Bugünkü Yunanistan sınırları içerisinde bulunan Siroz beş asır Osmanlıların elinde kalmış ve Rumeli’de tipik bir Osmanlı kentine dönüşmüştür. Çandarlıların ve Gazi Evrenosların fethettiği ve imar ettiği bu kadim şehrin son bir buçuk asrına ise “Siyavuşpaşazâdeler” damgasını vurmuştur. Osmanlılara hem tâbi hem de şerik olarak hareket eden bu ailenin en şöhretli âyânlardan biri olan Sirozî İsmail Bey 1808’de ordusuyla Davud Paşa sahrasına gelmiş ve Sened-i İttifak metnine imza atmıştı. “Asilzâde” yaşantısı ile dikkat çeken Sirozî İsmail Bey’in vârisi Yusuf Muhlis Paşa ise Tanzimat Fermanı okunduğunda İstanbul’dadır. Devletin merkezî otoritesinin arttığı ve yerel hanedanlıklarının gücünün azaldığı bir ortamda Sirozîler kendi bölgelerinde etkinliğini devam ettirmiştir. Sultan II. Abdülhamid’in devrilmesine yol açan II. Meşrutiyet’in ilanı için Yıldız Sarayı’na telgraf çekenler arasında Sirozîlerin torunları olan Müftüzâdeler de vardır. Bölgedeki İttihat ve Terakki oluşumu içerisinde güçlü bir damar olan Sirozîler ve Müftüzâdeler, Balkan Harbi sonrasında yurtlarını terk ederek payitahta göç etmiş ve faaliyetlerine burada devam etmiştir. Dr. Muharrem Varol tarafından kaleme alınan bu çalışma, tamamen birincil kaynaklara dayanmakta olup Osmanlı’dan Cumhuriyet’e evrilen sosyo-politik ve kültürel süreçlerin içerisinde aktif olan bu yerel hanedanlığa dair çok yeni ve orijinal bilgiler sunmakta ve Osmanlı tarihine bir de çevreden bakılmasının ne derece önemli olduğunu vurgulamaktadır.
Editörün görüşü
Bu eser, Osmanlı Devleti'nde merkezi yönetim ile taşrada gücü elinde bulunduran ayanlar arasındaki ilişkileri inceleyerek başlıyor ve ardından da bir ayan ailesinin bir asır içerinde yaşadıkları ve geçirdiği değişimi gözler önüne seriyor. Bir anlamda Türk modernleşmesinin ülkenin önde gelen ailelerinden birine sirayetinin hikayesini okuyuculara sunuyor.
En önemli cümle
Bir ucu Köprülüler sülalesine diğer bir ucu Veziriazam Siyavuş Paşa’ya uzanan köklü bir idareci aileden gelen Sirozîzâdelerin Osmanlı modernleşme tarihinde müstesna bir yeri vardır.
Bu kitap neden önemli
Bu kitap, Osmanlı'nın en uzun yüzyılı olarak ifade edilen 19. yüzyılın ilk yarısında devlet otoritesinin taşradaki yansıması olan ayanlık müessesesinin en önemli temsilcilerinden bir olan Sirozileri anlatmaktadır. 1808 yılında yürürlüğe konulan Sened-i İttifak'a imza koyan ayanlardan biri olan Sirozi İsmail Bey ve onun vefatının ardından yerine geçen oğlu Yusuf Muhlis Paşa'nın faaliyetleri, ailenin diğer üyelerinin Osmanlı'nın son dönemi ve erken Cumhuriyet döneminde yaşadıkları, ayanlarla Osmanlı Devleti'nin ilişkileri, Osmanlı Devleti'nin dağılmasıyla Balkan Türklüğünün başına gelenler bu eserde detaylı bir şekilde anlatılmaktadır.
Anahtar kelime
Ayanlar, Osmanlı Devleti, II. Mahmut, Sirozîler, Serezli, Sirozî İsmail Bey, Yusuf Muhlis Paşa, Sened-i İttifak, Tanzimat Dönemi