GSYH 2021 yılı birinci çeyrek ilk tahmini; zincirlenmiş hacim endeksi olarak, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %7,0 arttı.
Bilgi ve iletişim faaliyetleri 2021 yılı birinci çeyreğinde %18,1 arttı
GSYH'yi oluşturan faaliyetler incelendiğinde; 2021 yılı birinci çeyreğinde bir önceki yıla göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak; bilgi ve iletişim faaliyetleri %18,1, diğer hizmet faaliyetleri %14,4, sanayi %11,7, tarım %7,5, hizmetler %5,9, mesleki, idari ve destek hizmet faaliyetleri %5,3, kamu yönetimi, eğitim, insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri %3,7, finans ve sigorta faaliyetleri %2,9, inşaat %2,8 ve gayrimenkul faaliyetleri %2,4 arttı.
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, bir önceki çeyreğe göre %1,7 arttı. Takvim etkisinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, 2021 yılı birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %7,3 arttı.
GSYH 2021 yılının birinci çeyreğinde cari fiyatlarla 1 trilyon 386 milyar 347 milyon TL oldu
Üretim yöntemiyle Gayrisafi Yurt İçi Hasıla tahmini, 2021 yılının birinci çeyreğinde cari fiyatlarla bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %29,1 artarak 1 trilyon 386 milyar 347 milyon TL oldu. GSYH'nin birinci çeyrek değeri cari fiyatlarla ABD doları bazında 188 milyar 65 milyon olarak gerçekleşti.
Yerleşik hanehalklarının tüketim harcamaları 2021 yılı birinci çeyreğinde %7,4 arttı
Yerleşik hanehalklarının tüketim harcamaları, 2021 yılının birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak %7,4 arttı. Devletin nihai tüketim harcamaları %1,3, gayrisafi sabit sermaye oluşumu %11,4 arttı.
Mal ve hizmet ihracatı 2021 yılı birinci çeyreğinde %3,3 artarken ithalatı %1,1 azaldı
Mal ve hizmet ihracatı, 2021 yılının birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak %3,3 artarken ithalatı %1,1 azaldı.
İşgücü ödemeleri 2021 yılı birinci çeyreğinde %16,0 arttı
İşgücü ödemeleri, 2021 yılının birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %16,0, net işletme artığı/karma gelir ise %39,1 arttı.
İşgücü ödemelerinin Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payı %35,5 oldu
İşgücü ödemelerinin cari fiyatlarla Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payı geçen yılın birinci çeyreğinde %39,0 iken bu oran 2021 yılında %35,5 oldu. Net işletme artığı/karma gelirin payı ise %41,9'dan %45,8'e arttı.
Bu konu ile ilgili bir sonraki haber bülteninin yayımlanma tarihi 1 Eylül 2021'dir.
Tablolar
Tablo-1 Gayrisafi yurtiçi hasıla, iktisadi faaliyet kollarına (A10) göre cari fiyatlarla (değer, pay, değişim oranı)
Tablo-2 Gayrisafi yurtiçi hasıla, iktisadi faaliyet kollarına (A10) göre zincirlenmiş hacim, endeks ve değişim oranları (2009=100)
Tablo-3 Gayrisafi yurtiçi hasıla, harcama yöntemiyle cari fiyatlarla (değer, pay, değişim oranı)
Tablo-4 Gayrisafi yurtiçi hasıla, harcama yöntemiyle zincirlenmiş hacim, endeks ve değişim oranları (2009=100)
Tablo-5 Gayrisafi yurtiçi hasıla, gelir yöntemiyle cari fiyatlarla (değer, pay, değişim oranı)
Tablo-6 Gayrisafi yurtiçi hasıla, üretim yöntemiyle mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış zincirlenmiş hacim endeksi ve değişim oranları (2009=100)
Tablo-7 Gayrisafi yurtiçi hasıla, harcama yöntemiyle mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış zincirlenmiş hacim endeksi ve değişim oranları (2009=100)
Bülteni İndir
Tablolar ve Bülteni İndir
İstatistiksel Tablolar
Harcama Yöntemi ile GSYH (2009 bazlı)
Harcama Yöntemi ile GSYH, Zincirlenmiş Hacim Endeksi
Gayrisafi yurtiçi hasıla, harcama yöntemiyle mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış zincirlenmiş hacim endeksi ve değişim oranları (2009=100)
