Renkleri duyabilir miyiz? Sesin tadına bakabilir miyiz? Duyduğumuz bir melodi bize tatlı yiyormuşuz hissi verebilir mi? Haftanın bir gününü üç boyutlu algılayabilmek mümkün mü?
Bütün bu sorular kulağa çok garip geliyor olsa da buna benzer sayamayacağımız birçok örneği yaşayan insanlar mevcut. Bu gelişmiş algılama biçimine sinestezi deniyor. Bunu yaşayanlara da sinestet deniyor. Sanılanın aksine sinestezi bir hastalık veya sendrom değildir. Henüz bir yere konulmuş da değil.
SİNESTEZİ NASIL DENEYİMLENİYOR?
Henüz tam olarak çözülememiş olsa da genel olarak farklı serebral korteks tabakaları arasındaki sinirsel iletişimden kaynaklanabileceği düşünülüyor. Sinestetlerde duyularla bir uyaran algılandığında beyinde sadece o uyaranla ilgili kısım aktifleşmiyor. Aynı zamanda başka duyusal süreçler de aktifleşiyor. Bu sayede farklı duyuların birlikte algılanması mümkün oluyor.
Hepimizin beyninde belirli işleri yapmak için özelleşen, duyu sinyallerini algıladığımız alanlar bulunuyor. Buna işitsel korteks ve görsel korteks örnek olarak verilebilir. Görsel korteks, gözden gelen sinyalleri işleyip algılamamızı sağlarken işitsel korteks de aynı işlevi kulaktan gelen sinyaller için gerçekleştirir. Normal şartlarda bu iki farklı alan birbiriyle pek etkileşmez. Birbirinden bağımsız olarak iş görürler. Fakat sinestetlerde bu bölgeler sık sık birbiriyle etkileşir. Örneğin alfabede A harfini gördüğünüzde bir de buna ek olarak havada bir renk görüyorsanız beyinde harf tanımlama bölgesi ile renk tanıma alanı etkileşim gösteriyor olabilir.
Sinestezinin çalışma mekanizmasına ilişkin bir diğer kuram ise beynin geri bildirim mekanizmasında bir aksaklık olabileceğidir. Sinir hücrelerinin ateşlenmesi ve durdurulması belli bir dengeye sahiptir. Eğer nöron fazla sessizse gerekli sinyalleri iletemeyebilir. Aksine nöron fazla hareketliyse yanlış sinyaller gönderebilir. Sonuç olarak bahsettiğimiz denge bozulur ve algı karışıklığına sebep olur.
SİNESTEZİ TÜRLERİ
Harf-renk sinestezinde harfler ve rakamlar, renkler ile ilişkilendirilir. Sinestetler kendi aralarında da farklılık gösterebiliyorlar. Harf-renk sinestetlerinin hepsi aynı rakam ve harfte aynı rengi görmüyorlar. Bazıları 5 rakamında yeşil görürken bazıları turuncu olarak görebiliyor. Silgi sözcüğü birine sarı görünürken diğerine mavi gözükebiliyor. Bunların aksine ortak renk ve şekil görebilenler de yok değil.
Photo by Magda Ehlers on Pexels.com
Renk-ses sinestezisinde belirli melodiler belirli renkler olarak algılanır. Tek bir notayı tek bir renk ile ilişkilendirenler olduğu gibi gökkuşağı gibi rengarenk algılayanlar da bulunuyor.
Harf-tat sinestezisi: Fotoğraflar, kelimeler hatta karşısındaki insanın duygu durumunu tat olarak algılama durumudur. Karşısında hüzünlü birini gördüğünde hiç sevmediği bir yemeğin tadını aldığını vurgulayan sinestetler nadir olsa da var. Farklı şekilde tat ve kokuların da bir rengi olabiliyor.
Ayna-dokunma sinestezisi zaman zaman tehlikeli olabilen bir sinestezi türüdür. Bir başkasına dokunulduğunda o kişinin acısını kendi benliğinde hissetmek şeklinde deneyimlenebiliyor. Bir başkasına dokunulduğunda kendisine de temas edildiğini hissetmek şeklinde de yaşanabilir. Sinestezinin bu çeşidiyle nadiren karşılaşılır.
Harflerin kişisel özellikler ile ilişkilendirilmesi. T harfi korkak karakter ile bağdaştırılırken F harfinin cesur karakter ile bağdaştırılması gibi örnekler sıralanabilir.
Yukarıda belirtildiği üzere sinestezinin çok çeşidi bulunuyor.
SİNESTEZİ KİMLERDE GÖRÜLÜYOR?
Sinestezinin genetik bir kökeni olduğu biliniyor. Araştırmalar sinestezi deneyimleyenlerin yaklaşık %40’ında yakın akrabalarda da bu olgunun görüldüğünü vurgular nitelikte.
SONRADAN SİNESTET OLUNABİLİR Mİ?
Kurslara giderek, birilerinden ders alarak, izleyerek veya hakkında çok okuma yaparak sinestet olmak elbette mümkün değildir. Nadir de olsa sonradan sinestezi kazanılabiliyor. Tahmin edileceği üzere böyle bir olguyu kazanabilmek ancak bir kaza geçirmiş olmak, travma geçirmek ya da bazı kimyasallara maruz kalmak gibi durumlarda gerçekleşebiliyor. Bir süreliğine olabileceği gibi ömürlük de olabiliyor. Yoğunluğu, şiddeti ve süresi değişkenlik göstermektedir.
ÖNERİ: Sinestezinin insanlara neler kazandırdığını ve neler kaybettirdiğini biz sinestet olmayanlar elbette tam olarak anlayamayız. Fakat bir fikrinizin olmasını isterseniz Adam Fawer’ın ”Empati” kitabını okumanızı tavsiye ederim. Sinestezi olgusu, olay örgüsüyle çok güzel harmanlanmış halde okuyucuya sunuluyor.
Yazan:marjinalkafa 29 Haziran 2021 29 Haziran 2021 Yazı kategorisi GenelEtiketler:algı, çoklu algı, beyin, birleşik duyu, duyu, duyum, sinestet, sinestetik, sinestezi, tasarım, zihinSİNESTEZİ: MELODİYİ TATMAK, RENKLERİ İŞİTMEK için bir yorum bırak	
MİKROBİYOLOJİNİN GÖZ BEBEĞİ: GRAM BOYAMA
Laboratuvarlarda sıkça kullanılan mikroorganizma boyama tekniklerinin amacı genel olarak bakterileri mikroskop altında daha görünür ve incelenebilir hale getirmektir. Mikrobiyolojide bunu gerçekleştirebilecek birçok boyama tekniği bulunuyor. Metilen mavisiyle boyama, gram boyama ve Ziehl Neelsen metodu bunlara örnek olarak verilebilir. Bunlardan ilki bakterilerin sadece morfolojisi hakkında fikir sahibi olmamızı sağlıyor. Buna karşın diğer ikisi, bakteri morfolojisine ek olarak hücre yapısı ve duvarının kimyasal özelliklerinin belirlenmesini de sağlıyor. Yazının ilerleyen bölümlerinde gram boyama yöntemi üzerinde duracağız ve bu tekniği kullanarak inceleyeceğimiz iki farklı bakterinin gram pozitif mi yoksa gram negatif mi olduğunu saptayacağız . Çalışma kapsamında inceleyeceğimiz iki bakteri Bacillus subtilis ve Escherichia coli olacak.
GENEL BİLGİ
İlk kez 1884 yılında Danimarkalı bilim insanı Christian GRAM tarafından geliştirilmiştir. Boyama yöntemi de adını buradan alıyor. Bu yönteme göre bakteriler iki gruba ayrılır: Gram(+) ve Gram(-). Bakterilerin bu gruplardan birine dahil olmaları, alkol ile renk giderimi işlemi boyunca kristal viyole boyasının mor renginin korunması veya kaybolmasına dayanır. Boyama sürecinin sonunda bakteri mikroskop altında mor renkte görülüyorsa o bakterinin gram(+), eğer pembe-kırmızı renkte görülüyorsa da bakterinin gram(-) olduğu anlaşılır. Bu farklılığın sebebi renk giderici solventlere (çözücüler) karşı iki grubun farklı permeabilite (geçirimlilik) göstermesidir.
GRAM BOYAMANIN BASAMAKLARI
aşama: Preparat kristal viyole ile boyanır.( 1 dk) …………. tüm hücreler mor renkte görülür.
aşama: Lugol çözeltisi ile muamele edilir.(1 dk)……………tüm hücreler mor renkte görülür.
aşama: Alkol ile dekolarizasyon (15 sn)…………….gram(+) hücreler mor, gram(-) hücreler renksiz görülür.
aşama: Bazik fuksin ile boyama(30 sn)….. gram(+) hücreler mor, gram(-) hücreler pembe-kırmızı görülür.
Yazının başında da belirtildiği gibi mikroorganizmaların boyanması için gram boyama yönteminden başka yöntemler de mevcut. Maya formunda üreyen funguslar boyanacağında genellikle metilen mavisi tercih edilir. Aside dirençli bakteriler ve bakteri sporları boyanacağında ise genellikle Ziehl Neelsen metodu tercih edilir.
Bakterilerin gram özelliklerine göre gram(+) ya da gram(-) olarak ayrıldıklarına değinmiştik. Morfolojik özelliklerine göre ise dört gruba ayrılırlar: basil (çomak), kokobasil, kok (yuvarlak) ve spiral (kıvrık).
Gram(+) ve gram(-) şeklinde bir ayrım, bakterilerin hücre duvarlarının yapısal farklılıklarından kaynaklanıyor.
BAKTERİLERİN YAPISAL FARKLILIKLARI
Gram pozitif bakteri hücre duvarında lipopolisakkarit protein tabaka bulunmaz. buna karşın gram negatif bakterilerin hücre duvarında bulunur.
Gram pozitif bakterilerin hücre duvarında teikoik asit bulunmasına rağmen gram negatiflerde bulunmaz.
Gram pozitif bakterilerin hücre duvarında mürein tabaka (peptidoglikan tabaka) daha kalındır. Gram negatif bakterilerde daha incedir.
MÜREİN TABAKA ( PEPTİDOGLİKAN )
Mürein tabakasını oluşturan temel yapılar glikan ve peptid zincirleridir. Glikan zincirinin oluşabilmesi için N-asetilglukozamin (N.A.G.A) ve N-asetilmuramik asit (N.A.M.A) gibi şeker türevlerinin Beta 1-4 glukozidik bağlar ile polimerize olması gerekir. Bu glikan zincirleri de birbirlerine peptid köprüleriyle bağlanarak sert peptidoglikan tabaka oluşturulmuş olur. Bakteride peptidoglikan tabaka sentezlenirken N-asetilmuramik asite bağlı pentapeptitteki subterminal D-alaninin karboksil grubu ile pentaglisin ara peptid köprüsündeki glisinin amino grubu arasında amid bağı meydana gelir. Bakteride bulunan karboksipeptidaz enzimi bu amid bağının oluşturulmasında önemli rol oynar.
