Andız[1] ya da andız ağacı (Juniperus drupacea, bazen Arceuthos drupacea olarak da sınıflandırılır), servigiller (Cupressaceae) familyasından, 10–15 m boyunda, Juniperus seksiyonunun Caryocedrus alt seksiyonundan ardıç türü. Doğu Akdeniz bölgesinde, güney Yunanistan, güney Türkiye, Batı Suriye ve Lübnan’da 800-1700 m yükseklikteki kayalıklarda dağılım gösterir.
Kışın yapraklarını dökmeyen andızın «andız giliği» denilen meyvelerinden «andız pekmezi», odunundan «andız katranı», kozalaklarından da «andız tespihi» yapılır.
İçindekiler
1 Adlandırma
2 Morfoloji
3 Dağılımı
4 Besin olarak kullanımı
5 Tıbbi kullanımı
5.1 Halk tıbbında kullanımı
6 Kaynakça
Adlandırma[değiştir | kaynağı değiştir]
Türkçede andız ya da andız ağacı adıyla yaygındır. Ardıç türünden olduğunu vurgulamak için bazen andız ardıcı dendiği de olur. Kazdağı göknarı (Abies nordmanniana subsp. equi-trojani) için andız çamı adı kullanılır. Papatyagiller familyasından otsu bitki türüne (Inula helenium) ise andız otu adı verilir.
Arapçada servi ağacı gibi uzun boylu ve konik olmasından ötürü «servi ardıcı» anlamına gelen ar'ar servi (عرعر سوري) adı kullanılır.
Yunancada Latince bilim adından harfiyen çevrilen «drupalı ardıç» (άρκευθος η δρυπώδης) ya da Batı dillerinden çeviri ile «Suriye ardıcı» (συριακή άρκευθος) adları kullanılır.
Avrupa dillerinde daha çok «Suriye ardıcı» anlamına gelen adlar (İngilizce Syrian juniper, Almanca syrischer Wacholder, Norveççe syrisk einer, Fransızca genévrier de Syrie, İspanyolca enebro de Siria) kullanılır.
Morfoloji[değiştir | kaynağı değiştir]
Ortalama 10-15 en fazla 40 m boyunda koni biçimli uzun ardıç türüdür. Gövde 1–2 m kalınlığındadır. Erkek ve dişi ağaçları ayrı olan iki evcikli (dioik) bitkidir. Önce yeşil sonra esmer renkli olan kozalak küremsi ve 20–25 mm çapında.
Dağılımı[değiştir | kaynağı değiştir]
Doğu Akdeniz bölgesinde, güney Yunanistan, güney Türkiye, Batı Suriye ve Lübnan’da dağılım gösterir.
Besin olarak kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]
Türkiye'de Adana yöresinde kozalaklarından acımsı tadı olan «andız pekmezi»[1] yapılır. Antalya Manavgat'ta «andız pekmezi» ya da «enek pekmezi»[2] yapılır.
Tıbbi kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]
Halk tıbbında kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]
Çanakkale ile Balıkesir illerindeki Kaz Dağında kozalağından hazırlanan dekoksiyon astımda içilerek kullanılır[3]. Kahramanmaraş'ta kozalağından hazırlanan dekoksiyon astım ve bronşit için kullanılır[4].
Antalya Manavgat'ta Dal ve yaprakları kaynatılarak, buğusu hayvanlarda sancıyı kesmede kullanılır. Kozalakları kaynatılıp içilirse öksürüğü keser. Kaynattıktan sonra üzerine bal katıp, tuz atılırsa balgam söktürür. Andız ya da enek pekmezi nefes darlığına ve basura iyi gelir[5].
Kahramanmaraş'ta ve Karaman'da basur için kullanılır[6].
Muğla Bodrum'da kozalağı kaynatılıp suyu içilirse idrar yolu ve prostata iyi gelir[7].
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
^ a b Prof. Dr. Turhan Baytop (1997), Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK yayınları: 578, Ankara, 1997
^ Yaşar Bulut (2006), Manavgat (Antalya) yöresinin faydalı bitkileri, T.C. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir 2007
^ Işıl Sarıkan (2007), Kazdağı yöresinin geleneksel ilaçlarının saptanması, T.C. Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir 2007
^ Serpil Demirci & Neriman Özhatay (2012), An ethnobotanical study in Kahramanmaraş (Turkey); wild plants used for medicinal purpose in Andırın, Kahramanmaraş, Turk J. Pharm. Sci. 9 (1), 75-92, 2012
^ Yaşar Bulut (2006), Manavgat (Antalya) yöresinin faydalı bitkileri, T.C. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Isparta 2006
^ Gülin Gürhan & Nurten Ezer (2004), Halk Arasında Hemoroit Tedavisinde Kullanılan Bitkiler-I, Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi, Cilt 24 / Sayı 1 / Ocak 2004 / ss. 37-55
^ Füsun Ertuğ (2002), Bodrum yöresinde halk tıbbında yararlanılan bitkiler14. Bitkisel İlaç Hammaddeleri Toplantısı, Bildiriler, 29-31 Mayıs 2002, Eskişehir, Eds. K.H.C.Başer ve N.Kırımer
Takson belirleyicileri
Vikiveri: Q1585952
Conifers.org: Juniperus_drupacea
EoL: 1034905
EPPO: IUPDR
EUNIS: 150749
FoIO: JUNDRU
GBIF: 2684584
GRIN: 20832
iNaturalist: 135935
IPNI: 262198-1
ITIS: 822542
IUCN: 30311
NCBI: 103973
NZOR: bf23271d-87ab-49ed-8112-ba455ba8cd6b
PfaF: drupacea Juniperus drupacea
Plant List: kew-2332563
PLANTS: JUDR2
POWO: urn:lsid:ipni.org:names:262198-1
Tropicos: 9400729
WCSP: 377414
WoI: 1421
WFO: wfo-0000355518
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Andız&oldid=26472540" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Asgari endişe altındaki türler
20'den fazla ID'ye sahip taksonçubukları
Juniperus
Lübnan florası
Yunanistan florası
Türkiye florası
Suriye florası
Gizli kategori:
Parametre girilmemiş taksonçubukları
Sayfa en son 19.29, 2 Kasım 2021 tarihinde değiştirildi.
Metin Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı altındadır; ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.