Evren’deki milyarlarca gökadadan bir tanesi olan Samanyolu içinde, Samanyolu Gökadası içindeki milyarlarca yıldızdan bir tanesi olan Güneş’ten, uzaklık olarak üçüncü sırada bulunan, küçük mavi-yeşil gezegen, Dünya üzerinde yaşıyoruz.
Poster 2: Zamanın başlangıcına yolculuk için bize katılın
Evrenimiz genişliyor. Teleskoplarla uzak yıldızları ve gökadaları izleyerek Evren’in daha sıcak ve küçük olan geçmişini gözleyebiliyoruz. Fakat burada karşı karşıya olduğumuz bir sorun var: Evren’in ilk anları görünüş olarak gizlenmiş bir halde. CERN’deki parçacık çarpışmalarında, Evren’in başlangıcından hemen sonraki saniyenin milyonda birinin milyonda birinde meydana gelen koşulları tekrar oluşturmaya çalışıyoruz.
Poster 3: Yeryüzünde yaşam
İnsanlık yeryüzünde bir kaç (yüz?) milyon yıldır yaşam sürüyor, eğer yeryüzünün 4.5 milyar yıllık tarihini bir güne sıkıştırırsak, insanlık gece yarısından önceki son saniyeye karşılık gelecektir. Dinazorlar 225 milyon yıl önce görülmeye başlamış, en yaşlı fosiller 540 milyon yıl yaşında olup, ilk yaşam türleri 3.5 milyar yıl yaşındadırlar. Herşey – toprak,bitkiler,hayvanlar,insanlar- aynı parçacıklardan yapılmıştır. Ve bunların hepsi 13,7 milyar yıl önce Büyük Patlama ile doğmuşlardır.
Poster 4: Bir yıldız doğuyor
Geçmişte başlayan yolculuğumuza devam ediyoruz. Yeryüzünün ve güneş sisteminin oluşumu yaklaşık 4.5 milyar yıl önce gerçekleşmiştir. Güneş Sistemi, sadece % 1 oranında ağır elemente sahip, hidrojen ve helyumdan meydana gelen bir yıldızlararası toz bulutundan oluşmuştur.
Poster 5: Hepimiz yıldız tozuyuz
CERN’in ISOLDE tesislerindeki deneylerde patlayan büyük kütleli yıldızlarda demirden daha ağır elementlerin nasıl oluştukları araştırılıyor. Gördüğümüz, dokunduğumuz ve tattığımız herşey..yıldız tozudur. Vücutlarımızdaki tüm karbon, havadaki tüm oksijen,taş ve kumlardaki tüm silikon, eski yıldızların içinde var olmuştur. Hayal edilemez şiddette patlamaların içinde, yaşamlarının sonunda, arda kalan enkaz diski ile uzaya savrulurlar. Zamanla kütleçekimin etkisiyle bu yıldız tozundan yeni yıldız ve gezegenlerin oluşması milyarlarca yıl almaktadır.
Poster 6: Evren ateşleniyor
Hidrojen ve helyum atomlarının, Büyük Patlama’dan sonra kütleçekiminin etkisiyle bir araya gelmeleri, 200 bin yıldan uzun bir süre içerisinde gerçekleşmiştir. Dev hidorjen ve helyum gaz topları oluşmuştur. Nükleer füzyonun (çekirdek birleşmesi) bu şekilde ilk yıldızları ateşlemesi ile ısınmaya ve parlamaya başlamışlardır. Hubble Uzay Teleskopu ile çekilen görüntüler yaklaşık 13 milyar yıl yaşındaki, Evren’de bulunan ilk gökadalar hakkında bilgiler vermektedir.
Poster 7: Çocukluk anıları – Evrenin ilk görüntüsü
Evren her zaman ışığa karşı saydam olmamıştır. Işığı geçirme evresi, Büyük Patlama’dan 380 bin yıl sonra, atomlar oluştuklarında ve ışığın serbestçe yayılmasıyla başlamıştır. Bugün bu ışığı Büyük Patlama’dan arta kalan, kozmik fon ışıması şeklinde görmekteyiz. WMAP uydusu ile elde edilen bu görüntüdeki renkler, sonunda yıldızların ve gökadaların oluşmasına neden olan, Evren’in erken dönemlerindeki atomların dağılımındaki küçük yoğunluk dalgalanmalarını temsil etmektedir.
