Geçtiðimiz Çarþamba günü yayýnlanan makalede yeniden deðerleme ile ilgili genel çerçeveyi özetlemiþtim. Bugün konuyu...
Geçtiðimiz Çarþamba günü yayýnlanan makalede yeniden deðerleme ile ilgili genel çerçeveyi özetlemiþtim. Bugün konuyu biraz sýnýrlayarak, yeniden deðerlemede dikkate alýnmasý gereken konularý biraz ayrýntýda ele almak istiyorum.
Bahsettiðim makalede belirttiðim gibi, halen biri tamamlanmýþ (Vergi Usul Kanunu geçici madde 31), biri devam eden (Vergi Usul Kanunu’nun geçici madde 31. maddesine 7326 sayýlý Kanun’la eklenen fýkra) iki yeniden deðerleme düzenlemesinden sonra, henüz yasama süreci devam eden kanun teklifinde yer alan biri geçici (Vergi Usul Kanunu geçici madde 32) biri sürekli (Vergi Usul Kanunu mükerrer madde 298/Ç) iki yeniden deðerleme düzenlemesi var
Uygulamasý tamamlanmýþ olan düzenlemeyi bugünün konusunun dýþýnda tutuyorum. Diðer düzenlemeler çerçevesinde iþlem yapacak olanlarýn dikkat etmesi gereken konulara kýsaca deðineceðim.
Hangi varlýklarý deðerleyelim?
Hangi varlýklarý deðerleyelim sorusuna, hangi varlýklarý deðerleyebileceðimize ve deðerleyebileceðimiz varlýklarýn kýsmen deðerlenmesinin mümkün olup olmadýðýna bakarak baþlayalým.
Yukarýda belirttiðim dört düzenlemenin kapsamý büyük ölçüde ayný olmakla birlikte, bazý farklýlýklar da var. Daha önceki makalede sýnýrlý bir açýklama vardý, bugün biraz daha ayrýntýda düzenlemelerin kapsamýna ve kapsama giren varlýklarýn her biri için farklý tercihte bulunmanýn mümkün olup olmadýðýna yeniden bakalým.
Vergi Usul Kanunu’nun geçici 31. maddesinde yer alan ve bu yýlýn sonuna kadar yürürlükte olan düzenlemenin kapsamýna taþýnmazlar ile amortismana tabi diðer iktisadi kýymetler giriyor. Kanun teklifinde yer alan geçici 32. maddenin kapsamý da ayný ancak teklifle mükerrer 298. maddeye eklenmesi önerilen (Ç) bendinde yer alan yeniden deðerlemenin kapsamýna amortismana tabi olmayan varlýklar, örneðin arsalar girmiyor. Teklife göre, mükerrer 298/Ç maddesinin kapsamýna, aktifleþtirme yýlýnýn sonuna kadar eklenenler hariç, varlýklarýn maliyet bedeline eklenmiþ olan faiz ve kur farklarý da girmiyor. Buna göre mükerrer 298/Ç maddesi, geçici maddelere göre deðerlenecek iktisadi kýymetler açýsýndan farklýlýk gösteriyor.
Sat-kirala-geri al iþlemine veya kira sertifikasý ihracýna konu edilen taþýnmaz ve iktisadi kýymetler, bütün maddelerde, yeniden deðerleme kapsamýnda deðil.
Sadece bazý varlýklarýmý yeniden deðerleyebilir miyim?
Vergi Usul Kanunu’nun geçici 31. maddesi kapsamýnda istenen varlýklarýn deðerlenebileceði, istenen varlýklarýn ise deðerleme dýþý býrakýlabileceði açýk. Bu konuda bir tereddüt yok. Yasama sürecinde olan hem her iki madde kapsamýnda yapýlacak deðerlemede de ayný þekilde seçimlik hakkýn olduðunu düþünüyorum. Maddelerin yazýmý geçici 31. maddeden farklý deðil.
Bu çerçevede her iþletme kendi durumuna bakarak hangi varlýklarý yeniden deðerlemeye tabi tutacaðýna, hangi varlýklarý kapsam dýþýnda býrakacaðýna karar verebilir.
Ne kadar vergi ödenecek?
Vergi Usul Kanunu’nun geçici 31. maddesi ve kanuna eklenmesi beklenen geçici 32. madde kapsamýnda yapýlacak yeniden deðerleme sonucu oluþan fon üzerinden yüzde 2 vergi ödenmesi gerekiyor.
