En Popüler Anahtar Kelimeler kuantum evrim sinirbilim uzay kütleçekim sicim teorisi büyük patlama şempanze makro Telomer
Biyoloji
Genetik Hayvanlar Bitkiler Mantarlar Mikroskobik Yaşam Medikal
Evrim
İnsan Evrimi Canlıların Evrimi Evrimsel Psikoloji Paleontoloji
Doğa Bilimleri
Fizik Kimya Yerbilim Çevrebilim
Diğer Bilimler
Sinirbilim Psikoloji Arkeoloji Eğitim Dilbilim Teknoloji
Uzay Bilimleri
Gökbilim Evrenbilim Uzay Keşifleri Uzay Teknolojisi
Keşfet
Bilimin Doğası Yazı Dizileri Soru-Cevap İnfografik Liste Podcast
Patreon ile Bağış Yap
Hepsi
Sadece Başlıklarda Ara
Sadece Yazı İçinde Ara
Arama yapmak istediğiniz kelimeyi giriniz.
En Popüler Anahtar Kelimeler kuantum evrim sinirbilim uzay kütleçekim sicim teorisi büyük patlama şempanze makro Telomer
Üye Girişi
Üye Ol
E-Posta Adresiniz:
Şifreniz:
Twitter ile Giriş Yap
Facebook ile Giriş Yap
İsim:
Soyisim:
E-Posta Adresiniz:
Şifreniz:
Twitter ile Üye Ol
Facebook ile Üye Ol
E-Posta Adresiniz:
Twitter ile Giriş Yap
Facebook ile Giriş Yap
Evrimsel Psikoloji 28 Mart 2021
Beynimiz Dedikoduya Nasıl Tepki Gösteriyor?
Dedikodunun, neredeyse hiçkimsenin yapmayı tercih etmediği, ayıplanmış bir davranış olarak etiketlenmiş kötü bir şöhreti vardır. Hatta pek çok dedikodu "Dedikodu yapmayı sevmem ...
Beğen Kaydet
0
The Office / 6. Sezon 1.Bölüm
Gürkan Akçay
Boğaziçi Üniversitesi - Yazar / Editör
Takip Et
The Office / 6. Sezon 1.Bölüm
Gürkan Akçay
Boğaziçi Üniversitesi - Yazar / Editör
Bütün Yazılarını Gör Takip Et
Dedikodunun, neredeyse hiçkimsenin yapmayı tercih etmediği, ayıplanmış bir davranış olarak etiketlenmiş kötü bir şöhreti vardır. Hatta pek çok dedikodu "Dedikodu yapmayı sevmem ama..." şeklindeki bir giriş cümlesiyle başlar. İnsanların arkasından onlar hakkında konuşmak elbette ki hoş değildir ve zamanı daha nitelikli geçirmenin daha verimli yolları da vardır ancak bu, dedikodunun sosyal bir değeri olmadığı anlamına gelmiyor. Hatta dedikodunun türümüzün hayatta kalmasında temel bir işleve sahip olduğunu bile söyleyebiliriz.
Dedikodu, iletişimimizin ayrılmaz bir parçasıdır. Dahası, insan iletişiminin neredeyse büyük bir bölümünü dedikodu oluşturmaktadır; kalan zamanda da spor, müzik, politika, hava durumu gibi konulardan konuşuyoruz. Ancak zamanımızın büyük bir kısmı başka insanların işlerini tartışmakla geçiyor ve bu konuların bazıları da tam olarak aydınlığa çıkarılamıyor.
Peki tamamen mantıklı, makul derecede zeki ve gerçekten de sevgi dolu bazı insanlar neden dedikodu yapıyorlar? Bundan ne elde ediyorlar? Dedikodu yapmayı seven insanlar, başarısız aşk ilişkileri veya skandal hikayelerini dinlemekten bir zevk alıyor mu? Sinirbilim araştırmaları bize bu konu hakkında bazı kavrayış ve nedensellikler sağlıyor.
Dedikodu Beynimizi Nasıl Etkiliyor?