HÜCRE DUVARI
Bakterilerin gram özellikleri bakterinin sahip olduğu hücre duvarının kimyasal özellikleriyle alakalıdır. Peki bu hücre duvarının başlıca işlevleri nelerdir?
Hücre bölünmesinde rol oynar.
Hücrenin şekil kazanmasını sağlar.
Hücreyi ozmotik lizise karşı hücreyi korur.
Hücrenin içine ve dışına madde geçişini kontrol eder.
BOYALAR
Gram boyama deneyinde kullanılan boyalara ve bunların hazırlanışına geçmeden önce birtakım boyaların listesine göz atalım.
Bazik boyalar (katyonik):
Tionin
Lugol
Hematoksilen
Auramin
Bazik fuksin
Metil viyole
Safranin
Kristal viyole
Metilen mavisi
Nötral Boyalar:
Giemsa
Leishman
Wright’s
Asidik Boyalar (anyonik):
Floksin
Kongo kırmızısı
Pikrik asit
Maloşit Yeşili
Eosin
Asit fuksin
Nigrosin
Çini mürekkebi
GRAM BOYAMADA KULLANILAN BOYALAR VE HAZIRLANIŞI
Bu yöntemde bazik boyalar listesinde olan kristal viyole, lugol ve bazik fuksin kullanılıyor.
Lugol Boyasının Hazırlanışı:
İyot…………………………………………. 1 gr
Distile su………………………………… 300 ml
KI (potasyum iyodür)………………2 gr
Kristal Viyole Boyasının Hazırlanışı:
Distile su………………………100 ml
Kristal Viyole………………..0,5 gr
Bazik Fuksin Boyasının Hazırlanışı:
Etil Alkol……………………. 100 ml
Bazik Fuksin………………3 gr
Boyalar havanda iyice öğütüldükten sonra 48 saat etüvde bekletilmek üzere yavaşça renkli şişeye boşaltılır.
Gram boyama deneyini iki kısma ayırarak ilerleyelim.
→Preparat hazırlama işlemi
→Gram boyama işlemi
PREPARAT HAZIRLAMA İŞLEMİ
Bakteri lamın hangi yüzüne süspanse edilecekse diğer yüzüne cam kalemiyle bir işaret koyulmalıdır. Bu sayede bakterileri boyarken lamın yanlış yüzünü boyamaktan kaçınabiliriz.
Bakterileri lam üzerine almadan önce serçe parmak yardımıyla bir damla su lam yüzeyine damlatılır.
Laboratuvarda bazı gruplar gram pozitif (Bacillus subtilis), diğer gruplar ise gram negatif (E. coli) bakterileri kullanırlar. Hangi bakteri kültürü kullanılıyorsa o kültür lam üzerinde suda süspanse edilerek yayma yapılır.
Süspansiyon işleminden sonra lam, kuruması için bekletilir.
Hazırlanan preparat bunzen beki ateşi üzerinden üç defa ekmek keser gibi geçirilir. Bu esnada lam, bakteri yayılan kısmı üst tarafa bakacak şekilde tutulmalıdır. Lamın ateşten geçirilmesinin sebebi bakterileri lama sabitlemek ve boyama işlemleri sırasında boyayla birlikte bakterilerin de akıp gitmesini önlemektir. Bu işlem fiksasyon olarak adlandırılır.
GRAM BOYAMA İŞLEMİ
Bakterilerin yayıldığı lam yüzeyine, lamı kaplayacak miktarda kristal viyole damlatılır. Bir dakika bekletilir ve su ile yıkanır.
Aynı lamın üzerine bu kez lugol damlatılır. Bir dakika bekletilir ve su ile yıkanır.
Bazik fuksin ile boyamadan evvel lama alkol damlatılır. 15 saniye bekletilir ve suyla yıkanır.
Lama son olarak bazik fuksin damlatılır ve 30 saniye bekletilir. Su ile yıkanır.
Kurutma kağıdı yardımıyla kurutulur.
Mikroskop altında incelemelere, immersiyon yağı damlatılarak 100’lük immersiyon objektiflerinde başlanmalıdır. İmmersiyon yağı damlatılarak mikroskop ışığının kırılma indisi ayarlanır. Bu sayede ışığın odaklanması sağlanır.
Yazan:marjinalkafa 1 Aralık 2021 Yazı kategorisi GenelEtiketler:bakteri boyama, gram boyama, gram negatif, gram pozitif, mikrobiyoloji, preparat hazırlamaMİKROBİYOLOJİNİN GÖZ BEBEĞİ: GRAM BOYAMA için bir yorum bırak	
MİKROBİYOLOJİK ÖRNEK ALIMI VE KÜLTÜR HAZIRLANMASI – EKİM TEKNİKLERİ
Bu yazımızda mikrobiyoloji laboratuvarlarında kullanılan örnek alma teknikleri ve ekim yapma yöntemleri üzerinde duracağız. Detaylı anlatıma geçmeden önce konuya hakim olmayı kolaylaştırmak adına birkaç kavramın ne anlama geldiğine bir göz atalım.
Kültür: İçinde ya da üzerinde istenilen mikroorganizmaların üretildiği besiyerlerine kültür denir.
Kültürasyon: Mikroorganizmaların bulundukları ortamdan doğru yöntemlerle alınarak uygun ve steril besiyeri ortamına aktarılması ve geliştirilmesi işlemine denir.
İnokülasyon: İncelenecek mikroorganizmaların steril bir besiyerine (içine ya da üzerine) ekim yöntemlerinden yararlanılarak aktarma işlemine inokülasyon denir. Ekim ve aşılama ile aynı anlama gelir.
İzolasyon: Karışık halde bulunan mikroorganizmaların içinden istenilen mikroorganizmayı ayırarak saf halde elde etmektir. Mikroorganizmalar doğada nadiren saf halde bulunurlar.
İdentifikasyon: İzole edilen bir mikroorganizmanın kim olduğunun cins, tür veya serotipinin saptanması olayıdır. Tanıma anlamına gelir.
Kontaminasyon: Besiyeri ortamında bulunması ve üremesi istenmeyen mikroorganizmaların, kirlerin ve atıkların steril besiyerine bulaşması ya da hastalık yapıcı bir mikroorganizmanın (patojen) canlıları enfekte etmesi olayıdır.
İnkübasyon: Ekimi yapılan besiyerlerinin etüvde belli sıcaklık derecelerinde – bu sıcaklık mikroorganizmaların üreyebileceği optimum sıcaklıktır- belli sürelerde tutulmasıdır. Bu sayede mikroorganizmanın üreyebilmesi için uygun koşullar sağlanmış olur.
KÜLTÜR TİPLERİ:
Saf Kültür: Besiyerinde sadece tek bir mikroorganizma türü üretilmiş kültürler saf kültürdür. Mikroorganizmaların karakterlerinin ve diğer bazı özelliklerinin tanınması hedeflendiğinde karışık olarak üretilmedikleri bu kültür kullanılır.
Karışık Kültür: Aynı besiyerinde birden fazla çeşitte mikroorganizma üretilmişse buna karışık kültür denir. Karışık kültür elde etmek için özel bir tekniğe ihtiyaç yoktur. Mikroorganizma içeren örneklerden besiyerine ekim yapmak birçok mikroorganizmanın bir arada üremesini zaten sağlayacaktır.
Sıvı Kültür: Petri kabında ya da tüpte hazırlanabilen, sıvı haldeki besiyerinde geliştirilip üretilen kültürlerdir.
Katı Kültür: Petri kabında ya da tüpte hazırlanabilen, katı besiyerine (agar içeren) üretilen kültürlerdir. Agarlı besiyeri bileşimi farklı isimlerle karşınıza çıkabilir. Bu isimler besiyerinin hazırlanması ve örneğin ekim şekline göre belirlenir.
İNOKÜLASYONDA KULLANILAN ALETLER:
Bunzen Beki: Isıtma, sterilizasyon ve yanma işlemleri için kullanılır. İnokülasyon sırasında bunzen beki alevi, ateşin etki alanını ve ekim alanını sterilize eder. Olabildiğince ateşe yakın çalışılır. Çalışma yapan kişinin yanmayacağı fakat herhangi bir kontaminasyonun engellenebileceği bir mesafe özenle ayarlanmalıdır.
Pipet ve Pipetlik: Pipetlerin ağız bölgesinde pamuk tampon yer alır. Sterilize edileceğinde pipetlik içerisine yerleştirilip pasteur fırınına konulur. Besiyerine ekimi yapılacak örnekler, sıvı kültürlerden alınacağında kullanılır. Pipetler inokülasyon sonrasında herhangi bir yüzeye ya da alete değdirilmeden lavaboya veya dezenfektan bir solüsyona konulmalıdır.
Eküvyon: Uç kısmında pamuk bulunan tahtadan yapılmış bir çubuktur. Sterilize edileceğinde bir tüp içerisinde ve tüpün ağız kısmına pamukla sabitlenip pasteur fırınında bekletilir. Örnek almak için kullanılır.
Öze: İnokülasyonda kullanılan en temel malzemedir. Üç kısımdan oluşur: ısıya dayanıklı, paslanmaz bir tel, vida ve sap kısmı. 6-7 cm boyundaki öze, ekim sırasında sap kısmından kalem tutarcasına tutulur. Özenin üç kısmı da bunzen beki alevinde sterilize edilir. Ekim sonrasında tekrar sterilize edilmelidir. Kullanılacak ekim tekniğine göre özenin ucu düz veya yuvarlak olabilir.
Steril Besiyerleri ve Kültürler: Sıvı veya katı olabilirler. Katılar petride ve tüpte, sıvılar erlende ve tüpte bulunabilir. Erlen ve tüplerin ağız kısmı gazlı bez ve pamuktan oluşan bir tampon ile kapalı tutulur. Mikroorganizmanın türü, cinsi, ekim tarihi gibi bilgiler kültürlerin üzerinde belirtilir.
KÜLTÜRDEN STERİL BESİYERLERİNE EKİMİN AŞAMALARI:
Örnek alınacak kültürün belirlenmesi
Ekimi yapılacak besiyerinin seçilmesi
Özenin sterilize edilmesi
Kültürün tamponunun çıkartılması
Kültürün ağız kısmının benzen beki alevinden geçirilmesi
Bunzen bekinde ısıtılan özenin bir miktar soğutulması
Öze ile örneğin alınması
Tampon tekrar takılmadan önce kültürün ağız kısmının ateşten geçirilmesi
Besiyerinin tamponunun çıkarılıp ağız kısmının ateşe tutulması
Besiyerine öze yardımıyla ekim yapılması
Besiyerine tampon tekrar takılmadan ağız kısmının ateşten geçirilmesi
Özenin bunzen bekinde sterilize edilmesi
Etiketleme yapılması
DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN KURALLAR
İnokülasyon sırasında laboratuvarda önlükle çalışmak gerekir. Ekim yapılırken seri hareket edilmeli, beklenilmemeli ve konuşulmamalıdır. Bu sayede kontaminasyon önlenir. Ekim sırasında bir elde kültür diğer elde öze ( veya pipet) yer alır. Kültürün tamponu, özeyi tutan elin küçük parmağı yardımıyla çıkartılır. Bunzen bekinde ısıtılan öze, kültürün içinde camın çeperinde soğutulur. Sıvı besiyerleri, inokülasyon öncesi ve sonrasında yatık halde bırakılmaz. Eğer mikroorganizma ekimi sıvı besiyerine yapıldıysa, ekim sonrasında tüpün birkaç saniye çalkalanması gerekebilir.
