Sitemizde daha önce kaleme aldığım “Murat Yalçın’ın Öykülerine Postmodern Bir Yaklaşım” başlıklı yazımda postmodern metinlerde sıklıklı kullanılan yöntemlerden biri olan üstkurmacadan bahsederek incelememi yapmıştım. Nazan Bekiroğlu’nun anlatısını incelemeden önce postmodern tekniklerden bir diğeri olan metinlerarasılık metoduna değinmem gerek.
Metinlerarasılık Nedir?
Kaan Sezyek’e göre metinlerarasılık: “Modern edebiyat biliminde anıştırma terimiyle karşılanan bu etkinlik, en genel hâliyle yazarın bir resme, bir müzik parçasına, bilime, siyasete, dine, kısacası yazınsal metnin alanında yer almayan her şeye yönelik olarak yaptığı dolaylı bir iktibastır. Anıştırmanın bu özelliği ile Divan şiirindeki “telmih” sanatıyla benzeştiğini; ancak telmihin büyük ölçüde klişe bir yapıya sahip oluşuna karşılık daha özgün ve kişisel tasarrufa bağlı olmakla da ondan ayrıldığını belirtmek mümkün. Yazarın bu tutumu, nesnel gerçekliğin değişik tarihî kesitlerinde üretilmiş bilgilerin, sözlerin ya da düşüncelerin doğrudan ya da dolaylı bağlamlarda kurmaca esere eklemlenmesini sağlar. Bir başka deyişle bütün bunlar yansıtmacı yazarın referans nitelikli anıştırma araçlarıdır. Dolayısıyla yazar sahip olduğu kültürel donanımın derinliği oranında eserini bilgisel zenginliğe kavuşturabilir.”
Nazan Bekiroğlu’nun Nun Masalları adlı kitabının Ayine-i Mücellâda Nihanız öyküsünün ilk olarak ismine değinerek incelememe başlayacağım. Bekiroğlu öyküsünde Neşati’nin şu beyitlerinden alıntı yaparak metinlerarasılık metodunu uygulamıştır:
Ettik o kadar ref‟-i taayyün ki Neşatî
Ayîne-i pür-tâb-ı mücellâda nihanız
Ettik o kadar ref‟-i taayyün ki Neşatî
Ayîne-i pür-tâb-ı mücellâda nihanız
Aslında metnin vermek istediği mesaj henüz öykünün başında yani öykünün başlığında bir alıntı ile gözler önüne serilmiştir. Beyitin günümüz Türkçesi ise şöyle:
“Ey Neşâtî! Görünülürlüğü o derece ortadan kaldırdık ki cilâlanmış, parlak aynada sır olduk.”
Arthur Rimbaud
Bu beyitteki asıl mana ise; Yunus Emre’nin “Bir ben vardı benden içerü”, Arthur Rimbaud’un “Je est un autre.” (Ben bir başkasıdır.) gibi fikirlerine benzeyen bir manadır. Bu iki benzer cümlede ki ben’lerin içerisindeki ve başkası olan ben “Ayîne-i pür-tâb-ı mücellâda” sırra kadem basan bendir. Tasavvufun devir naziriyesine göre; hedef mutlak varlıktan ayrılan, yeryüzüne inen ve her zaman “nostaljik” (asıl yurduna, koptuğu makâma geri dönme arzusu) bir hâlet-i rûhiyeye sahip olan insanın belli bir sistem dahilinde irtifâ ederek mutlak varlığa, ana yurduna kavuşmasıdır. Bu da benlik davâsından, mâsivâdan (sevgiliden, Allah’tan başka her şey), maddî ve fânî olan her şeyden vazgeçmekle mümkün görülmektedir. Öykümüzün ismini okuduktan sonra karşımıza çıkan üç satır oldukça ilginçtir:
“Hattat seni terk etmeliyim.
Hattat seni terk etmeliyim.
İstisnasız bütün benliğimi reddettiğim için hattat seni terk etmeliyim.”
Neşati’nin beyitinden hareketle yukarıda bahsini açtığım tasavvufi bilgi sonrasında bu satırları okumak her şeyin yerli yerine oturmasını sağlıyor aslında. Yazar tek bir dizeye metinlerarasılık metodunun anıştırma tekniği ile göndermede bulunarak aslında 13 sayfalık hikayenin özünü bize çaktırmadan vermiştir diyebiliriz. Yazar asıl benliğini bulmanın, asıl sevgiyi keşfetmenin yolunun diğer beninden yani reddettiği benliğini (hattattı) terk etmekten geçtiğini düşünmektedir. Alt metinde gizlenen şeylerle birlikte metin daha iyi bir manaya kavuşmakta.