Gayrisafi sabit sermaye oluşumu, zincirlenmiş hacim endeksi ve değişim oranları (2009=100)
Hanehalkı nihai tüketim harcamaları, dayanıklılık türüne göre zincirlenmiş hacim endeksi ve değişim oranları (2009=100)
Gayrisafi yurtiçi hasıla, harcama yöntemiyle zincirlenmiş hacim endeksi ve değişim oranları (2009=100)
Harcama Yöntemi ile GSYH, Cari Fiyatlarla
Gayrisafi yurt içi hasıla, harcama yöntemiyle mevsim etkisinden arındırılmış cari fiyatlarla (değer, değişim oranı)
Gayrisafi sabit sermaye oluşumu, cari fiyatlarla (değer, pay, değişim oranı)
Hanehalkı nihai tüketim harcamaları, dayanıklılık türüne göre cari fiyatlarla (değer, pay, değişim oranı)
Gayrisafi yurtiçi hasıla, harcama yöntemiyle cari fiyatlarla (değer, pay, değişim oranı)
Üretim Yöntemiyle Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (2009 bazlı)
Üretim Yöntemi ile GSYH, Zincirlenmiş Hacim Endeksi
Gayrisafi yurtiçi hasıla, üretim yöntemiyle mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış zincirlenmiş hacim endeksi ve değişim oranları (2009=100)
Gayri safi yurtiçi hasıla, iktisadi faaliyet kollarına (A10) göre zincirlenmiş hacim endeksi ve değişim oranları (2009=100)
Üretim Yöntemi ile GSYH, Cari Fiyatlarla
Gayrisafi yurt içi hasıla, üretim yöntemiyle mevsim etkisinden arındırılmış cari fiyatlarla (değer, değişim oranı)
Gayrisafi yurtiçi hasıla, iktisadi faaliyet kollarına (A10) göre cari fiyatlarla (değer, pay, değişim oranı)
Gelir Yöntemi ile Dönemsel GSYH
Gelir Yöntemi ile GSYH (2009 bazlı)
Gayrisafi yurt içi hasıla, gelir yöntemiyle mevsim etkisinden arındırılmış cari fiyatlarla (değer, değişim oranı)
Gayrisafi yurtiçi hasıla, gelir yöntemiyle cari fiyatlarla (değer, pay, değişim oranı)
Raporlar
Bültene ait rapor bulunmamaktadır.
Önceki Haber Bültenleri
Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, IV. Çeyrek: Ekim - Aralık, 2020 - 01 Mart 2021 Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, III. Çeyrek: Temmuz - Eylül, 2020 - 30 Kasım 2020 Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, II. Çeyrek: Nisan - Haziran, 2020 - 31 Ağustos 2020 Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, I. Çeyrek: Ocak - Mart, 2020 - 29 Mayıs 2020 Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, IV. Çeyrek: Ekim - Aralık, 2019 - 28 Şubat 2020 Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, III. Çeyrek: Temmuz - Eylül, 2019 - 02 Aralık 2019 Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, II. Çeyrek: Nisan - Haziran, 2019 - 02 Eylül 2019 Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, I. Çeyrek: Ocak - Mart, 2019 - 31 Mayıs 2019 Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, IV. Çeyrek: Ekim - Aralık, 2018 - 11 Mart 2019 Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, III. Çeyrek: Temmuz - Eylül, 2018 - 10 Aralık 2018 Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, II. Çeyrek: Nisan - Haziran, 2018 - 10 Eylül 2018 Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, I. Çeyrek: Ocak - Mart, 2018 - 11 Haziran 2018
Metaveri
Analitik Çerçeve, Kapsam, Tanımlar ve Sınıflamalar
Ulusal Hesaplar Sistemi’nde tahmin edilen temel büyüklüklerin en önemlisi ve odak noktası Gayrisafi Yurtiçi Hasıla’dır (GSYH). GSYH, bir ülkedeki belirli bir dönemde üretilen mal ve hizmetlerden dolayı oluşan katma değere ilişkin standart bir ölçüdür. GSYH üç yöntemle hesaplanmaktadır:
Üretim yöntemi
Harcama yöntemi
Gelir yöntemi
Gayrisafi Yurtiçi Hasıla, üretim yöntemiyle, bir ekonomide yerleşik olan üretici birimlerin belli bir dönemde, ekonomik faaliyetleri sonucu yaratmış oldukları tüm mal ve hizmetlerin değerleri toplamından bu mal ve hizmetlerin üretiminde kullanılan girdiler toplamının düşülmesi sonucu elde edilen değerdir.