EKİM TEKNİKLERİ
Genel olarak dört farklı şekilde ekim yapılabilir:
Sıvı kültürden sıvı besiyerine inokülasyon
Sıvı kültürden katı besiyerine inokülayon
Katı kültürden katı besiyerine inokülasyon
Katı kültürden sıvı besiyerine inokülasyon
sıvı kültür →özeyle (yuvarlak uçlu) →zikzak ekim tekniği → katı besiyeri
sıvı kültür → özeyle (yuvarlak uçlu) → tek koloni ekim tekniği → katı besiyeri
sıvı kültür → pipetle yayma tekniği → katı besiyeri
sıvı kültür → özeyle (yuvarlak uçlu) → homojen süspansiyon → sıvı besiyeri
sıvı kültür → pipetle → homojen süspansiyon → sıvı besiyeri
katı kültür → özeyle ( yuvarlak uçlu) → zikzak ekim tekniği → katı besiyeri
katı kültür → özeyle (iğne uçlu) → batırma ekim tekniği → katı besiyeri
katı kültür → özeyle (yuvarlak uçlu) → tek koloni ekim tekniği → katı besiyeri
katı kültür → özeyle (yuvarlak uçlu) → homojen süspansiyon → sıvı besiyeri
Şimdi bu ekim tekniklerine yakından bakalım.
Yayma ekim tekniği: plak yüzeyine yaygın ekimde amaç mikroorganizmaların tüm yüzeyinde üremesini sağlamaktır. Bu ekim tekniğinde besiyeri yüzeyinin kuruluk ve nemlilik miktarı iyi ayarlanmalıdır. Yüzeyin çok nemli veya kuru olması besiyerine ekim yapılmasını engeller. Sıvı kültürden pipetle 0,1 ml örnek petrinin ortasına bırakılır. Özenin uç kısmı L haline getirilir. Öze sterilize edildikten sonra besiyerinde soğutulur. Ardından merkezden başlayarak çepere doğru yayma yapılır. Besiyerinin parçalanmasını önlemek için ekim sırasında özeyi fazla bastırmamak gerekir.
Batırma ekim tekniği: Bu ekim tekniğinde iğne öze kullanılır. Tüpte dik konumda dondurulmuş besiyerine, ekilecek mikroorganizmaları taşıyan iğne öze dik biçimde batırılır ve geri çekilir. Bu esnada özenin besiyeri dışında hiçbir yere temas etmediğinden emin olunmalıdır.. Mikroorganizmalar inkübasyonun ardından batırma çizgisi boyunca üreme gösterirler.
Zikzak ekim tekniği: Ekim örneğinde az miktarda mikroorganizma bulunduğu durumlarda tercih edilen bir ekim tekniğidir. Öze, tüpün dip kısmından ağız kısmına doğru zikzak çizilerek hareket ettirilir.
Homojen süspansiyon tekniği: Eğer katı kültürden örnek alınıyorsa örnek öncelikle besiyerinin cam ile birleştiği kısımda cama sürülür. Ardından besiyerine karıştırılıp tüp bir süre çalkalanır. Örnek eğer sıvı kültürden alınıyorsa özenin uç kısmında zar benzeri bir yapı meydana gelir. Öze direkt sıvı besiyerine batırılıp geri çekilir. Ardından tüp çalkalanır ve ekim işlemi tamamlanmış olur.
Tek koloni ekim tekniği: Tek koloni ekimi yapılacağında petride geniş yüzeyli besiyeri tercih edilir. İnkübasyona bırakılan mikroorganizma hücrelerinin ayrı ayrı gelişip koloni oluşturabilmesi için mikroorganizmaların geniş yüzeye yayılabilmesi önemlidir. Bakteriler petri kabına belirli aralıkta ekilir. Bu sayede tek tek düşüp ayrı koloniler meydana getirebilirler. ortamda bulunan bakterilerin birbirlerinden farklılığı, onların oluşturduğu kolonilerin morfolojilerini de farklılaştırır. Koloni morfolojisinden kastettiğimiz aslında koloninin matlığı, şeffaflığı, rengi, şekli, çapı, kenar yapısı, yapışkan görünümü gibi özelliklerdir. Bu özellikler sayesinde bakteri kolonileri birbirinden ayrı belirlenir.. Öze yardımıyla bu belirlenen mikroorganizma steril besiyerine ekilerek saf kültür elde edilir. Bu işlemlerin ardından tanımlama (identifikasyon) testleri uygulanır.
Tek koloni ekimi yapılacak her bölge karşıya alınır. baş parmak ve işaret parmak yardımıyla petri kapağı kaldırılır. Petri kabını 4 eşit bölgeye ayırdığımızı düşünürsek birinci bölgeye geniş zikzaklar çizilir. İkinci bölgeye ekim yapılmadan önce öze sterilize edilir ve soğutulur. Birinci bölgeden ikinci bölgeye bir miktar bakteri çekilir. Özenin yakılıp soğutulması üçüncü bölgeye geçmeden önce tekrarlanır. Üçüncü bölgeye ekim yapılır. Öze tekrar ateşten geçirilip boş bir alanda soğutulur. Son olarak üçüncü bölgeye birkaç kez dokunup dördüncü bölgeye zikzak çizerek ekim yapılarak orta alana gelinir.
Petri kabındaki bölgeler arasında her seferinde özenin yıkılmasının sebebi mevcut mikroorganizma sayısını azaltmaktır. İnkübasyonun ardından birinci bölgede yoğun, ikinci ve üçüncü bölgelerde seyrek ve dördüncü bölgede kolonilerin tek tek bulunuşu rahatlıkla gözlemlenebilir.
Kültürler inokülasyon sonrasında etüvde üretime bırakılır ve ardından +4°C’de muhafaza edilebilir ya da liyofilize (dondurarak kurutma) edilebilir.
Yazan:marjinalkafa 27 Ekim 2021 27 Ekim 2021 Yazı kategorisi GenelEtiketler:ekim-aşılama, inokülasyon, kültür hazırlama, kültür tipleri, kültürasyon, mikrobiyoloji, mikrobiyolojik örnek almaMİKROBİYOLOJİK ÖRNEK ALIMI VE KÜLTÜR HAZIRLANMASI – EKİM TEKNİKLERİ için bir yorum bırak	
ŞEYTAN BAHÇELERİ: Karıncalar Bakımını Üstleniyor
ŞEYTAN BAHÇELERİ
Peru’da Amazon akarsuları boyunca bulunan orman benzeri bir zemindir. Bu bölgenin neredeyse tamamında tek bir bitki türü bulunmaktadır ve o da Duroia hirsuta adı verilen küçük boyutlu çiçekli bir ağaçtır. Bu alan ilk kez fark edildiğinde ziyaretçiler kadar yerliler de şaşırmıştır. Şaşkınlığın sebebi ise bu orman benzeri yerde tek tip bitkinin bulunması ve çok da bakımlı gözükmesidir. Akıllara gelen ilk soru, bir bahçıvan uğraşmışcasına oluşan bu düzenin nasıl oluştuğuydu. Yerliler çeşitli efsaneler nedeniyle, Duroia ağaçlarından meydana gelen bu araziye şeytan bahçeleri adını vermişlerdir.
ŞEYTAN BAHÇELERİNİN BAHÇIVANI KARINCALAR MI?
Stanford Üniversitesi’nden bir grup araştırmacı bu konuya yoğunlaştığında, bu bahçeleri oluşturup bakımını yapanların aslında karıncalar olduğu ortaya çıkmıştır. Bu karıncalar Duroia ağaçlarının boş gövdelerinde yaşamlarını sürdürürler.
Çiftçi misali iş gören karıncalar bu işi tahmin edileceği üzere ağaç dikerek yapmıyor. Zehirli bir kimyasal enjekte ederek başka türden bitkilerin bahsettiğimiz bahçe içerisinde gelişmesine engel oluyorlar.
Duroia ağaçları, Myrmelachista schumanni türü karıncalar tarafından yuva olarak kullanılır. Buna karşılık karıncalar da sahiplendikleri bu ağaçların gelişmesi için bir alan yaratmış olur.
ÇİFTÇİ KARINCALARIN KULLANDIĞI KİMYASAL NEDİR?
Bölgedeki yabancı otların temizlenmesi için karıncaların kullandığı kimyasallar araştırıldığında formik asit olduğu saptanmıştır. Bu bileşik yalnızca Myrmelachista schumanni türü değil birçok karınca türü tarafından üretilmektedir. Kimyasalın ismi, latincede karınca anlamına gelen formica sözcüğünden gelmektedir.
Formik asit birçok karınca türünde bulunur. Karıncaları, potansiyel mikrobiyal parazitlere karşı koruyan bir dezenfektan olarak etki göstermektedir.
ŞEYTAN BAHÇELERİNİN OLUŞUMUNA İLİŞKİN HİPOTEZLER
1. hipotez, Duroia ağaçlarında barınan Myrmelachista schumanni türü karıncaların başka türden ağaçları öldüren zehirli bir kimyasal ürettiği yönündeydi.
2. hipotez ise bölgedeki Duroia ağaçlarının kendisinin, başka rakip ağaçları bir kimyasal ile öldürdüğü yönündeydi.
Yapılan çalışmaların ardından birinci hipotezin doğru olduğu belirlenmiştir.
HİPOTEZLERİN SINANMASI İÇİN YAPILAN ARAZİ ÇALIŞMASI
Bu arazi deneyi Peru’da 10 tane şeytan bahçesi baz alınarak yapıldı.
Şeytan bahçelerinin her birine Cedrela odorata türüne ait ağaçtan ikişer adet fidan dikildi. Bu ağaç türü, karıncaların konakçısı değildir. Dikilen fidanlardan birinin taban kısmına yapışkan bir bariyer uygulanmıştır. Buradaki amaç böcekleri engellemektir. Diğer fidana ise herhangi bir koruma uygulanmadı. Son olarak da her bir şeytan bahçesinin 50 metre dışına ikişer Cedrela fidanı ( bariyer içeren ve içermeyen) daha dikildi.
dav
Bir günün ardından ölçümler yapılmış ve Cedrela yapraklarındaki karıncaların aktiviteleri incelenmiştir. Buna ek olarak karıncaların zehir bezlerindeki içerik de analiz edilmiştir.
