Kendi dışımdaki şeyleri öğrenebilmek için onların benim dışımda olduklarını bilmek durumundayım. Ancak bu da uzay hakkında bu yolla bir şey öğrenemeyeceğimi gösterir: “Benim dışımda”nın ne demek olduğunu bilmezken bir şeyi nasıl kendimin dışına yerleştirebilirim? Uzay üzerinde ampirik olarak çalışmadan önce varsaydığım bir uzay bilgisine sahip olmalıyım. Uzayla a priori bir aşinalığı olmalı. Bu tezin olağandışı bir sonucu vardır. Uzayın kendisi a priori olduğuna göre dünyadaki şeylere ait değildir.
Ancak uzaydaki şeylerle ilgili deneyimimiz duyarlılığımızın bir özelliğidir. Kant’ın bir şeyin duyarlılıktan ayrı olarak düşünülen ve dolayısıyla zihinlerimizin dışında bulunan bir şey için kullandığı terimin, yani kendi içinde bir şeyin uzayla hiçbir ilgisi yoktur.
Kant zaman için aynı şeyi kanıtlamak üzere de benzer argümanları kullanır. Kant ardından madde gibi a priori kavramların varlığını kanıtlamaya döner. İlk olarak bizim iki tip değişimi, çeşitlilik ve değişikliği birbirinden ayırmamızı ister. Çeşitlilik şeylerin özellikleriyle ilgilidir: örneğin bir ağacın yaprakları yeşil ya da kahverengi olabilir. Değişim ağacın yaptığıdır: yaprakları yeşil ya da kahverengi yapan aynı ağaçtır. Bu ayrımı yapabilmek töz mefhumunu kullanmaktır: (töz olarak) ağaç değişir, ama (tözün özellikleri olarak) yapraklar çeşitlenir. Eğer bu ayrımı kabul etmezsek o zaman töz kavramının geçerliliğini de kabul edemeyiz.
Ne zaman değişim gerçekleşse bir şeyin varoluşa “fırladığı”m; yeşil yapraklı ağacın ortadan kalkmasıyla aynı zamanda kahverengi yapraklı ağacın hiçlikten var olmaya başladığını söylememiz gerekir. Kant’ın böyle bir görüşün imkansız olduğunu kanıtlaması gerekir. Bunun anahtarı da zaman belirlenmesidir. Zaman doğrudan deneyimlenemez (bir şey değildir); zamanı Kant’ın da gösterdiği gibi değişen ya da değişmeyen şeyler üzerinden deneyimleriz. Eğer zamanı yeşil yapraklı ağaç aracılığıyla ve aynı zamanda kahverengi yapraklı ağaç aracılığıyla ve ikisi arasında herhangi bir ilişki olmaksızın deneyimlersek, birbirinden farklı iki gerçek zamanı deneyimlemiş oluruz. Bu da çok saçma olacağı için Kant töz kavramının dünya hakkında bir deneyimimiz olmadan önce de olmasının kanıtlandığına inanır. Ve ampirik herhangi bir şeyi deneyim aracılığıyla öğrendiğimizden töz kavramı ampirik olamaz, ancak a priori olur.
Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf “Felsefeye Giriş” ve 3. Sınıf “Çağdaş Felsefe Tarihi” Dersi Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı
Tweetle
BENZER KONULAR
Takiyettin Mengüşoğlu Kimdir?
Georg Bernhard Bilfinger Kimdir?
Pierre Joseph Proudhon Kimdir?
Ioannes Scotus Eriugena’nın Tanrı ve Yaratılış Anlayışı
Bilgibilimin Doğallaştırılması Ne Demektir?
Ses-merkezcilik ve Söz-merkezcilik Nedir, Ne Demektir?
BİR YORUM YAZIN
[ Yoruma cevap yazmaktan vazgeç ]
Δ
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM
Henüz yorum yapılmamış.
Arama:
Twitter
Takip et @felsefegentr
Kategoriler
Kategoriler Kategori seçinAhlak FelsefesiAntropolojiArkeolojiAydınlanma Çağı Felsefesi TarihiBilgi FelsefesiBilim FelsefesiÇağdaş Felsefe (19.-20. Yüzyıl Felsefesi) TarihiDin FelsefesiEğitim BilimleriEğitim FelsefesiFelsefe AkımlarıFelsefe GrubuFelsefe SözlüğüFelsefe TarihiFelsefeye GirişFilozoflarGirişimcilikHelenistik (Helenizm) Felsefe Tarihiİlk Çağ (Antik Çağ) Felsefesi TarihiKamu YönetimiKlasik MantıkMantığa GirişMantıkModern Çağ (Rönesans) Felsefesi TarihiOkuma OdasıOrta Çağ Felsefesi TarihiPsikolojiSanat FelsefesiSembolik Mantık (Modern Mantık)Siyaset FelsefesiSosyal BilimlerSosyolojiUncategorizedVarlık Felsefesi
Felsefe.gen.tr; Felsefeyi tehlikeli hâle getirmeyi amaçlamaktadır. Felsefe bilimi hakkında her türlü bilgi ve belgeyi bu sitede bulabilirsiniz.Bu sitede bulunan yazıların tamamına yakını Sosyolog Ömer YILDIRIM tarafından hazırlanmıştır.Tüm eserler 5846 sayılı kanun kapsamında korunmaktadır.Görüş, öneri veya şikayetleriniz için lütfen Bize Ulaşın.