Dünya'yı Tehdit Eden Salgın Hastalıklar: COVID-19 Sadece Bir Salgın. Diğerlerine Hazır mıyız? - Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Geri Dön
Giriş Yap
Üye Ol
Destek Ol
Evrim Ağacı 11 yaşında! Evrim Ağacı'nın senin için neden önemli olduğunu paylaşmak için buraya tıkla.
Dünya'yı Tehdit Eden Salgın Hastalıklar: COVID-19 Sadece Bir Salgın. Diğerlerine Hazır mıyız?
Pexels, Anna Shvets
Epidemiyoloji
Viroloji
Kamu Sağlığı
Özgün
Özgün Nedir?
Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Özet
Özet
Yazımızda Dünya genelinde COVID-19 dışında oldukça yaygın olan CDC, WHO gibi kurumların da kritik uyarı verdiği hastalıkları incelemiştir, bu hastalıklar şunlardır: Dang Humması (Dengue Fever), Sarı Humma (Yellow Fever), Ebola Virüsü Hastalığı (Ebola Virus Disease), Orta Doğu Solunum Sendromu (Mers-CoV), Kolera Hastalığı (Chorela), G4 Domuz Gribi Virüsü (G4 EA H1N1)'dür
Yazar Ali Emir Orhan Editör Çağrı Mert Bakırcı
7 Temmuz 2020
20 dakika
2,604
Notlarım
Reklamı Kapat
Bilimi Anlatmamıza Yardım Edin!
Her ay milyonlarca bilimsever, Evrim Ağacı olarak karmaşık bilimsel konuları basitçe anlatmamızdan ve ülkemizde bilim anlatıcılığını geliştirmeye yönelik yaptığımız kapsamlı çalışmalarımızdan faydalanıyor. Bütçenize zarar vermeden, aylık veya tek seferlik sadece 20₺ gibi miktarlarda bize destek olarak bu çabalarımızı destekleyebilir, Türkiye'de bilim okuryazarlığını güçlendirmemize katkı sağlayabilirsiniz.
Destek Ol
Neden Destek İstiyoruz? | Zaten Destekçiyim
Tıbbi İçerik Uyarısı
Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.
Daha Fazla Bilgi Al
COVID-19 pandemisi tüm Dünyada konuşuluyor; ancak şu anda gezegenimizi kasıp kavuran tek salgın SARS-CoV-2 virüsü kaynaklı değildir. Sadece devam etmekte olan salgınlar bir yana, yeni ve ''potansiyel salgın'' riskine sahip enfeksiyonlar da düzenli olarak Dünya Sağlık Örgütü'ne bildirilmektedir.
Bu yazımızda, COVID-19 pandemisi haricinde şu anda dünyada süregelen salgınları ele aldık. Son zamanlarda medyada yer alan potansiyel salgın riskine sahip bazı enfeksiyonları ve olası senaryolarını inceledik. Oldukça yaygın olan ve CDC, WHO gibi kurumların haklarında uyardığı şu hastalıkları ele alıyoruz:
Dang Humması (İng: "Dengue Fever")
Sarı Humma (İng: "Yellow Fever")
Ebola Virüsü Hastalığı (İng: "Ebola Virus Disease")
Orta Doğu Solunum Sendromu (İng: "MERS-CoV")
Kolera Hastalığı (İng: "Chorela")
G4 Domuz Gribi Virüsü (G4 EA H1N1)
COVID-19 Pandemisi
Pexels, cottonbro
Elbette Dünya genelinde bunlar dışında yerel salgınlar ve başka enfeksiyonlar da var; lakin medyanın ve Sağlık Kuruluşlarının dikkat çektikleri, genellikle bu enfeksiyonlar olmuştur. Yazımızı okumadan önce COVID-19 pandemisinin bu hastalıklara göre oldukça yeni olduğunu ama buna rağmen çok hızlı bir yayılım gösterdiğini unutmamak gerekir.
Reklamı Kapat
Güneydoğu Asya ve Güney Amerika da Yükselen bir Tehlike: Dang Humması (Dengue Fever) Nedir?
Her yıl, yaklaşık 50-100 milyon insanın yakalandığı, 125'ten fazla ülkede yaygın bir şekilde devam eden bir hastalıktır. Aşısı ve kesin tedavisi bulunmayan enfeksiyonel bir hastalıktır. Hastalığın yayılmasında ana vektör, Dang virüsü taşıyan sivrisineklerdir. Virüsün bulaştığı insanların büyük bir kısmı asemptomatiktir, belirti gösteren kişilerde ise hastalık seyri hafif geçmekte olup, ölüm riski azdır. Hastalığa sebep olan virüs, yeni koronavirüs (COVID-19) ile benzer özellikler göstermektedir. Virüsün kuluçka süresi 3-14 gün arasında değişir. Kronik hastalığa sahip kişilerde daha ağır geçmektedir. Hastalığa yakalanan insanlarda ortaya çıkan belirtiler de yeni koronavirüs (COVID-19) ile benzerdir.
Epidemiyoloji ile ilgili diğer içerikler ›
Yapay Olarak Üretilmiş İnsan Dokularında (Organoidlerinde), COVID-19'u Erken Evrede Durdurabildiği Gösterilen Bir İlaç Adayı!
Evet, İlaç Firmaları Aşılardan Kâr Elde Ediyor; Ancak Bu, Aşı Olmamak Gerektiği Yönünde Bir Argüman Olamaz!
Dünya Genelindeki 1 Milyondan Fazla Koronavirüs Vakası, Hangi Coğrafyalara Ne Kadar Yayılmış Halde?
Virüsün belirtileri arasında genellikle akut yüksek ateş (40°C üzeri), baş ağrısı, göz ve çevresinde ağrı, kemik ve kas ağrısı (kişiler genellikle kemikleri kırılıyormuş gibi bir acı hisseder), kızamık benzeri kızarıklıklar (peteşi) vardır. Daha az görülmek ile birlikte bulantı, kusma, ishal, kaşınma, ağız ve burundan kan gelmesi sayılabilir. İlerleyen vakalarda kan damarlarında trombosit (pıhtılaştırıcı) azalması gibi sebeplere bağlı sızıntı sonucu organ yetmezliği, gastointestinal kanalda kanama, hemorajik ateş, düşük tansiyon, düşük kalp atım hızı (bradikardi), felç, amnezi (unutkanlık), akut karaciğer yetmezliği ve çeşitli enfeksiyonlar görülebilir.
Dang Humması yayılmasın da sivrisineklerin büyük rolü vardır.
Pixabay, skeeze
Dang hummasından korunmak için çöp birikintilerinin ve kirli su kaynağına sahip bölgelerin ilaçlanması gerekmektedir. Artan sıcaklık-nem ve yağışlar hastalığı taşıyan sivri sineklerin artmasına sebep olacağından potansiyel salgın riski söz konusudur. Küresel sıcaklıklar arttıkça, vektör kaynaklı hastalıkların insidansının artacağı yaygın olarak ifade edilmektedir. Son zamanlarda Dang Humması gibi bazı vektör kaynaklı hastalıkların yüksek bir ivme sergilenmesinin sebeplerinden birisi bu etken olabilir.