Poster 8: Karanlıkta görmek
Uzayı inceleyen teleskoplar bizi 380 bin yıldan daha öncesine götüremezler. Bundan daha önce, madde çoğunlukla protonlar, helyum çekirdeği ve elektronlar biçiminde varlık göstermekteydi. Atomların kararlı olabilmeleri için ortam çok sıcaktı. Işık sürekli olarak hareket halindeki parçacıklar tarafından soğurulup, tekrar yayılmaktaydı: Evren ışığa karşı şeffaf değildi. Zamanda daha da ileriye gitmek için, bilim adamları CERN gibi parçacık hızlandırıcı laboratuvarlarını kullanarak, o zamanki koşulları tekrar oluşturmaya çalışıyorlar.
Poster 9: İlk üç dakika
Yaşamın yeryüzündeki evrimi milyarlarca yıl alsa da, Evren’deki madde ve kuvvetlerin evrimine ilk üç dakika içinde ard arda gelen çarpıcı olaylardan birinde karar verilmiştir. Bu kısa zaman süresinde, yoğunluk ve enerji, protonların ve nötronların çarpışarak ve birleşerek helyum gibi hafif çekirdekleri oluşturması için yeteri kadar yüksekti. Evrenin bileşimi sonsuza kadar
sabitlenmişti – görünür maddenin dörtte üçü hidrojen, dörtte biri helyumdur.
CERN’deki parçacık hızlandırıcıları Evren’in erken dönemindeki koşulları tekrar oluşturmakta ve parçacık davranışlarının teorik modellerinin test edilmesini sağlamaktadır. Bu modeller Evren evrimleştikçe maddenin sıcaklık ve yoğunluğunu açıklamaktadırlar.
Poster 10: Nötrinolar – Evren’in ilk döneminden gelen hayalet mesajcılar
Büyük Patlama’nın bir saniye sonrasındayız: parçacıkların radyoaktif bozunmaları sırasında nötrino denilen parçacıklar oluşurlar. Şu anda, vücudunuzun her santimetre küpünden Büyük Patlama’dan gelen yaklaşık 300 nötrino geçmektedir. Nötrinolar elektronlara benzer, fakat elektrik yükleri yoktur ve kütleleri çok azdır. Maddenin içinden durdurulmadan yıllarca geçip gidebilirler.
Poster 11: Protonlar ve nötronlar – maddenin yapıtaşları
Büyük Patlama’dan sonraki saniyenin yaklaşık 100 milyonda birinde, kuarklar denilen temel parçacıkların kümeleri -tüm çekirdeklerin birleşimleri olan- protonları ve nötronları oluşturmak üzere toplandılar. O an Evren’imizi -ve bizi!- oluşturan tüm protonlar ve nötronlar meydana geldiler: 13.7 milyar yıl önce. Parçacık hızlandırıcılarındaki deneyler protonların ve nötronların içinde bulunan kuarkları ortaya çıkarmıştır, ve onların da gluonlar denilen parçacıklarla sıkıca bir arada tutulduklarını göstermiştir. CERN’deki COMPASS deneyi protonların ayrıntılı yapısını araştırmaktadır. Protonları oluşturan üç adet kuark, güçlü etkileşimin taşıyıcısı olan gluonların değişimi ile bir arada tutulurlar.
Poster 12: İlk çorba
Büyük Patlama’dan sonraki bir saniyenin milyonda birinde Evren kuark-gluon plazması denilen bir ilk çorba ile doluydu. Maddenin bu oldukça sıcak ve yoğun hali, uzayda serbestçe dolaşan kuark ve gluonları içermektedir. Ağır çekirdeklerin yüksek enerjili çarpışmaları ile, maddenin bu hali üretilir ve araştırılabilir.
Poster 13: Maddeye karşı Antimadde
Evren’in yaşamındaki ilk anları madde ile antimadde arasında muazzam bir mücadeleye sahne olmuştur. Bilim adamları Büyük Patlama ile eşit miktarda madde ve antimaddenin üretildiğini düşünüyor.
Bugün, Evren’de antimadde bulunmuyor – fakat bu nasıl oldu? Madde ve antimadde parçacıklarının evrimindeki küçük bir değişiklik küçücük bir dengesizlik oluşturmuş olabilir. Devamında gelen yok olma savaşında madde parçacıkları sağ kalarak, bugün görünen tüm Evreni oluşturmuşlardır.
Poster 14: Kuvvetler sizinle olsun!
Saniyenin 100 trilyonda birinde: Evren’imizi şekillendiren dört kuvvet ortaya çıktı! Kütleçekimi Evren’in büyük ölçekteki davranışını kontrol etmektedir. Elektromanyetizma atomların yapısını kontrol etmektedir. Güçlü kuvvet kuarkları protonların ve nötronların içinde birbirine bağlar ve çekirdekleri bir arada tutar. Zayıf kuvvet parçacıkların bozunmasına neden olur ve yıldızların yanmasını düzenler. Bu kuvvetlerden en azından ikisi ortak bir kökene sahiptir – bunun için doğrulama zayıf kuvvetin taşıyıcıları W ve Z parçacıklarının üretilip araştırılmasıyla CERN deneylerinden gelmiştir.
