İstanbul Art News Eylül 2014 sayısında Sinem Yörük’ün “fotoğafta sahtecilik” konusunda hazırladığı kapsamlı dosyasına eşlik eden yazım. İyi okumalar.
Bir sahte Orhan Cem Çetin!
Fotoğraf, aşamalı bir süreç olduğundan “orijinal” kavramı da yani hangi aşamadaki ürünün orijinal kabul edilebileceği her dönemde tartışmalı bir konu olmuştur. Belki Daguerreotype, Polaroid ya da kamerada pozlanan Cibachrome gibi direkt-pozitif, çoğaltılamayan, tek aşamalı baskı yöntemleri bunun dışında tutulabilir ama böyle tekniklerin sayısı çok az.
Tabii orijinale neden ulaşmak istediğimiz de önemli zira bu, hangi aşamada karar kılacağımızı etkileyebiliyor.
Deneyimli bir fotoğrafçı olmama karşın benim kafam bu konuda karışık ve her geçen gün daha da karışıyor. Bir zamanlar baskılarına sınırlı edisyon garantisi verebilmek için şahitler huzurunda negatiflerini tahrip eden fotoğrafçılar olduğunu hatırlıyorum. Ama şunu da hatırlıyorum ki, çocukluk yıllarımda tanıştığım ilk fotoğrafçılar çoğunlukla vesikalık ve aile portresi çeken semt fotoğrafçılarıydı ve asla negatiflerini müşterilerine vermezlerdi. Zira negatif arşivleri onlara tekrar tekrar iş yaratırdı. Hatta son yıllarda bu sayede önemli sergiler de mümkün oldu, biliyorsunuz. Kısacası negatif sermaye demekti, miras demekti. Neredeyse kutsaldı. Hala öyle.
Bu durumda orijinal negatif. Çok net. Ama negatif kendi başına bir fotoğraf değil. Bir fotoğraf üretme potansiyeli yalnızca. Kendi başına olsa olsa mali veya manevi hak sahibinin kim olduğunu kanıtlamaya yarayabilir ve tek başına kullanılabilecek bir format da değildir. Ancak baskı yapıldığında bir fotoğraftan söz edebiliriz. Örneğin Vivian Maier vakasına bu gözle bakacak olursak, durum hayli karışık.
Geçmişte özellikle basın ve reklam fotoğrafçılarının tercih ettiği diapozitif filmlerin de durumu bir muamma. Polaroid gibi birinci nesil, direkt-pozitif bir görüntü olmasına karşın, saydam ve küçük boyutlu olan diapozitif tıpkı negatif gibi, bir ara aşama olarak kullanılmıştır. Yanılmıyorsam 2005 yılında Steve McCurry İstanbul’u ziyaret etmiş ve Bilgi Üniversitesi’nde bir sunum yapmıştı. Bilgisayardan projeksiyon yapnak yerine, bir Kodak Carousel kullanarak fotoğraflarını doğrudan doğruya 35mm diapozitiflerden gösterdi. Fotoğraflarının gerçek renklerini, keskinliğini de gördük bu sayede diye düşündük. Ünlü “Afgan Kızı” da bu fotoğrafların en başındaydı haliyle. Soru-yanıt bölümünde ben kendisine “Az önce Afgan Kızı fotoğrafının orijinalini mi gördük?” diye sordum. McCurry gülümseyerek, “Tabii ki hayır,” dedi. “Gösterdiğim diaların tümü duplicate (yani dianın diası; iyi birer kopya). Orijinaller National Geographic arşivinden çıkmaz.”
Ben bu soruyu başka bir nedenle sormuştum. Bizi çok etkileyen fotoğrafların; sadece fotoğrafların değil, bir çok yapıtın orijinali ile çoğu kez karşılaşmayız. Yine de onlar hayatımızı kökten değiştirebilir, bizi biz hatta bir başkası yapabilir. Yani sanatın üzerimizdeki şiddetli etkisi çoğu kez kopyalar yoluyla gerçekleşir. Kitap sayfalarındaki, afişlerdeki, katpostallardaki, film sahnelerindeki sorunlu, eksik, cılız temsiller. Bu etkilenmenin şiddeti ve içeriği yapıtın ta kendisi karşısında mutlaka kat be kat artıyor ama kopyaların, röprodüksiyonların gücünü de yabana atmamak gerek. O gün McCurry bile, kendisinden daha ünlü olan fotoğrafının kopyasını bize esas şey niyetine göstermişti ve herkes de perdedeki görüntüyü bu aura ile izlemişti.
