Yıldızdan madde çalan karadeliğin çevresindeki gazın 1000 ışık çapında olduğu bulundu. (ESO/L. Calçada)
Avrupa Güney Gözlemevi (ESO)’nin Çok Büyük Teleskopu (Very Large Telescope-VLT) ile NASA’nın Chandra X-ışını Teleskopu ile yapılan ortak gözlemler sonucunda bir yıldız-karadelik çiftine ilişkin bugüne kadar keşfedilen en güçlü jet fışkırmalar ortaya çıkarıldı. Bilinen mikrokuasarlardan* iki kat daha büyük bir mikrokuasarı saran 1000 ışık yılı çapındaki gaz balonda çok güçlü rüzgarlar olduğu görüldü.
Yönetici Manfred Pakull: “Bu kadar enerjili gazın karadeliğe doğru hareketlendiğini görmek bizi şaşırttı. Bu karadelik birkaç güneş kütlesi olmasına karşılık birkaç milyon güneş kütleli güçlü kuasar ve radyo gökadaların yaydığı enerjiye denk enerji yaymakta” diyor.
Karadelikler yuttuğu maddeye karşılık müthiş bir enerjiyi dışarı bırakırlar. Bu enerji ışıma formunda ve çoğunlukla X-ışınlarından oluşmaktadır. Ancak yeni bulgular karadeliklerden yayılan enerjinin çok hızlı hareket edebilen parçacıklar şeklinde jet fışkırmaları yoluyla da olabileceğini gösteriyor. Bu jetler çevredeki yıldızlararası ortamdaki gaza çarparak onu ısıtıp genişlemelerine neden olur. Buradaki şişkin balon sıcak gaz ve aşırı hızlı tanecik karışımından oluşur. Enerji bandının farklı bölgelerine (görünür, radyo, x-ışını) ilişkin gözlemler ile karadeliğin çevresindeki gazın ısınma oranının bulunmasına yardımcı olur.
Gökbilimciler karadeliğin çevresindeki yıldızlararası ortamdaki gazın çeşitli noktalarda jet fışkırmalarıyla parçalandığı noktaları tespit ederek gazın saatte 1 milyon km’nin üzerindeki hızla genişlediğini gördüler.
Keşfi gerçekleştiren ekibin üyelerinden Robert Soria: “Eğer karadeliği bir futbol topu olarak düşünürsek fışkırmanın boyutu Dünya’dan Plüton’a kadar uzayacaktı. NGC 7793’teki bu fışkırmaların boyutları gerçekten şaşırtıcı” diyor.
Bu tür yıldızdan oluşan küçük karadelikler ile yapılan araştırmalarla gökadaların merkezlerinde bulunan süper kütleli karadeliklerle ilgili sorularda yanıt bulabilir. Çok güçlü jet fışkırmaları süper kütleli karadeliklerde görülmesine karşılık daha küçük mikrokuasarlarda ender görülmektedir. Bu keşif daha birçok mikrokuasar bulunabileceğini gösteriyor.
Gazı iten karadelik 12 milyon ışık yılı uzaklıktaki sarmal gökada olan NGC 7793’de bulundu. Balonun, boyutu ve genişleme hızına bakılarak en azından 200 000 yıl önce genişlemeye başladığı öngörülüyor.
Notlar
Gökbilimciler bir karadeliğin boyutunu ölçmenin yolunu bulabilmiş değil. Şimdiye kadar bulunan en küçük yıldızsal karadeliğin (yıldızın ölümüyle oluşan karadelik) 15 km çapında olduğu sanılıyor. 10 Güneş kütleli bir yıldızın yaklaşık 30 km çapında bir karadeliğe dönüşeceği ve “büyük” yıldızlardan oluşan karadeliklerin ise en az 300 km’lik çapa sahip olacağı düşünülüyor. Bu karadeliklerde geçekleşen jet fışkırmaları birkaç yüz ışık yılına ya da diğer bir ifadeyle birkaç bin milyon kere milyon km uzağa kadar gidebilir.
*Mikrokuasar: Biri yıldızdan oluşan karadelik veya nötron yıldızı ve diğeri yıldız olmak üzere en az iki nesneden oluşan ve yıldızdan karadeliğe madde akımına neden olan yapıya verilen özel ad.
Kaynak: ESO
Bunu paylaş:
Twitter üzerinde paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Facebook'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
WhatsApp'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Daha fazla
Telegram'da paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Linkedln üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Arkadaşınızla e-posta üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Skype'da paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
İlgili
ESOjetKaradelikmikrokuasar
Yazı dolaşımı
Önceki makaleHubble’dan NGC 3603 Kümesi
Sonraki makaleEjderha Bulutsusu
Bunlar da hoşunuza gidebilir...
En Yakın Çift Karadelikli Gökada
Yıldız Kümesinde Karadelik Keşfedildi
En Yakın Karadelik
2 Yorumlar	
doğan says:
Yayın tarihi 08 Temmuz 2010 tarihinde, saat 14:36
Cevapla
Karadeliklerle ilgili bir soru aklıma takıldı. Bu karadeliklerin bir ömrü var mı? Varsa nasıl oluyor? Yoksa sonsuza denk mi sürüyor?