Nazan Bekiroğlu
Hattat demişken biraz da hattatın üzerinde durmak isterim. Nazan Bekiroğlu öyküsünün kahramanı için bir insan ismi kullanmak yerine neden bir zanaatkar ismi kullanmıştır? El-cevap Bekiroğlu bu noktada da postmodernist ustalığını göstererek bu tutumla, bize postmodernizmin özneyi ortadan kaldırmaya yönelik çabalarını hatırlatmaktadır. Yazar, isimsiz kahramanlara yer verdiği hikâye kitaplarının her ikisinde de kişilerin şu ya da bu oluşu üzerinde durmaksızın onların bilincinde yer tutma, onların bilincinden bugüne; bugünün bilincinden de onlara bakabilme kaygısı taşır. Yazar, unutulmaz roman ya da hikâye kahramanları yaratmaya çalışmaz. Önemli olan öznenin, kahramanın benzersiz oluşu değildir.Bilakis yazar, kim olduğu o kadar da önemli olmayan kahramanların, bugünün insanıyla benzerliklerinin neler olduğuna önem verir.
İsim bahsinden sonra tekrar metinlerarasılık kullanılan yerlere değinelim. Yazar, daha sonraki sayfalarda hikâye kahramanlarından hattata Şöyle seslenir:
“Hattat biliyorsun değil mi hiçbir şey gözyaşından daha temizleyici ve arıtıcı değildir. Leydi Makbet kelebek ellerini muhayyel ve sonsuz musluklarda değil, gözyaşlarında yıkamalıydı.” Yazar bu satırlarla birlikte William Shakespeare’in Macbeth adlı eserine gönderme yapmıştır. Yazar hattatın yaşadıklarından pişman olarak gözyaşı dökmesi ile Leydi Makbet’in vicdan azabı arasında bir ilgi kurmuştur. Bir başka metinlerasılık örneği ise şu satırlarda:
“Tantal’ın çektiği azap bunun yanında az kalıyordu-”
Azra Erhat’ın Mitoloji Sözlüğü adlı kitabında Tantalos’u şöyle anlatmıştır: “Lydia kralı Tantalos hem efsane dal budak salmış lanetli bir soyun atası hem ölüler ülkesinde çektiği ceze ile ünlüdür. Kendisi Zeus ve Pluton’un oğlu sayılır.” Tantolos söylentilere göre tanrıları tam belli olmayan bir sebep yüzünden öfkelendirmiş ve Tantalos işgencesi diye dillere geçmiş olan bir ceza almıştır. Homeros Odysseia’da bu cezayı anlatmaktadır. Yazarımız ise kendi çektiği sıkıntılar ile Tantal’ı yani Tantalos’u karşılaştırarak kendi çektiği azabın daha fazla olduğunu Tantalos efsanesine göndermede bulunarak anlatmıştır.
Tantalus – Dusty Crosley
Bir diğer metinlerarasılık metodu uygulanan satırlar ise şunlardır:
“Oysa biz hattat, mavi ırmaklar içinde doğmuştuk. Ağaç kovuklarından mavi ışıklar yükseldiği bir gece. Çobanlar ateş etrafında kır türküleri söylüyorlardı.” Burada ise Türeyiş Destanı’na göndermede bulunmuştur.
“Saçlarımızı arkadan tek örgü yapıp berrak su kıyısına eğildiğimiz zaman, ne kadar güzeliz, diyorduk. /Su kıyısında öyküsünü bildiğimiz nergisler” diyerek Narkissos’a göndermede bulunmuştur.
Postmodernist yazın metotlarından üstkurmaca ise Nun Masalları’nın ve onun özelinde Ayine-i Mücellâda Nihanız adlı öyküde tamamen üzerine inşaa edilen tekniktir. Yazarın, bu eserin neredeyse tamamında yazma eylemi üzerinde odaklanmış olması, yazma sürecini ve bu sürecin zorluklarını, kahramanlarıyla değerlendirir gibi görünerek okurla paylaşması da postmodern anlayışın ürünüdür. Bekiroğlu bu öyküde durmadan hattata seslenir onunla konuşur gibi görünür lakin asıl konuştuğu kişi önceden de belirttiğim gibi olmak istemediği, terk etmek istediği benliğidir. İspatı ise öyküdeki şu satırlarda bulmaktayız:
“Bildiğim tek şey hattat ben’im ben hattat’ım.”
