50 yaş ve üzeri hemen hemen her yetişkin bireyin neredeyse yarısı basur rahatsızlığı mevcuttur. Belirtileri ve neden olduğu rahatsızlıklar basurun hangi aşamada olduğuna göre değişmek ile beraber; anüste kanama, anüs çevresinde şişlik, tuvalete çıkarken zorlanma ya da acı nedeni ile çıkamama ve anüs bölgesinde kaşıntı en sık görülen rahatsızlıklar arasında yer alır.
Basurun en çok görülen sebepleri ise gebelik, obezite, uzun süreler boyunca oturmak, kronik sindirim sistemi sorunları, lif yönünden yetersiz beslenme, kabızlık ve az sıvı tüketilmesidir. Genel itibari ile bakılır ise et ağırlıklı bir beslenme, hareketsiz bir yaşantı tarzı, bol baharat içerikli yemekler düşünüldüğünde basurun ülkemizde büyük bir sorun olduğunu söylemek pekte yanlı olmayacak.
Tedavi seçenekleri arasında ise, yine basurun durumuna ve ilerlemesine göre ilaç, merhem kullanımı ya da ameliyat mevcuttur. Basur ağrılarının şiddetlenmesi ve basurun ilerlemesi beslenmemiz ile yakından ilgilidir. Ayrıca bu duruma bağlı olarak çok fazla ilerlememiş basurun yarattığı sorunlar, doğru yiyecekler ve bol sıvı tüketimi ile önemli oranda azaltılabilir.
Basuru Olanlara Tavsiye Edilen Yiyecekler
Aşağıda, uzman hekimlerin basur sorunu olanlara tavsiye ettiği bazı gıdalar yer almaktadır. Bu gıdaları beslenmenize ekleyerek sindirimi kolaylaştırabilir, kabızlığı önleyebilir ve basur belirtilerini kontrol altında alabilirsiniz.
Probiyotik Gıdalar: Bağırsak sisteminde aktif olan ve gıdaların sindirimi aşamasında hızlı bir şekilde kullanılmış olan iyi bakterilere (probiyotikler) destek olduğu için basuru olan kişilere önerilen yiyecekler arasında ilk sıralarda yer alır. Bağırsaklardaki “iyi” bakteriler arttığında midede tam olarak sindirilmeden bağırsaklara gelen gıdaların parçalanması kolaylaşır ve kabızlık ihtimali azaltılır.
Sebze ve Meyve: Kabız aşamasında olan bireyin tuvalete çıkmış olduğu an itibari ve bu aşamada zorlanmaya bağlı olarak damarlar normalden fazla baskıya maruz kalmaktadır. Bu neden ile basur ağrıları şiddetlenebilir ve kanama görülür. Taze meyve ve sebzeler bağışıklık sistemini güçlendirirken, lifli (posalı) yapıları ile sindirim sistemine destek olarak kabızlığı önlemektedir. Gıdalardaki bulunan lif, bağırsakları hareketlendirir ve dışkıyı yumuşatır ve zorlamaya gerek kalmadan vücuttan atılmasına yardımcı olmaktadır. Lif açısından zengin meyve ve sebzeler arasında ilk sıralarda elma, armut, avokado, enginar, bezelye, brokoli, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve fasulye gelir.
Tahıl: Kepekli tahıl ürünleri, zengin besin içerikli değerleri dışında protein ve lif içerikleri ile sindirim sistemini kolaylaştırır basurun neden olduğu sorunların azaltılmasına yardımcı olarak tavsiye edilir. Sağlıklı bir sindirim sistemi ve düzenli olarak tuvalete çıkmak adına uzmanların önermiş olduğu günlük tüketilmesi gereken lif miktarı yaklaşık olarak 20 – 35 gramdır.
Sıvılar: Basur belirtilerinden ve oluşumundan korunmak adına bol miktarlarda sıvı tüketilmesi gerekmektedir. Su dışında sindirimi kolaylaştıran bitkisel çaylar, lif içeren sebze ve meyve suları içilebilir.
