Alissa Eckert, MS; Dan Higgins, MAMS (CDC-Public Image Library - https://phil.cdc.gov/Details.aspx?pid=2871)
Bu yazı, American Biyofizik Derneği’nin şu bilgilendirmesinden esinlenerek hazırlanmıştır: https://www.biophysics.org/blog/coronavirus-structure-vaccine-and-therapy-development
Virüs Nedir? COVİD-19 ne virüsüdür? Nasıl yayılır?
Virüsler sadece işgal ettikleri organizmaların hücrelerinde çoğalabilen parazitlerdir. Kendi kendilerine var olamadıklarından canlı bile sayılmazlar.
COVID-19, DNA’sı olmayan, sadece RNA’sı olan bir “RNA virüsü”dür. RNA’sını konak hücreye zerk eder, sonra o hücrenin kendini yineleme mekanizmalarını kullanarak binlerce yeni virüs ürettirir. Yani konak hücreyi bir fabrika gibi kullanır. Konak hücre çok dolunca patlar ve kopyalanan virüsler aynı işlemi diğer hücrelerde yinelemek üzere bulundukları ortama dağılırlar. Koronavirüslerin yüzeyinde çıkıntılar halinde bulunan “diken” proteinleri konak hücrelere çıpa atmak için kullanırlar (resimdeki kırmızı bölgeler.)
Virüsler nasıl etkisiz hale getirilir?
Virüsler küçük boyutlu parçacıklardan derlenmiş olduklarından, vücut dışındayken bunları dağıtmak, aktivasyonlarını bitirmek için yeterlidir. Resimde gri ile gösterilen bölgelerde epey lipit molekülü barındırır; kendimizi COVID_19’dan korumak için su ve sabun kullanımının bu denli vurgulanmasının ana nedeni de budur. Ayrıca yüzey temizliğinde koronavirüslerin zarfında etkin olan %70lik alkol, çamaşır suyu, UV ışını ya da yemek pişirme sıcaklığı yeterlidir.
Tanı nasıl konur?
Virüsün kendini tekrarlamak için kullandığı RNA dizisi ile insanların RNA dizilerinde örtüşen bölgeler olmadığından, bu diziyi tanıyan kitler kişiden alınan dokuda bu yabancı maddenin bulunup bulunmadığını tayin eder. Benzer kitler standart başka tanılarda da kullanıldığından bununla ilgili ana ekipman ve malzeme, araştırma üniversitelerinde ve hastanelerde bulunmakla birlikte, salgın sırasında yeterli sayıda kullanıcının eğitilmesi zaman alabilir.
Aşı geliştirme süreci nasıl işler?
Bağışıklık sistemi yabancı maddeleri algılamak üzerine kuruludur; yüzeydeki diken proteini dış ortamla en fazla temasa sahip olduğundan, akyuvarlarla karşılaması en yüksek olasılıklı bölgedir.
Aşılarda ya tüm virüsün zararlı olmayan ama bağışıklık sistemince tanınabilen bir versiyonu kullanılır ya da sadece diken proteini sağlıklı bireye enjekte edilir. Her iki durumda da, vücudun yabancı maddeyi algılayıp saldırabilmesi süreçlerini içeren bağışıklığın birkaç hafta içinde kendiliğinden gelişmesi beklenir.