Elbette postmodern metinlerde kullanılan birçok teknik (polisiye/gerilim, tarihe yönelme, çoğulcu estetik, okur merkezlilik, pastij, ironi v.b) var. İncelediğim öyküde yazarın metinlerarasılık ve üstkurmaca tekniğini sıklıkla kullanması dikkatimi celbetmesine sebep oldu ve bu yazıyı böylece kaleme aldım.
Bir sonraki yazımda görüşmek üzere, sanat ve edebiyatla kalın.
Kaynakça
SAZYEK Hakan, “TÜRK ROMANINDA POSTMODERNİST YÖNTEMLER VE YÖNELİMLER”
ERHAT Azra, Mitoloji Sözlüğü
Paylaş
Ne düşünüyorsunuz?
Heyecanlanmış
0
Mutlu
0
Aşık
0
İlginç
0
Komik
0
Baturay Gül
Baturay Gül, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde Yüksek Lisans öğrenimi görüyor. İletişim: [email protected] Twitter: @BaturayGul
Twitter
Edebiyat
0907
Yorum yapın Cevabı iptal et
Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.
Hızlı giriş
Login Login with facebook
İlginizi çekebilir
Edebiyat
Çekmecedeki Yazarın Ölümü
Yazar: Baturay Gül
5 Kasım 2019
Edebiyat
İki Edebi Kahraman Harry Haller ve Faust’un Karşılaştırılması
Yazar: Baturay Gül
11 Haziran 2019
Edebiyat
Şehrin Zulası Ankara Kalesi – Mithat Sancar
Yazar: Emre Erol
4 Ağustos 2018
Daha fazla:Edebiyat
Edebiyat
Ankara ve Kalesi – Gürsel Korat
*Ankarayı kentsel mimarlık özellikleri açısından ele alanların, uygunsuz binalarla zedelense de, Ulus’u Ankara’nın “mimari çehresi” ...
Yazar: Emre Erol
27 Temmuz 2018
Edebiyat
Murat Gülsoy’un “Âlemlerin Sürekliliği” Adlı Öyküsünde Zamanla Oynanan Oyunlar
GİRİŞ “Ne içindeyim zamanın, Ne de büsbütün dışında; Yekpare, geniş bir anın Parçalanmaz akışında.” Ahmet ...
Yazar: Baturay Gül
19 Temmuz 2018
Edebiyat
Hasan Ali Toptaş’ın “Yatak” Adlı Öyküsünde Zamanla Oynanan Oyunlar
“Bunun gibi, zaman da var değildir kendi başına, Gövdelerin varlığından doğar kavramı. Olmuş olanın, oluşanın ...
Yazar: Baturay Gül
3 Haziran 2018
Edebiyat
Flaneur – Kalabalıkların İçindeki Yabancı
Flâneur… “Yabancılaşan Sanat: Edebiyat ve Resim” başlıklı evvelki yazımda modernizmin birey üzerindeki bir sonucu olan yabancılaşmanın ...
Yazar: Baturay Gül
9 Mart 2018
Hepsini gör: Edebiyat
Takipte Kalın
Facebook
2.7K+beğeni
Twitter
36.9K+takipçi
Pinterest
2.1K+takipçi
Popüler İçerikler
Mitoloji
Yunan Mitolojisi – Yaratılış, Tanrılar ve Görevleri
Sanat Akımları
Rönesans Nedir? Ortaya Çıkışı, Orta Çağ ve Hümanizm
Mitoloji
İskandinav Mitolojisi – Yaratılış, Tanrılar ve Ragnarok
Mitoloji
İkarus’un Hikayesi – Yükseliş ve Düşüş
Mitoloji
Mitoloji Nedir? Mitolojiler Nasıl Oluştu?
İletişim
Reklam
Ekibimiz
Hakkımızda
Çerez Politikası
Developed by paradoksyazilim
ŞUAN OKUYORSUNUZ
“Ayine-i Mücellâda Nihanız” Adlı Öyküye Postmodern Bir Yaklaşım
9dakika okuma süresi
Sanat Tarihi
Japon Resim Sanatı – Edo Dönemi ve Ukiyo-E
8 Ağustos 2021
“Ya Benimsin Ya Toprağın” Apollo ve Daphne Efsanesi
Gerrit Van Honthorst – İsa ile Dalga Geçenler
Alexandre Cabanel – Düşmüş Melek
All
Mimari
Sanat Akımları
Sanatçılar
Mitoloji
“Ya Benimsin Ya Toprağın” Apollo ve Daphne Efsanesi
Oedipus Kompleksi – Mitoloji ve Psikoloji
Lilith Efsanesi – Kadın Şeytan mı Yoksa Bir Feminist mi?