Gayrisafi Yurtiçi Hasıla, harcama yöntemiyle, bir ekonomide belli bir dönemde tüketime ve yatırıma yönelik harcamalar ile ihracat, ithalat farkından oluşur. Bu yöntemin ana bileşenleri, hane halklarının nihai tüketimi, devletin nihai tüketimi, sabit sermaye yatırımları ve net mal ve hizmet ihracatıdır.
Gayrisafi Yurtiçi Hasıla, gelir yöntemiyle, ekonomideki üretici birimlerin elde ettiği maaş, ücret gelirleri, işletme karı ve devletin elde ettiği çeşitli vergi gelirlerinden oluşur. Her faaliyet kolunda mal ve hizmet üretim sürecinde yer alan üretici birimlerin üretim faktörlerine ödedikleri değerlerin toplamıdır.
Türkiye İstatistik Kurumu’nda GSYH hesaplamaları üretim, harcama ve gelir yöntemlerinin her üçü de kullanılarak yapılmaktadır. GSYH tahminlerinde kullanılan temel yöntem (hesabın ilk yapıldığı, daha sonra diğer hesapların buna göre dengelendiği), üretim yöntemidir. GSYH, cari fiyatlarla ve Laspeyres zincirlenmiş hacim endeksleriyle hesaplanmaktadır.
Cari fiyatlarla GSYH, hesaplama döneminde piyasada geçerli olan fiyatlarla yapılan hesaplamadır.
Zincirlenmiş hacim endeksleriyle GSYH, üretimdeki değişimin daha sağlıklı ölçülebilmesi için enflasyon etkisinin arındırılmasıyla yapılan hesaplamadır.
GSYH değişim oranı, GSYH’nin yüzde olarak artış oranıdır. Zincirlenmiş hacim endeksleriyle hesaplanan değerlerin birbirine oranı gerçek büyüme hızını vermektedir.
Kişi başına GSYH, cari fiyatlarla tahmin edilen gayrisafi yurtiçi hasıla büyüklüğünün yıl ortası nüfus tahminine bölünmesi ile Türk Lirası olarak elde edilir. Hesaplanan bu değerin ortalama Amerikan Doları kuruna bölünmesi ile dolar değeriyle kişi başına gayrisafi yurtiçi hasılaya ulaşılmaktadır.
Hanehalklarının ve hanehalkına hizmet eden kâr amacı olmayan kuruluşların nihai tüketim harcamaları, mal ve hizmetlere ilişkin hanehalklarının ve hanehalkına hizmet eden kar amacı olmayan kuruluşların yapmış olduğu harcamaları içermektedir.
Devletin nihai tüketim harcamaları, devletin hizmetlerini yerine getirebilmek için istihdam ettiği personeline ödenen maaş-ücretler, ayni ve sosyal yardımlar ile bu hizmeti üretmek için diğer sektörlerden satın aldığı mal ve hizmetlere ilişkin harcamalardan oluşmaktadır.
Gayrisafi sabit sermaye oluşumu, bir üreticinin sabit aktifleriyle elde edişleri, eksi elden çıkarışları ve kurumsal birimin üretim faaliyetleriyle gerçekleşen üretilmeyen aktif değerine belirli ilavelerin toplam değeriyle ölçülür. Gayrisafi sabit sermaye oluşumunun en büyük kısmını maddi sabit aktifler oluşturmaktadır. Bu aktifler, makine-teçhizat ve inşaat olmak üzere iki alt grupta incelenmektedir. Sabit aktifler, bir yıldan fazla bir süre için üretim işleminde kullanılmaktadır.
Mal ve hizmetlerin ihracatı ve ithalatı, ülke sakinlerinin mal ve hizmetlerle ilgili olarak dış alemle yaptıkları işlemleri kapsamaktadır. Mal ve hizmet ihracatı, ülkedeki toplam nihai talebin bir parçasını oluştururken, mal ve hizmet ithalatı toplam mal ve hizmet arzına dahil edilmektedir. Harcamalar yoluyla GSYH hesaplanırken, yurtiçi üretimden kaynaklanmayan, ithal edilen mal ve hizmetler, toplam nihai kullanımlardan düşülmektedir.
İşgücü ödemeleri, muhasebe dönemi boyunca, girişim tarafından çalışanın yaptığı iş karşılığında, ayni ve nakdi olarak ödenen toplam karşılıklar olarak tanımlanmaktadır. Nakdi ya da ayni olarak ödenen maaş-ücretler ile işverenler tarafından çalışanlar adına ödenen sosyal güvenlik katkılarından oluşmaktadır.