Dang humması, diğer bulaşıcı hastalıklardan daha yüksek bir oranda artmaktadır (2000-2013 arasındaki 13 yılda %400 artış göstermiştir). Yıllık dang humması insidansının yılda 100 milyon semptomatik vaka olduğu, yaklaşık 300 milyon asemptomatik enfeksiyon olduğu tahmin edilmektedir. En fazla vaka, Asya'da (vakaların %75'i) görülür ve bunu Latin Amerika ve Afrika takip etmektedir.
Dünya Sağlık örgütü salgın konusunda zaman zaman üst düzey uyarılar vermektedir. Hükumetler mücadele konusunda hassas olunmasını tavsiye etmektedir. Dünya Sağlık Örgütü dang hummasını ihmal edilen 16 tropik hastalıktan biri olarak görmekte ve olası risk ihtimali yüksek olan 10 hastalık listesinde bulundurmaktadır.
Evrim Ağacı'ndan Mesaj
Reklamsız Deneyim
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır. Kreosus Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik... Daha fazla göster
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.
Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.
Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.
YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.
Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.
Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Destek Ol
Virüs
Pexels, Miguel Á. Padriñán
COVID-19 ve Dang Humması Hastalığı Hakkında Önemli Uyarılar:
Dang Humması sivrisinek ile bulaşan bir hastalıktır. COVID-19 ise solunum yollarından bulaşmaktadır. Tedbirsizlikte koranavirüsün daha hızlı bir yayılım sergilemesi solunum yolları ile bulaş riski yüksek olduğundan mümkündür. Ayrıca Dang Humması vektörü olan sivrisinek her bölgede çok fazla bulunmamakla birlikte, solunum yollarını kullanarak (hatta havadaki aerosoller yoluyla geçebileceği spekülasyonlarına sahip olan) SARS-CoV- 2 virüsü ve sebep olduğu COVID-19 hastalığı ile denk tutulamaz.
Dang Humması, İkinci Dünya Savaşından beri bilinen bir hastalıktır. Her iki hastalığın da kesin bir tedavisi, antiviral ilacı ve aşısı olmamasına rağmen, Dang humması virüsü hakkında birçok çalışma yapılmıştır. Virüsün yayılmasına sebep olan vektörünün durdurulmasına yönelik çok sayıda önlem geliştirilmiştir.
Her iki hastalık için de gerekli önlemlerin alınması bizleri koruyacaktır, lakin sivrisinekleri kovmak, öldürmek konusunda birçok yöntem varken, SARS-CoV-2'ye karşı alabileceğimiz önlemler genel hijyen, maske kullanımı ve sosyal mesafelendirme kurallarından ibarettir. Kişiler, uzun kıyafetler giymek gibi basit tedbirler ile kendini koruyabilir. Sivrisineklerden koruyucu ağlar altında uyumak, vücut losyonları kullanmak ve üremelerine sebep olacak yerleri azaltmak bizleri solunum yolları ile yayılan koranavirüse göre alacağımız tedbirlerden daha kolay koruyacaktır.
Dang humması hastalığına yakalanan insanların %80’inde hiçbir semptom görülmemektedir. Hastalığa yakalanan her 100 kişiden 5’inde hastalık daha şiddetli geçmekte bu 5 kişinin yarısından daha azında ölüm ihtimali bulunmaktadır. İyi bir tedavi sonrası ölüm oranı %1 den daha azdır. COVID-19 hastalığında ise vakaların %90’ında ateş görülmekte olup %40-45’inin asemptomatik olduğu tahmin edilmektedir. Hastalık yaşlılarda ölüm oranı %7-9 arası olduğuna dahil iddialar vardır. Hastalık çoğu kişide hafif geçmekte olup öldürücülük oranı ortalama %0.5-2 civarı olduğu düşünülmektedir. COVID-19 tam olarak tanımlanmamış, ölüm ve yayılım olanları Dang Hummasında olduğu gibi çok iyi tahmin edilememektedir bu yüzden daha sıkı ve sert önlemler alınması doğaldır.
Reklamı Kapat
Farklı Coğrafyalarda Durum
Brezilya'da Durum:
1 Ocak 2020 ile 3 Temmuz 2020 tarihleri arasında ülkede, PLISA Health Information Platform for the Americas (PAHO) verilerine göre 1.135.243 vaka tespit edilmiş, 382 kişi ölmüştür. 2019 yılında ülkede 2.225.461 vaka tespit edilmiş, 789 kişi ölmüştür, uzmanlar bu seneki vakaların önceki seneki vakaları geçmemesini temenni etmektedir.
Yeni koronavirüs (COVID-19) salgınında ise durum, ilk vakanın tespit edildiği 26 Şubat 2020 den beri 1.496.858 vaka, 61.884 ölüm kayıtlara geçmiştir. Ölüm oranları arasında ciddi bir fark göze çarparken vaka sayıları birbirine yakındır.
Bolivya'da Durum:
1 Ocak 2020 ile 3 Temmuz 2020 tarihleri arasında ülkede, PLISA Health Information Platform for the Americas (PAHO) ve Wikipedia verilerine göre 82.793 vaka tespit edilmiş, 19 kişi ölmüştür. 2019 yılında ülkede 80.460 vaka tespit edilmiş, 23 kişi ölmüştür, önceki yıla göre vaka ve ölüm sayılarında ciddi bir artış gözlemlenmekte ve önceki yıldan daha fazla vaka 2020 yılının ilk yarısında görülmüştür.
Ülkede yeni koronavirüs (COVID-19) salgınında artış ilk vakanın tespit edildiği 11 Mart 2020 den beri 35.528 vaka, 1.271 ölüm kayıtlara geçmiştir. Ölüm oranı koranavirüste daha fazla iken ''Dang Hummasın'' da vaka sayısı daha fazladır.
Reklamı Kapat
Paraguay'da Durum:
1 Ocak 2020 ile 3 Temmuz 2020 tarihleri arasında ülkede, PLISA Health Information Platform for the Americas (PAHO) ve Wikipedia verilerine göre 219.541 vaka tespit edilmiş, 73 kişi ölmüştür. 2019 yılında ülkede 11.811 vaka tespit edilmiş, 9 kişi ölmüştür, önceki yıla göre vaka ve ölüm sayılarında çok ciddi bir artış gözlemlenmektedir, diğer salgının yükseldiği Güney Amerika ülkelerine oranla en fazla yükseliş Paraguay da görülmüştür.
Ülkede yeni koronavirüs (COVID-19) salgınında artış ilk vakanın tespit edildiği 11 Mart 2020 den beri 2.303 vaka, 19 ölüm kayıtlara geçmiştir. Dang Humması ve COVID-19 arasında çok ciddi bir fark vardır.