Ümit Fuat ÖZYAR says:
Yayın tarihi 08 Temmuz 2010 tarihinde, saat 15:19
Cevapla
Bu sorunun yanıtını buradan izleyebilirsiniz.
Düşünceniz	Cevabı iptal et
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
Arama:
Diğer 4.433 aboneye katılın	
E-posta Adresi
Abone ol
Son Yazılar
ESO teleskobu en yakın kara delik çiftini ortaya çıkardı
Çok Uzaktaki En Büyük Aktif Kuyruklu Yıldız
Koşan Adam Bulutsusunda Yıldız Jeti
Komşudaki Yıldız Kümesinde Bir Karadelik Keşfedildi
Kimyasal Analizler Okyanus Dünyalarını Ortaya Çıkarabilir
Gökbilimciler en uzak florini tespit etti
Hubble’dan Karbon Yıldız Görüntüsü
Gökada Merkezinden Gelen Tuhaf Radyo Dalgaları Saptandı
Gökadamız Dışındaki İlk Gezegen Keşfedildi
Bilinen En Genç Gezegen Keşfedildi
Venüs’te Geçmişte Okyanus Var mıydı?
Europa’nın Su Buharı Biriktirdiği Keşfedildi
Görsel Gezinti
Karadelik-Yıldız	
Yıldız-Karadelik-Nötron Yıldızı-Süpernova
Araçlar	
Gözlem-Araştırma Araçları
Sistemimiz	
Güneş Sistemimiz
Ötegezegenler	
ÖTEGEZEGENLER
Bulutsu	
BULUTSULAR
Gökadalar	
GÖKADA-KUASAR-GÖKADA KÜMELERİ
Galeri	
Galeri Sayfası
Arşivler
Arşivler Ay seçin Kasım 2021 Ekim 2021 Eylül 2021 Ağustos 2021 Temmuz 2021 Haziran 2021 Mayıs 2021 Nisan 2021 Mart 2021 Şubat 2021 Ocak 2021 Aralık 2020 Kasım 2020 Ekim 2020 Eylül 2020 Ağustos 2020 Temmuz 2020 Haziran 2020 Mayıs 2020 Nisan 2020 Mart 2020 Şubat 2020 Ocak 2020 Aralık 2019 Ekim 2019 Temmuz 2019 Haziran 2019 Mayıs 2019 Nisan 2019 Mart 2019 Şubat 2019 Ocak 2019 Aralık 2018 Kasım 2018 Ekim 2018 Eylül 2018 Ağustos 2018 Temmuz 2018 Haziran 2018 Mayıs 2018 Nisan 2018 Mart 2018 Şubat 2018 Ocak 2018 Aralık 2017 Kasım 2017 Ekim 2017 Eylül 2017 Ağustos 2017 Temmuz 2017 Haziran 2017 Mayıs 2017 Nisan 2017 Mart 2017 Şubat 2017 Ocak 2017 Aralık 2016 Kasım 2016 Ekim 2016 Eylül 2016 Ağustos 2016 Temmuz 2016 Haziran 2016 Mayıs 2016 Nisan 2016 Mart 2016 Şubat 2016 Ocak 2016 Aralık 2015 Kasım 2015 Ekim 2015 Eylül 2015 Ağustos 2015 Temmuz 2015 Haziran 2015 Mayıs 2015 Nisan 2015 Mart 2015 Şubat 2015 Ocak 2015 Aralık 2014 Kasım 2014 Ekim 2014 Eylül 2014 Ağustos 2014 Temmuz 2014 Haziran 2014 Mayıs 2014 Nisan 2014 Mart 2014 Şubat 2014 Ocak 2014 Aralık 2013 Kasım 2013 Ekim 2013 Eylül 2013 Ağustos 2013 Temmuz 2013 Haziran 2013 Mayıs 2013 Nisan 2013 Mart 2013 Şubat 2013 Ocak 2013 Aralık 2012 Kasım 2012 Ekim 2012 Eylül 2012 Ağustos 2012 Haziran 2012 Mayıs 2012 Nisan 2012 Mart 2012 Şubat 2012 Ocak 2012 Aralık 2011 Kasım 2011 Ekim 2011 Eylül 2011 Ağustos 2011 Temmuz 2011 Haziran 2011 Mayıs 2011 Nisan 2011 Mart 2011 Şubat 2011 Ocak 2011 Aralık 2010 Kasım 2010 Ekim 2010 Eylül 2010 Ağustos 2010 Temmuz 2010 Haziran 2010 Mayıs 2010 Nisan 2010 Mart 2010 Şubat 2010 Ocak 2010 Aralık 2009 Kasım 2009 Ekim 2009 Eylül 2009 Nisan 2009
Arama:
Astronomi Diyarı'ndaki haber ve yazılar kaynak gösterilerek kullanılabilir. Blossom Diva | Geliştiren Blossom Themes.Altyapı WordPress.