ELDE EDİLEN BULGULAR
Karıncalar abdomenlerinin uç tarafından , korunmayan fidanların yapraklarına kimyasal enjekte etmiştir. 24 saatlik bir süreçte bu yapraklar üzerinde ölü kısımlar oluşmaya başlamıştır.
dav
SONUÇ
Myrmelachista schumanni türü karıncalar; kendi konakçısı olmayan fidanların yapraklarına, bünyelerinde barındırdıkları kimyasal olan formik asiti enjekte eder ve ölmelerine sebep olur. Böylece şeytan bahçeleri oluşabilmektedir.
Yazan:marjinalkafa 28 Aralık 2019 28 Aralık 2019 Yazı kategorisi GenelEtiketler:# botanik, #Amazon ormanları, #karınca, #şeytan bahçesiŞEYTAN BAHÇELERİ: Karıncalar Bakımını Üstleniyor için 6 yorum	
PLASEBO ETKİSİ: İNANARAK İYİLEŞME
Plasebo etkisi, herhangi bir rahatsızlığın, tedavi ediliyormuş hissi verilerek rahatsızlığın geçirilmesine verilen isimdir.Kişinin kendisine verilen maddenin ilaç olduğuna inandırılıp bununla birlikte tedavi sürecine girilmesi aslında plasebo etkisini anlatmak için uygun ve önemli bir örnektir. Plasebo etkisine dair daha geniş kapsamlı bilgileri yazının devamında bulacaksınız.
En basit tabiriyle bahsettiğimiz bu kavramı şu şekilde ifade edebiliriz: hastalığı tedavi edebilecek herhangi bir güce sahip olmayan maddelerin ve bu maddelerle sağlanan girişimlerin, hasta bireylerin kendilerini çok daha iyi hissetmesine sebep olan etkinin adıdır.
Plasebonun etkisinin ne anlama geldiği ve nasıl ortaya çıktığına dair tartışmalar sadece günümüzde süren bir durum değildir. Temeli, tıp tarihindeki yansımaları çok yıllar öncesine dayanmaktadır.Halk dilindeki karşılığından bahsettiğimiz bu kavramın genel hekimlik anlayışındaki karşılığı ise ‘deva’ olması amacıyla kullanılan bir maddenin, bireysel (öznel) bakımdan meydana getirdiği olumlu yanıt olduğu yönündedir.Günümüzde tıbbın çeşitli dallarında plasebonun varlığı geniş bir kitle tarafından kabul edilmiştir. Buna karşın onun hangi ilaçlarda ve hastalıklarda ne düzeyde bir etkisinin olduğu hala tartışma konusudur. (İçeriği tam olarak bilinmeyen ve tanım güçlüğü olan bir kavramdan bahsediyoruz.)
PLASEBO NE ANLAMA GELMEKTEDİR?
Latince bir kelimedir ve ‘hoşnut edeceğim’ anlamına gelir.Daha açıklayıcı olmak gerekirse; ilaç, tedavi veya deva niyetiyle kullanılan bir şeyin öznel açıdan pozitif etki göstermesidir. Plasebonun tam zıddı olan kavram ise ‘nocebo’dur ve bu da ‘zarar vereceğim’ anlamına gelip öznel açıdan negatif bir etkiyi kastetmektedir.
PLASEBO ETKİSİNİN 4 TEMEL TANIMI YAPILMIŞTIR
1_Tıbbi biyoloji bakımından (biomedical) etkisi olmayan bir ilacın meydana getirdiği tedavi edici etki
2_Bir tedavi sürecinde ortaya çıkan özgül etkilerle birlikte özgül olmayan etkilerin de ortaya çıkması
3_ Bir ilaca yüklenmiş olan fakat içinde bulundurduğu farmakolojik özellikleriyle bir türlü açıklanamayan tedavi edici nitelikteki etki ya da yan etki.
4_ Tüm tedavilerde ortak olan etki
Bir toplum bilimci olan Forrester’e göre plasebo etkisi birçok faktöre bağlı olarak şekilleniyor. Bu faktörler: doktorun karşılaştığı sorunlar karşısında fikir yürütme tarzı, doktorun hastayı telkin etme çabaları ve doktorların hastaya karşı yarattığı güven duygusu ve anlayış. Plasebo etkisi her bölgede ve her hastalıkta aynı başarı oranına sahip değildir.
Klasik koşullanma, beklenti ve ödül modeli gibi kavramlarla plasebonun etkileri teorik olarak açıklanmaya çalışılmıştır. Klasik koşullanma ise bu kuramlar arasında en çok ön plana çıkan kuram olmuştur. Çünkü plasebo almanın ölçülebilen fiziksel etkilerinin bulunması klasik koşullanma yönündeki teoriyi güçlendirmiştir.
Yakın geçmişte yapılan benzer çalışmalarda çok güçlü plasebo etkileri gözlenmiştir. Örneğin depresyon hastalarına, ilaç görünümlü plasebo hapları antidepresan olduğu belirtilerek verildiğinde %50 ye yakın azalma gözlenmiştir. Aynı mantıkla migren rahatsızlığına sahip kişilere, plasebo migren hapları verildiğinde bireylerde %40 iyileşme olduğu saptanmıştır.
RENK VE MİKTAR, PLASEBONUN ETKİSİNİ ARTIRICI NİTELİKTEDİR.
Plasebo etkisinin, tüketilen tablet sayısı ve bu tabletlerin rengine göre değişik sonuçlar doğurduğu saptanmıştır.1972 tarihinde uygulanan bir deneyde, gönüllü birtakım üniversite öğrencilerine, sıkıcı buldukları bir ders dinletilmiştir. Deneyi gerçekleştirebilmek adına öğrenciler dersten önce belli gruplara bölünmüştür. Bunlardan bazılarına bir, bazılarına da iki şeker tableti verilmiştir. Verilen bu şeker tabletlerinin tamamı tek renkte değildir. Kimisine pembe kimisine mavi şeker tableti verilmiştir. Ardından bütün bu gönüllü öğrencilere, bu tabletlerin aslında birer çok güçlü konsantrasyon artırıcı ilaçlar olduğu söylenmiştir. Ders işlenip bittikten sonra da öğrencilerin dikkatlerini saptamak üzere bazı testler uygulanmıştır. Elde edilen verilere bakılarak iki tablet alanların dersi çok daha konsantre şekilde dinlediği, anlaşılmıştır. İşin ilginç kısmı tabletlerin renklerine göre de sonuçların değişiklik göstermesidir. Kültürel olarak pembe rengin maviye oranla daha uyarıcı olması, mavinin ise pembeye oranla daha sakinleştirici etkisi mevcuttur. Bu durum deney sonuçlarına da yansımıştır. Pembe tablet kullanan öğrencilerin dikkat seviyesi, mavi tablet kullanan öğrencilerden daha yüksek çıkmıştır. Benzer şekilde yeşil rengin sarıya oranla daha endişe giderici etkisinin olduğu bilinmektedir.
YENİLİKLER VE AMBALAJLAR DA PLASEBO ETKİSİNİ ARTIRIYOR .
İlaçların renginin öneminden bahsetmiştik. Buna ek olarak ilaçların formları ve ne şekilde paketlendikleri de oldukça önemli bir etken olarak karşımıza çıkıyor. Örneğin endişe giderici olarak bilinen bir ilacın (klordiazepoksit olarak biliniyor) kapsül formunun, tablet formuna oranla daha etkili olduğu anlaşılmıştır. Hem tablet hem kapsül formunun içerisinde bulunan aktif madde ve emilim hızı aynıdır. Buna rağmen kapsül formunu kullanan bireylerin daha çok iyileşme sağladığı beyan edilmiştir.
1981’de yapılan başka bir çalışmada 835 kadın hasta üzerinde baş ağrısı tedavisi için plasebo ve aspirin etkinliği kıyaslanmıştır. Hastalar 4 gruba ayrılmıştır. İlk gruba üzeri yazısız şeker tabletleri verilirken ikinci gruba üzeri yazılı ve albenili ve ambalajlı şeker tableti verilmiştir. Üçüncü gruba yazısız aspirin verilirken dördüncü gruba da üzeri yazılı ve albenisi olan ambalajlar içinde aspirin tableti verilmiştir. Sizce sonuç ne olmuştur? Üzeri yazılı, albenili ambalajlı tablet alan bireylerin, aynı tabletin yazısız versiyonunu kullananlara kıyasla daha çok iyileştikleri öğrenilmiştir.
İlginç bir diğer çalışma da ilaçların pazarlanması ile bağlantılı olarak ortaya çıkmıştır. Simetidin (bir mide ülseri ilacı) üzerine yapılan bir çalışmadır. Simetidin 1975’te piyasaya sürülmüştür ve %80 etkinliğe sahip olduğu ölçülmüştür. 1994’te piyasaya başka bir ülser ilacı olan ranitidin sürülmüştür. Bunun ardından simetidinin etkinliği tekrar ölçüldüğünde bu kez %80 lik oranın %50’lere gerilediği görülmüştür. Özetlemek gerekirse bir ilaç ne kadar güncel ve ne kadar ilgi uyandırıyorsa, plasebo etkinliği o denli yüksek oluyor.
PAHALILIK DA ETKİYİ GÜÇLENDİREN BİR KRİTERDİR
İlaçların yeni olmasının önemini vurgulamıştık. İlaçların pahalı olması da aynı etkiyi gösteriyor. 2008 yılında Dan Ariely tarafından yapılan bir deneyde, gönüllü bireylere elektrik şoku verilip canlarının yanması sağlanmıştır. Hastalar iki gruba ayrılmıştır ve iki gruba da aslında C vitamini olan plasebo hapları verilmiştir. İlk gruba tabletlerin her birinin 2,5 dolar olduğu söylenirken diğer gruba her birinin 10 sent olduğu söylenmiştir. Sizin de tahmin ettiğiniz gibi 2,5 dolarlık tableti alan hastaların, ilacın etkinliğini daha çok hissettikleri ve ağrının daha iyi tedavi edildiği belirtilmiştir.
GİRİŞİMİN ŞİDDETİ DE PLASEBO ETKİSİNİ GÜÇLENDİRİYOR.
Hasta bireye uygulanan girişim ne kadar ağrılı, ciddi ve acılıysa, elde edilen yanıt da o derece kuvvetli oluyor. Hastalandıklarında illa ki iğne vurdurmak isteyen insanları bilirsiniz. Hepimizin çevresinde böyle insanlar bulunur. İğne yaptırmayıp hap kullandıklarında ağrının bir türlü geçmediğini söylediklerine şahit olmuşsunuzdur. Sonuçlara bakıldığında da iğne yaptıranların daha çok iyileşme gösterdiği saptanmıştır.
REÇETEYLE PLASEBO VERİLMESİYLE İLGİLİ TARTIŞMALAR
2006’da plasebolarla alakalı bir politika, Amerika Tıp Birliği tarafından oluşturuldu. Bu politikada belirtilenlere göre hastanın yeterince bilgilendirilip kabul etmesi sağlanırsa teşhis sonrasında plasebonun tedavi amacıyla kullanılabilmesi uygundur. Fakat burada eleştirilmesi gereken bir nokta var, o da şu: hekimlerin, hasta bireylerin o anki durumuna iyi gelip gelmeyeceği kanıtlanmamış bir ilacı vererek aslında onlara yalan söylüyor olmaları.
