06:40 - Yaşar Yakış: Türkiye, BAE ile pazarlıkta daha zayıf konumda, BAE Peker'i tutmaya devam edecektir
06:17 - Belediye otobüsüyle çarpıştı, 2 kişi yaralandı
06:15 - Polisten uyuşturucu operasyonu
06:13 - Eve servis getiren kurye, apartman sakinini öldürdü
06:55 - Seda Demiralp: İktidar Çekirdek Seçmeninden Uzaklaşıyor
06:23 - Yanmaz'dan yatırımlara destek verenlere teşekkür
Mahfi Egilmez
Gazete: mahfiegilmez.com/
Tüm Yazıları
Faizi İndirince Enflasyon Düştü mü?
Abone ol
7.07.2020 00:00
Ekonomik bir konuyu anlamak için derin ekonomi bilgisine ihtiyaç yoktur. Tıpkı diğer bilim dallarında olduğu gibi ekonomi bilimi de neden sonuç ilişkileri üzerine kuruludur. Bir olayı ele alırken hangisi neden hangisi sonuç ayırt etmek doğru çözüme ulaşmak için şarttır. Bunu yapabilmek için ön yargılardan sıyrılmak, gerçeği öğrenmeye çalışmak, verileri titizlikle incelemek bir de analiz yapmayı bilmek yeterlidir. Bu gereklere uymadan bir olaya bakılırsa neden – sonuç ilişkileri yanlış kurulabilir ve tamamen farklı çıkarımlara ulaşılabilir.
Türkiye, 1994 yılından bu yana zaman zaman faiz ile enflasyon konusundaki neden – sonuç ilişkisini yanlış kuruyor ve faizi düşürerek enflasyonu düşürmeye uğraşıyor. Bunun altında yatan temel neden faizin haram sayılmış olması. Olaya bu ön kabulle bakınca neden ve sonuç ilişkisi karışıyor ve enflasyonun nedeni faizmiş gibi görünüyor. Oysa Türkiye’de enflasyonun temel nedeni üretimde ithal girdi kullanılması ve kur arttıkça o girdilerin pahalanması. Kurun artma nedeni risklerin artması. Risklerin artmasının ardında da her gün değişen kurallar, yaklaşımlar, Merkez Bankası’nın rezervlerindeki erimeler, uygulanan yanlış yaklaşımlar gibi nedenler var. Bu kısır döngüyü tersine çevirmek için riskleri azaltarak yola çıkmak gerekiyor. Riskler düşerse kurdaki artış frenlenir, kurdaki artış frenlenirse üretim maliyetleri bu hızla artmaz, üretim maliyetleri bu hızla artmazsa fiyatlar da o kadar artmaz ve sonuçta enflasyon düşüşe geçer. Enflasyonun düşüşe geçtiği ortamda da faizleri indirmek sorun yaratmaz. Bu yolu izlemek yani ortaya çıkan sonuca (enflasyon) yol açan nedenleri (risk artışı yaratan faktörler) gidermek yerine faizleri düşürerek (yani neden yerine sonuçtan) yola çıkıldığında başlangıçta olumlu sonuçlar ortaya çıksa da bir süre sonra sorunun daha da akut hale geldiği görülür.
TCMB, bankaları fonlamakta uyguladığı ortalama faizi (TCMB Ortalama Fonlama Maliyeti) son bir yıl içinde her ay indirdi ve haziran ayında aylık ortalama yüzde 7,66’ya kadar geldi.
Aşağıdaki tablo enflasyon (TÜFE) ile TCMB’nin ortalama faizi arasındaki ilişkiyi ortaya koyuyor (Kaynak: TÜİK ve TCMB/EVDS.)
Tarih
TÜFE (%)
TCMB Ortalama Faizi (%)
Ocak 2019
20,35
24,00
Şubat
19,67
24,00
Mart
19,71
24,31
Nisan
19,50
24,00
Mayıs
18,71
24,50
Haziran
15,72
23,86
Temmuz
16,65
22,50
Ağustos
15,01
19,60
Eylül
9,26
16,30
Ekim
8,55
14,00
Kasım
10,56
13,50
Aralık
11,84
12,10
Ocak 2020
12,15
11,00
Şubat
12,37
10,60
Mart
11,86
9,25
Nisan
10,94
8,77
Mayıs
11,39
8,25
Haziran
12,62
7,66
Tabloya bakarsak Ekim 2019’a kadar enflasyonun düşüş trendinde olduğunu ve Merkez Bankası’nın da neden – sonuç ilişkisine uygun olarak enflasyon düşüşüne uygun faiz indirimine gittiği anlaşılıyor. Kasım ayından itibaren enflasyonun düşüş eğiliminden çıkıp yükseliş eğilimine girdiği, buna karşılık TCMB’nin faizi hiç aralık vermeden haziran ayına kadar indirmeye devam ettiği görülüyor. Bir başka ifadeyle Ekim 2019’a kadar enflasyondaki düşüşe paralel olarak faizi indiren TCMB, Kasım 2019’dan itibaren faizi indirerek enflasyonu düşürme hevesine kapılmış görünüyor.