Bazı Ülkeler de (Amerika Kıtası) Tespit Edilen Günlük ''Dang Humması'' Sayısı
PLISA Health Information Platform for the Americas
Malezya'da Durum:
Malezya'da 2018 yılında, 80.615 vaka gözükürken; 2019 yılında, 130.101 vaka görülmüştür. Malezya Sağlık Bakanlığı ''Dang Humması'' izleme ve raporlama sitesi verilerine göre, 29 Aralık 2019 ile 2 Temmuz 2020 tarihleri arasında 55.762 adet vaka tespit edilmiş olup 92 kişi vefat etmiştir. Dang Humması Malezya’da, 25 Ocak 2020 de başlayan COVID-19 salgını günlük vakaları ve 2 Temmuz 2020 sürecine kadar tespit edilen toplam COVID-19 vakalarının çok üstünde bir tablo ile seyir etmektedir. Örnek vermemiz gerekirse 19 Haziran ile 2 Temmuz arasında ülkede toplam 114 kişide Koronavirüs tespit edilmişken bu oran Dang Hummasında günlük 200 küsür vakadır, 3 Temmuz 2020 tarihinde 298 vaka tespit edilmiştir (kuluçka süreleri göz önünde bulundurulmalıdır).
Malezya Sağlık Bakanı (Dr. Adham Baba) bu konuda şöyle demiştir:
Ülkedeki dang humması vakalarının yeni tip koronavirüs (COVID-19) vakalarının bir hayli üzerinde olduğunu görülmektedir. Dang tehlikesinin hafife alınmaması ve gerekli önlemlerin artırılması gerekmekte olup potansiyel riskler göz önünde bulundurulmalıdır. Haziran ve eylül ayları arasında İkinci Dang Humması dalgası öngörülmektedir, geçen yıla oranla vakalarda azalış kaydedilse de son sekiz haftada vakalar da gözle görülür bir artışının başlamıştır. Her hafta %8’lik bir artış gözükmektedir.
Malezya da bu tablolar gözükür iken sağlık bakanı ayrıca ''Dang hummasının'' yanı sıra Batı Nil, sarıhumma ve Zika virüsünün de yayılımına sebep olan Aedes cinsi sivrisinek türlerine karşı gerekli ilaçlama ve korunma önlemlerinin alınması gerektiğini belirtmiştir. Hali hazırda var olan COVID-19 pandemisi sebebiyle de alınması gereken önlemleri şöyle sıralamıştır:
Devlet daireleri ve özel sektör de dahil olmak insanların bu konu ile mücadeleleri teşvik edilmektedir. İnsanların haftada 10 dakikalarını ayırıp sivrisineklerinin üremesine engel olmak için yapacakları temizliğin, sosyal mesafeye dikkat etmenin, maske kullanmanın, elleri hijyen kurallarına uygun olarak en az yirmi saniye boyunca sabunla yıkamanın veya el dezenfektanı kullanmanın dang humması önleme faaliyetlerine fayda sağlayacağından bu ve benzeri tedbirler teşvik edilmektedir.
Malezya da ''Dang Humması'' hastalığının senelere göre yayılımı. Bilangan Kes (Mavi renk) = vaka sayısı, Kematian (Kırmızı renk) = Ölümler. 2019 yılında ciddi bir artış gözlemlenmektedir.
İdengue
Singapur'da Durum:
Singapur Ulusal Çevre Ajansı verilerine göre 21 Haziran ile 3 Temmuz 2020 arasında 2581 adet ''Dang Humması'' vakası tespit edilmiştir. Yeni koranavirüs (COVID-19) da ise belirtilen tarihlerde 2646 vaka tespit edilmiştir, günlük vaka tespit oranları birbirine yakındır (virüslerin kuluçka süreleri göz önünde bulundurulması gerekir). Ülke çapında 1 Ocak ile 3 Temmuz 2020 arasında 14.939 vaka tespit edilmiş ve 16 ölüm gerçekleşmiştir.
Agora Bilim Pazarı
Mühendislik Elektromanyetiğinin Temelleri
Boyut: 16 x 24
Sayfa Sayısı: 493
ISBN No: 9789758982998
Devamını Göster
₺100.00 ₺106.00
Satın Al Tüm Ürünler
Ülkede yeni koronavirüs (COVID-19) salgının ilk onaylanmış vakası 23 Ocak 2020'de görülmüş olup 3 Temmuz gününe kadar toplam 44.479 vaka tespit edilmiş 26 ölüm gerçekleşmiştir. Uzmanlar virüsün bu hızla yayılmaya devam etmesi halinde ülkede görülen en büyük ''Dang humması'' salgını yılı olarak bilinen 2013 yılındaki 22.170 vaka, 8 ölümün (16 ölüm ile geçmiştir) çok üzerine geçeceğini düşünmektedir. COVID-19 pandemisi için alınan tedbirler gibi, Dang Humması içinde uzmanların tavsiye ettiği önlemler aynı titizlik ve dikkatle alınması gerektiğinin altı çizilmektedir.
Singapur da haftalık (7 günlük) vakaların yıllara göre oranı. Number of cases = vaka sayısı, Dengue cases = Dang humması vakaları, E-week = 7 günlük vaka. 26 haftada görüldüğü üzere (21-27 Haziran 2020 arası) 1468 vaka gözükmektedir, 2020 yılındaki yükseliş diğer yıllara oranla çok fazladır.
National Environment Agency
Grafikte de görüldüğü üzere, Malezya'da da olduğu gibi diğer haftalara ve yıllara oranla ciddi bir artış gözlemlenmektedir. Uzmanlar Malezya da yapılan uyarılara benzer uyarılarda bulunmakta ve Dang hummasından korunmak için uyulması gerekenleri şöyle sıralamaktadır:
Mozzie Wipeout denilen, sineklerin üremesini engellemek için yapılan bazı tedbirler almak (kovanın dibindeki suyu ters çevirip boşaltmak, çiçekleri canlı tutmak için konulan su dolu bardakları vb. dökmek, saksı altlıklarını düzenli kontrol ederek su birikmesini engellemek, sertleşmiş toprağı gevşetmek, çatılardaki su kanalları temizlemek ve ilaçlamak),
Evin kuytu ve karanlık köşelerine böcek ilacı püskürtmek,
Sivrisinek ısırıklarından korunmak için önlemler almak,
Evlerde sivrisinek kovucu elektronik veya benzer koruyucu ekipman, cihazlar kullanmak.
Mozzie Wipeout denilen yukarıda çevirdiğimiz önlemler (Sivrisinekler bu bölgelerde üreyebiliyor). Get rid of stagnant water = Durgun sudan kurtulun.