Peki hekimler, Amerika Tıp Birliği’nin bu çok katı politikasını uygularsa neler olur?
Bu durum; hekimlerin, hastalarına açık açık onların reçetelerine yazdıkları şeyin içinde aslında bir ilaç etken maddesinin bulunmadığını ve işe yarayacağı konusunda emin olmadıklarını açıklaması anlamına gelir. Araştırmacılara ve genel görüye göre bu durum plasebo etkisini psikolojik açıdan sekteye uğratacaktır. Fakat bazı kesimlerin görüşü, verilen ilaçların aslında plasebo olduğunu açıklamanın ilacın işe yaramayacağı anlamına gelmediği yönündedir. İlaçta bireyin sahip olduğu hastalığa iyi gelebilecek şeylerin olduğunu fakat tam olarak nasıl yardımcı olduğunu bilemediklerini söyleyebilirler . Ama tüm bunlara rağmen Amerika Tıp Birliği politikası, doktorların hasta onayını almaları gerektiğini kesin bir şekilde belirtiyor.
PLASEBO ETKİSİNİN SÜRESİ
Plasebo kapsülü veya tableti kullanan hastalar, ağrılarının geçtiğini ya da en azından hafiflediğini belirtiyor. Ancak plaseboların etki süresi, gerçek ilaçlara kıyasla çok daha kısa sürmektedir. Yani sadece geçici bir rahatlama söz konusudur ve bir süre sonra yok olacaktır. Belirtilmesi gereken önemli bir nokta daha vardır: kronik hastalıklarda plasebo etkisi işe yaramamaktadır.
Yazan:marjinalkafa 20 Ekim 2019 Yazı kategorisi GenelEtiketler:FARMAKOLOJİ, PLASEBO ETKİSİ, PSİKOLOJİ, TEDAVİ, İLAÇ, İNANÇPLASEBO ETKİSİ: İNANARAK İYİLEŞME için 9 yorum	
DUDAK VE KULAK İZLERİNİN ADLİ BİLİMLERDEKİ YERİ
KULAK İZİNDEN KİMLİKLENDİRME:
Polisiye alanda suçluların belirlenmesinde en çok başvurulan yöntemlerden biri şüphesiz ki parmak izinden kimlik tayinidir. Fakat bu tespit için tek bir yöntemin kullanılması yerine birden fazla yöntemin uygulanmasında fayda vardır çünkü elde edilen bulguların aynı zamanda bir diğerini destekleyici nitelikte kullanılması, suçlunun belirlenmesinde hatta olası mağduriyetlerin yok edilmesinde çok önemlidir. Bu sebeple kulak izi her geçen gün büyük önem kazanmaktadır.
Parmak izi, her ne kadar kuvvetli bir yere sahip olsa da olay yeri incelemelerinde yaklaşım sadece parmak izi tespiti üzerine olmamalıdır. Faili bulmaya yönelik her türlü bulguya odaklanılmalıdır. Son dönemlerde kulak izinin de tıpkı parmak izi gibi eşsiz ve her bireye özel olduğu yönünde düşünceler öne çıkmaktadır. İlgili inceleme ve araştırmalar yoğunlaşmıştır. Belirtilenlere göre herkesin kulağının özellikleri farklıdır ve bu ölçüler belirlenebilmektedir.
KULAĞIN ÖZELLİKLERİ HAKKINDA:
Kulak yapısı ve buna bağlı olarak özellikleri her insanda farklılık göstermektedir. Bu nedenle bireylerin biyometrik özellikleri gibi kullanılmaktadır. İnsanlar yaş aldıkça kulaklarında büyümeler meydana gelir. Buna karşın kulağın bölgeleri arasındaki oran her daim aynıdır. Bu organ çok çeşitli özelliklere sahiptir. Bundan dolayı adli olaylarda kimlik tespitinde ve biyometrik araştırmalarda giderek daha önemli bir hale gelmektedir.
Yukarıdaki şekilde kulak izi için belirlenen özellikler gösterilmiştir ve bu özellikler uluslar arası alanda kabul görmüştür. Bunlar mukayese yapılabilmesi için kullanılan temel esaslardır.
OLAY YERİNDEN ALINAN KULAK İZİNDEN NASIL VERİLER ELDE EDİLMEKTEDİR?
Kulak izleri çoğu zaman, suç işleme fikrini akla getirerek bu düşünceyle bir yeri dinlemek amacıyla düz bir yüzeye ( cam, kapı, pencere vs. ) kulaklarını dayamaları sonucunda oluşan izlerdir. Dolayısıyla bu izler için özellikle kapı, pencere gibi yerlere bakılmalıdır. Kişiye özgü özelliklerin belirlenmesi için önemlidir. Eğer kulağın tam olarak biçimini ifade eden bir resim elde edilebilirse bununla birçok veri de elde edildiği görülmektedir. Örneğin bir pencere üzerinden alınan kulak izi ile aynı zamanda ilgili şahsın boyu hakkında da gerçeğe çok yakın bilgi alınabildiği saptanmıştır. Dolayısıyla ihmal edilmemesi beklenen bulgulardır.
KULAK İZİ MUKAYESESİ YAPILIRKEN DİKKAT EDİLEN HUSUSLAR NELERDİR?
Doğrudan veri tabanından mukayese edilemiyorlar. çünkü bununla ilgili herhangi bir arşiv bulunmamaktadır. Pek çok ülkede konuyla ilgili çalışmaların netlik kazanmaması buna sebep olarak gösterilebilir. Peki o zaman kimliklendirme çalışmaları nasıl yapılmaktadır? Şüphelilerden alınan kulak izleri, olay mahallinden alınan izler ile karşılaştırılır. Şüphelilerden alınan iz alınırken her iki kulak da cam yüzeye bastırılır. Fakat kritik bir nokta vardır ki o da şudur: olay yerinden alınan izlerin ne şekilde bırakıldığı tam olarak bilinemez. Bundan dolayı örnekler üç şekilde alınmaktadır:
Normal şekilde bastırılarak
Yumuşak şekilde bastırılarak
Sert şekilde bastırılarak
Bu şekilde mağduriyetleri minimuma indirmek amaçlanmaktadır. Bir diğer dikkat edilmesi gereken nokta da yüzeyden sadece kulak izini almayıp onun çevresini de kapsayacak biçimde geniş bir inceleme yapılması gerektiğidir. Failin, kulağını yüzeye dayadığı sırada çene ve yanak gibi bazı bölgelerin de temas edebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Çünkü bu bölgelerde kişinin ayırt edici fiziksel özellikleri hakkında ( küpe, ben , yara, kesik vs. ) bilgi edinilmesi olasıdır.
KULAK İZİ İLK KEZ NE ZAMAN DELİL OLARAK ÖNE SÜRÜLMÜŞTÜR?
Kulak izi, Türkiye’de ilk kez 2004’ün ekim ayında bir soruşturmada mahkemeye kanıt olarak sunulmuştur. Bu soruşturma Bursa’da bir hırsızlık soruşturmasıydı. Gazetelerde belirtilenlere göre, olay mahallinde şüpheli kişinin evde birisi olup olmadığını dinleyebilmek için kapıya dayadığı kulağının izinden başka herhangi bir delil bulunmamıştır.
Şüpheli yakalandıktan sonra bir karşılaştırma yapma imkanı doğmuştur. Üç ay öncesinde olay mahallinden elde edilen kulak iziyle, yakalandıktan sonra şüphelinin kulağından alınan kulak izi karşılaştırılmıştır. Bunun sonucunda da aynı oldukları ortaya çıkmıştır. Artık gazetelerde, kulak izi incelemelerinin polis okullarında okutulacağı yönünde yazılar da yer alamaya başlamıştır. Hatta yayınlanan bir yönetmeliğe göre, sanığın ya da şüphelinin kimliğinin tespit edilebilmesi için gerektiğinde dudak ve kulak gibi organların bıraktığı izler kayda alınacaktır, bununla birlikte soruşturmanın dosyasına da girebilecekti. Buradan anlaşılacağı üzere yönetmeliği oluşturanlar, elde edilen bu izleri, aynen bir parmak izi gibi biyometrik olarak kabul etmiştir. Yani ölçülebilir ve istatistiksel olarak incelenebilir özellikte bir biyolojik veri olarak görmüşlerdir. Peki bu ne kadar doğru?
KULAK İZİ GÜVENİLİR MİDİR?
Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre, belli başlı istisnalar hariç olmak üzere, üst sınırı iki yıl ya da daha fazla hapis cezası gerektiren bir suç işlenmesi halinde kimliğin belirlenmesine ilişkin elde edilen bütün verilerin arşivlenmesine izin verilmektedir. Dolayısıyla dudak ve kulak izleri de tıpkı parmak izleri gibi arşivlenebilecekti.
Genel görüşe göre, uygun bir biçimde alınıp karşılaştırılan parmak izlerinin kanıt olarak kullanılıp arşivlenmesinde bir sorun görülmemektedir. Ancak kulak ya da dudak iziyle şüphelilerden alınan izlerin karşılaştırılıp arşivlenmesi konusu geniş bir kesim tarafından kabul görmemiştir. Çünkü kulak iziyle ömür boyu hapse çarptırıldıktan tam 7 yıl sonra serbest kalan Mark Dallagher olayı gibi büyük hata içeren bir örnek bulunmaktadır.
Kısaca değinmek gerekirse, 1998 Aralık’ta İngiliz Mark Dallagher, Leeds Kraliyet Mahkemesi tarafından, 94 yaşında olan sağır ve sakat Dorothy Wood’u yastıkla boğarak öldürmek suçundan ömür boyu hapse mahkum edilmiştir. İddianamede belirtilenlere göre, katil 94 yaşındaki kadına ait evin giriş katında bulunan 3 hafta gibi bir süredir silinmeyen pencere camına kulağını dayayıp dinlemiş ve ardından da camı kırıp eve girmiş, yatmakta olan Dorothy Wood’u öldürmüştür. Mark Dallagher’ın kulak izlerini inceleyen Hollandalı polise göre izler kesin uymaktayken Glasgow Üniversitesi’nden bir profesöre göre de büyük ihtimalle uymaktaydı. Dosyada kulak izi haricinde herhangi bir delil ya da tanık ifadesi yer almamıştır. Mahkemede jüri Dallagher’i suçlu bularak ömür boyu hapse tabi tutmuşlardır. Temyiz başvurusu kabul edildiğinde, ikinci muhakemede savcılık kulak izinden başka hiç bir kanıt sunamamıştır. Bunun üzerine kulak izinden DNA analizi yapıldığında sonuç şaşırtıcı olmuştur çünkü iz Mark’a ait çıkmamıştı. Ancak yedi yılın ardından serbest kalabilmiştir.
