Tek kişinin olduğu yerde edep vardır. İnsan yalnız başına kaldığında dış tesirlerden uzaklaşmış olur. Ahlak ve hukuk, yalnız olan kişiye bir şey söylemez. Tek kişinin olduğu yerde münasebet olmadığı için ahlak, ihtilaf olmadığı için hukuk gerekmez.
İki kişinin olduğu yerde ahlak vardır. Hukuk hala yoktur. Zira iki kişi arasındaki münasebetler ancak ahlaki kaidelerle tanzim edilebilir. Rıza yoksa iki kişi arasında münasebet yoktur. Sadece rızaya dayalı münasebetler ahlaktır, rıza bittiğinde münasebet biter. Rızanın bitmesi, ihtilaftır. İhtilaf meydana geldiğinde, ihtilafı halledecek üçüncü kişi olmadığı için hukuk yoktur.
Hukuk, en az üç kişinin olduğu yerde vardır. Çünkü iki kişi arasında ihtilaf vuku bulduğunda, onu çözecek bir hakem gerekir. Doğrusu hakemin kararını infaz edecek ve gerektiğinde müeyyide tatbik edecek başka kişilerde gerekir. Bu manada üç kişi hukuka kafi değildir ama üç kişinin olduğu yerde hukukun özü meydana gelmiş demektir.
Buraya kadar anlatılanlar, herhangi bir insan topluluğunda geçerlidir. İslam, meseleyi biraz farklı ele alır. Üç gerçeklik olan edep (dolayısıyla ferd), ahlak (dolayısıyla cemiyet) ve hukuk (dolayısıyla devlet) İslam tarafından kabul edilir. Fakat bu üç gerçekliğin her biri, diğerlerinin muhtevasına nüfuz etmiş halde bulunur.
*
İslam dışı düşünce sistemlerinde ve hayatlarda, ferdi ve ailevi hayat, “özel hayat” ismiyle çerçevelenmiş ve korunmaya alınmıştır. Koruma duvarı, her türlü düşünceye karşı örülmüştür. Hiçbir müdahale kabul edilmemiştir. Özel hayat tüm kaidelerden tecrit edilmiş ve kişiye mutlak hürriyet tanınmıştır.
İçtimai hayat, ahlak değil, görgü kuralları ile yaşanmaktadır. Görgü kuralları, muhtevasında edep taşıyan ahlak değildir. Görgü kuralları, sadece muhatap ile münasebet tesis etmek için lazım olan kurallardır. Birlikte yaşamanın asgari şartıdır.
Siyasi hayat (devlet hayatı), hukuka bağlanmıştır. Hukuk, muhtevasında ahlak ve edebi barındırmaz. Hukuk, arkasına maddi müeyyide yığılmış olan kuru kurallardan başka bir şey değildir. Maddi müeyyide kaldırıldığı andan itibaren hukuk buharlaşır, yok olur.
*
İslam’ın insan ve hayat anlayışı, üçlü sistem üzerine kurulu gibi görünüyor. Disiplin olarak, edep, ahlak ve hukuk… Bunlara karşılık gelen varlıklar ise, ferd, cemiyet ve devlet…
İslam, önce ferdi inşa eder. İman, cemiyete yapılan teklif değil, ferde yapılan tekliftir. İslam’ın insana ilk teklifi iman olduğuna göre, her şeyin evvelinde ferd inşa edilir. İman teklifini kabul etmeyen insana başka hiçbir teklifte bulunulmaz. İman, tekliflerin tamamının kaynağı, sebebi, mesnedidir.
İman eden ferd, Allah ile münasebet kurmuş (veya Allah’a yönelmiş) olur. Öyleyse bu münasebeti tanzim edecek bir çerçeve gerekir. İmandan hemen sonra tesis edilecek olan ruhi ve zihni çerçeve (mahfaza) edeptir. Edep, insanın yalnız başına kaldığında riayet edeceği kaideler manzumesidir. Dolayısıyla kişinin Allah ile münasebetlerini tayin ve tanzim eder. Müslüman (daha doğrusu mümin) olmanın sırrı buradadır. Çünkü İslam, her şeyini bu münasebet (yöneliş) üzerine bina eder.