Dedikodunun sürdürülen bir davranış olması, beynimizin belli bölgelerinin bundan haz duyduğuna dair bir ipucu sağlıyor. Ancak ilginç bir şekilde, beynimiz her dedikoduya aynı şekilde tepki oluşturmuyor. Farklı dedikodu türleri, farklı bir beyin örgüsü ortaya çıkarıyor. 2015 yılında Social Neuroscience'da yayımlanan bir araştırmada, erkek ve kadın katılımcıların olumlu haber içeren dedikoduları olumsuz dedikodulara kıyasla dinlerken daha fazla keyif aldıkları ortaya koyuldu. Ancak, sürpriz olmayacak bir şekilde insanların, arkadaşları, tanıdıkları ve ünlüler gibi diğer insanlardan çok kendileriyle ilgili olumsuz dedikodulardan daha fazla rahatsız oldukları görüldü.
Çalışmada ayrıca katılımcılara, kendileri, en iyi arkadaşları ve ünlü insanlar hakkındaki olumlu ve olumsuz dedikodular dinletilirken fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) ile de beyin taramaları gerçekleştirildi. Elde edilen tarama görüntüleri, kişinin kendi hakkındaki dedikoduları dinlerken beyninin üst medial prefrontal korteksinde yüksek bir aktivite gözlendiğini ortaya koydu. Bu bölge, aynı zamanda diğer insanlarla ilgili olumsuz dedikoduları dinlerken de aktifleşme gösterdi. Öte yandan kişi kendisi hakkında olumlu dedikodular dinlediğinde ise orbitoprefrontal kortekste aktivite artışı gösterecek şekilde tepki oluşturduğu görüldü.
Peki tüm bu bölgeler bilişsel açıdan hangi anlama geliyor? Prefrontal korteks, beynimizin sosyal biliş ve yönetsel kontrolden sorumlu beyin bölgelerinden birisidir. Sosyal biliş, düşüncelerimizi, davranışlarımızı ve eylemlerimizi diğer insanların gerçek, hayali veya varsayılan varlığına dayalı olarak düzenleme yeteneğidir. Bir diğer ifadeyle, sosyal biliş, toplumun kabul edilmiş normlarına ve kurallarına uymak istememizi sağlayan bir özelliktir. Yönetsel kontrol, düşünce kalıplarımızı, davranışlarımızı ve eylemlerimizi iç hedeflere göre kanalize etme yeteneğidir. Bu bölgenin işlevselliğinin düzenlenmesinde ve ödül sisteminin harekete geçirilmesinde ise rol alan nörotransmitter ise dopamindir.
Önerilen
Dopamin Nedir ve Bağımlılıklarımızın Sorumlusu Dopamin mi?
Kendisiyle ilgili olumlu dedikodulara yanıt olarak beynin prefrontal korteks bölgesinin aktivasyonu, çoğu insanın sosyal ahlâk ve başarı standartlarına uygun olarak görülmek istediğini gösterir. Bireyler, iç ahlâki pusulalarına sadık kalmaktan çok, çevre tarafından olumlu bir ışık altında “görüldüklerinde” daha fazla ödül almış hissederler.
Bunun yanı sıra, fMRI taramaları, başkaları hakkındaki olumsuz dedikodulara karşı beynimizin üst medial prefrontal korteksinde aktivite artışı olarak tepki oluşması, diğer insanların gözden düşme hikâyelerinden mutlu olmasak da eğlendiğimize işaret ediyor. Bu gerçek birçok insan açısından genellikle reddedilir. Ne de olsa kendimizi başkalarının acı ve talihsizlikleriyle övünen canavarlar olarak düşünmekten hoşlanmayız.
Sosyal Öğrenme
Her ne kadar ahlâki katılara göre bir bozukluk gibi görünse de, bilim, dedikodunun kendini koruma amaçlarına hizmet ettiğini gösteriyor. Araştırmalar, dedikodunun mutlak sosyal faydaları olduğunu da ortaya koyuyor.