National Environment Agency
Endonezya'da Durum:
25 Haziran 2020 tarihine kadar ülkede 65.251 vaka tespit edilmiş, 385 kişi ölmüştür. 2020 yılının ilk üç ayındaki vakalar geçen yıla göre karşılaştırıldığında %15.7 arttığı görülmektedir. Sağlık Bakanlığı Vektörel ve Zoonotik Hastalıklar Dairesi Direktörü (Siti Nadia Tarmizi), ülkede koronavirüs ile birlikte hastalığının daha hızlı arttığını neden daha hızlı bir şekilde arttığının sebeplerinin araştırıldığını belirtmiş ve şöyle demiştir:
Sayılara bakarsak 68 bine ulaşmak üzereyiz, vaka sayısı Haziran ayında azalması bekleniyordu; lakin böyle bir olayın önceki yıllardan oldukça farklı bir şekilde gelişmesi bizleri şaşırttı. Vakaların hızla artması salgının neden bu hızda yükselmesini araştırmamıza sebep oldu.
Uzmanlar yeni koronavirüs salgınının (COVID-19) daha fazla olduğu yerlerde ''Dang hummasının'' da daha fazla görüldüğünü ve çift enfeksiyon eğilimi riskinin değerlendirilmesi gerektiğinden bahsetmektedir.
Sivrisinekler için ilaçlama çalışmaları.
Wikimedia
Ayrıca Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) ve bazı yerel sağlık yetkilileri, Şili, Fransız Guyanası, Guadeloupe, Martinik, Saint-Martin ve Saint-Barthelemy’de Dang humması vakalarında ciddi bir artış olduğunu ve potansiyel bir salgın ihtimalinin yüksek olduğunu bildirdi.
Etiyopya, Gabon ve Togo da Potansiyel Salgın Riskine Sebep Olabilecek Sarı Humma (Yellow Fever) Hastalığı Nedir?
1700'li yıllardan bu yana bilinen, hafif grip benzeri enfeksiyondan çok ağır tablolara yol açabilen akut ateşli bir hastalıktır. Dang Hummasında da olduğu gibi hastalığın bulaşmasında ana vektör sivrisineklerdir. Hastalığın belirtileri Dang hummasına benzer olmakla birlikte aşısı bulunduğundan dolayı kontrol edilmesi daha kolaydır.
Virüse yakalanan çoğu kişi asemptomatiktir, belirti gösterenlerin büyük kısmında hastalık hafif geçmektedir. Virüsün kuluçka süresi 3-7 gün arasıdır. Afrika ve Latin Amerika'da 44 endemik ülkede 900 milyondan fazla nüfus risk altındadır. Afrika’da 31 ülkede tahminen 500 milyon kadar insan risk altındadır. İnsanları enfekte ettiği gibi en yakın akrabalarımız olan maymunları da enfekte etmektedir.
Reklamı Kapat
Virüsün belirtileri arasında genellikle akut yüksek ateş (39°C üzeri), baş ağrısı, titreme, sırt ağrısı, bulantı, kusma görülmektedir. Hastaların %15'in den azında hastalık daha da şiddetlenebilir ve kalp atım hızının yavaşlaması (bradikardi), karaciğer yetmezliği, sarılık, göz bebeğinde kızarıklık, kanlı kusma, hemorajik ateş, çeşitli enfeksiyonlar, gastrointestinal kanama görülebilir.
Hastalığın kesin bir tedavisi yoksa da aşısı bulunduğundan ve dang hummasında saymış olduğumuz tedbirler alınması halinde korunma yüksek olacaktır. Sarı hummanın endemik olduğu 44 ülkenin 32'sinde aşılama programları olsa da, bu ülkelerin çoğunda tüm insanların %50'sinden azı aşılanmaktadır.
CDC verilerine göre Afrika ve Güney Amerika da sarı humma bulaşma riski (2010 - 2018 verileri ile uyumlu)
Wikimedia
Her yıl ortalama 200.000 kişi hastalığa yakalanmakta 30.000 kişinin öldüğü düşünülmektedir. Hastalığa yakalanan kişilerin %90'ı Afrika kıtasında bulunmaktadır. Yukarıda belirttiğimiz gibi aşılama çalışmaları düzgün uygulanmamaktadır. Siyahi insanlar sarı humma hastalığına doğuştan dirençlidir. Dang hummasından korunmak için alınan önlemler sarı humma hastalığında da alınmalıdır.
Farklı Coğrafyalarda Durum
Nijerya'da Durum:
Nijerya Hastalık Kontrol Merkezi, Eylül 2017'de başlayarak günümüze kadar sürekli sarı humma vakaları bildirmektedir. O zamandan beri, salgın ülke çapında genişlemiştir.
Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (CDC) ikinci seviye uyarı ile Nijerya da sarı humma salgını olduğunu belirtmiştir. Nijerya Sağlık Bakanlığının 36 eyalette ve Federal Başkent Bölgesi'nde hastalık vakaları bildirdiğini bu yüzden olası seyahatlerde çok dikkatli olunmasını söylemiş, mutlaka sarı humma aşısının yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Bölgede sivrisineklerden korunmak için önlemler alınması gerektiğini söylemiştir. Nijerya da sarı humma salgını yüksek risk olarak kabul edildiğinden önceki aşılamaya bakılmaksızın tekrar aşı olunmasını tavsiye edilmektedir. Sarı humma aşısı olmayanların Nijerya seyahatine gidilmemesi gerektiğini söylemiştir.
Nijerya da ''sarı humma'' vaka sıklığı ( 31 Ocak 2020'ye kadar)
Nigeria Center for Disease Control Recruitment
Yakın tarihlerde, özellikle Afrika kıtasında yeni vakalar tespit edilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü bu konuda uyarılar vermektedir. Sudan, Etiyopya, Gabon ve Togo'da Şubat ve Haziran aylarında yeni vakalar tespit edilmiş ve aşılama çalışmalarının titizlikle uygulanması gerektiği vurgulanmıştır.
Reklamı Kapat
Gabon'da Durum:
Gabon'da en son 2019 yılında tespit edilen vakalardan sonra yeni vakalar 15 Nisan'da tespit edilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü desteği ile yerel yetkililer inceleme ekibini olay yerine göndermiş ve kişilerin aşısız olduğunu tespit etmiştir. Sarı humma aşısı 2000 yılında rutin aşılamaya sokulmasına rağmen Gabon'daki sarı humma aşılama kapsamının yetersiz (% 85'ten az) olduğu bildirilmektedir (WHO/ UNICEF tahminleri, 2018).
Togo'da Durum:
20 Nisan 2020'de aşı öyküsü olmayan bir kadında sarı humma tespit edilmiştir. Bölgede 22 Mart 2020'de disiplinli bir inceleme yapılmış, kişinin seyahat öyküsü olmadığı tespit edilmiştir. O tarihten günümüze çalışmalar titizlikle sürdürülmeye devam etmektedir. Sarı humma aşısı, Ocak 2005'te rutin aşılamaya sokulmuştur. Togo'daki sarı humma aşılama kapsamının yüksek (>% 85) olduğu, ancak etkilenen sağlık alanında (Galangashie) daha düşük olduğu bildirilmiştir (2019'da %78 kapsama alanı).
