Meslek : Klasik Çağatay edebiyatının tesirleri Osmanlı edebiyatı sahasında da devam etmiş en büyük şairi; devlet adamı.
Doğum : 9 Şubat 1441
Ölüm : 3 Ocak 1501 - Herat
Ali Şîr Nevâî manzum ve mensur eserleriyle sadece Çağatay edebiyatının değil bütün Türk edebiyatının önde gelen simalarındandı. Babası Timur’un torunlarının hizmetinde bulunan Kiçkine Bahadır Şâhruh’un ölümüyle çıkan karışıklıklar üzerine o sırada altı yaşlarında olan Ali Şîr’i yanına alarak Yezd üzerinden Irak’a gitti. Bu yolculuk sırasında Zafernâme müellifi Şerefeddin Ali Yezdî ile karşılaşan Ali Şîr, aralarında geçen konuşmayı daha sonra Mecâlisü’n-nefâis adlı eserinde anlattı. Horasan’da karışıklığın sona ermesiyle Kiçkine Bahadır tekrar Horasan’a döndü. Arada geçen süre zarfında kendisi Bâbür’ün hizmetine girdiği gibi oğlunu da onun himayesine verdi. Hüseyin Baykara’yı da himaye eden Bâbür Han, Ali Şîr’le olan münasebetini babasının ölümünden sonra da kesmedi, Meşhed’e giderken hem Hüseyin’i hem de Ali Şîr’i beraberinde götürdü. Bâbür’ün ölümü ile hâmisiz kalan Ali Şîr, Timurlular’ın kuşçu emîrlerinden Seyyid Hasan Erdeşîr’den yardım ve ilgi gördü. Ali Şîr Meşhed’de İmam Rızâ Medresesi’nde okurken pek çok İranlı âlim ve şairle tanıştı, birçoğundan da ders aldı.
Orta Asya Türk dili ve edebiyatının gelişmesinde büyük tesiri olan Ali Şir, Sultan Hüseyin’in Herat’ı alarak tahta çıkmasının ardından yanına gitti. Bu tarihten sonra devlet işleriyle de ilgilenmeye başladı ve ölünceye kadar sadakatle ona hizmet etti. Hüseyin Baykara eski arkadaşını kendine nişancı olarak tayin etmişse de devlet işlerinden pek hoşlanmayan Ali Şîr bir süre sonra bu görevi Nizâmeddin Süheylî’ye bıraktı. Ali Şîr, Hüseyin Baykara tarafından Muhammed Yâdigâr Mirza’ya karşı açılan sefere katıldı ve taht üzerinde hak iddia eden bu şehzadeyi bizzat yakalayarak hükümdara teslim etti. Bir süre sultanın divan beyi ve nedimi oldu. Hükümdardan sonra idarede söz ve en büyük nüfuz onundu. Bir süre sonra sağlığı bozuldu, Hüseyin Baykara’yı Esterâbâd dönüşünde karşılarken el öptüğü sırada yere yıkıldı. Herat’a getirildikten üç gün sonra öldü. Eserleri Türkistan’dan başka, Âzerî ve Anadolu sahasında da okunan Ali Şîr Nevâî’yi Osmanlı şairleri üstat tanımışlardı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Kut, Günay, Ali Şir Nevai, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 2, 1989
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
Ali Şîr Nevaî
Ali Şîr Nevâî manzum ve mensur eserleriyle sadece Çağatay edebiyatının değil bütün Türk edebiyatının önde gelen simalarındandı. Babası Timur’un torunlarının hizmetinde bulunan Kiçkine Bahadır Şâhruh’un ölümüyle çıkan karışıklıklar üzerine o sırada altı yaşlarında olan Ali Şîr’i yanına alarak Yezd üzerinden Irak’a gitti. Bu yolculuk sırasında Zafernâme müellifi Şerefeddin Ali Yezdî ile karşılaşan Ali Şîr, aralarında geçen konuşmayı daha sonra Mecâlisü’n-nefâis adlı eserinde anlattı. Horasan’da karışıklığın sona ermesiyle Kiçkine Bahadır tekrar Horasan’a döndü. Arada geçen süre zarfında kendisi Bâbür’ün hizmetine girdiği gibi oğlunu da onun himayesine verdi. Hüseyin Baykara’yı da himaye eden Bâbür Han, Ali Şîr’le olan münasebetini babasının ölümünden sonra da kesmedi, Meşhed’e giderken hem Hüseyin’i hem de Ali Şîr’i beraberinde götürdü. Bâbür’ün ölümü ile hâmisiz kalan Ali Şîr, Timurlular’ın kuşçu emîrlerinden Seyyid Hasan Erdeşîr’den yardım ve ilgi gördü. Ali Şîr Meşhed’de İmam Rızâ Medresesi’nde okurken pek çok İranlı âlim ve şairle tanıştı, birçoğundan da ders aldı.
Refik Koraltan
Refik Koraltan, Türk siyaset adamıdır. Demokrat Parti'nin kurucuları arasındadır. TBMM'ye uzun süre başkanlık yapmıştır. Yassıada'da yargılanmıştır.