Amerika Birleşik Devletlerinde diğer bir cinayet davasında da kulak izi karşılaştırması yapılmıştır. Bu kez de David Wayne Kunze ömür boyu hapse mahkum edilen kişidir. Fakat buna rağmen ceza evinde uzun süre kalmadı. Washington Temyiz Mahkemesi, bilimsel bir temele dayanmaması nedeniyle ve hatta mesleğin uzman kişileri arasında kabul görmediği için mahkumiyet kararını bozmuştur.
KULAK İZİ KANIT OLARAK KULLANILMALI MIDIR?
Kulak üç boyutludur ve elastik bir yapıya sahiptir. Duvar veya cam benzeri düz olan bir yüzeye bastırıldığında elde edilen iz ise iki boyutludur. Bunun yanı sıra bastırmanın açısına ve şiddetine bağlı olarak iz de değişir.
İki insanın kulak yapıları, birbirlerine göre anatomik açıdan farklılık gösterir. Fakat bunların izleri rastlantısal bir biçimde birbirlerine çok benzeyebilirler.
Suç öncesinde kulağın yüzeye hangi açı ve şiddette bastırıldığı kesin olarak bilinemeyecektir. Bu sebeple şüphelilerden kulak izi alıp sağlıklı bir karşılaştırma yapmak mümkün olmayacaktır.
Bilimsel çevrelerde pek kabul görmüş bir teknik değildir. Çöp Bilim (Junk Science ) olarak da adlandıranlar mevcut. Bu yöntem pozitif identifikasyon ( bu iz kesinlikle bu kulağa ait şeklinde bir sonuca varma) yapmak için doğru değildir.
DUDAK İZİ:
Dudak izi karşılaştırılması sadece filmlerde yapılmıyor. Dudakların dış yüzeyinde bulunan girinti ve çıkıntıların oluşturduğu izlerin, yıllarca incelendikten sonra, parmak izlerine yapıldığı gibi sınıflandırılabileceği öne sürülmüştür. Öncelikle Japon polisi keiloskopi (kheio: dudak ) olarak adlandırılan bu yöntemden yararlanmaya çalışmıştır.
DUDAK İZİNDEN ELDE EDİLEN DNA’NIN KULLANIMI:
Uluslararası dergilerde yayınlanmadığı ve hatta genel bir kabul görmediği sürece bu tekniğin uygulanması sıkıntılı sonuçlar doğurabilir. O yüzden bu yönteme temkinli yaklaşılıyor.
Dudaklar, DNA bakımından düşünüldüğünde iyi bir kaynaktır. Fakat bunların izlerini karşılaştırmak yerine bunlar üzerinde DNA tiplemesi yapılmaya çalışılması daha mantıklı olacaktır. DNA’nın, dudağın, yüzeye bıraktığı izlerden elde edilmesi kolay bir olaydır. Fakat insanın vücudu üzerinde bulunan izlerin incelenmesi hala araştırmalara tabi tutulmaktadır.
BURUN İZİ SORUNSALI:
Kediler, köpekler, koyunlar gibi hayvanların burun izleri birbirinden farklıdır. Yaban hayatı koruma alanı yöneticileri bir süredir, kimlik belgelerinde burun izine de yer vermektedir. Burun izlerinin alınıp karşılaştırılması zor bir olaydır. Bu sebeple bu teknik yavaştan terk edilmektedir. Bu yöntem yerini iris görüntüsü gibi veya DNA profili gibi başka bir takım incelenebilir özelliklere bırakmaktadır.
Yazan:marjinalkafa 2 Haziran 2019 2 Ekim 2019 Yazı kategorisi GenelEtiketler:adli bilimler, burun izi, dudak izi, kulak izi, parmak iziDUDAK VE KULAK İZLERİNİN ADLİ BİLİMLERDEKİ YERİ için 16 yorum	
KARANLIKTA IŞIK SAÇAN DOMUZ: Denizanası genini ifade eden domuz
Genetik kod neredeyse evrenseldir. En basit yapıya sahip bir bakteriden en karmaşık yapılı hayvan ve bitkilere kadar canlılar arasında paylaşılır. Yapılan araştırmalar sonucunda genlerin bir canlı türünden başka bir canlı türüne aktarılabildiği hatta aktarıldığı bu canlıda transkripsiyon ve translasyon geçirebileceği belirlenmiştir. Bununla ilgili olarak yapılan laboratuvar deneylerinde zaman zaman oldukça ilginç sonuçlar elde edilmektedir. Bu tip uygulamaların, biyoteknoloji alanında gelişmelere yol açacağı düşünülüyor.
FARKLI TÜRLERDEN GELEN GENLERİN İFADE EDİLMESİ: Birçok yaşam formu ortak genetik kodları paylaştığı için bir türe başka bir türden gelen DNA bu türün protein özelliklerini sentezlemek üzere programlanabilmektedir.
Yapılan bazı laboratuvar çalışmalarında domuzlar da kullanılmıştır. İçinde floresan protein ve bir de denizanasına ait genlerin bulunduğu plazmalar araştırmada kullanılacak olan domuzlara nakledilmiştir. Bu yöntem aslında bir genetik mutasyon yöntemidir. Bilim insanları bu yöntem sayesinde karanlıkta ışık saçan, parlayan domuzlar üretmişlerdir. Başvurulan bu teknik, insanlar için bazı ilaçların daha düşük maliyetli üretilebilmesi için geliştirilmiştir. Araştırmaların başındakiler, bu yöntemin gelecekte insanlara yapılan organ nakli uygulamalarında kullanılması amacıyla özel domuzlar üretmek konusunda umut verici konuşmuştur.
Klonlama tekniğinde kullanılan yönteme benzer bir yöntem kullanılmaktadır: çekirdek transferi. Bir hücrenin çekirdeğinin, daha önce boşaltılan bir diğerine aktarılması esasına dayanıyor.
Yapılan ilk deneylerde ”kısmen parlayan” domuzlar meydana gelirken araştırmaların ilerlemesiyle ”tamamen ve kesinlikle parlayan” domuzlar üretilebilmiştir. Üretilen bu domuzlar TRANSGENETİK olarak tanımlanmaktadır. Bu uygulama ile denizanasından alınan genetik bilgiler, normal domuz embriyolarına ilave ediliyor. Üretilen bu domuzların, karanlıkta ışık saçmak dışında diğer domuzlardan bir farkı olmadığı saptanmıştır. Son domuzlar içten dışarıya doğru parlak yeşil bir renge sahiptir.
Bilim adamları, domuzların gün ışığında dişlerinin, gözlerinin ve parçalarının yeşil renkte; derilerinin ise yeşile yakın bir renkte olduğunu belirtmişlerdir. Geceleri ise bu domuzlar parlak yeşil bir ışık yaymaktadır.
Domuzların insan hastalıkları konusunda araştırmalarda kullanılabileceği, sahip oldukları parlak yeşil renk sayesinde bu domuzların genetik materyallerinin belirlenmesinin kolay olduğu ifade edilmektedir. Kök hücre çalışmalarına hız kazandıracağı da söylenmektedir.
Yazan:marjinalkafa 30 Mayıs 2019 30 Mayıs 2019 Yazı kategorisi GenelEtiketler:ÇEKİRDEK TRANSFERİ, DNA, GEN, GEN İFADESİ, GENETİK KOD, PARLAYAN DOMUZKARANLIKTA IŞIK SAÇAN DOMUZ: Denizanası genini ifade eden domuz için bir yorum	
ÖLÜMCÜL AVCI: TROPİK KONİ SALYANGOZU
BU SALYANGOZU ÖLÜMCÜL BİR AVCI HALİNE GETİREN NEDİR?
Resimdeki tropik koni salyangozu (Conus geographus) sahip olduğu şekil ve desenden dolayı oldukça güzel ve dikkat çekici bir hayvandır. Ancak bir o kadar da tehlikelidir. Bu deniz salyangozu aslında etobur bir canlıdır. Balıkları önce avlar ardından öldürür ve sonra yer. Burada üzerinde duracağımız kısım avlama yöntemidir.
Koni salyangozu denizde serbestçe yüzmekte olan avını birkaç saniye içinde felce uğratabilmektedir. Bunu ağzında bulunan zıpkın şeklindeki içi boş bir parçayla zehir enjekte etme yoluyla yapar. Bu zehir oldukça öldürücüdür. Hatta o kadar ki bazı dalgıçların tek bir sokma yüzünden öldüğü bilinmektedir. Zehir çok hızlı etki etmektedir.
KONİ SALYANGOZU ZEHRİNİ BU DENLİ HIZLI ETKİLEYEN VE ÖLDÜRÜCÜ KILAN NEDİR?
Bu sorunun yanıtını, Baldomero Olivera ile yapılan söyleşide bulmak mümkündür.
Baldomero Olivera (ortada), Jane Reece ve Steve Wasserman (sağda) ile birlikte
Söyleşide de belirtildiği gibi vücutta bilgiyi aktaran nöronları( sinir hücreleri) etkisiz hale getiren bir moleküler karışım bu sorunun yanıtı olarak verilebilir. Koni salyangozundaki zehir solunumun sinirsel kontrolünü ve hatta hareketin sinirsel kontrolünü de çok kısa bir zaman diliminde bozabilmektedir. Bu sebepten salyangozun saldırısına maruz kalan herhangi bir hayvan kaçamaz veya kendini koruyamaz. Nöronlar iletimde hem elektriksel akımı hem de kısa mesafelerde işlev gören kimyasal sinyalleri kullanırlar. Koni salyangozlarının bu kadar etkili olabilmesinin sebebi ise, zehrinin bu iki iletişimi de bozabilmesidir.
KONİ SALYANGOZLARI NEDEN KONİ ŞEKLİNDEDİR?
Koni salyangozunu avlayan başka hayvanlar da mevcuttur. Buradan yola çıkılarak neden koni şeklinde oldukları açıklanabilir. Yengeçler bu avcıların başında gelmektedir. Yengeçler, salyangozun kabuğunu sıkıştırarak kırmayı deneyecektir. Ancak bahsettiğimiz salyangoz koni şeklinde olduğu için biraz zor olacaktır. Yengeçlerin kıskaçları kayacağından kırmak zorlaşmaktadır. Yani bu canlıların sahip olduğu koni şekli koruyucu bir adaptasyondur. Fakat koninin incelen uç kısmı, avı içeri alabilmek için oldukça dardır. Bu sebeple balık avlayanlar genellikle silindirik yapıdadır.
KONİ SALYANGOZLARI NEDEN ZEHİR ÜRETİYOR?
Şimdilerde bilinen verilere göre 500-700 tür koni salyangozunun 100 kadar türü balık avlamaktadır. Yaklaşık 100 kadar diğer tür de yumuşakçaları avlamaktadır. Geri kalanları ise deniz solucanlarını avlamaktadır.