Etiyopya'da Durum:
Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (CDC) birinci seviye uyarı ile Etiyopya da sarı humma salgını olduğunu belirtmiştir. Ülkeyi ziyaretten önce önlemlerin alınması ve aşılama yapılması gerektiği söylenmiştir. Mart 2020'den bu yana ülkede sarı humma vakaları bildirilmektedir. Aşılama yoksa Etiyopya'da bulunan Güney Ulusları ve Halkları Bölgesi (SNNPR) asla gidilmemesi gerektiğini vurgulamıştır.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti Başta Olmak Üzere Afrika Kıtasını Tehdit Eden Ebola Virüsü Hastalığı (Ebola Virus Disease) Nedir?
Ebola, 1976 yılında Sudan ve Demokratik Kongo Cumhuriyetinde ortaya çıkan, eş zamanlı iki salgına yol açmıştır. Öldürücülük oranı çok yüksek bir hastalıktır. Ebola virüsünün bir çok türü vardır. Hastalığa yakalananların %25 ila %90'ı ölmektedir. Her yıl ortalama 1000 kişi enfekte olmaktadır. Kesin bir tedavisi ve aşısı yoktur.
Ebola virüsü kişinin yattığı yerden ve kullandığı eşyalardan bulaşabilir.
Pixibay, bhossfeld
Hastalık sivrisinekler ile geçmemektedir. Virüsü taşıyan hayvanların (meyve yarasaları, primatlar) kan, vücut sıvıları ve dokularıyla temas yoluyla geçer. Enfekte kişinin kullandığı eşyaları kullanmak, kan ve vücut sıvıları ile temasa geçmek, cinsel ilişkiye girmek, enfekte hayvan eti yemek ile geçebilir.
Yeterli tıbbi ekipmana sahip olmayan yerlerde virüs daha hızlı yayılabilir. Koruyucu ekipmanlar ve intravenöz-muscular girişim aletleri uygun şekilde temizlenmeli ve imha edilmelidir. Sterilizasyona dikkat edilmezse virüs bulaşımı devam eder ve salgın büyüyebilir.
Virüsün kuluçka süresi 2-21 gün arasıdır. Virüsün belirtileri arasında akut ateş, mide ağrısı, boğaz ağrısı, kas ve kemik ağrısı, halsizlik ve baş ağrısıdır. Bazı vakalar da kaşıntı, gözlerde kızarıklık, hıçkırık, öksürük, boğaz ağrısı, göğüs ağrısı, nefes almakta güçlük, yutkunma zorluğuna neden olabilir. İlerleyen vakalarda karaciğer yetmezliği, böbrek yetmezliği, kusma, gastrointestinal kanama, diş etlerinde kanama görülebilir.
Reklamı Kapat
Demokratik Kongo Cumhuriyeti Ebola vaka sayıları ( 30 Nisan 2018 - 22 Haziran 2020 arası)
Dünya Sağlık Örgütü
Ülkenin doğusunda 2018 yılında ortaya çıkan 10. Ebola salgını dalgasının 25 Haziran'da sona erdiği ilan edilmiştir. Bir süre sonra ülkede 11. dalga Ebola salgını başlamış, vaka sayısı 33'e yükselirken, tedavi gören bir hasta taburcu edildiği, şu ana kadar 13 kişi hayatını kaybettiği yetkililerce açıklanmıştır. Ülkedeki onuncu Ebola salgınında günümüze kadar 3470 kişi enfekte olmuş, 2280 kişi hayatını kaybetmiştir.
Ebola ile ilgili çok daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.
Suudi Arabistan ve Bazı Orta Doğu Ülkelerini Tehdit Eden Orta Doğu Solunum Sendromu (MERS-CoV) Nedir?
İlk vaka 2012 yılında Ürdün ve Suudi Arabistan'da tespit edilmiştir. Koronavirüs enfeksiyonudur, COVID-19 pandemisine neden olan SARS-CoV-2 virüsünün kuzenlerinden birisidir. Virüsün bulaştığı hastaların yaklaşık olarak %35-40'ı hayatını kaybetmektedir. Kuluçka süresi 2-15 gün arasındadır. Kesin bir tedavisi ve aşısı yoktur.
Virüsün belirtileri arasında genellikle yüksek ateş (38°C üzeri), baş ağrısı, öksürük, nefes darlığı görülür. Bazı hastalarda ishal, bulantı, kusma şeklinde sindirim sistemi bulguları da tabloya eşlik eder. Bir çok hastada zatürre ve böbrek yetmezliği gibi ciddi komplikasyonlar gelişir ve yaklaşık %30’u ölür. COVID-19 ve yukarıda bahsettiğimiz hastalıklar gibi kronik hastalığa sahip kişiler yüksek risk altındadır.
COVID-19 hastalığına neden olan SARS-CoV-2 virüsü ile ortak özellikleri vardır. Her iki hastalık içinde benzer önlemler alınır. Başlıca alınması gereken önlemler şunlardır:
Ellerinizi sık sık, 20 saniye süreyle su ve sabunla yıkamak, dezenfektan kullanmak,
Öksürürken veya hapşırırken ağzınızı ve burnumuzu kapatmak,
Kirli ellerle ağzınıza, burnunuza ve gözlerinize dokunmamak,
Maske kullanımına ve sosyal mesafeye dikkat etmek.
Elektron Mikroskobu altında Mers-CoV
1 Nisan ve 31 Mayıs 2020 arasında Suudi Arabistan'da hastane ortamında 5 ölüm, 9 yeni MERS-CoV enfeksiyonu vakası bildirilmiştir. Hastalardan yedisi Riyad çevresinde bulunmakta olup ikisi hariç hepsi kronik hastalığa sahiptir. Dünya Sağlık Örgütü, sağlık tesislerinde MERS-CoV'un muhtemel yayılmasını önlemenin kritik öneme sahip olduğunu ve gerekli önlemlerin alınması konusunda tavsiyede bulunmuştur.
Dünyayı Etkisi Altına Alan Kolera (Chorela) Hastalığı Nedir?
19. yüzyıldan günümüze kadar etkisini sürdüren, gelişmiş ülkelerde çok gözükmezken gelişmemiş ülkelerde yaygın olan bir hastalıktır. Her yıl 1.3-4 milyon vaka tespit edilmektedir. Kolera her yıl yaklaşık 58.000-143.000 insanın ölümüne sebep olmaktadır. Kuluçka süresi genellikle kısadır (1-5 gün). Yetersiz hijyen, su ve kanalizasyon sistemleri koleraya zemin hazırlar. Kolera bakterisi genellikle dışkıyla kirlenmiş sular veya besinlerle bulaşır. Kolera hastaları hızlı ve düzgün bir şekilde tedavi edilirse, ölüm oranı %1'den azdır; ancak tedavi edilmemiş kolera hastalarında ölüm oranı %50-60'a kadar yükselir. Kolera virüsü için etkinliği ispatlanmış, yüksek bağışıklık sağlayan aşı yoktur. Tedavisi semptomatiktir.
