mükellefleri için de nisan ay› beyanname ay›d›r. Beyannameler bu aylarda verilir, vergilerin ilk taksitleri
de bu aylar›n sonuna kadar ödenir.
Ülkemizde tevkif (stopaj) yoluyla vergileme daha önceki yaz›lar›m›zda da de¤indi¤imiz gibi, çok yayg›n bir yöntemdir. Bu nedenle, baz› durumlarda y›l içinde tevkif yoluyla ödenen vergiler beyannamede hesaplanan vergilerden
mahsup edildi¤inde ödenecek ilave vergi ç›kmad›¤› gibi vergi iadesine de hak kazan›l›r.
Maliye Bakanl›¤›, geçti¤imiz y›l yay›mlad›¤› 252 seri
no’lu Gelir Vergisi Genel Tebli¤i’yle y›ll›k beyanname üzerinden hesaplanan gelir ve kurumlar vergisinin mahsup ve
iadesine iliﬂkin uygulamay› nispeten kolaylaﬂt›rd›. Ama bizce, temel bir nokta halen ihmal edildi¤inden, özellikle iade
uygulamalar›nda s›k›nt›lar devam ediyor.
de al›nmas› gerçekten ciddi bir kolayl›kt›r. Zira, aﬂa¤›da ayr›ca de¤inece¤imiz gibi, mahsuben iade halinde vergi incelemesi gerekmedi¤inden, vergi incelemesinin yaratabilece¤i
sorunlar da bertaraf edilir.
Di¤er vergi borçlar›na mahsup talebinin dilekçe ile yap›lmas› ve y›l içinde yap›lan tevkifatlara iliﬂkin bir tablonun
dilekçe ekinde yer almas› gerekir. Mahsup dilekçesi ve ilgili tablonun ibraz edilmiﬂ olmas› kayd›yla, mükelleflerin vergi borçlar›na iliﬂkin mahsup talepleri y›ll›k beyannamenin
verildi¤i tarih itibariyle yerine getirilir.
Nakden iade
Tevkif yoluyla kesilen vergilere iliﬂkin nakden iade edilecek tutar›n (10) milyar liray› geçmemesi halinde, iade talebi, y›l içinde yap›lan kesintilere iliﬂkin tablo ile birlikte;
●
Ücret ve gayrimenkul sermaye irad›na iliﬂkin olmas›
halinde ücretlere iliﬂkin olarak iﬂveren taraf›ndan verilen ve kesintinin yap›ld›¤›n› gösteren yaz›n›n, gayrimenkul sermaye irad›na iliﬂkin olarak kira kontrat›n›n,
●
Menkul sermaye irad›na iliﬂkin olarak kesintiyi yapan
bankalar, özel finans kurumlar›, arac› kurumlar ve di¤er
kurumlar taraf›ndan düzenlenen ve vergi kesintisinin
yap›ld›¤›n› gösteren belgenin,
●
Serbest meslek kazanc›na iliﬂkin olarak vergilerin sorumlu ad›na tahakkuk etti¤ini gösteren ilgili saymanl›k
yaz›s›n›n,
Beyanname üzerinden hesaplanan
vergiye mahsup
Y›ll›k beyanname ile beyan edilen gelir veya kurum kazanc› üzerinden hesaplanan vergiden y›l içinde tevkif yoluyla kesilen vergiler mahsup edilir. Örne¤in, iﬂyeri kiras› üzerinden kesilen vergiler, beyannamede beyan edilen gelirler
üzerinden hesaplanan gelir vergisinden indirilir. Stopaj yoluyla ödenen vergilerin indirilmesinden sonra artan k›s›m
varsa vergi dairesine ödenir.
Tevkif yoluyla kesilen vergilerin, y›ll›k gelir veya kurumlar vergisinden mahsubunda mükelleflerin kendilerinden yap›lan vergi tevkifat› ile ilgili olarak kesintiyi yapan
vergi sorumlular›n›n ad›-soyad› veya unvan›n›, ba¤l› oldu¤u
vergi dairesini ve vergi kimlik numaralar›n›, kesintiye esas
al›nan brüt tutarlar›, kesilen vergileri ve kesinti yap›lan dönemleri gösteren bir tabloyu y›ll›k beyannamelerine eklemeleri yeterlidir. Kesintiyi yapanlarca düzenlenen, kesintinin
yap›ld›¤›n› gösteren belgelerin beyannameye eklenmesi gerekmiyor.
Di¤er vergi borçlar›na mahsup
Tevkif yoluyla kesilen vergilerin y›ll›k beyannamedeki
mahsuplar sonunda kalan k›sm›n›n di¤er vergi borçlar›na
mahsup talebi tutar›na bak›lmaks›z›n, inceleme raporu ve teminat aran›lmadan yerine getirilir. Mükellefin baﬂka vergi
borçlar›n›n bulunmas› durumunda, y›l içinde stopaj yoluyla
ödenen verginin nakit yerine, bu ﬂekilde mahsup yoluyla ia66
Ticari kazançlar ve zirai kazançlara iliﬂkin olarak tevkif
yoluyla kesilen vergilerin vergi sorumlusu taraf›ndan ilgili vergi dairesine ödenmiﬂ oldu¤una iliﬂkin belgenin,
ilgili kurumca onaylanan bir örne¤inin dilekçeye eklenmesi koﬂuluyla inceleme raporu ve teminat aranmaks›z›n yerine getirilir.
●
Nakden iade nas›l yap›l›r?
Nakden yap›lacak iade taleplerinin 10 milyar liray› aﬂmas› halinde, 10 milyar liray› aﬂan k›s›m Vergi Usul Kanununa göre vergi inceleme yetkisi bulunanlarca yap›lacak inceleme sonucunda düzenlenecek vergi inceleme raporuna
göre iade edilir. 10 milyar liraya kadar olan k›s›m ise dilekçe ekinde yukar›da belirtilen belgelerin yer almas› koﬂuluyla teminat aranmaks›z›n ve inceleme raporu beklenmeksizin
iade edilir.
‹ade talebi teminat gösterilmesi halinde inceleme sonucu
Ekonomist
20 mart 2005
beklenmeksizin yerine getirilir. Banka teminat mektuplar›n›n paraya çevrilmeleri konusunda hiçbir s›n›rlay›c› ﬂart taﬂ›mamas› ve 4389 say›l› Bankalar Kanunu hükümlerine göre faaliyette bulunan bankalar veya özel finans kurumlar› taraf›ndan düzenlenmiﬂ olmas› gerekir.
Nakden iade talebinin 100 milyar liraya kadar olan k›sm› mükellefle süresinde tam tasdik sözleﬂmesi düzenlemiﬂ
yeminli mali müﬂavirce düzenlenecek tam tasdik raporu
uyar›nca iade edilir. ‹ade talebinin 100 milyar liray› aﬂan
k›sm›n›n iadesi ise denetim elemanlar›nca düzenlenen vergi
inceleme raporu sonucuna göre yerine getirilir.
‹ade (etmeme) incelemeleri!
Nakden iade uygulamalar›na iliﬂkin sorunlar daha çok
ticari ve mesleki kazançlar ile kurum kazançlar›n›n beyan›nda ortaya ç›k›yor. Y›l içinde fazla ödenen vergi mahsup yoluyla de¤il, nakden iade al›n›yorsa, talep edilen tutar da (10)
milyar liray› aﬂ›yorsa vergi incelemesi kaç›n›lmaz oluyor.
Baﬂlang›çta teminat mektubu verilerek vergi iadesi al›nsa bile, teminat mektubunun geri al›nabilmesi için vergi inceleme raporuna ihtiyaç var.
Maliye Bakanl›¤›’nda, vergi iadesinden sorumlu ayr› bir
birim yoktur. ‹ade taleplerine iliﬂkin incelemeler, iade tutar›n›n büyüklü¤üne göre ya hesap uzman› ve gelirler kontrolörleri gibi merkezi denetim elemanlar›nca ya da vergi denetmenleri gibi mahalli denetim elemanlar›nca yap›l›r. Denetim elemanlar›, görevlerinin do¤as›ndan kaynaklanan nedenlerle, iade incelemeleri konusunda pek s›cak yaklaﬂ›m
içinde olamamaktad›rlar.
20 mart 2005
‹ade incelemelerini asli iﬂlerinin bir parças› olarak görmeme e¤ilimindedirler. Bu nedenle, bunlara önceliklerinin
en gerisinde yer verirler. Bu da iade incelemelerinin sonuçland›r›lmas›nda mükelleflerce hiç arzulanmayan gecikmelere neden olur. Daha da vahimi, iade incelemesinin kapsam›
konusunda bir belirleme yoktur. Tümüyle inceleme eleman›n›n takdirine kalm›ﬂt›r.
Düﬂünün ki, bir mükellef trilyonlarca lira vergi iadesini,
varsa bu vergiyi di¤er vergi borçlar›na mahsup ederek geri
alma imkan›na sahiptir. Ne teminat mektubu ne de inceleme
gerekir. Ama e¤er böyle bir imkan› yoksa, 10 milyar liray›
aﬂan bir tutar›n iadesini talep ediyorsa vergi incelemesinden
baﬂka yol yoktur.
Mahsuben iadede inceleme gerekmez
Denetim elemanlar› iade incelemesinin kapsam›n›, beyan
edilen gelir veya kurumlar vergisinin do¤rulu¤unu araﬂt›rmak, tespit etmek ve temin etme olarak görme e¤ilimindedir.
Bunun anlam›, sadece iade konusu stopajlar›n de¤il, mükellefin beyan›na etki eden her türlü iﬂlemin incelenmesidir. 252
Seri No.lu Tebli¤’deki anlay›ﬂ›n bu oldu¤unu sanm›yoruz.
Mahsuben iadede hiçbir inceleme gerekmezken, nakden
iadede bu denli kapsaml› bir vergi incelemesinin mant›¤›
yoktur. Yap›lan incelemenin, y›l içinde ödenen vergilerin
ödenip ödenmedi¤i ile s›n›rl› olmas› gerekir. Maliye Bakanl›¤› taraf›ndan, iade incelemelerinin kapsam› aç›kl›¤a kavuﬂturulmal›d›r. Ayr›ca, di¤er benzeri ülkelerde oldu¤u gibi iade