Basuru Olanların Tüketmemesi Gereken Gıdalar
Bazı gıdalar basur belirtilerini şiddetlendirip ağrılara ve kanamalara neden olmaktadır. Kahve, çay ve diğer kafein içeren içecekler (kola, yeşil çay gibi) basuru tetikleyen içecekler arasında ilk sıralarda yer almaktadır. Kafein, vücudun susuz kalmasına neden olmaktadır. Ayrıca müshil etkisi yaratarak sindirim sisteminin uyarılmasına ve tuvalete çıkma düzeninin bozulmasına neden olmaktadır.
Kahve, belki başlarda tuvalete çıkmayı kolaylaştırdığı gibi bir izlenim yaratabilir fakat fazla tüketildiği zaman bağırsaklardaki sıvıyı azalttığı için kabızlığa neden olmaktadır. Alkol tüketimi de basur rahatsızlığına bağlı olan sorunları arttırır, vücuttaki mevcut suyu azaltıp iltihaplanmanın artmasına neden olduğu için şiddetli hale getirmektedir.
Kırmızıbiber, pul biber, karabiber gibi baharatlar ve hardal gibi acı soslar bağırsaklardan yarı sindirilmiş olarak geçtiğinden dolayı basur kanamalarını fazlası ile arttırır.
Kek, çörek, kurabiye, gazlı içecekler, dondurma gibi şekerli gıdalardan kesinlikle uzak durulması gerekmektedir. Bu tip rafine şeker içeren besinler kabızlığa neden olur. Bağırsak hareketlerini yavaşlatır ve basur belirtilerini şiddetlendirir.
Basuru olanların kontrol altında tutması gereken bir diğer noktada ise tuz tüketilmesidir. Yüksek miktarda sodyum içeren gıdalar kan basıncını yüksek tutarak basura neden olan damarların şişmesine neden olmaktadır. Şişen bu damarlar tuvalete çıkmayı zorlaştırır ve basur kanamalarını fazlası ile arttırır. Doymuş yağ içerikli gıdaları tüketen kişilerin maruz kalacağı rahatsızlıklar bağırsaklarda sertleşmesi, dolayısı ile kabızlığa neden olduğundan dolayı tüketilmeleri (sadece basuru olanlara değil sağlıklı kişilere de) kesinlikle önerilmez.
Hazır sosis, salam, sosis, sucuk, margarin, fast food ürünleri doymuş yağ içerdiği için ve sindirimi zorlaştırdığı için kesinlikle önerilmez. Bu tip yağlar yerine yağ kaynağı olarak zeytinyağı, keten tohumu yağı gibi sağlıklı alternatifleri diyetlere eklemekte yarar vardır.
Basur ve Beslenme
Son olarak bakıldığı zaman hemoroid tedavisi çok dikkatli ve çok dengeli bir beslenme tüketim listesi ile çok yakından ilişkilidir. Tüketilen gıdalara göre basur ağrılarını günlük hayatı etkilemeyecek, tuvalete çıkmayı zorlaştırmayacak seviyeye indirebilir. Bununla beraber basura bağlı kanamalar durdurabilir. Diğer bir yandan da beslenmeye özen gösterilmez ise tuvalete her çıkıldığı zaman ağrılı bir süreç kaçınılmaz olur. Basur belirtisini hafifletmek adına uzmanlar tarafından önerilmiş olan gıdalar genel anlamda bakıldığı zaman sağlıklı bir beslenme için tavsiye edilen gıdalar ile aynıdır. Uzmanların önermiş olduğu besinler basura bağlı belirtileri hafifletmek ile beraber genel sağlığı da geliştirmeye de yardımcı olmaktadır.
Fakat basurun tedavisi için sadece beslenme şeklini değiştirmenin yeterli olmadığını unutmamak gerek. İlerleyen basur tedavisi için doktora görünmeli ve uzman kontrolünde bir tedavi programı oluşturulmasını sağlamakta yarar vardır.