Virüsün belirtileri arasında yaygın olarak pirinç suyu gibi görülen ishal ve kusma vardır. İlerleyen vakalarda bacak krampları, huzursuzluk ve sinirlilik, kalp atışında hızlanma (taşikardi), kan basıncında ani düşme (hipotansiyon), cilt elastikiyetinin kaybı, ani gelişen böbrek yetmezliğiyle karakterize ağır tablo gelişebilir.
Dehidrasyon ve elektrolit dengesizliği sebebiyle kişi çok fazla miktarda sıvı kaybetmektedir. Hasta hızla değerlendirilmeli ve tedaviye hemen başlanmalıdır. Birinci ve en önemli tedavi hastanın kaybettiği sıvı ve tuzların rehidrasyonla düzeltilmesidir. Hastalara tuz, şeker ve sudan oluşan Oral Rehidrasyon Sıvısı (ORS) verilir. Ciddi vakalarda hastaneye yatırılarak damar yolundan sıvı ve antibiyotik tedavisi uygulanır.
Reklamı Kapat
1992 yılında kolera hastasına oral rehidrasyon (ORS) tedavisi.
Wikimedia
Çin'de Görülen G4 Domuz Gribi Virüsü (G4 EA H1N1) Nedir?
Yakın zamanda Çin'de domuz endüstrisinde çalışan insanlarda tespit edilen ve Dünya Sağlık Örgütünü harekete geçiren bir virüstür. Hem domuzlarda hem insanlarda ölümcül etkiler doğurabilen virüsün "pandemik potansiyele" sahip olduğu belirtilmiştir. Virüs yeni değildir, 2011-2018 yılları arasında 10 Çin eyaletindeki mezbahalardaki domuzlardan 30.000 örnek toplanmış ve G4 EA domuz gribine sahip 179 domuz bulunmuştur. Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Zhao Lijian son zamanlarda tespit edilen vakaları ve nedenleri yakından takip ettiğini belirtmiş ve şöyle demiştir:
Gelişmeleri yakından takip ediyoruz. Herhangi bir virüsün yayılmasını engellemek ve yeni salgınları önlemek için gerekli tüm önlemleri alacağız.
Türkiye COVID-19 Bilim Kurulu üyesi ve Sağlık Bakanı konu hakkında açıklama yapmıştır, Bilim Kurulu üyesi Prof. Dr. Ateş Kara virüs, hakkında sosyal medyada bir yazı paylaşmıştır:
Çin'de pandemi yapma riski olan yeni bir grip virüsünün "G4 H1N1", domuzlar arasında yaygın olarak tespit edildiği bildirildi. Bugün için hayvanlarla yakın teması olan insanlara geçebildiği ancak insandan insana bulaşı olmadığı da açıklandı. Lütfen; mesafe, maske, el yıkama.
Virüs domuzlardan insanlara bulaşmakta lakin insandan insana bulaşmamaktadır.
Pexels, Matthias Zomer
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca ise virüs hakkında şöyle demiştir:
Domuz gribi H1N1 olarak adlandırılan ve bu aileden olan bir virüsten bahsediliyor, insana bulaştığı bilinen insandan insana bulaştığı bilinmeyen, mutasyona uğrayan bir virüsten bahsediyoruz. Bunu da yakından takip ediyoruz.
Sonuç
Tüm bu nedenlerle insanlar, bir salgının devam ettiği bir ülkeye gidecek olurlarsa, mutlaka tavsiye edilen önlemleri almalı ve yerel yetkilileri dinlemelidir. Seyahat öncesi gidilecek bölgeler araştırılmalı ve hastalık riski varsa önlemler alınmalıdır. Aşılama mutlaka yapılmalı ve hepsinden öte toplum doğru ve düzgün kaynaklardan bilinçlendirilmelidir. Aşı karşıtlığı, son zamanlarda maske ve sosyal mesafeye dahi karşı çıkan bazı topluluklar her türlü enfeksiyonun artmasına sebep olmaktadır.
Okundu Olarak İşaretle
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
3 farklı şapka, 4 farklı mayo ve 2 farklı terlik arasından, 1 şapka, 1 mayo ve 1 terlik kaç farklı şekilde seçilebilir?
Magnetik bir elbise giyerek yüksek bir yerden atladığımızda, eğer aşağıda zıt kutuplu bir yüzey varsa sağlam kalmamız mümkün müdür?
Dünyanın kütlesi nasıl hesaplanmış ?
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
3
2
1
1
1
1
1
1
0
0
0
0
Kaynaklar ve İleri Okuma
J. Whitehorn, et al. (2020). Dengue Cases. PubMed, sf: 95: 161-73.. | Arşiv Bağlantısı
S. Mallapaty. (2020). Antibody Tests Suggest That Coronavirus Infections Vastly Exceed Official Counts. Nature, sf: 178-181. | Arşiv Bağlantısı
S. Bhatt, et al. (2020). The Global Distribution And Burden Of Dengue. Nature, sf: 504–507. | Arşiv Bağlantısı
D. Watt, et al. Effect Of Temperature On The Vector Efficiency Of Aedes Aegypti For Dengue 2 Virus. (04 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: PudMed | Arşiv Bağlantısı
O. J. Brady, et al. (2020). Refining The Global Spatial Limits Of Dengue Virus Transmission By Evidence-Based Consensus. PLOS One. | Arşiv Bağlantısı
World Health Organization. Dengue And Severe Dengue, Overview, Symptoms, Treatment. (04 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Dünya Sağlık Örgütü | Arşiv Bağlantısı
PLISA Health Information Platform for the Americas. Reported Cases Of Dengue Fever In The Americas. (04 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Kuzey ve Güney Amerika Sağlık Bilgi Platformu. | Arşiv Bağlantısı
National Environment Agency. Dengue Cases, Number Of Reported Cases By E-Week. (04 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Singapur Ulusal Çevre Ajansı. | Arşiv Bağlantısı
World Health Organization. Dengue Fever – French Territories Of The Americas – French Guiana, Guadeloupe, Martinique, Saint-Martin, And Saint-Barthélemy. (10 Mart 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Dünya Sağlık Örgütü | Arşiv Bağlantısı
Centers for Disease Control and Prevention. Yellow Fever In Ethiopia. (23 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri | Arşiv Bağlantısı
World Health Organization. Yellow Fever – Togo. (05 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Dünya Sağlık Örgütü | Arşiv Bağlantısı
World Health Organization. Yellow Fever – Gabon. (17 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Dünya Sağlık Örgütü | Arşiv Bağlantısı
M. A. Tolle. (2020). Mosquito-Borne Diseases. PubMed, sf: 97-140. | Arşiv Bağlantısı
World Health Organization. Ebola Virus Disease Democratic Republic Of Congo: External Situation Report. (24 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Dünya Sağlık Örgütü | Arşiv Bağlantısı
World Health Organization. Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus (Mers-Cov) – Saudi Arabia. (02 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Dünya Sağlık Örgütü | Arşiv Bağlantısı
Centers for Disease Control and Prevention. Yellow Fever Symptoms, Diagnosis & Treatment. (04 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri | Arşiv Bağlantısı
Malaysia İdengue. Malaysia Dengue Announcement And Dengue Death Case. (04 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Malezya Sağlık Bakanlığı Dang Humması İstatistik Sitesi | Arşiv Bağlantısı
Nigeria Centre for Disease Control. An Update Of Yellow Fever Outbreak In Nigeria. (31 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Nijerya Hastalık Kontrol Merkezi | Arşiv Bağlantısı
M. Lee. The Coronavirus Looks Less Deadly Than First Reported, But It’s Definitely Not ‘Just A Flu. (22 Mart 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
World Health Organization. Ebola Virus Disease Key Facts. (10 Şubat 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Dünya Sağlık Örgütü | Arşiv Bağlantısı
Centers for Disease Control and Prevention. Below You Will Find Answers To Commonly Asked Questions About Cholera.. (11 Mayıs 2018). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri | Arşiv Bağlantısı
H. Sun, et al. (2020). Prevalent Eurasian Avian-Like H1N1 Swine Influenza Virus With 2009 Pandemic Viral Genes Facilitating Human Infection. Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). | Arşiv Bağlantısı
Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü. Makaledeki Tüm Hastalık Semptomları Bu Siteden Teyit Edilmiştir. (04 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: HSSGM | Arşiv Bağlantısı
D. Roos. Dünya Tarihindeki 5 Büyük Pandemi Nasıl Son Buldu. (30 Mart 2020). Alındığı Tarih: 04 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Evrim Ağacı | Arşiv Bağlantısı
Sıkça Sorulan Sorular
Dünyada yeni pandemilere sebep olacak hastalıklar var mıdır?