Poster 15: Sınırları geriye doğru zorlamak
Saniyenin bir trilyonda birinde şu anki bilgimizin sınırlarına ulaşıyoruz. Bilmediğimiz bir çok şey var. Kütleçekimi kütle üzerine etki ediyor, fakat şimdiye kadar bilim temel parçacıkların kütleye neden sahip olduklarını açıklayamıyor. Görünür maddenin varolan şeylerin %4′ünden sorumlu olduğu görünüyor. Evren’deki gizemli karanlık madde nedir? Bunlar, bilim adamlarının CERN’deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) araştırma tesislerinde sürdürülen deneylerle cevaplamaya çalıştığı türden sorulardır. Neredeyse ışık hızında ilerleyen protonları çarpıştırarak LHC Büyük Patlamadan sonraki saniyenin trilyonda birinde varolan şartları tekrar oluşturacak.
Poster 16: Zamanın başlangıcından gizemler
Tüm madde ve alanlar tek bir eşitlikle açıklanabilir mi? Evren’in kütlesinin %70′inden fazlasını meydana getiren ve genişlemenin hızlanmasına neden olan ‘karanlık enerji’ nedir? Saniyenin bir trilyonda birinden sonra ne oldu? Gelecek nesiller tarafından araştırılmak için bekleyen bir çok gizem var. Tek bir ‘Herşeyin Teorisi’ Evren’in evrimini ve ortak kökenden gelen doğada varolan kanunları açıklayabilir mi? Mikroskopik ölçeklerde üç boyuttan daha fazlası olabilir mi? Parçacıklar 10. veya 11. boyutlarda enerjinin, minik titreşen sicimleri mi? Evren’in % 96′sını oluşturan karanlık madde ve karanlık enerjinin doğası nedir? Büyük Patlama nasıl başladı?
Poster 17: Büyük Patlama!
Mümkün olan en küçük zaman ölçeğinde, herşey -Evren’in tüm madde ve enerjisi- bu iğne başından 1000 kat daha küçük uzayda bulunmaktaydı. Zamanın başlangıcı.Evren’imiz doğuyor. Zaman ve uzayın başlangıcından sorumlu olan kanunlar neler? Küçücük bir noktayı hayal edilemez enerjiyle ışık hızından hızlı genişleten şey nedir? LHC bizi cevaplara daha yakın bir konuma getirecek…iri: Arif Solmay
Çeviri: Arif Solmaz
Kaynak: The Evolution of the Universe
Paylaş:
Facebook
Twitter
Yazdır
E-posta
Friendfeed
Reddit
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
İlgili
büyük patlamının ilk dakikalarıevren nasıl evrildievrenin başlangıcıevrenin evrimi
Yazı dolaşımı
Önceki Yazı Allah ve Evrim Teorisi / Dennis Alexander
Sonraki Yazı İnsan Evriminin Kısa Tarihi / Erksin GÜLEÇ
Bir Cevap Yazın Cevabı iptal et
Yorumunuzu buraya yazın...
Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:
E-posta (zorunlu) (Adres hiçbir zaman paylaşılmayacaktır)
İsim (zorunlu)
Web sitesi
WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz.	( Çıkış Yap / Değiştir )
Vazgeç
Connecting to %s
Yeni yorumları bana e-posta ile bildir.
Eposta yoluyla yeni yazıları bana bildir.