Dedikodu esasında bir bilgi alışverişidir ve gözlemsel öğrenme için harika bir araçtır. Sosyal bilimler açısından ele aldığımızda, negatif dedikodunun, toplumun ahlâki ihlâl eylemlerini nasıl algıladığını fark etmeyi sağladığını ve dolaylı olarak da bir topluluk içinde nasıl yaşanılacağı ve onun kurallarına nasıl uyulacağı konusunda bir ders niteliği taşıdığını söyleyebiliriz. Bu durumda, olumsuz dedikodu, dolaylı öğrenme için bir araç görevi görür. Böylelikle olumsuz bir eylemin maliyetlerine ve sonuçlarına katlanmak zorunda kalmadan nasıl doğru davranacağınızı o eylemi gerçekleştirmeden öğrenirsiniz.
Başka bir açıdan da dedikodu bireye kendini geliştirme aracı sunar. Kendimizle ilgili olumlu dedikodular bize iyi davranışlarımızı veya olumlu alışkanlıklarımızı sürdürme motivasyonunu verir. Ayrıca bize belirli bir toplum bağlamında kabul edilebilir davranış özellikleri hakkında ipuçları sağlar.
Önerilen
Oldukça İyi Evrimleşmiş Sosyal Bir Beceri: Dedikodu
Bazı araştırmalar, prososyal dedikodunun faydalarının altını çiziyor. 2012 yılında Journal of Personality and Social Psychology'de yayımlanan bir araştırmada, başka bir kişinin itibarı hakkında olumsuz bilgi alışverişi, savunmasız kişileri alarma geçirir ve onları dedikodunun konusu olan kişinin gelecekteki anti-sosyal veya istismar eylemlerinden korunmasını sağlayacağına değiniliyor. Araştırmaya göre, prososyal dedikodu insanlar arasında iş birliğini ve bağlılığı teşvik eder ve bir güvenlik ağı oluşturur.
Başka bir düzeyde, kişinin olumsuz özellikleri bilgisinin paylaşımı, insanların anti-sosyal davranış özelliklerini de kontrol eder. 2014 yılında Psychological Science'da yayımlanan bir araştırmada, olumsuz itibar bilgisi birçok insanla paylaşıldığında, grup genellikle yanlış yapanı dışlamayı seçer. Dışlanma, grubundan dışlanan kişiyi tekrar onay kazanmak için daha iyi davranışlara başvurmaya zorlar. Dışlanma, başkalarının anti-sosyal davranışları için de caydırıcı olabilir.
Araştırmalar, olumsuz dedikoduların aynı zamanda sosyal bağları da güçlendirdiğini ileri sürüyor. 2006 yılında Personal Relationships'de yayımlanan araştırmaya göre, başka bir kişiyle olumsuz dedikodu yapmak, genellikle aşağı doğru sosyal karşılaştırmalar içeren konuşmaları tetikler. Bu sohbetler önemli ego güçlendiricilerdir. Dahası, başka bir kişi hakkında olumsuz bilgi paylaşarak, farkında olmadan farklı sosyal kimlikler yaratırız. Kişi, dedikodu yaptığı kişiyi kendi ortamına getirir ve dedikodu yapılan kişi dışarıda bırakılırken bir grup içi bir de grup dışı ortam yaratır.
Tüm bu değerlendirmeler ışığında, dedikodunun tamamen boşa harcanan bir zaman ve enerji arayışı olmadığını söyleyebiliriz. Beynimiz, yakından tanıdığımız (en iyi arkadaşlarımız) veya yalnızca uzaktan gözlemleyebildiğimiz (ünlüler) hakkında ilginç bilgi alışverişi yapmaktan keyif alıyor. İyi yanından bakarak da, kendimizle ilgili dedikoduların, eylemlerimizin ve davranışlarımızın aynası gibi olduğunu ve kendimizi düzeltmemize olanak tanıdığını, böylece toplumun sorumlu bireyleri olabilmemizin yolunu açabileceğini söyleyebiliriz.