Basur İçin Ne Zaman Doktora Gitmelidir?
Aşağıdaki durumlar oluştuğu zaman profesyonel tedavi yöntemleri için doktora gitmekte yarar vardır;
Evde uygulanmış olan basur(hemoroid) tedavisine rağmen bir haftadan çok süren ağrılar
Ağrı ve şişlik şiddetleniyor ise
Evde tedavi yöntemleri ile (topikal merhemler) şişen damarlar 4-7 gün arasında normale dönmüyor ise
Rektal kanamalarda görülen kan rengi değişti ise (koyu kırmızı veya parlak kırmızı gibi)
Dışkı renginde değişiklik var ise (koyu kahverengi, bordo veya siyahsa)
Yaygın olarak görülen basur belirtileri bazı ciddi hastalıkların (kolon kanseri ve rektal kanser gibi) belirtileri ile benzerlik göstermektedir. Aşağıdaki belirtileri yaşanıyorsa eğer vakit kaybetmeden bir doktora görünmekte yarar vardır;
Tuvalete çıkmak ile ilgili olmayan rektal kanamalar var ise
Dışkının normalden daha ince (örnek bir kalemden daha geniş olmayan şekilde) geliyor ise
Mide de şişlik ile beraber ishal var ise fakat yine de tuvalete çıkmakta zorluk çekiliyorsa
Dışkı siyah renkte ise
Anüs bölgesinde hassas olmayan şişlik ya da şişlikler var ise
Basur Belirtilerini Hafifletmek İçin Diğer Öneriler
Duş Almak: Kaşıntı, ağrı ve basurun neden olmuş olduğu bu sancılı rahatsızlık arttığı an itibari ile ılık su aracılığı ile alınan duş rektal damaları rahatlatarak basur belirtilerini hafifletmeye yardımcı olmaktadır.
Merhem ve Krem: Mevcut durumu ilerlemiş olan basur için doktorun yazmış olduğu reçeteli merhem ya da krem önerisi kullanılabilir. Hafif ve orta dereceli basur için ise bir eczacıya danışılabilir. Bu merhemler basura bağlı kaşıntıyı azaltmaktadır.
Hareket Etme: Eğer basur rahatsızlığı olan kişi oturarak çalışılıyorsa her yarım saatte bir ayağa kalkarak bir kaç adım atılır ve kan dolaşımını arttıracak hareketler yapılabilir. Otururken ağrı yaşanıyorsa eğer basur hastaları için özel olarak üretilen ve damalar üzerindeki basıncı azaltan yuvarlak oturaklardan kullanılabilir. Oturağı çalışılan ortamda kullanmak istenmiyorsa eğer en azında evde kullanabilir.
Soğuk Kompres: Buz dolu torbayı 15 dakikadan fazla olmamak kaydı ile üzere bölgeye soğuk kompres uygulanabilir. Soğuk kompres şişliğin inmesine ve ağrıların hafiflemesine yardımcı olmaktadır.
Ameliyat: Tüketilmiş olunan gıdalar basur belirtilerini azaltabilir fakat asıl sorunun tedavisini sağlamaz. Bu neden ile doktora gitmekten çekinilmemelidir. Sonuç olarak bu sorun sadece kişiye özgü değil ve milyonlarca insan ile aynı rahatsızlığı yaşamaktadır. İlerlemiş ve günlük hayatı etkileyen basur için ameliyat seçeneğini düşünmekte yarar vardır. Basur ameliyatı diğer cerrahi operasyonlara nazaran basit bir operasyon olarak bilinir. Dâhili basurda problemli damarlara olan kan akışı durdurularak bu damarların kendi kendine ortadan kalkması sağlanmaktadır.
Dış basurda ise kanama tespit edilen görülen damarlara kimyasal bir solüsyon enjekte edilerek şişlik alınır ve damar boyutunda önemli oranda küçülme yapılır. İlerlemiş dış basurda bir diğer seçenek ise damarların tamamen alındığı cerrahi (hemoroidektomi) operasyondur.