Epifiz, omurgalıların beyninde yer alan mercimek tanesi büyüklüğünde bir bezdir. Uyku paternini ve mevsimsel fotoperiyotları düzenleyen melatonini ve DMT salgılar. Diğer ismi pineal bezdir.
İçindekiler
1 Özellikleri
2 Yapı
3 İşlev
4 Dış bağlantılar
Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]
İki hemisferin arasında talamus cisimlerinin birleştiği noktada yer alır. Kırmızı-gri renkte ve 5–8 mm uzunluğundadır. Kafa filmlerinde sıklıkla görülebilir ve genellikle kalsifiyedir.
Yapı[değiştir | kaynağı değiştir]
Epifiz, lobüler yapıdaki pinealosit kümeleri ve bunları çevreleyen bağ dokusundan oluşur. Piameterin uzantısı olan bir kapsülle çevrilidir. Ana hücre tipi pinealosit olmakla birlikte 4 tip hücre daha vardır. Özellikleri:
Pinealositler: 4-6 adet çıkıntı içerirler. Melatonin salgılarlar.
İnterstsiyel hücreler: Pinealositlerin arasında yer alırlar.
Perivasküler makrofajlar: Damarların çevresinde yer alan antijen sunucu hücrelerdir.
Pineal nöronlar
Peptiderjik nöron benzeri hücreler: Parakrin fonksiyon görürler.
Epifize, süperior servikal gangliondan sempatik uyaranlar gelir. Sfenopalatin ve otik gangliyonlardan da parasempatik lifler ulaşır. Yaşla birlikte epifizin kalsiyum, fosfor ve flor içeriği artmaktadır.
Pinealositler gözdeki fotoreseptörlerle büyük benzerlik gösterir. Bu durum, epifizle gözün ortak bir embriyolojik kökten geldiğini düşündürmüştür.
Beynin pek çok bölgesinin aksine, epifiz bezi kan-beyin bariyerinin dışında kalmaktadır.
Sirkadyen ritmi oluşturan ışık uyaranları, gözden retinohipotalamik yol ile suprakiyazmatik nükleusa ve epifize ulaşır.
İşlev[değiştir | kaynağı değiştir]
Eskiden, epifizin, büyük bir organın işlevini kaybetmiş kalıntısı olduğu düşünülürdü. 1917'de inek epifiz ekstrelerinin kurbağa derisinin rengini açtığı bulundu. 1958'de Yale Üniversitesi'nden araştırmacılar deri hastalarında kullanmak üzere epifiz ekstreleri elde ettiler ve melatonin hormonunu izole ettiler. Bu madde belki başta planlanan etkiyi sağlamadı ama pek çok başka gizemin çözülmesine katkı yaptı. Örneğin, farelerde epifizin çıkartılması yumurtalıklarda büyümeye neden oluyordu, düzenli ışık altında tutulan hayvanlarda epifiz ağırlıkları azalıyordu ve aynı zamanda overler büyüyordu.
Melatonin, triptofan isimli amino asitten elde edilir. Üretim karanlıkta artar, aydınlıkta azalır. İnsandaki fonksiyonu tam bilinmemekle birlikte sirkadyen ritim uyku bozukluklarında sıklıkla reçete edilir.
İnsan epifizi 1-2 yaşına kadar büyür, ondan sonra sabit kalır. Çocuklardaki yüksek melatonin düzeylerinin cinsel olgunlaşmayı inhibe ettiği düşünülür. Epifiz tümörleri erken cinsel olgunlaşmaya yol açar. Ergenlik dönemi gelince melatonin üretimi düşer. Erişkinlerde, epifizin kalsifiye olması tipiktir.
Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Epifiz ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.
BrainMaps (Beyin haritası veri tabanı) pineal%20gland
NeuroNames hier-280
Histology at BU: Endocrine System: pineal gland (illustration)12 Eylül 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Anatomy Atlases, Microscopic atlas: Pineal gland19 Aralık 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
MedPix: Images of Pineal region
Ancient Brain Mapping and Origins of the Eye of Horus: Egyptian Study of the Pineal Gland
Anatomi ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.
Otorite kontrolü
BNF: cb11967934k (data)
GND: 4067869-6
LCCN: sh85102232
NDL: 00572092
TA98: A11.2.00.001
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Epifiz&oldid=24927145" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Anatomi taslakları
Bezler
Endokrin sistem
Kafa ve boyun
Günlük ritimler
Gizli kategoriler:
Commons kategori bağlantısı Vikiveri'de tanımlı olan sayfalar
Webarşiv şablonu wayback bağlantıları
Tüm taslak maddeler
BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
NDL tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
TA98 tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri
Sayfa en son 16.56, 21 Şubat 2021 tarihinde değiştirildi.
Metin Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı altındadır; ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.