Evet, Dünyada büyük çaplı yeni salgınlara sebep olacak birçok hastalık vardır. Dünya Sağlık Örgütü uzun zamandır bu risk konusunda ülkeleri uyarmakta ve gerekli tedbirlerin alınması gerektiğini vurgulamaktadır.
Yeni pandemi salgınları olmaması için nelere dikkat etmemiz gerekir?
Öncelikle her hastalığın etkeni ve sonuçları aynı değildir. Kişisel önlemler dışında hükumetlerce önlemlerde alınmalıdır. Dünya Sağlık Örgütü tavsiyelerine uyulmalıdır. Salgın sürecinde maske ve sosyal mesafe uygulaması birçok hastalığında bulaşmasını engellemiştir. El yıkama-hijyen bizi koruyacak temel önlemlerdir.
Salgın hastalıklardan korunmak için yapacaklarımızı nereden öğreneceğiz?
Doğru ve güvenilir kaynaklara başvurmamız gerekir. Hakem onaylı dergilerde yayınlanan çalışmalar değerlendirilmelidir. Dünya Sağlık Örgütü ve yerel sağlık kuruluşlarının mevcut hastalıkla ilgili çalışmalarla doğru orantılı olan tavsiyeleri uygulanmalıdır (Bazı ülkeler yerel tedavileri kesin yöntem sunması yanlıştır).
Çin'de ortaya çıkan Domuz Gribi büyük çaplı yeni bir salgın oluşturabilir mi?
G4 EA H1N1 olarak adlandırılan bu virüs bir süredir bilinmektedir. Virüsün hayvanlardan insana geçtiği lakin insandan insana geçmediği uzmanlarca ifade edilmiştir (bu yazı 04/07/2020 tarihinde yazılmıştır). Hayvanlar ile temasa dikkat edilmeli, diğer salgınlarda ki benzer korunma tavsiyeleri uygulanmalıdır.
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/11/2021 18:34:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8955
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Bilim Ağacı> Uygulamalı Bilimler> Sağlık Bilimleri> Tıp> Epidemiyoloji
Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Biyoloji> Mikrobiyoloji> Temel Mikrobiyoloji> Viroloji
Bilim Ağacı> Sosyal Bilimler> Siyaset Bilimi> Kamu Yönetimi> Kamu Sağlığı
Bilim Ağacı> Uygulamalı Bilimler> Sağlık Bilimleri> Tıp> Patoloji
Bilim Ağacı> Uygulamalı Bilimler> Sağlık Bilimleri> Tıp> Enfeksiyon Hastalıkları
Hastalık Bakteri Salgın İnsan Virüs Hayvan İlaç Afrika Çin Amerika Sağlık Araştırma Tıp Mikrop Tedavi Mikrobiyoloji Ebola Solunum İmmünoloji Virüsler Enfeksiyon Aşı Vaka Aşılar Halk Sağlığı Viroloji Hasta Viral Viral Enfeksiyon Önlem İnsan Sağlığı Göğüs Göğüs Hastalığı Klinik Mikrobiyoloji Sars 2019-Ncov Wuhan Mers Sars Mers Sars Virüsü Pandemi Koronavirüs Wuhan Koronavirüsü Sağlık Bakanlığı Dünya Sağlık Örgütü Şehir Hastanesi Sağlık Örgütü Covid-19 Yeni Koronavirüs Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını) Covıd-19 Epidemik Pandemik Küresel Salgın Sosyal Mesafelendirme Hastalık Kontrolü Hastalık Dağılımı Hastalık Yayılımı Dağılım Yayılım Santigrat Derece
Tümünü Göster
Anasayfa
Ara
Uygulamayı İndir
Son İçerikler
EA Akademi
Nedir?
Yazı Dizileri
Bilim Ağacı
Makale Arşivi
Kategoriler
Soru & Cevap
Pazar
Video
Podcast
Gerçek Mi?
Gözlem
Yaşam Ağacı
Doğa Gözlemleri
Evren Gözlemleri
Etkinlik & İlan
Söz & Aforizma
Projeler
Kreosus
COVID-19
Bilim Sözlüğü
Hastalık Kataloğu
Mobil & Masaüstü Uygulama
Darvin
Darvin (Eklenti)
Gelincik Evrim Algoritması
BOUN Evrim Ağacı
Azərbaycan Dilində Məqalələr
PhD² (İngilizce)
Tree of Evolution (İngilizce)
Size Özel
İçerikler
Instagram
Diş Sorunları
Kemik
Parazit
Zeka
Sağlık Personeli
Genetik
2019-Ncov
Bilim Felsefesi
Ara Tür
Dinozor
Genler
Kafatası
Araştırma
Uyku
Göğüs
Aşılar
Halk Sağlığı
Şüphecilik
Dünya Dışı Yaşam
Kadın
Uzay Görevleri
Evrim Kuramı
Özellikler
Tümör
Biyoloji
Süre Tümü < 5 dakika 5-10 dakika 10-20 dakika 20-30 dakika > 30 dakika Tip Tümü Özgün Türev Çeviri Sözlük Taksonomi Basın Bildirisi Gerçeklik Analizi English Azərbaycan Dili Hastalık Kataloğu Eş Baskı Sponsorlu İçerik Yazar Görüşü Editör Görüşü Duyuru Periyodik Tablo Makaleni Açıkla Sırala En Yeni En Eski En Çok Okunan En Popüler En Tepkisel En Uzun En Kısa Rastgele
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Keman 800 Yılda Nasıl Evrimleşti?
Kuantum, Gerçeklik Algımızı Nasıl Yerle Bir Etti?
Eski Kitaplar Neden Bu Kadar Güzel Kokuyor?
Ölebileceğiniz İçin Şanslısınız!
Türkiye'de Evrimi Normalleştirmek - Çağrı Mert Bakırcı (Evrim Ağacı Kurucusu)
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Anasayfa
Uygulamayı İndir
Ara
EA Akademi
Soru & Cevap
Pazar
Video
Podcast
Gerçek Mi?
Etkinlik & İlan
Söz & Aforizma
Yükleniyor...
Terime Git
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım
Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]
Filtrele
Görüntülendi Okundu Göz Atıldı Kaldığım Yer Not Eklendi/Kaldırıldı Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı Tepki Verildi/Kaldırıldı
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Görüntülendi Okundu Göz Atıldı Kaldığım Yer Not Eklendi/Kaldırıldı Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı Tepki Verildi/Kaldırıldı
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Not Ekle
İptal
Otomatik
Otomatik
26/12/2020, Perşembe
Düzenle
Sil
0/10000
Kaydet
İptal
© Evrim Ağacı, Tree of Evolution LLC'nin tescilli markasıdır. 2010-2021. Gizlilik Politikası.
Tüm içeriklerimiz, İçerik Kullanım İzinleri'ne uyulduğu müddetçe kullanıma, dağıtıma ve paylaşıma açıktır.
Bu siteyi kullanan kişilerin sitedeki bütün işlemleri Kullanıcı Sözleşmesi'nin şartlarına tabidir.
Giriş Yap | Kayıt Ol
“Eğer paranın çevreden daha önemli olduğunu düşünüyorsanız, bir de nefesinizi tutarak paralarınızı saymayı deneyin.”
Guy McPherson
Gece Modu
Katkı Yap
Makale Yayınla
Soru Sor
Etkinlik / İlan Gir
Destek Ol
Reklam Ver
Agora Bilim Pazarı
Öğren & Bilgilen
Son İçerikler
Rastgele İçerik
İçerik Kategorileri
EA Akademi
Bilim Sözlüğü
Gerçeklik Analizi
Video İzle
Podcast Dinle
Yaşam Ağacı
Doğa Gözlemleri
Evren Gözlemleri
Söz & Aforizma Oku
Evrim Algoritması Oyunu
Projeler
Kreosus
COVID-19
Bilim Sözlüğü
Hastalık Kataloğu
Mobil & Masaüstü Uygulama
Darvin
Darvin (Eklenti)
Gelincik Evrim Algoritması
BOUN Evrim Ağacı
Azərbaycan Dilində Məqalələr
PhD² (İngilizce)
Tree of Evolution (İngilizce)
Evrim Ağacı'nı Tanıyın
Tarihçemiz
İlkelerimiz
Ekibimiz
Destekçilerimiz
Onaylı Kullanıcılar
Yayın Politikamız
Düzeltme Politikası
Sık Sorulan Sorular
Gelir Kaynaklarımız
Yasal Bıdılar & İletişim
İçerik Kullanım İzinleri
İçerik Tipi
Adil Kullanım Doktrini
Tıbbi Feragatname
Site Kaynakları
Kullanıcı Sözleşmesi
Gizlilik Politikası
Bize Ulaşın
Beğendim
Geçmiş
Paylaş
Bağlantıyı Kopyala
Telegram Twitter WhatsApp Facebook Linkedin
Rastgele
İçindekiler
Seçenekler
Yukarı Zıpla
Bize Ulaş
Beğenmedim
Sonra Oku
Notlarım
Çevrimdışı Oku
Gece / Gündüz Modu
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Menüyü Gizle
İçerik Ekle
Soru Sor
Etkinlik Ekle
Not Ekle
Evrim Ağacı
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!
Giriş Yap
Kayıt Ol
E-posta
Şifre Göster
Google Twitter Facebook
Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu
İsim
Soyisim
E-posta
Şifre Göster
Kullanıcı Sözleşmesi'ni ve Gizlilik Politikası'nı okuduğumu, anladığımı ve kabul ettiğimi beyan ederim.
Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.
E-posta
Geri dön
Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.
E-posta
Geri dön
Close
“ Bugünün başarısızlıklarını değil, yarın gelebilecek olan başarıyı düşün.”
Helen Keller
Bize Ulaşın
Başlık Seç
Alt Başlık Seç
İsim
E-Posta
Mesajınız
GÖNDER
Mesajınızı aldık. İlk fırsatta değerlendirip, yanıtlamaya çalışacağız.
Paylaş
WhatsApp
Facebook
Twitter
Telegram
Bağlantıyı Kopyala
Soru Sor
×
Düzenleme Gerekçesi
Soru*
Açıklama
URL
Kategori* Seç
Gizlilik
Herkese Açık Anonim
Cevaplar İçin Kaynak Zorunluluğu
Cevaplarda kaynak göstermek zorunlu olsun. Kaynaksız cevap verilebilsin.
Kapat
Gönder
Reklamsız Deneyim
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.
Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.
Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.
YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.
Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.
Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Destek Ol
Takip Et
Sizi Takip Ediyor
Takipçi UP İçerik Soru Cevap
Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.
Daha fazla bilgi almak için tıklayın
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bilim İçin 30 Saniyeniz Var mı?
Evrim Ağacı'na üye olmak tamamen ücretsiz ve çok sayıda avantajı beraberinde getiriyor. Evrim Ağacı'nda geçirdiğiniz zamanı zenginleştirmek için, sadece 30 saniyenizi ayırarak üye olabilirsiniz (üyeyseniz, giriş yapmanızı tavsiye ederiz).
Üye Ol
Giriş Yap
Üyeliğin Avantajları
Evrim Ağacı 11 Yaşında,
Şimdi Desteğinize İhtiyacımız Var!
Lafı dolandırmayacağız: Türkiye'deki bilimseverlerin destekleri sayesinde 2010'dan beri kimsenin kontrolünde olmaksızın bugünlere gelmeyi başardık. Şimdi, daha fazlasını yapabilmek için yardımınız gerekiyor. Eğer bu mesajı gören her Evrim Ağacı okuru sadece 20₺ ile bile destek olmayı seçseydi, Evrim Ağacı olarak 1 yıl boyunca başka kimseden destek almaksızın Türkiye'de bilim anlatıcılığını sürdürebilir ve ekibimizi daha da büyütebilirdik. Bu yüzden şimdi, sizin de desteğinize ihtiyacımız var! Aşağıda, soldan sağa avantajlılık sırasına göre dizdiğimiz yöntemlerden herhangi birini seçerek bize hemen destek olabilirsiniz.
Kreosus ($) Kreosus (₺) Youtube Patreon Diğer Yöntemler
Zaten Destek Oldum
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.