Oysa ayağımıza kadar gelen diapozitif, ikinci nesildi. Aslında belki de bu vakada orijinal, söz konusu fotoğrafın ilk kez kullanıldığı dergi kapağı, yani oldukça yüksek tirajlı bir ofset baskı olmalı. Diapozitif ise, çalışmanın kalıbı olarak, olası yeni kullanımlar için saklanıyor. Bizim mahalle fotoğrafçısının tavrından çok farklı değil.
David Hockney’nin, siyah boya kullanarak yaptığı bazı desenleri CMYK matbaa kalıplarına paylaştırıp ürettiği, yapıtın ancak matbaada 4 renk baskı tamamlandığında ortaya çıktığını hatırlayalım. Bu durumda orijinal nerede? Kaç edisyon basılmış oluyor? Bir kitabın sayfalarını bu durumda orijinal bir yapıt olarak kabul edebilir miyiz?
Fotoğrafın, özellikle de Talbot tarafından geliştirilen negatif-pozitif yöntemin heyecan yaratmasının önemli bir nedeni, tek bir negatiften sınırsızca özdeş kopyalar üretilebilecek olmasıydı.
Tıpkı matbaanın bulunması gibi, görsel kültürü, bireysel deneyimi paylaşıma açan, çoğaltan, yayan, demokratikleştiren, herkes için erişilebilir hale getiren devrim niteliğinde bir buluş.
Gelgelelim, sanat alanına girince karşımıza dikilen “biriciklik” meselesini ne yapacağız? Zira auranın önkoşulu olan biriciklik, nadir olma hali, fotoğrafın doğasına, ruhuna aykırı.
Fotoğraf bir belge olarak dolaşıma girdiğinde sorun daha doğrusu söz ettiğim çelişki hafifliyor. Zira bir fotoğrafa sahip olmak istediğinizde, onun tanımlı ve sınırlı koşullar altındaki kullanım hakkını satın almış oluyorsunuz. Size, kullanım amacınıza ve ödediğiniz bedele göre niteliği belirlenen bir kopya geliyor. Siparişinizi de muhtemelen daha kötü bir kopyaya bakarak veriyorsunuz. (Modern toplum için bu büyük bir sorun değil. Satınalma süreci zaten böyle işliyor. Bir yolculuğu bile fotoğrafına bakarak satın alıyor, ürünle ancak ona sahip olduktan sonra karşılaşıyoruz.) Belgesel fotoğraf üreten ajans ve bireyler böyle çalışıyorlar.
Sanatçı iseniz, durum öylesine çapraşık ki (Sanatçı tavrına giren belgeselcilerin durumuna hiç girmeyeceğim). Sanatçı olduğunuzda yukarıdaki yöntemi kullanamıyorsunuz zira sizin satışa çıkarttığınız “şey” kullanım hakkı değil. Sanat ve kullanım sözcükleri zaten birarada iyi durmuyor. Siz fotoğrafı bir görüntü değil, dediğim gibi, bir hak değil, deneyim yaratan bir nesne olarak sunduğunuzdan, tıpkı diğer plastik yapıtlar gibi mevcudiyetini sınırlamanız gerekiyor. Bu zaten herkesçe malum. Ama bu tutum kendi içinde yeni sorunlar doğuruyor.