Mükerrer 298. maddeye eklenmesi öngörülen düzenleme kapsamýnda yapýlacak deðerleme sonucu oluþan fon herhangi bir vergiye tabi deðil.
Amortisman bazý ayný mý?
Yukarýda bahsettiðim dört farklý yeniden deðerleme düzenlemesinin tamamýnda, yeniden deðerlenen varlýklarýn yeni deðerleri üzerinden amortisman ayrýlabiliyor. Bu açýdan düzenlemeler arasýnda fark yok.
Amortisman bazýný dolaylý olarak etkileyen bir durum var, yukarýda ifade ettim ama bir kere daha belirteyim. Kanun teklifinde yer alan mükerrer 298/Ç maddesine göre yapýlacak yeniden deðerlemenin kapsamýna, aktifleþtirme yýlýnýn sonuna kadar eklenenler hariç, varlýklarýn maliyet bedeline eklenmiþ olan faiz ve kur farklarý girmiyor. Dolayýsýyla bu varlýklar için amortisman bazý farklýlaþýyor.
Düzenlemeler birbirinin alternatifi mi?
Vergi Usul Kanunu’nun geçici 31. maddesi ve kanuna eklenmesi beklenen geçici 32. madde düzenlemesi, deðerleme dönemi dýþýnda paralel düzenlemeler. Kapsamý, vergi yükümlülüðü, fonun niteliði ve akýbeti gibi konular ayný. Dolayýsýyla birbirinin alternatifi veya devamý gibi deðerlendirilebilir.
Genel olarak iþletmelerin hem geçici 31, hem de yasama sürecindeki geçici 32. madde hükümlerinden ayrý ayrý yararlanacaklarýný tahmin ediyorum. Her iki düzenleme de iþletmelere avantaj saðlayan düzenlemeler ve özellikle amortisman uygulamasýný dikkate alarak en erken zamanda uygulama yapýlmasý beklenebilir. Bu yönüyle iki madde uygulamasý birbirinin devamý niteliðinde.
Öte yandan, bazý iþletmelerin geçici 31. madde hükmünden yararlanmayýp geçici 32. maddeden yararlanmalarý olasýlýk dýþý deðil. Özellikle zararlý iþletmeler, deðerlenmiþ deðerlerden amortisman ayýrmayý çok gerekli görmeyip, fon tutarý üzerinden erken vergi ödemek istemeyebilirler. Bu durumda ileride geçici 32. madde kapsamýnda varlýklarýný deðerleyebilirler. Her iki uygulamada da yeniden deðerlenecek varlýðýn maliyet bedeli, geçmiþte bir tarihten (örneðin 2005 yýlýndan) deðerleme yapýlacak tarihe kadar (örneðin 31.12.2021 tarihine kadar) olan deðer artýþýný ifade edeceði için, geçici bir dönemin ayrýlacak amortisman tutarý dýþýnda bir sonucu olmaz. Bu yönüyle de iki geçici madde bir yönüyle birbirinin alternatifi olarak görülebilir.
Kanun teklifinde yer alan Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298/Ç maddesi düzenlemesi, geçici maddelerden farklý. Bu maddede öngörülen yeniden deðerlemede, varlýðýn deðeri geçmiþte belirli bir tarihten bugüne getirilmiyor. Varlýðýn dönem baþýndaki deðeri ilgili yýlýn yeniden deðerleme oranýyla artýrýlýyor, dolayýsýyla varlýðýn maliyet bedeline eklenen tutar sadece bir yýlýn deðerleme oranýyla sýnýrlý. Dolayýsýyla bu madde kapsamýnda yapýlacak yeniden deðerlemeyi ayrý deðerlendirmek gerekiyor.
Geçici 32. madde kapsamýnda yeniden deðerleme ne zamana kadar yapýlabilir?
Kanun teklifinde yer alan geçici 32. maddenin belirli bir süresi yok. Teklifle mükerrer 298. maddeye eklenmesi önerilen (Ç) fýkrasý kapsamýnda yapýlacak yeniden deðerleme öncesinde bir tarihte bir kere yapýlabilecek bir deðerleme. 2022 yýlýnda mükerrer 298/Ç maddesi kapsamýnda yeniden deðerleme yapacak iþletmelerin, 2021 yýlsonu itibariyle geçici 32. madde kapsamýnda deðerleme yapmalarý mümkün. 2022 yýlýnda yeniden deðerleme yapmayacak olan iþletmeler, hangi yýl yeniden deðerleme yapacaklarsa, bir önceki yýlsonu itibariyle geçici 32. madde kapsamýnda yeniden deðerleme yapabilirler.