Veli Ertan
İlköğrenimini aynı köyde uzun yıllar öğretmenlik yapan dedesi Veli Efendi’den alan Veli, 1923’te babasının vefatı üzerine, Ankara’ya giderek Darü’l-hilafeti’l-aliyye Medresesi hazırlık sınıfına kaydoldu. 1924 yılında medreselerin kapatılması üzerine Ankara Darülmuallimini’nin ikinci sınıfına kabul edildi. Daha sonra Antalya’da orta öğrenimini tamamladı. Veli Ertan 1929’da öğretmenliğe başladı ve 8 ay kadar Antalya Serik Yanköy’de öğretmen muavini olarak çalıştı. Orta okul öğretmenliği imtihanını kazanarak İzmir Bornova’da öğretmenlik yaptı. 1939’da girdiği Gazi Eğitim Enstitüsü Pedagoji Bölümü’nü bitirdikten sonra Milli Eğitim Bakanlığı’nın çeşitli kurumlarında öğretmenlik görevinde bulunurken; Sivas Milli Eğitim Müdürlüğü görevini de yürüttü.
Namık Kemal
Türk milliyetçiliğinin önde gelen isimlerinden, Genç Osmanlı hareketi mensubu yazar, gazeteci, devlet adamı ve şair olan Namık Kemal Tekirdağ’da dünyaya geldi. Köklü bir aile soyuna sahip olan Namık Kemal, henüz sekiz yaşındayken annesini kaybetti. Abdüllatif Paşa kızının hatırası olan Kemal’i yanından ayırmadığı için Namık Kemal, dedesinin görevinden dolayı diyar diyar gezdi. Abüllatif Paşa’nın İstanbul’da bulunduğu süreçte Beyazıt Rüşdiyesi’ne ve Valde Mektebi’ne gitti. Henüz altı yaşındayken hocalardan özel eğitim görmeye başlayan Namık Kemal asıl eğitimini bu şekilde gerçekleştirdi. Tasavvuf bilgisi ve kültürü olan yazarın, bu yöndeki bilgisini Vaizzade Mehmed Efendi’den edindiği bilinmektedir. Hayatının bir dönemini Kars’ta geçiren Namık Kemal burada cirit ve binicilik gibi spor faaliyetleriyle ilgilendi ve şiir denemelerine burada başladı. Burada yazdığı şiirleri İstanbul’a geldikten sonra divan haline getirdi. Sofya’da bulunduğu dönemde henüz on altı yaşındayken Niş Kadısı Mustafa Ragıp Efendi’nin kızı Nesime Hanım ile evlendi. İstanbul Hariciye Nezareti Tercüme Odası’nda on yıl kadar çalıştı. Bu on yıllık süre içerisinde İstanbul Emtia Gümrüğü Başkâtipliği ve Lefkoşalı Galip Bey’in muavinliğini yaptı. Yazılarını Osmanlı toplumunun gözünü açacak, istibdat idaresini yıkacak nitelikte yazan Namık Kemal, halk dershanelerinin açılması, kızların okutulması, Fransız diliyle eğitim verilen tıp fakültelerinin Türkçe’ye döndürülmesi ve özellikle Türk dili ve edebiyatı hakkında yazdığı makaleleriyle büyük ses getirdi.
Necati Cumalı
Necati Cumalı; Türk yazar ve şair.13 Ocak 1921 Florina'da doğmuştur. Ailesi 1923 Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi kapsamında Türkiye'ye göç ederek İzmir'in Urla ilçesine yerleşti. Hukuk eğitim görmüştür. Bir süre memurluk hayatından sonra edebiyatla haşır neşir olmaya başladı. Şiir, roman, hikâye, deneme, tiyatro, günce gibi pek çok edebi türde eser vermiş çok yönlü bir yazardır. Cumhuriyet devri Türk edebiyatının tanınmış kişilerinden olan Necati Cumalı, Yaşar Kemal'in ifadesiyle "Yaşlanmaz Şair Çocuk" olarak anılmaktadır. Yaşamında eserlerinden dolayı birçok ödüle layık görülmüştür. 10 Ocak 2001, İstanbul'da vefat etmiştir. Ölümünden sonra 2001 yılı “Şiir Büyük Ödülü”’ne layık görüldü ve ödülü eşi Berin Cumalı'ya takdim edildi. Urla'da çocukluğunu geçirdiği ve "Anı ve Kültür Evi" olarak ziyarete açıldı. İstanbul'un Beşiktaş ilçesinde Vişnezade Şairler Parkı'na heykeli dikild. Necati Cumalı Urla'da her yıl 10 Ocak'ta anılmaktadır.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun
ANASAYFA
HABERLER
ANSİKLOPEDİ
MAKALELER
RESİMLERLE TARİH
RÖPORTAJLAR
ARŞİV
GİZLİLİK
HAKKIMIZDA
KÜNYE
İLETİŞİM
REKLAM
TARİH
İLETİŞİM FORMU
'Bilge Ansiklopedi' parolası ile yayın hayatına başlayan Beyaz Tarih bilgiye ulaşabileceğiniz en hızlı ve en güvenli internet adresidir. Tarihi ve güncel konular üzerine özel hazırlanmış dosyalar, makaleler, haberler, kültür-sanat yayınları ve ansiklopedi maddeleri ile akademisyenlerin yazıları eşliğinde yaşanmış tarihi öğrenmek adına gerçeğe vakıf olacağınız bir tarih platformudur.'