Sabit sermaye tüketimi, muhasebe dönemi boyunca fiziksel yıpranma, normal kullanım dışı olma veya normal kaza zararı sonucu olarak bir üretici tarafından sahip olunan veya kullanılan sabit aktif stoklarının cari değerlerindeki düşme olarak tanımlanabilir.
Üretim ve ithalat üzerindeki vergiler, mal ve hizmetler üreticiler tarafından üretildiğinde, teslim edildiğinde, satıldığında ya da transfer edildiğinde onlar üzerinden ödenen ürün ve hizmetler üzerindeki vergiler ile mallar sınırları geçip ekonomik bölgeye girdiğinde veya hizmetler yerleşik olmayan birimler tarafından yerleşik birimlere teslim edildiğinde ödenecek olan ithalat üzerindeki vergileri ve resimleri içerir.
Sübvansiyonlar, yerleşik olmayan devlet birimlerini de içeren devlet birimlerinin girişimcilere, onların ürettikleri, sattıkları veya ithal ettikleri mal veya hizmetlerin değerlerine veya üretim faaliyetlerinin düzeylerine veya miktarlarına göre yaptıkları karşılıksız cari ödemelerdir.
İşletme artığı, net katma değerden, çalışanlara yapılan ödemeler ve üretim üzerindeki vergilerin çıkarılması ve sübvansiyonların eklenmesiyle elde edilir. Katma değer içinde sermayenin payını ifade etmektedir.
Hesaplamalarda kullanılan fiyatlar aşağıda açıklanmaktadır.
Temel fiyat, bir birim mal ya da hizmet üretimi ve satışı sonucunda üreticilerin eline geçen bedel olup, bu bedelden satıcı tarafından ödenmesi gereken vergilerin çıkarılması ve sübvansiyonların eklenmesiyle elde edilen değerdir. Bu fiyata üretici tarafından ayrıca faturalandırılan herhangi bir ulaştırma bedeli hariçtir.
Üretici fiyatı, üretilen mal veya hizmetin bir birimi için üretici tarafından alıcıdan alınabilen miktardan alıcıya fatura edilmiş her türlü KDV veya benzer çıkarılabilir vergiler düşülerek ulaşılan değer olarak tanımlanabilir. Üretici tarafından faturalandırılmış her türlü ulaştırma bedelini hariç tutar.
Alıcı fiyatı, satın alan tarafından ürünler için gerçekte ödenen fiyattır ve ürün üzerindeki vergilerden sübvansiyonların çıkartılması ile elde edilir. Ancak, ürünler üzerinde uygulanan KDV gibi çıkarılabilir vergileri kapsamaz. Satın alan tarafından gerekli zaman ve yerde teslim alma işlemi için ayrıca ödenen herhangi bir ulaştırma maliyeti hariçtir.
Uluslararası Standart
Birleşmiş Milletler Ulusal Hesaplar Sistemi (SNA-2008) ve Avrupa Hesaplar Sistemi’dir (ESA-2010). Bu iki sistem birbiriyle aynıdır, fakat tabloların sunumu açısından bazı farklılıklar mevcuttur.
Sınıflamalar
Üretim, harcama ve gelir yöntemiyle tahminlerde sonuçlar, Birleşmiş Milletler Ulusal Hesaplar Sistemi (SNA) ve Avrupa Hesaplar Sistemi’nin (ESA) önerdiği düzeyde verilmektedir.
Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması (Statistical classification of economic activities in the European Community, NACE Rev. 2) üretim yönteminde esas alınmaktadır.
Üretim yöntemiyle tahminlerde kullanılan sınıflama;
NACE Rev.2 İktisadi faaliyet kolları
Tarım, ormancılık ve balıkçılık
Madencilik ve taş ocakçılığı
İmalat sanayi
Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı
Su temini; kanalizasyon, atık yönetimi ve iyileştirme faaliyetleri
İnşaat
Toptan ve perakende ticaret; motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin onarımı
Ulaştırma ve depolama
Konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetleri
Bilgi ve iletişim
Finans ve sigorta faaliyetleri
Gayrimenkul faaliyetleri
Mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler
İdari ve destek hizmet faaliyetleri
Kamu yönetimi ve savunma; zorunlu sosyal güvenlik
Eğitim
İnsan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri
Kültür, sanat, eğlence, dinlence ve spor
Diğer hizmet faaliyetleri
Hanehalklarının işveren olarak faaliyetleri.