Açýk olmamakla birlikte, 2022 yýlýnda mükerrer 298/Ç maddesi kapsamýnda yeniden deðerleme yapmayacak iþletmeler de 2021 yýlsonu itibariyle geçici 32. madde kapsamýnda yeniden deðerleme yapabilirler. Bu durumda 2022 veya sonraki yýllarda ikinci kere geçici 32. madde kapsamýnda yeniden deðerleme yapma olanaðý kalmýyor.
Mükerrer 298. madde kapsamýnda yeniden deðerleme yapmayacaklar geçici 32. madde kapsamýnda yeniden deðerleme yapabilir mi?
Bu soruya cevabým teorik olarak evet, pratik olarak hayýr. Ne demek istiyorum söyleyeyim.
Vergi Usul Kanunu’na eklenmesi önerilen geçici 32. maddeye göre, mükerrer 298/Ç maddesi kapsamýnda yeniden deðerleme yapabilecek iþletmeler, ilk kez yeniden deðerleme yapmadan önce geçici 32. madde kapsamýnda yeniden deðerleme yapma olanaðýna sahipler. Bu maddeye göre, mükerrer 298/Ç maddesine göre hiçbir þekilde yeniden deðerleme yapmayacak olan bir iþletmenin, geçici 32. madde kapsamýnda yeniden deðerleme yapmamasý gerekir.
Öte yandan geçici 32. maddede yer alan bir baþka hükme göre, bu madde kapsamýnda yeniden deðerleme yapan ancak mükerrer 298/Ç kapsamýnda yeniden deðerleme yapmayan mükelleflerin, daha sonraki dönemlerde geçici 32. madde kapsamýnda yeniden deðerleme yapmalarý mümkün deðil.
Bu hükümden anladýðým, mükerrer 298/Ç maddesi hükmü kapsamýnda yeniden deðerleme yapma olanaðý varsa, ileride bu kapsamda ne zaman yeniden deðerleme yapýlacaðýna bakýlmaksýzýn, geçici 32. madde kapsamýnda yeniden deðerleme yapýlabilir. Ancak ileride bir tarihte mükerrer 298/Ç maddesi kapsamýnda yeniden deðerleme yapýlmak istenirse, aradaki dönem için hiçbir þekilde yeniden deðerleme yapma olanaðý yok.
Yeniden deðerlenen varlýk satýlýrsa fon ne olur?
Vergi Usul Kanunu’nun geçici 31. maddesi ve kanuna eklenmesi beklenen geçici 32. madde düzenlemesine göre, yeniden deðerlenen varlýðýn elden çýkartýlmasý durumunda, pasifte yer alan deðer artýþý, kazancýn tespitinde dikkate alýnmýyor.
Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298. maddesine eklenmesi beklenen düzenleme farklý. Bu maddede, yeniden deðerlenen varlýðýn elden çýkartýlmasý durumunda, elden çýkartýlan varlýða isabet eden pasifte özel fon hesabýnda gösterilen deðer artýþlarýnýn amortismanlar gibi iþleme tabi tutulacaðý belirtiliyor.
Bu farklý hükümler, elden çýkartýlacak varlýklar için, geçici maddeler kapsamýnda yapýlan yeniden deðerlemenin çok daha avantajlý olmasý sonucunu doðuruyor. Ancak mükerrer 298/Ç maddesi kapsamýnda yeniden deðerleme yapanlar, deðerleme sonrasýnda deðerleme fonunu sermayeye eklerlerse, bu dezavantaj da (sermayeye ekleme sürecinde satýlanlar hariç) ortadan kalkýyor.
Enflasyon düzeltmesi uzak olasýlýk mý?
Ekonomik veriler ve beklentiler, 2022 yýlýnda enflasyon düzeltmesi koþullarýnýn gerçekleþmesinin olasý olduðunu gösteriyor.
Koþullar gerçekleþir de enflasyon düzeltmesi uygulamasý yapýlacak olursa, her þeyi yeni baþtan çalýþmamýz ve deðerlendirmemiz gerekiyor.