Aşı geliştirmede zaman problemi:
Aşıda kullanılacak doğru virüs türevi/protein belirlense dahi, bunların sağlıklı bireylerde denenmesi, etkin olduğu kanıtlanırsa çok büyük miktarlarda üretilmesi ve yaygın uygulanması hep zaman alan süreçlerdir. Aşı geliştirmede 18 ay standart kabul ediliyor; olağanüstü şartlarda bunun ne denli hızlandırılabileceği ise çok net değil
Antiviral tedaviler / ilaç geliştirme ve zaman
Hastalığı kapmış kişilerde en etkin tedavi virüsün etkisini bozan (ör. diken proteinin hücreye çıpalanmasını engelleyen) küçük molekül ilaçların geliştirilmesidir. İlaç geliştirme, etkinliğin kanıtlanması ve yan etkilerin belirlenmesi için gerekli denemeler nedeniyle çok uzun süreçlerdir. Bu yüzden insanlarda kullanımı başka hastalıklar için zaten onaylanmış her türlü ilacın COVID-19 üzerindeki etkinliğinin araştırılması şu an en pratik yaklaşım. Tedavi bulunduğunda, bu küçük molekülleri yüksek miktarlarda üretmek makul zamanda erişilebilecek bir amaç.
Şu anda veritabanlarındaki bilgilere göre COVID-19 için 85 tane ilaç geliştirme çalışması var. Bunlar, ilaç geliştirme sürecinın değişik aşamalarında. %70'e yakını "keşif" aşamasında, %20 kadarı pre-klinik aşamada ve geri kalanı da klinik çalışma safhalarında. #coronavirus pic.twitter.com/fLxMegMkB3
— Caghan Kizil (@CaKizil) March 14, 2020
Etiketler
Canan Atılgan
COVID-19
Nedir?
Önceki İçerikCep telefonları ve büyük veri COVID-19’a karşı
Sonraki İçerikCOVID-19 ve epidemik modelleri
Canan Atılgan
İlgili İçeriklerYazarın Diğer İçerikleri
İstanbul’da haftalık vefat sayıları
Covid-19’da ağır hastalığa neden olan etkenler üzerine
Covid-19 aşılarında pekiştirme dozları: Veriler ne gösteriyor?
CEVAP VER İptal
Yorum Yapmak İçin Giriş Yapın
Podcast
Meraklısına Bilim: En büyük organımız deri ve sağlığı
Meraklısına Bilim: Giyilebilir teknolojiler
Meraklısına Bilim: Otoriter rejimler hakkında ne biliyoruz?
Psikolojide gruplararası ilişkiler: Aidiyet, önyargı, kimlikler, koronavirüs algısı: Çiğdem Bağcı
Meraklısına Bilim: Bir deniz bilimci okulu olarak Karadeniz
Instagram
sarkac_org
Bilim Akademisi 25 Kasım 2021 tarihinde 10 yaşı
İstanbul’da haftalık vefat sayıları 12-18 K
Bilim Akademisi üyesi Hakan Ürey, optik görünt
Ioanna Kuçuradi’nin 19 Kasım Cumhuriyet gazete
Nadir hastalık nedir? Nadir hastalıklara sahip b
Bilim Akademisi’nin yakın zamanda kamuoyuyla pa
Bugün Meraklısına Bilim günü! Konuğumuz @kh
Akademik Özgürlük ve Kurumsal Özerklik Prof. D
Bu akşam saat 20:00'de Meraklısına Bilim'de @se
Boğaziçi Üniversitesi Bilim Kulübü ve Bilim A
"Meraklısına Bilim"de bu akşam 20:00’de Psiko
Cep Telefonu Şarjı Şehir Efsaneleri! Pilin uzun
2021 Nobel Ekonomi Ödülü işgücü piyasasıyla
2021 Nobel Kimya Ödülü, moleküllerin inşası
2021 Nobel Fizik Ödülüne, karmaşık fiziksel s
Devamı... Instagram\'da takip et
HAKKIMIZDA
SARKAÇ, Bilim Akademisi'nin (www.bilimakademisi.org) popüler bilim yayınıdır.
Sarkaç içeriği (aksi belirtilmediği sürece ve görseller hariç) Creative Commons Atıf - Gayri Ticari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. Bu içerik, uygun atıf yapılarak ticari olmayan amaçlar için kullanılabilir. İçeriği kullanmadan lütfen okuyunuz https://sarkac.org/sarkac-iceriginin-kullanilmasi-hakkinda/