Ahlak, muhtevasına edep nüfuz etmemişse yoktur. Ahlakın kaynağı istikamet (iman veya Allah’a yöneliş), muhtevası ise edeptir. Edep, imanın tertip edilmiş hali olduğu için, ahlakın kaynağı sadece edeptir dense yeridir.
İnsanın kalbi Allah’a yönelmediğinde, aklı insanlara ve diğer varlıklara yönelirken, hiçbir kaideye riayet etmez. Diğer ifadeyle edep sahibi olmayan şahıs, kendi dışındaki varlıklarla münasebet kurarken ahlak sahibi olmaz, olamaz. Muhtevasına edep nüfuz etmemiş hiçbir kural, ahlak kaidesi haline gelemez.
Hukuk, riayeti mecburi kaideler yekunudur. Şöyle dense yanlış olmaz; hukuk, ahlakın, riayeti mecburi kaideler mecmuuna denir. Fakat ahlak ile hukuku birbirine karıştırmamak için, hukuku ayrıca tarif etmek âdet olmuştur. Ahlak ile arasındaki alameti farika, maddi müeyyide ile tahkim edilmesidir. Muhteva olarak ahlak ile hukuku birbirinden tefrik etmek neredeyse imkansızdır. Hulasa, tarif nasıl yapılırsa yapılsın, hukuk, muhtevasına ahlakın nüfuz ettiği kaidelerin nizami tertibidir. Hukuk ahlaktan tecrit edildiğinden, kendisiyle adalet değil, zulüm üretilir. Ahlaktan tecrit edilmiş hukuk, doğru söyleyecek “şahit” bile bulamaz ki, adaleti tevzii etsin.
*
Edep, imanın ilk mahfazası, ahlak ikinci mahfazası, hukuk üçüncü mahfazasıdır. Aynı şekilde edep, imanın ferdi mahfazası, ahlak içtimai mahfazası, hukuk ise siyasi mahfazasıdır.
Edep kalktı, nizam bozuldu. Allah’a karşı edep, Kur’an-ı Kerim’e karşı edep, Hz. Risaletpenah (SAV) efendimize karşı edep kalktı. Allah adına konuşacak kadar edepsizleşenler, Kur’an-ı Kerim’i edepsizce okuyanlar, Hz. Risaletpenah (SAV) Efendimizden asker arkadaşı gibi bahsedenler, Sahabe-i Kiramı tahfif ve tahkir edenler… Kur’an-ı Kerim ile muhatap olurken her tarafından laubalilik akan kişi, her nedense, iman üzere olduğu vehmine kati bilgi muamelesi yapıyor.
HAKİ DEMİR
demirhaki@gmail.com
Gönderen: HAKİ DEMİR 15 Şubat 2011 20 Şubat 2011 Kategori:DUYURU	
Yazı dolaşımı
Önceki Yazı Önceki yazı:
Aşk Bu Değilse Ne ?
Sonraki Yazı Sonraki yazı:
BÜYÜK İSYAN
Yorum Gönderin	
Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
Yorum
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Bir dahaki sefere yorum yaptığımda kullanılmak üzere adımı, e-posta adresimi ve web site adresimi bu tarayıcıya kaydet.