Bir koni salyangozu avlanma esnasında önce balığın kokusunu alır. Bunu özelleşmiş kimyasal algılayıcıları sayesinde yapar. Büyük akvaryumlarda bulunan ve balık avlayan koni salyangozları araştırıldığında, akvaryum içerisine yeni bir balık atıldığı anda tepki verdiği saptanmıştır. Balığın yerini hemen belirleyebilirler. Sifonlarını ileri geri oynatması bunun için yeterlidir. Sifon, balığa değer. Tam da o anda avcımız zıpkına benzer yapıda bir diş fırlatır ağız kısmından. Bu zıpkın balığa saplanır. Zıpkının içerisinde bulunan zehir balığa akar. Zıpkın bir şırınga gibidir ve üzeri tırtıklı bir yapıya sahiptir. Zehir balığı saniyeler içerisinde hareketsiz hale getirir. Sonunda salyangoz avını yer.
KONİ SALYANGOZUNUN ZEHRİ ARAŞTIRILIRKEN NEYİ ÖĞRENMEK AMAÇLANMIŞTIR?
Zehirlerin yararlı olabileceği biliniyor. Buna örnek olarak krait yılanı (kobra benzeri bir yılan) ve balon balığı verilebilir. Bu canlıların zehri, sinir sisteminde yer alan iyon kanallarını çalışmada kullanılmıştır. İyon kanalları, sinir hücrelerinin (nöron) üzerinde yer alır. İşlevi ise hücreye giriş çıkışını sağlamaktır. Bir nörondan diğer bir nörona elektrik uyarılarını başlatan ve kontrol eden, bahsettiğimiz bu iyon hareketidir. Zehirler tam da bu noktada devreye girer. Avın sinirsel iletimini bütünüyle durdurur ve bunu iyon hareketini engelleyerek yapar. Bu sebepten de ölümcüldürler.
Zehirdeki toksinler incelendiğinde çok özgül oldukları ortaya çıkmaktadır. Toksinlerin hedef alanı farklı olabiliyor. Örneğin krait yılanının toksini, nikotinik algılayıcı olarak bilinen bir sodyum kanalını etkilerken; bir balon balığının toksini, başka bir sodyum iyonu kanalını hedefler. Bu toksinlerin laboratuvarda araştırılmasında asıl öğrenilmek istenen şudur: belirli tipteki bir iyon kanalının işlevini durdurmak üzere sinir sisteminin normalinde nasıl çalıştığını anlayabilmek.
KONİ SALYANGOZUNUN TOKSİNLERİ ÜZERİNE NASIL ÇALIŞILIR?
Koni salyangozlarıyla çalışan bilim insanları, bu canlılar tarafında sokulmak istemedikleri için salyangozları hareketsizleştirmenin bir yolunu bulmuştur. Salyangozu bunun üzerine koymak bunun için iyi bir yöntemdir. Ardından zehir kanalı kesilir ve ortaya çıkarılır. Basınç uygulanarak zehir, kanaldan sağılır. Bundan sonraki aşama zehrin etkinliğini ölçmektir. Tıp literatüründe de belirtildiği üzere, sokularak ölen insanların, diyaframları felç olduğu için öldükleri bilinmektedir. Bu felç konusu fareler üzerinde test edilmiştir. Conus geographus türünün toksini, birden fazla fareye değişik oranlarda enjekte edilmiştir. Ardından çok kısa bir süre içerisinde tel bir kafes üzerine ters olarak yerleştirildiler.
Farelerin bu pozisyonda normal şartlar altında uzunca bir süre asılı kalabileceği ancak felç olma halinde düşeceği bilindiğinden dolayı böyle bir yol izlenmiştir. Burada araştırmacıların yapması gereken fare düşünceye kadar geçen zamanı belirlemektir. Düşme zamanı, toksin maddenin miktarına bağlı olarak değişmektedir.
KONİ SALYANGOZU ÇALIŞMALARINDA BÜYÜK BULUŞ NASIL GERÇEKLEŞTİ?
Bir aşamaya kadar bütün enjeksiyonlar farelerin vücut boşluğuna yapılmaktaydı. Ardından farelerin doğrudan merkezi sinir sistemine yapılmaya başlandı. Önceleri bu uygulamanın fareleri öldüreceği düşüncesi hakimdi. Ancak merkezi sinir sistemine bileşenler enjekte edilmeye başlanınca sonuçlar dikkat çekici olmuştur. Bazı bileşenler farelerin kaşınmasına sebep olmuştur. Bazı bileşenler farenin kendi etrafında daire çizmelerine neden olurken bazıları da arka ayakları üzerine kalkarak ön ayaklarını kullanarak boks hareketleri yapmalarına sebep olmuştur. Asıl ilginci de bir bileşenin, henüz ergenliğe ulaşmayan küçük farelerin uyku konumuna geçmesini sağlamasıdır. Araştırmacılar bu etkiyi gösteren peptidi saflaştırıp ”uykucu peptid” adı vermiştir.
SALYANGOZLARLA OLAN ÇALIŞMALAR TIBBİ AÇIDAN NASIL ÖNEMLİ BİR BULUŞA YOL AÇTI?
Conus magus (sihirbazın konisi anlamına gelen bir başka salyangoz) ile çalışmalar yapılmaya başlanınca çarpıcı buluşlar meydana gelmiştir. Farelerde titremeye neden olan bir peptit bulundu. Ardından bu ”titretici peptid” saflaştırılmıştır. Saflaştırma olayından sonra da bu peptidin belirli bir kalsiyum kanalını tıkadığı öğrenilmiştir. Titretici peptid günümüzde onaylanmış bir ilaçtır. Bir hastanın fazla ağrısı olması durumunda sinirlerin bağlantı bölgesine bu peptidler enjekte edilir ve bu sayede acı duyma engellenir. Engelleme olayı sinire, kimyasal olan uyarının ulaşamaması sonucunda sağlanabiliyor.
Günümüzde doktorlar ağrıyı kesmek için bu yolu tercih etmektedir çünkü özellikle morfinin kullanımı alışkanlık yapabilmektedir. Bir pompa cerrahi bir yöntemle yerleştirilir ve bu sayede peptid, omuriliğin ilgili kısmına pompalanır.
KONİ SALYANGOZU ÇALIŞMALARI BAŞKA BULUŞLARA YOL AÇABİLİR Mİ?
Koni salyangozlarının yaklaşık 500-700 kadar türü mevcuttur. Her bir zehrin onlarca hatta yüzlerce alt bileşeni olduğu göz önünde bulundurulursa çok geniş ve yeni bir dünyanın kapılarını aralayabileceğini düşünmek yanlış olmayacaktır.
Koni salyangozu Avustralya bölgesinde yaşar. Buna ek olarak Endonezya ve Asya Pasifiği’nde yaşadığı da bilinmektedir. Gündüz saatlerinde suyun içerisinde kumda saklanırlar. Suda avlanmak için gece vakitlerinde dolaşırlar. İğne barındıran kancaları mevcuttur ve bu kancaların 200 farklı zehir bulundurduğu saptanmıştır. Boyu ortalama olarak bir insan eli büyüklüğünde olan bu canlılara ”mermer yüzeyli salyangoz” da denilmektedir. 5-15 dakikalık bir süre içerisinde zehirlerinin bir insanı öldürebildiği belirtilmiştir. 600’den fazla türü olan bu canlılar etoburdur. Çoğu zaman balık avlarlar. Yapılan türlü araştırmaların ardından yumuşakçaların arasında zehri en güçlü olanların koni salyangozları olduğu anlaşılmıştır. Sahip oldukları zehri suyun içine rastgele bırakmazlar. Ürettikleri birbirinden farklı zehirleri sırasıyla kullandıkları bilinmektedir.
Yazan:marjinalkafa 22 Mayıs 2019 Yazı kategorisi GenelÖLÜMCÜL AVCI: TROPİK KONİ SALYANGOZU için 2 yorum	
YILAN POPÜLASYONLARINDA MİMİKRİ DENEYİ
Bu yazımızda bilimsel sorgulamada bir olgu çalışması olarak yılan popülasyonlarında mimikri araştırılmasını detaylandıracağız.
İşe birçok gözlem ve tümevarımsal genellemelerle başlamak doğru olacaktır. Zehirli hayvanlara bakıldığında pek çoğunun parlak renge sahip olduğu görülür. Bu renklenme çoğunlukla ayırt edici özellik taşımaktadır ve çoğu zaman canlının bulunduğu zeminin tam zıttı bir renklenme görülür. Bu durumun ”uyarıcı renklenme” olarak da bilinmesinin sebebi potansiyel avcıların, tehlike arz eden türleri fark etmesini sağlamaktadır.
Taklit tam da burada devreye giriyor. Zehirli olan hayvanın, sahip olduğu renklenmeyle çok büyük benzerlik gösteren bir başka taklit hayvan da bulunabiliyor. Bu taklitçiler zehirli bir imaj çizseler de aslında hiç de zararlı değildirler. Tam da bu noktada araştırmacıların zihninde beliren soru, bu tarzda bir mimikrinin işlevinin ne olduğu üzerinedir. Buna cevap olarak öne sürülen en mantıklı hipotez, bunun bir adaptasyon olduğudur. Buna kandırmanın bir evrimsel adaptasyonu demek de yanlış olmaz. Peki bahsettiğimiz bu evrimsel adaptasyon, taklitçilerin ne işine yarar? Bu adaptasyon sayesinde zararsız olan hayvanların diğer hayvanlar tarafından avlanılması riski ciddi oranda azalmaktadır. Sebebi avcıların bu hayvanları zehirli sanmasıdır. Bu hipotezi ilk kez ortaya koyan İngiliz bilim insanı Henry Bates’tir.
2001 yılında Bates’in mimikri hipotezini denemek amacıyla çok basit olmasına rağmen bir o kadar da zekice kurgulanan detaylı bir arazi çalışması tasarlandı. Bunu tasarlayanlar ise North Carolina Üniversitesi biyologlarından David ve Karin Pfenning, bir de William Harcombe isimli bir lisans öğrencisidir. Bu ekibin tam olarak araştırdığı şey, Kuzey ve Güney Carolina’da bulunan yılanlar arasındaki bir mimikri olgusuydu. Araştırma yaptıkları bölgede doğu mercan yılanı olarak isimlendirilen zehirli bir yılan, buna ek olarak kırmızı kral yılanı olarak isimlendirilen ve mercan yılanlarının renklerini taklit eden bir zehirsiz yılan türü bulunmaktadır.
Doğu mercan yılanları, avcıları uyaran renklere sahiptir: birbiri ardına sıralanan, büyük halka şeklinde sarı, siyah ve kırmızı. Avcılar, mercan yılanlarına saldırır mı diye sorulacak olursa nadiren de olsa saldırdıkları söylenebilir.
William Harcombe tarafından hazırlanan plastik kaplı tellerden oluşan yapay yılanlar
kral yılanları ve mercan yılanlarının Carolina bölgesindeki yayılış alanları
AVCILAR BU SAVUŞTURMA DAVRANIŞINI DENEME YANILMA YOLUYLA ÖĞRENMİŞ OLABİLİR Mİ?