Örneğin, mevcut edisyonları erişilebilir olmayan ya da sigortalanarak ve gümrükten geçerek yer değiştirmesi hem külfet hem maliyet yaratan büyük parçaların uzak mekanlarda sergilenmesi söz konusu olduğunda, nasıl olsa fotoğraf ya, sergileneceği kentte bir kopya üretiliyor ve o sergileniyor. Teleportasyon gibi! Sergilenen baskının edisyon olmadığı, sadece sergileme amacıyla üretildiği, hatta sergi bitince imha edileceği de belirtiliyor. Özellikle enstelasyonların yıllar sonra farklı mekanlar için yeniden üretildiğini görüyoruz. Başka bir yolu da yok zaten. Ama fotoğrafın durumu farklı. Bu talihsiz baskının, edisyon yani orijinal olduğu söylenen diğer baskılardan en ufak bir farkı yok. Tümüyle özdeş. Bir klon. O nedenle de ömrü kısa ve satılık da değil (Belki kiralanabilir, şu anda aklıma geldi).
Peki ya bu klonlar imha edilmiyorsa? Gizlice bir yerlerde yaşatılıyorsa? Baskıyı yapan kurum bir tane de kendi duvarı için üretiyorsa ne olacak? Hiç önemli değil, zira sertifikası yok. Sanatçı tarafından reddedilmiş, kimliksiz bir evlat o.
Sanatçının çok mu hoşuna gidiyor sanki bu? Kendi işinizin sahtesini üretmiş durumuna düşüyorsunuz ve imha etmek de doğrusu hiç içinizden gelmiyor.
Başıma geldi. Elimde bir hayli sahte Orhan Cem Çetin var; bir kısmını da bizzat ben bastım üstelik. Gerçi sorun değil, benden başka bakan da yok onlara nasıl olsa.
Orhan Cem Çetin
Ağustos 2014
Paylaş / Share
Arkadaşınızla e-posta üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Facebook'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Twitter üzerinde paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
WhatsApp'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Tumblr'da paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Pinterest'te paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
Written by Orhan Cem Çetin
19 Eylül 2014 at 23:35
çektim i_shot, sanat art, skandal, Yazdım I_wrote kategorisinde yayınlandı
Tagged with Afgan Kızı, Cibachrome, Daguerreotype, David Hockney, diapozitif, IstanbulArtNews, Kodak Carousel, National Geographic, Polaroid, Sinem Yörük, Steve McCurry, Talbot
Arama:
Blog Stats
181.259 hits
Blogdaki İçeriğin Telif Hakları Saklıdır
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License
Son Yazılar
Fotoğraf Mutluluk Vaadidir
Ne beyân-ı hâle cür’et, ne figâna tâkatım var.
Tepegöz’ün bakışı
İyi Bir Teoriden Daha Pratik Hiçbir Şey Yoktur*
gravity
Sen bu yazıyı okurken ben erkenden yatmış olacağım.
Dünya Tiyatro Günü Münasebetiyle
Hâlâ / küçük İskender
Ne yutarsan osun // You are what you swallow
Dışarıda Salgın Vardı
Derin Kadar İnce
Elçi
Boyalı Kuş // The Painted Bird
Bedenime sahip olabilirsin ama…
KAM
Harare
Sahnesini Yutan Adam: Roger Ballen
Mermi
Memoria Piscium
Emek ve Dayanışma Günü // Labor and Solidarity Day
Sayfalar
neler oluyor
Sahi, ben kimim? // Who am I really?
Sorular, Yanıtlar, Yorumlar // Questions, Answers, Critiques
Aralık 2021
P
S
Ç
P
C
C
P
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
« Haz
Alacakaranlıkoda alet_edevat gadgets Backstage benim_sanat my_art duvar kağıtları edebiyat eksizaman minustime Gümüş Gezegen // Silver Planet haberler news hakkımda about_me Hücum ve ricat Kusursuzluk zaman alır negatifadam Pardon geç kaldım Perfection takes time performans portrait portre röportaj sanat art sergi skandal Tanrı İzin Verirse / If God Permits Toccata and Fugue TutKeep Uncategorized wallpapers Yazdım I_wrote Yeni Çağ / The New Age çektim i_shot
Alfred Stieglitz Ansel Adams Balık Bedava Gergedan bellek bezelye Bookbound Cemre Yeşil David Hockney Diane Arbus Didem Şenol dijital Dolcette domates Eda Yiğit Evin Sanat Galerisi Figen Evren film Fish food food photography Francesca Woodman Fırat Arapoğlu genesis Gevende görünmez oyun gül Gündüz Vassaf Hafıza Hatay hatıra Hayalet Gemi Haydarpaşa invisible play IstanbulArtNews Istanbul Modern karadeniz karanlıkoda keçi Kitap Lee Friedlander Man Ray Marcus Graf Nane Norah Ofset Yapımevi Orhan Cem Çetin Osep Minasoğlu Performans Polaroid Portrait Portre Radikal rose sanatorium sergi Sigma sokak fotoğrafçılığı Soup Tayfun Serttaş toprak tren uyku vesikalık Wallpaper white cheese Yemek yemek fotoğrafçılığı Çağrı Saray Çorba Özgür Erkekli ölüm İnsel İnal İstanbul Şahin Kaygun
Email Subscription
Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.