Δ
Arşiv
Ağustos 2021 (2)
Temmuz 2021 (1)
Haziran 2021 (1)
Mayıs 2021 (1)
Şubat 2021 (3)
Ocak 2021 (2)
Ağustos 2020 (1)
Kasım 2018 (2)
Ekim 2018 (4)
Eylül 2018 (10)
Ağustos 2018 (2)
Haziran 2018 (11)
Mayıs 2018 (13)
Nisan 2018 (11)
Mart 2018 (16)
Şubat 2018 (11)
Ocak 2018 (19)
Aralık 2017 (31)
Kasım 2017 (34)
Ekim 2017 (31)
Eylül 2017 (14)
Ağustos 2017 (14)
Temmuz 2017 (19)
Haziran 2017 (26)
Mayıs 2017 (30)
Nisan 2017 (25)
Mart 2017 (31)
Şubat 2017 (33)
Ocak 2017 (53)
Aralık 2016 (38)
Kasım 2016 (36)
Ekim 2016 (34)
Eylül 2016 (13)
Ağustos 2016 (15)
Temmuz 2016 (17)
Haziran 2016 (10)
Mayıs 2016 (11)
Nisan 2016 (12)
Mart 2016 (12)
Şubat 2016 (16)
Ocak 2016 (20)
Aralık 2015 (34)
Kasım 2015 (16)
Ekim 2015 (22)
Eylül 2015 (22)
Ağustos 2015 (48)
Temmuz 2015 (45)
Haziran 2015 (25)
Mayıs 2015 (17)
Nisan 2015 (16)
Mart 2015 (16)
Şubat 2015 (5)
Ocak 2015 (3)
Aralık 2014 (12)
Kasım 2014 (32)
Ekim 2014 (2)
Eylül 2014 (27)
Ağustos 2014 (68)
Temmuz 2014 (57)
Haziran 2014 (32)
Mayıs 2014 (22)
Nisan 2014 (26)
Mart 2014 (61)
Şubat 2014 (60)
Ocak 2014 (28)
Aralık 2013 (35)
Kasım 2013 (30)
Ekim 2013 (32)
Eylül 2013 (27)
Ağustos 2013 (35)
Temmuz 2013 (35)
Haziran 2013 (53)
Mayıs 2013 (59)
Nisan 2013 (49)
Mart 2013 (42)
Şubat 2013 (46)
Ocak 2013 (86)
Aralık 2012 (80)
Kasım 2012 (59)
Ekim 2012 (85)
Eylül 2012 (94)
Ağustos 2012 (79)
Temmuz 2012 (66)
Haziran 2012 (52)
Mayıs 2012 (37)
Nisan 2012 (28)
Mart 2012 (19)
Şubat 2012 (68)
Ocak 2012 (43)
Aralık 2011 (91)
Kasım 2011 (82)
Ekim 2011 (20)
Eylül 2011 (11)
Ağustos 2011 (9)
Temmuz 2011 (12)
Haziran 2011 (11)
Mayıs 2011 (11)
Nisan 2011 (5)
Mart 2011 (5)
Şubat 2011 (8)
Ocak 2011 (3)
Aralık 2010 (6)
Kasım 2010 (7)
Ekim 2010 (11)
Eylül 2010 (10)
Ağustos 2010 (11)
Temmuz 2010 (4)
Haziran 2010 (18)
Mayıs 2010 (8)
Nisan 2010 (4)
Mart 2010 (6)
Şubat 2010 (7)
Ocak 2010 (11)
Aralık 2009 (15)
Kasım 2009 (3)
Ekim 2009 (14)
Eylül 2009 (1)
Temmuz 2009 (4)
Haziran 2009 (12)
Mayıs 2009 (8)
Nisan 2009 (16)
Mart 2009 (34)
Şubat 2009 (42)
Ocak 2009 (1)
Etiket Bulutu
ABD (59) ahlak (47) AKIL EĞİTİMİ (43) AKL-I SELİM (43) Akparti (70) akıl (94) Akıl İnşası (59) batı (66) Büyük Doğu (49) CHP (55) darbe (44) DERGİ (91) DÖRT HALİFE (45) EĞİTİM (43) FETHULLAH GÜLEN ÖRGÜTÜ (51) Fethullah Gülen (137) FİKİR (125) HİLAFET (53) islamcılık (57) israil (47) kemalizm (46) MAARİF (59) MAARİF ANLAYIŞI (72) medeniyet (51) MEDENİYET AKADEMİSİ (47) Mısır (53) NECİP FAZIL (61) RUH (52) Suriye (79) TALİM VE TERBİYE (59) TALİM VE TERBİYE SÜREÇLERİ (41) tasavvuf (43) tayyip erdoğan (54) TERKİP VE İNŞA DERGİSİ (207) TEŞKİLAT (102) Türkiye (66) İHANET ÖRGÜTÜ (43) İLİMLERİN TASNİFİ (59) İRAN (66) İSLAM (304) İSLAMCILIK MESELESİ (52) İSLAMCILIK TARTIŞMASI (49) İSLAM MAARİF ANLAYIŞI (80) İSLAM MEDENİYETİ (77) ŞİA (57)