Prometheus ve Pandora – Tanrıların Doğuşu
Tarih
Hasan Sabbah ve Tarihin En Korkunç Tarikatı Haşhaşiler
Osmanlı Kadıları – Osmanlı Devleti’nin Altın Adamları
Yedi Kilise’ye Mektup
Konstantin – Roma İmparatoru ve İstanbul
Sinema
12 Maymun ve Zaman Yolculuğu
Türkiye’nin Sinema Dönemleri – Karşıtlıklar Dönemi 1970’ler
The Insider (1999): Michael Mann İmzalı Usta İşi Bir Gerilim
Short Cuts (1993) – Robert Altman’dan Raymond Carver Uyarlaması
Edebiyat
Çekmecedeki Yazarın Ölümü
İki Edebi Kahraman Harry Haller ve Faust’un Karşılaştırılması
Şehrin Zulası Ankara Kalesi – Mithat Sancar
Ankara ve Kalesi – Gürsel Korat
Arkeoloji
Laodikeia Antik Kenti – Denizli
Antik Çağda İntihar Eylemi
Hititler’de Gebelik ve Doğum
İzmir Yeşilova Höyüğünde 8 Bin Yıllık Ayı Figürü Bulundu
Kültür & Sanat
Uygarlığın Ayak İzleri Krallar ve Tanrılar Çıktı!
Uygarlığın Ayak İzleri : Rönesans’tan Barok Döneme Sanat Dehaları
Kate Bush – The Dreaming (1982) : Modern Bir Başyapıt
Laodikya’nın 2 bin 200 yıllık tiyatrosu kapılarını ziyaretçilere açacak
Özel Dosya
Bu Tablolardan Sonra Uyuyabilecek misiniz?
Antik Çağ ve Orta Çağ Toplumlarında Kadın Erkek İlişkileri
Yeni Nesil Proje – KAŞİF’19 Projesi
Semboller ve İşaretler
0 %
✕
Giriş
Kayıt ol
Hızlı giriş
Login Login with facebook
or
Kullanıcı adı
Şifre
Beni hatırla
Şifrenizi mi unuttunuz?
Hızlı giriş
Login Login with facebook
Password
Confirm Password
or
Kullanıcı adı
E-mail
✕ Kapat
Sanat Tarihi
Mitoloji
Tarih
Sinema
Edebiyat
Arkeoloji
Kültür & Sanat
Özel Dosya
✕
Sanat Tarihi
Mitoloji
Tarih
Sinema
Edebiyat
Arkeoloji
Kültür & Sanat
Özel Dosya
Son İçerikler
Japon Resim Sanatı – Edo Dönemi ve Ukiyo-E
“Ya Benimsin Ya Toprağın” Apollo ve Daphne Efsanesi
Uygarlığın Ayak İzleri Krallar ve Tanrılar Çıktı!
Gerrit Van Honthorst – İsa ile Dalga Geçenler
Alexandre Cabanel – Düşmüş Melek
Popüler Etiketler
Mitoloji
Sanat Akımları
Sanatçılar
Sinema
Lütfen okuyun..
Sayfa yüklemelerinizi hızlandırmak, tercihlerinizi hatırlamak ve deneyiminizi iyileştirmek için websitemizde çerezleri kullanıyoruz. "Kabul Et & Accept" tıklayarak tüm çerezlerin kullanılmasını kabul etmiş sayılırsınız.
Çerez AyarlarıKabul Et
Gizlilik ve Çerez Politikası
Close
Gizliliğe Genel Bakış
Bu web sitesi, web sitesinde gezinirken deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bu çerezlerden, gerektiği gibi kategorilere ayrılmış olan çerezler, web sitesinin temel işlevlerinin çalışması için gerekli olduğundan tarayıcınızda saklanır. Bu web sitesini nasıl kullandığınızı analiz etmemize ve anlamamıza yardımcı olan üçüncü taraf çerezleri de kullanıyoruz. Bu çerezler tarayıcınızda yalnızca sizin izninizle saklanacaktır. Ayrıca bu çerezleri devre dışı bırakma seçeneğiniz de vardır. Ancak bu çerezlerden bazılarını devre dışı bırakmanın tarama deneyiminizi etkileyebilir.
Necessary
Necessary
Always Enabled
Web sitesinin düzgün çalışması için gerekli çerezler kesinlikle gereklidir. Bu kategori yalnızca web sitesinin temel işlevlerini ve güvenlik özelliklerini sağlayan çerezleri içerir. Bu çerezler herhangi bir kişisel bilgi depolamaz.
Non-necessary
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.