Bu tabloyu daha net görebilmek için bir grafiğe dönüştürelim.b
Grafik yukarıda açıkladığımız ilişkiyi görsel olarak ortaya koyuyor. Grafiğin ortaya koyduğu bir başka konu da enflasyonun faiz indirimini dinlemeyip yükselmeye devam etmiş olması.
Bankalar, TCMB’nin bu yönlendirmesiyle mevduat faizlerini yüzde 7’lere çektiler. Bu nominal faizi neti yüzde 6,2 ediyor. 12 ay sonrası için TCMB Beklenti Anketi’nim enflasyon beklentisi yüzde 9,03. Bu durumda reel faiz ((Reel Faiz = (1 + net nominal faiz) / (1 + Beklenen enflasyon) – 1 = (1,062) / (1,0903) – 1 = - 0,026)) yani yüzde – 2,6 olarak bulunuyor.
Enflasyon ve Faiz ilişkisinde enflasyon neden, faiz sonuçtur. Tersinin olması için faiz giderlerinin toplam maliyetlerdeki payının çok yüksek olması gerekir ki bu pek rastlanan bir durum değildir. Örneğin TCMB Araştırma Genel Müdürlüğü uzmanlarınca 2006 – 2011 yıllarını kapsayacak biçimde yapılan bir araştırma Türkiye’de, faiz giderlerini de kapsayan finansman giderlerinin toplam giderler içindeki payının yüzde 2,5 ile 5 arasında olduğunu ortaya koymaktadır[i].
Neden – sonuç ilişkisinin tersine çevrilmeye çalışılması ülkede negatif reel faize yol açmış bulunuyor. Bir sorunun çözümü için neden – sonuç ilişkisinden hareket edilerek sonuç alınmak isteniyorsa sonuçtan değil nedenden hareket etmek gerekir. Sonuçtan hareket edilirse yukarıdaki örnekte olduğu gibi TL mevduatta negatif reel faiz oluşur, negatif reel faiz oluşunca, dövize sıfır faiz verilse de yabancı para mevduatı artmaya devam eder.
Türkiye’de ekonomi uygulamasında varılan yanlış sonuçların çoğu, ön kabullerin etkisinde kalınarak, nedenler yerine sonuçlarla uğraşmaktan kaynaklanıyor.
[i] https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/37d700d6-4514-4ef9-84b0-a00388432e12/WP1503.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-37d700d6-4514-4ef9-84b0-a00388432e12-m3fB9jO
Abone ol
Yazarın Diğer Yazıları
Faizi Düşürünce Ne Oldu? 23.11.2021
Ekonomide sokak teorileri 10.11.2021
Ne oldu yine bu dolara? 9.09.2021
Baz Etkisiyle Büyüme 4.09.2021
Cumhuriyet Projesi 26.08.2021
Ceteris Paribus Kaldırılınca Ne Olur? 17.08.2021
Merkez Bankası'na Bir Öneri 8.08.2021
Eski ve Yeni Rejimde Ekonomi 4.08.2021
Ağustos Sonuna Doğru Merkez Bankası’nın Rezervleri Artacak 13.07.2021
Gayrimeşru Borç Kavramı Üzerine Bir Değerlendirme 5.07.2021
Mahfi Egilmez Tüm Köşe Yazıları
Yorum Yap
Gönder
Yorum yazarak yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Düzce Yerel Haber (www.duzceyerelhaber.com) hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Çok Okunanlar
Şampiyon Hamit Kaplan’dan ve Düzcelilerden Özür Dileyin!
2.11.2021
1211
DÜZCE'DE SAFRAN YETİŞTİRİCİLİĞİ YAYGINLAŞIYOR
4.11.2021
DÜZCE'NİN HAVASINI KİRLETEN SANCAKLI'YI KİMSE GÖRMÜYOR!
4.11.2021
Düzce'deki sarsıntı olası Marmara depremini tetikler mi? Uzman isimden ilk yorum
17.11.2021
DÜZCESPOR SEVGİSİ "ENGEL" TANIMIYOR
4.11.2021
Çok Konuşulanlar
Şampiyon Hamit Kaplan’dan ve Düzcelilerden Özür Dileyin!
2.11.2021
1
AZMİMİLLİ İLKOKULU İÇİN İLK KAZMA VURULDU
4.11.2021
1
Yazarlar
Sıkıntılı günlere doğru.. Yardımlaşmanın birden çok yöntemi var…
1.12.2021
Hukuk, ahlak ve ekonomi
1.12.2021
Milli güvenlikte ucuzluk sorunu
1.12.2021
Bahçeli, Babacan’a niye o kadar çok kızdı?..
1.12.2021
Yanlış MGK yine büyük bir yanlış yaptı
1.12.2021
"Vasiyetim: Lanetliler Bahçesi’’
1.12.2021
Abdullah Gül meselesi…
1.12.2021
Peki Avrupa’nın enflasyonuna kim saldırıyor?
1.12.2021
Akıl dışılığın büyüsüne kapılmak
1.12.2021
AK Parti’nin seçim kozu BAE ve İsrail mi?
1.12.2021
`
Resmi İlanlar
Sitemizdeki dış bağlantılar referans amaçlıdır, dış bağlantıların içeriklerinden kuruluşumuz sorumlu değildir.