Kaynak ve İleri Okuma
The ugly truth: negative gossip about celebrities and positive gossip about self entertain people in different ways. Social Neuroscience, 2015. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25580932/
Tell Me the Gossip: The Self-Evaluative Function of Receiving Gossip About Others. Personality and Social Psychology Bulletin, 2014. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0146167214554916
The virtues of gossip: Reputational information sharing as prosocial behavior. Journal of Personality and Social Psychology, 2012. https://doi.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fa0026650
Gossip and Ostracism Promote Cooperation in Groups Psychological Science, 2014. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0956797613510184
Gossip in evolutionary perspective. Review of General Psychology, 2004. https://journals.sagepub.com/doi/10.1037/1089-2680.8.2.100
Interpersonal chemistry through negativity: Bonding by sharing negative attitudes about others. Personal Relationships, 2006. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1475-6811.2006.00109.x
Gossip as cultural learning. Review of General Psychology, 2004. https://journals.sagepub.com/doi/10.1037/1089-2680.8.2.111
Your Brain Is Built to Make You Good at Gossip. TheCut/Deepa Padmanaban (accessed March 27, 2021). https://www.thecut.com/2017/03/your-brain-is-built-to-make-you-good-at-gossip.html
How Does the Brain Respond to Gossip? BrainBlogger/Viatcheslav Wlassoff (accessed March 27, 2021). http://www.brainblogger.com/2015/04/25/how-does-the-brain-respond-to-gossip/
Etiket
dedikodu sinirbilim evrimsel psikoloji prefrontal korteks orbitofrontal korteks sosyal öğrenme sosyal biliş üst medial prefrontal korteks dopamin
Projelerimizde bize destek olmak ister misiniz?
Dilediğiniz miktarda aylık veya tek seferlik bağış yapabilirsiniz.
Destek Ol
Yorum Yap (0)
Bunlar da İlginizi Çekebilir
Psikoloji
25 Nisan 2021
Göz Göze Gelmek Zamanın Durduğu Algısına Sebep Oluyor
Sinirbilim
25 Kasım 2020
Aç Beyin, Yemek; Yalnız Beyin, Sosyalleşmek İstiyor
Evrim
23 Nisan 2020
Beynimizin Dil Yolaklarının Kökeni 25 Milyon Yıl Öncesine Dayanıyor
Sinirbilim
21 Ekim 2020
Bir İnsanın, Bir Hayvanın ya da Başka Bir Canlının Bilinçli Olup Olmadığını Anlayabilir miyiz?
Biyoloji
12 Nisan 2015
Obezite cerrahisi (bariatrik cerrahi) ve etkileri
Biyoloji
17 Mayıs 2019
Kuzey Amerika'daki Bilinen Eski Ağaç Kayıtlara Geçti
Genetik
23 Aralık 2015
DNA Dizilimi Nasıl Yapılır?
Uzay
26 Mayıs 2017
Kütleçekimsel Dalgalar Uzay-Zaman Dokusunu Kalıcı Olarak Büküyor
Uzay
29 Haziran 2019
En Yakın Genç Yıldızın Etrafında Gezegen Oluşumları Tespit Edildi
Bağış Yap, Destek Ol!
Projelerimizde bize destek olmak istersen Patreon üzerinden aylık veya tek seferlik bağışta bulunabilirsin.
Destek Ol
En Çok Okunan
1
Psikoloji
Pedofili Nedir? Pedofil Beyni Nasıldır? Pedofili Tedavi Edilebilir mi?
Yazar: Gürkan Akçay
2
Evrim
Çıplak Gerçek: İnsanların Neden Kürkü Yoktur?
Yazar: Editör
3
Bilimin Doğası
Bilimsel Temeli Olmayan Bir Etiket: Irk
Yazar: Gürkan Akçay
4
Biyoloji
Evrimsel Süreçte Devrim Yaratan Ortaklıklar: Endosimbiyotik İlişkiler
Yazar: Sevkan Uzel
5
Biyoloji
Omurgalılara Genel Bir Bakış
Yazar: Editör
Bu Ay Öne Çıkanlar
1
Katalin Kariko: mRNA Aşısının Arkasındaki Bilim İnsanı
Zeynep Senis Çevirmen/Yazar
2
İnsanlık Uygarlığı Neden Bu Kadar Geç Keşfetti?
Gürkan Akçay Boğaziçi Üniversitesi - Yazar / Editör
3
Erkekler Ne Zaman Karın Kaslarına Takıntılı Olmaya Başladı?
Zeynep Senis Çevirmen/Yazar
E-Bülten Üyeliği
Duyurulardan e-posta ile haberdar olmak istiyorum.
Abone Ol
Arşiv
Yıl Seçiniz 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Ay Seçiniz Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık