قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذ۪ينَ اَسْرَفُوا عَلٰٓى اَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّٰهِۜ اِنَّ اللّٰهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَم۪يعاًۜ اِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّح۪يمُ
“De ki: Ey kendi nefisleri aleyhine haddi aşan kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin! Çünkü Allah bütün günahları bağışlar. Şüphesiz ki O, çok bağışlayan, çok esirgeyendir.” (Zümer/53)
nsanın haddini aşması ne kötü bir durumdur? Nerede nasıl davranacağını kestirememek aslında onun acziyetinin de bir ifadesi değil midir?
Hz. Mevlana der ki;
Ey insan!
Haddini bil.
Ticaret ehli değilsen,
Dükkan açma.
Hal ehli değilsen,
Ağzını açma.
Büyüklerin olduğu mecliste,
Ahkam kesme.
Körler çarşısında,
Ayna satma.
Ehil olamıyorsan,
Bari edepli ol!
Sen sen ol sakın ha, körler çarşısında ayna satmaya kalkma, sağırlar çarşısında gazel atma! Sözünü akıllıca ve yerli yerinde kullan. Zamana, zemine, muhataplarının durumuna ve muktezâ-yı hâle uygun olan sözü söyle. Hazret-i Mevlânâ’nın ifadesiyle, “Körler çarşısında ayna satma, sağırlar çarşısında gazel atma!” Ve en mühimi; câhillik edip de, kalp kıran bir ham kelâmı konuşma, gönül yıkan bir kem sözü söyleme!
İnsanî münâsebetlerde yaşanan pek çok sıkıntı, aslında dili yanlış kullanmaktan, söze gereken îtinâ ve hassâsiyeti göstermemekten kaynaklanmaktadır. Zira dil, iki uçlu bıçak gibidir. Hayrın anahtarı olabileceği gibi, şerre de anahtar olabilir. Söz söylemek, eline bir taş alıp atmaya benzer. O taşın nereye düşeceğini baştan çok iyi hesap etmek gerekir.
Peygamber Efendimiz -sallâllâhu aleyhi ve sellem- de konuşmadan evvel iyi düşünmek îcâb ettiğine işaretle:
“…Özür dilemeni gerektiren bir sözü söyleme!..” buyurmuşlardır. (İbn-i Mâce, Zühd, 15)
Bunun için dilimizin kalplere saplanan bir diken olmamasına büyük bir titizlik göstermeliyiz. Nitekim ecdâdımız da; “Kılıç yarası onulur, dil yarası onulmaz.” demişlerdir. Bir defa kırılan bir cam, belki yapıştırılabilir, ama ömür boyu izi kalır.
Meselâ bir müstahdeme sert bir şekilde:
“‒Çabuk bana bir bardak su getir!” demek var; bir de nezâketle:
“‒Zahmet olmazsa bana bir bardak su getirir misin?” demek var. İkisinde de su istiyorsun. Fakat birinde kabalık var, muhâtabını inciten bir istihkār ve istihfaf ifadesi var; diğerinde ise incelik var, insana değer vermek var. Nitekim o bir bardak su, getiren kişinin hâlet-i rûhiyesine göre, içene tesir eder. Kaba bir hitapla istenen su, kerhen ve zoraki getirileceği için fayda vermez; nezâketle istenen su ise muhabbetle getirileceği için şifâ olur.
Ayrıca, kalp kıran kaba sözler, ancak gâfil ve hantal kalplerden çıkar. Bu sebeple bir insan hem dindar hem de kaba, geçimsiz ve nezâketsiz olamaz. Zira İslâm’ın özü; îtikadda tevhîd, amelde ise edeptir.
Cenâb-ı Hak:
“Kullarıma söyle, en güzel sözü söylesinler!..” (el-İsrâ, 53) buyuruyor. Sözün en güzeli olan Kur’ân-ı Kerîm de bizlere güzel bir “konuşma üslûbu, hitâbet usûlü, dil âdâbı” tâlim ediyor. Sözlerimizi, muhâtaplarımızın durumuna göre nasıl ayarlamamız gerektiğini, misalleriyle îzah ediyor:
Üzerimizde hakkı bulunan, bilhassa yaşı ilerlemiş aile büyüklerimizin gönüllerini incitecek en ufak bir davranışta bulunmayıp, hattâ onlara karşı öfke ile “üf, of” bile demeyip, bilâkis “قَوْلًا كَرِيمًا” yani ikramkâr, hürmetkâr ve iltifatkâr konuşmamızı tâlim ediyor. (Bkz. el-İsrâ, 23)
Şemsettin ÖZKAN
06.07.2021 GÜZELYALI
KAYNAKLAR
1-kuran.diyanet.gov.tr
2-kuranmeali.com
3-islamveihsan.com (Osman Nuri Topbaş’ın Altınoluk Dergisi sayı: 404 Ağustos 2020 tarihli yazısından alıntı)
Yazı dolaşımı
NE KADAR HIZLI OLURSAN OL ETRAFINDA KOYUNLAR VARKEN İLERLEYEMEZSİN
HANGİSİ DOĞRU, HANGİSİ YANLIŞ?
Günün Duvar Yazısı
DELİLİK ÖYLE KOLAY DEĞİL, BEN YILLARIMI VERDİM.
Son Yazılar
MODERN İNSANIN HAYATININ ÖZETİ YİYORDU, İÇİYORDU, UYUYORDU, UYANIYORDU, AMA YAŞAMIYORDU.
HAZİNEYİ HİÇ BİLİNEN YERE KOYARLAR MI SEN LÜTFUN İÇİNDE KAHRIN KAHRIN İÇİNDE LÜTFUN GİZLİ OLDUĞUNU BİL
SİZ BİLMEZSİNİZ SİZE ANLATMAK DA İSTEMEM
KARDEŞİZ DEMEK YETMEZ HABİL MİSİN KABİL Mİ ONU NETLEŞTİRMEK LAZIM
HEP SUÇ BENDE DEĞİL BENİ YAKIP YIKAN BİR NAZAR VARDIR
Son Yorumlar
PEYGAMBER YERİNE GEÇEN HOCALAR BU HALKIN BAŞINA ZAHMETLİ OLDU için Muhammed asri gürbulak
DEDİ BAYRAMA NE ALAYIM DEDİM BİR KAÇ YAŞLIDAN GÖNÜL, BİR KAÇ ÇOCUKTAN GÜLÜCÜK AL ALABİLİRSEN BİR KAÇ FAKİRDEN DE DUA AL! için Hüsamettin Akbilek
İMTİHAN BAŞINA GELEN OLAYLAR DEĞİL ONLARA VERDİĞİN CEVAPLARDIR için Hüsamettin Akbilek
KÖRLER ÇARŞISINDA AYNA SATMAK için Hüsamettin Akbilek
SUSUYOR SESSİZCE AŞKLA İLERLİYORUM için Hüsamettin Akbilek
“KÖRLER ÇARŞISINDA AYNA SATMAK” için 1 yorum	
Hüsamettin Akbilek dedi ki:	
Temmuz 7, 2021, 2:21 PM	
“Yerinde ve usulünce davranıp konuşabilmek gibi güzel bir haslet” i kaybettik maalesef. Zamanın tabiriyle “iletişimsizlik” diyorlar herhalde. Gönül kıran kırana ne yazık ki.
Cevapla
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
Yorum
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Bir dahaki sefere yorum yaptığımda kullanılmak üzere adımı, e-posta adresimi ve web site adresimi bu tarayıcıya kaydet.