Bu olasılık çok düşüktür. Bir mercan yılanıyla ilk karşılaşma çoğu zaman ölümle sonuçlanacağından, bir daha saldırmaması gerektiğini bu yolla öğrenme ihtimali zayıftır. Doğal seçilimin bir sonucu olarak, mercan yılanlarının yaşadığı bölgede, bu yılanın renklenme şekline karşı büyük olasılıkla içgüdüsel olarak savuşturma refleksini kalıtsal yolla kazanan avcı türlerin sıklığı artmıştır.
YILANLARIN COĞRAFİK OLARAK DAĞILIMI, MİMİKRİ HİPOTEZİ HAKKINDA KİLİT ÖZELLİĞİNDE BİR ÖNGÖRÜ SUNAR
Her iki tip yılan da Carolina’da yaşamaktadır. Ancak mercan yılanlarının yayılış alanı, kral yılanlarınınki kadar geniş değildir. Kral yılanlarının yaşama bölgeleri, mercan yılanlarının yaşamadığı bölgelere de uzanmaktadır. Uyarıcı renklenmeye sahip yılanlara karşı geliştirilen herhangi bir savunma refleksinin her bölgede görülmesi beklenemez. Sadece zehirli mercan yılanlarının yaşadığı bölgelerde bulunan avcı popülasyonlarında görülmesi gerekir. Tam da bu sebepten mimikrinin, kral yılanlarını her bölgede koruyacağını düşünmek yanlış olacaktır. Mimikri, (zehirsiz) kral yılanlarını sadece (zehirli) mercan yılanlarının bulunduğu bölgelerdeki avcılara karşı koruyabilir.
MİMİKRİ HİPOTEZİNİ ÖZETLEYECEK OLURSAK:
Mercan yılanlarındaki uyaran renklerine uyum sağlayan avcılar vardır. Bu avcılar mercan yılanlarının bulunduğu bölgelerde kral yılanlarına daha az saldıracaklardır. Tam tersi mercan yılanlarının bulunmadığı alanlarda ise bu kral yılanları, avcıların daha çok hedefi olacaktır.
TAKLİT YILANLAR KULLANILARAK YAPILAN ARAZİ ARAŞTIRMALARI
Öngörünün sınanabilmesi için Harcombe, plastik ile kaplanan tellerden yüzlerce yapay yılan yapmıştır. Araştırmacı, iki farklı tipte yapay yılan tasarlamıştır. Bunlardan birincisi, ”kontrol grubu” olarak işlev görecek olan ve karşılaştırma yapmak üzere düz kahverengi taklit yılanlardır. İkincisi ise, ”deney grubu” olarak işlev görecek olan kırmızı, beyaz ve siyah halka taşıyan kral yılanlarıdır.
KONTROL GRUBU: YAPAY KAHVERENGİ YILANLARI
DENEY GRUBU: YAPAY HALKALI KRAL YILANLARI
Araştırmacılar bu iki farklı tip yapay yılandan eşit sayıda bireyi, mercan yılanlarının bulunduğu ve bulunmadığı bölgelere hem Kuzey hem de Güney Carolina’ya yerleştirmişlerdir. Aynı ekip dört hafta gibi bir süre sonra taklit yılanları koydukları yerden yeniden toplamışlar. Isırık ve yırtık sayılarını tespit etmişler. Buradan yola çıkarak kaç adet yılanın saldırıya uğradığına dair sonuçlar elde etmişler. Ulaşılan bilgiler ışığında en yaygın olan avcıların çakallar, kurtlar ve rakunlar olduğu da belirlenmiştir. Buna ek olarak siyah ayıların da yapay yılanlara saldırdıkları gözlenmiştir.
Araştırma sonucunda elde edilen bulgular mimikri hipotezini desteklemektedir. Halkalı yapıdaki yapay yılanlar sadece mercan yılanlarının bulunduğu bir coğrafik bölgede, kahverengi renkteki yapay yılanlara oranla avcılar tarafından daha az saldırıya uğramışlardır.
YILAN MİMİKRİ DENEYİ, KONTROLLÜ BİR DENEY ÖRNEĞİDİR
DENEY: Araştırmacılar bölgede, yarısı, iki farklı yılanın da beraber yaşadığı, diğer yarısı ise zehirli mercan yılanlarının hiç bulunmadığı tam 14 farklı istasyona aynı sayıda yapay olan kral yılanı ve kahverengi yılan konulmuştur. Kahverengi yılanlar kontrol grubu olarak işlev görürken kral yılanları da deney grubu olarak göz önünde bulundurulacaktır. Dört haftalık bir sürenin ardından yerleştirilen bu yılanlar geri toplanmış. Toplanan yılanlar üzerindeki ısırık ve diş darbelerine göre bir çıkarım yapılmıştır. Avlanma sayısı aşağıda tablo olarak görülmektedir.
BULGULAR: Mercan yılanlarının yaşadığı araştırma bölgelerinde saldırıların büyük bir kısmı kahverengi yılanlara yapılmıştır. Mercan yılanlarının bulunmadığı bölgelerde ise saldırıların çoğunun kral yılanlarına yapıldığı tespit edilmiştir.
SONUÇ: Mercan yılanlarının yaşamadığı arazilerde, halka şeklindeki renkler avcı türleri savuşturamamıştır. Hatta taklit yılanlar bu bölgede daha açık hedef olup daha çok avlanılmıştır. Çünkü üzerlerinde taşıdıkları parlak renkler, diğer kahverengi yapay yılanlara göre daha fazla fark edilmelerine sebep olmuştur.
Yazan:marjinalkafa 25 Nisan 2019 25 Nisan 2019 Yazı kategorisi GenelEtiketler:deney, mimikri, taklit, yılanYILAN POPÜLASYONLARINDA MİMİKRİ DENEYİ için bir yorum bırak	
UYUŞTURUCU KULLANANLARI SAÇLARI ELE VERİYOR
Uyuşturucu maddeyle mücadele edenlerin çoğunun hem fikir olduğu bir konu var: Uyuşturucu bağımlılarının büyük bir kesimi ”soft” diye tabir edilen uyuşturuculardan zamanla ”hard” diye tabir edilen eroin gibi maddelere geçerler. Bu bağımlılık sebebiyle ölen insanların deneyimleri, giderek ortak fikir haline gelen bu fikirle örtüşüyor mu? Peki bu sorunun yanıtını alabilmek için bireyin kanının analizinin yapılması yeterli midir? Aslında değildir. Bunun cevabı ölen insanların idrarında, iç organlarında ya da kanında değildir, sadece saçlarında gizlidir. Burada önemli olan husus otopsi sırasında olması gerektiği gibi kesilip alınıp alınmadığıdır. Eğer alınamadıysa en büyük delil artık toprağın altında olacaktır.
5 SANTİM SAÇ, 5 AYLIK GEÇMİŞ DEMEK
Eroin, vücuda hangi yolla girmiş olursa olsun, vücutta diasetilmorfin olarak bilinen madde çok kısa bir süre zarfında 6-asetilmorfine ve bundan sonra da morfine dönüşmektedir. Bu sebeptendir ki idrarda ya da kanda 6- asetilmorfin bulunmuş olması, eroin kullanıldığının en kesin ve güvenilir kanıtıdır. ( Morfinli bir ilaç kullanıldığında veya aşırıya kaçılıp çok fazla haşhaş tüketildiğinde vücutta 6- asetilmorfin oluşmamaktadır.)
Saç tellerinin kökten uç kısmına doğru gidildikçe her bir santim, yaklaşık olarak yaşanılan bir aya denk gelmektedir. Bundan yola çıkılarak hangi madde veya maddelerin kullanıldığı tespit edilebilmektedir. Özetle, 5 santim saç, 5 aylık geçmiş hakkında bilgi edinmeyi sağlar. Eğer bir sebepten dolayı saç yoksa, birey kelse, saçlarını kazıtmışsa ya da birey saç ektirdiyse, bu analiz için vücudun başka yerindeki kıllar da kullanılabilmektedir.
KAN ANALİZİ NEDEN YETERSİZ KALIYOR?
İdrar ya da kan ile yapılan analizlerde bireyin eroin kullanımı hakkında en fazla sadece bir gün önceye gidilebilmektedir. Ancak saç ya da vücutta bulunan diğer kıllar ile yapılan analizlerde ulaşılabilecek bilgi, idrar ve kanın çok ötesindedir. ”Ksenobiyotik” olarak adlandırılan organizmaya yabancı olan maddelerin pek çoğu ve tabi uyuşturucular da saçın keratin matriksinde kalıcı olarak yerleşir. Bunlar da yapılan analizlerde çok rahatlıkla tespit edilebilir. Ayrıca bu maddeler yıkamayla ya da boyamayla yok olmazlar.
SAÇTA UYUŞTURUCU ARANMALI MI SORUNSALI
Uyuşturucu etkisi olan bu maddelerin saçta ”tutunma”, saçta kalma derecesi bireye göre farklılık gösterebilir. Kişinin etnik kökeni, cinsiyeti ve yaşı başlıca etken faktörlerdir. Saçta uyuşturucu aranmasına karşı olduğunu belirten İstanbul Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü üyesi olan Sevil Atasoy’un bu konudaki söylemleri oldukça dikkat çekicidir: ” Esmerler sarışınlara, zenciler beyazlara, kıvırcık saçlılar düz saçlılara, saçlarını doğal biçimiyle tutanlar boyatanlara ve nihayet saçı olanlar, keller ya da saçlarını kazıtanlara oranla daha zor durumdadır. Çünkü onların uyuşturucu kullandığını kanıtlamak daha kolaydır. Tam da bu nedenle, canlılarda birkaç istisna dışında saçta uyuşturucu madde aranmasına kesinlikle karşıyım. Saçta uyuşturucu analizine olumlu baktığım durumlar var elbette. Örneğin bağımlılık tedavisi gören kişilerin izlenmesi ya da daha önce kullandıkları halde artık ”temiz” olduklarını kanıtlamaya çalışan kişilere destek olmak için yapılmalı. İnsanların gizli gizli çocuklarının saçlarını keserek analiz yaptırmasına ise tamamen karşıyım.”
Konuyla ilgili kitap önerisi: Sevil Atasoy, Labirent- Adli Bilimlerin Gizemli Dünyası.
Yazan:marjinalkafa 23 Nisan 2019 30 Haziran 2020 Yazı kategorisi GenelEtiketler:adli tıp, analiz, bağımlılık, eroin, saç analizi, uyuşturucuUYUŞTURUCU KULLANANLARI SAÇLARI ELE VERİYOR için bir yorum bırak	
Yazı dolaşımı
1 2 Daha eski yazılar
Metin Pencere Öğesi
Bu bir metin pencere öğesidir. Bu, kenar çubuğunuza metin veya HTML eklemenizi sağlayan bir metin pencere öğesidir. Metinleri, bağlantıları, görüntüleri HTML'i veya bunların bir birleşimini görüntülemek için bir metin pencere öğesi kullanabilirsiniz. Bunları Özelleştirici'nin Pencere Öğesi bölümünde düzenleyin.