Δ
Arama:
Arama:
Arama:
Arama:
1 -MADDENİN BAŞLANGICI
2 -YAŞAMIN BAŞLANGICI
1) 4,5 Milyar Yıl Önce Abiyogenez ve Kimyasal Evrimin Başlangıcı
2) 3,8 Milyar Yıl Önce Tek Hücreli Prokaryotikler
3) 3,0 Milyar Yıl Önce Fotosentezin Evrimi
4) 2,6 Milyar Yıl Önce Atmosferde Oksijen Oluşumu
5) 2,1 Milyar Yıl Önce Tek Hücreli Ökaryotikler
6) 1.2 Milyar Yıl Önce Eşeyli Üremenin Evrimi
7) 1,0 Milyar Yıl Önce Çok Hücrelilerin Oluşumu
8) 600 Mil. Yıl Önce Çok Hücreli Kompleks Canlılar
9) 570 Mil. Yıl Önce İlk Eklem Bacaklılar
3 -EVRİMSEL BASAMAKLAR
10) 500 Mil. Yıl Önce İlk Balıklar ve Proto Amfibiler
11) 475 Mil. Yıl Önce Bitkilerin Karaya Yerleşmesi
12) 420 Mil. Yıl Önce Canlıların Sudan Karaya Geçişi
13) 400 Mil. Yıl Önce İlk Böcekler ve Tohumlu Bitkiler
14) 370 Mil. Yıl Önce İlk Amfibilerin Ortaya Çıkması
15) 340 Mil. Yıl Önce Sürüngenler Ve Reptiller
16) 300 Mil. Yıl Önce İlk Dinozorlar ve Evrimi
17) 200 Mil. Yıl Önce İlk Memelilerin Evrimi
18) 170 Mil. Yıl Önce Sürüngenlerden Kuşlara
19) 140 Mil. Yıl Önce Çiçekli Bitkilerin Ortaya Çıkışı
20) 65 Mil. Yıl Önce Dinozorların Yokoluşu
21) 55 Mil. Yıl Önce İlk Balinalar Boynuzlugiller Kangurular
22) 55 Mil. Yıl Önce İlk Primatların Ortaya Çıkışı
23) 52 Mil. Yıl Önce İlk Yarasaların Ortaya Çıkışı
24) 15 Mil. Yıl Önce Mamutların Ortaya Çıkışı
25) 10 Milyon Yıl Önce İlk Çayır Savanlar ile Atların Evrimi
4 -İNSANIN EVRİMİ
Alet Teknolojisi
Ateşin Kullanımı
Beynin Evrimi
Bilincin Evrimi
Dik Duruşun Evrimi
Dil ve Konuşmanın Evrimi
Evrimsel Göç Yolları
5 -EVRİM NE NEDİR?
Adaptasyon
Ara Form Nedir?
Coğrafi İzolasyon Nedir?
Doğal Seçilim Nedir?
Evrim Mekanizmaları
Evrim Nedir?
Evrim Teorisi Nedir?
Evrime Etki Eden Faktörler
Evrimin Kanıtları
Evrimsel Biyoloji
Gen Akışı
Genetik Çeşitlilik Nedir?
Kalıtsal Sürüklenme Nedir?
Kimyasal Evrim Nedir?
Kitlesel Yok Oluşlar
Körelmiş organlar
Makro Evrim Nedir?
Mikro Evrim Nedir?
Mutasyon Nedir?
Popülasyon Genetiği Nedir?
Türleşme
6 -EVRİM KURAMLARI
Alfred Wallace’in Görüşleri
Charles Darwin’in Görüşleri
Erken Evrim Düşüncesi
Georges Cuvier’in Doğal Afetler Hipotezi
Lamarck’ın Görüşleri
Modern Evrimsel Sentez
7 -EVRİM HABERLERİ
Antropoloji
Biyoloji
Fosilbilim
Genetik
Jeoloji
Uzaybilim
8 -MULTİMEDYA
Bilim ve Gelecek Yazıları
Duyurular ve Etkinlikler
Bilim ve Teknik Yazıları
Evrim Foto Galerisi
Evrim Kitapları
Evrim Sözlüğü
Evrim Videoları
Söyleşiler
Yaşam Ağacı Dergisi
A -EVRİMSEL FELSEFE
Dersimiz Evrim
Evrim vs Akıllı Tasarım
Sorularla Evrim Teorisi
B -OTHER LANGUAGES
Evolution in Deutsch
Evolution in English
Teoriya Peresanê Kurdî
Madde ve evrenin evrimi
Abiyogenez
Tek hücrelilerin evrimi
Fotosentezin evrimi
Eşeyli üremenin evrimi
Çok hücrelilerin evrimi
Eklembacaklıların evrimi
Balıkların evrimi
Kara bitkilerinin evrimi
Sudan karaya geçiş
Böceklerin evrimi
Amfibilerin evrimi
Dinozorların evrimi
Sürüngenlerin evrimi
Memelilerin evrimi
Primatların evrimi
Kuşların evrimi
İnsanın evrimi
Popüler Yazılar & Sayfalar
Adaptasyona Örnekler	
Jeolojik Zamanlar ve Canlıları	
Fosilleşme Basamakları Nelerdir?	
Hayatın Başlangıcı İle İlgili Görüşler	
Mantık, kıyas, hatalı mantık, safsata nedir?	
İnsanda Yararlı Mutasyon ve Farklı Ten Renklerinin Evrimsel Gelişimi	
Tarih Öncesi Korkunç Deniz Canavarları	
Evrim ve din birbiriyle çelişir mi?	
Balinaların Evrimi	
Paleolitik Dönem Anadolu İnsanları	
Blogu E-posta ile Takip Et
Bu blogu takip etmek ve yeni gönderilerle ilgili bildirimleri e-postayla almak için e-posta adresinizi girin.