevher Gökçe	
I Ölüm büyüktür Ve biz Onunuz Gülümsemelerle dudaklarımızda Yaşamın tam ortasında sanırken kendimizi Ölüm hıçkırır birden içimizde Ta içimizde… Rainer Maria Rilke “…karşıdan bakınca bütün hayat, denizin açıklarındaki bir gemiden görülen sahil gibi alabildiğince uzak [Okumaya devam et…]
Bunu paylaş:
Azizm Sanat E-Dergi’nin 150. Ve Son Sayısı “Son” Dosyasıyla Yayında	
Azizm Sanat Örgütü’nün Kasım 2007’den bu yana her ay yayınlanan çalışması Azizm Sanat E-Dergi’nin, Haziran 2020 tarihli 150. Ve son sayısı, “Son” dosyasıyla yayında. Eleştiri, görüş ve katkılarınızı bekliyoruz; İçindekiler Editörden s. 8 Başlangıç – [Okumaya devam et…]