Diğer 3.476 takipçiye katılın	
E-posta Adresi:	
Sign me up!
ne hatırlıyorsan osun // you are what you remember
Meta
Kayıt Ol
Giriş
Yazı beslemesi
Yorum beslemesi
WordPress.com
Arşivler
Arşivler Ay Seçin Haziran 2021 (1) Mart 2021 (1) Şubat 2021 (2) Aralık 2020 (1) Mayıs 2020 (1) Mart 2020 (4) Aralık 2019 (1) Kasım 2019 (4) Eylül 2019 (1) Ağustos 2019 (2) Temmuz 2019 (1) Mayıs 2019 (1) Mart 2019 (1) Şubat 2019 (1) Ocak 2019 (2) Aralık 2018 (1) Ekim 2018 (1) Eylül 2018 (1) Temmuz 2018 (2) Haziran 2018 (1) Ekim 2017 (1) Ağustos 2017 (1) Haziran 2017 (2) Nisan 2017 (1) Şubat 2017 (2) Kasım 2016 (1) Ekim 2016 (3) Eylül 2016 (1) Ağustos 2016 (1) Nisan 2016 (3) Şubat 2016 (2) Kasım 2015 (2) Ekim 2015 (1) Eylül 2015 (1) Ağustos 2015 (1) Temmuz 2015 (3) Haziran 2015 (3) Mayıs 2015 (6) Nisan 2015 (2) Mart 2015 (5) Şubat 2015 (3) Ocak 2015 (2) Aralık 2014 (4) Kasım 2014 (1) Ekim 2014 (4) Eylül 2014 (7) Ağustos 2014 (8) Temmuz 2014 (2) Haziran 2014 (1) Mayıs 2014 (2) Nisan 2014 (1) Mart 2014 (2) Şubat 2014 (1) Ocak 2014 (4) Aralık 2013 (1) Kasım 2013 (2) Ekim 2013 (4) Eylül 2013 (1) Ağustos 2013 (3) Temmuz 2013 (2) Haziran 2013 (3) Mayıs 2013 (5) Nisan 2013 (4) Mart 2013 (2) Şubat 2013 (4) Ocak 2013 (3) Aralık 2012 (2) Kasım 2012 (10) Ekim 2012 (9) Eylül 2012 (9) Ağustos 2012 (4) Haziran 2012 (3) Mayıs 2012 (2) Nisan 2012 (1) Mart 2012 (2) Şubat 2012 (1) Ocak 2012 (2) Aralık 2011 (1) Kasım 2011 (2) Eylül 2011 (2) Ağustos 2011 (8) Temmuz 2011 (7) Haziran 2011 (6) Mayıs 2011 (7) Nisan 2011 (8) Mart 2011 (12) Şubat 2011 (6) Ocak 2011 (2) Aralık 2010 (2) Kasım 2010 (13)
Twitter
Tweetlerim	
WordPress.com'da Blog Oluşturun.
Gizlilik ve Çerezler: Bu sitede çerez kullanılmaktadır. Bu web sitesini kullanmaya devam ederek bunların kullanımını kabul edersiniz.
Çerezlerin nasıl kontrol edileceği dahil, daha fazla bilgi edinmek için buraya bakın: Çerez Politikası	