Yayımlama düzeyi
NACE Rev. 2 (A10) Faaliyetin tanımı
A Tarım, ormancılık ve balıkçılık
B, C, D, E Madencilik ve taş ocakçılığı,imalat ve diğer sanayiler
F İnşaat
G, H, I Toptan ve perakende ticaret, ulaştırma ve depolama, konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetleri
J Bilgi ve iletişim
K Finans ve sigorta faaliyetleri
L Gayrimenkul faaliyetleri
M, N Mesleki, bilimsel ve teknik, idari ve destek hizmet faaliyetleri
O, P,Q Kamu yönetimi ve savunma, eğitim, insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri
R, S,T,U Diğer hizmetler
Harcama yöntemiyle tahminlerde kullanılan sınıflamalar;
Amaca Yönelik Bireysel Tüketim Harcamaları Sınıflaması (COICOP),
Devlet Fonksiyonlarının Sınıflandırılması (COFOG),
Geniş Ekonomik Kategorilere Göre Sınıflama (BEC),
Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu Cetveli (GTIP),
Uyumlaştırılmış Mal Tanım ve Kod Sistemi (HS),
Hanehalkına Hizmet Eden Kar Amacı Olmayan Kuruluşların Amaca Göre Sınıflaması (COPNI).
Yayımlama düzeyi
Gayrisafi yurtiçi hasıla harcama bileşenleri cari fiyatlarla ve zincirlenmiş hacim endeksi ile hesaplanmaktadır ve aşağıda verilmiştir:
Yerleşik hanehalklarının ve hanehalkına hizmet eden kâr amacı olmayan kuruluşların tüketim harcamaları,
Devletin nihai tüketim harcamaları,
Gayrisafi sabit sermaye oluşumu,
Stok değişimi,
Mal ve hizmet ihracatı,
(Eksi) Mal ve hizmet ithalatı
Dayanıklılık türüne göre hanehalkı nihai tüketim harcamaları:
Dayanıklı mallar, tüketiciler tarafından bir defada tüketilmek üzere değil, nispi olarak uzun bir zaman dilimi içinde kullanılmak üzere satın alınan yüksek değerli mallar (buzdolabı, çamaşır, bulaşık makinesi ve saat, antika eşya, müzik aletleri vb.) bu grupta kapsanmaktadır.
Yarı dayanıklı mallar, tüketiciler tarafından alınan giysi, ayakkabı, mutfak eşyası, oyuncak gibi değerleri nispi olarak çok yüksek olmayan mallardır.
Dayanıksız mallar, kullanım süreleri bir yıldan az olan gıda, içki, tütün, ilaç, gazete, kırtasiye malzemesi, temizlik malzemeleri, gibi mallardır.
Hizmetler, hanehalklarının eğitim, sağlık, otel lokanta v.b. harcamalarını kapsar.
Gayrisafi sabit sermaye oluşumu:
İnşaat, konutlar, diğer binalar ve diğer inşaat
Makine ve teçhizat, taşımacılık sistemleri, bilgi ve iletişim teknolojisi, silah sistemleri, v.b.
Diğer aktifler, yazılım geliştirme, veri tabanları, ARGE harcamaları, v.b. diğer yatırım amaçlı aktifler.
Gelir yöntemiyle tahminlerde kullanılan sınıflamalar;
İşgücü ödemelerinde ve sabit sermaye tüketiminde Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistikî Sınıflaması (NACE Rev.2), vergi ve sübvansiyonlarda ise Arz-Kullanım Tablolarında kullanılan ESA 2010 sınıflaması kullanılmaktadır.
Verinin kapsamı
GSYH tahmininde kapsanan işlemler, Türkiye’de faaliyet gösteren ekonomik birimler arasındaki mal ve hizmet akışının parasal ifadesidir.
Coğrafi kapsam
GSYH tahminlerinde coğrafi kapsam tüm Türkiye’dir.
Hesaplama Kuralları
Çeyreklik GSYH tahmini cari fiyatlara ve zincirlenmiş hacim endekslerine göre yapılmaktadır.
Cari fiyatlarla hesaplamalarda; gerçek değişimlerle birlikte fiyat hareketleri de kapsanmaktadır. Yalnızca gerçek değişimlerin izlenebilmesi için fiyat değişikliklerinden gelen etkinin giderilmesi gerekmektedir. Zincirlenmiş hacim endeksleriyle elde edilen GSYH, bu etkiyi yok ederek; belli bir dönemde yer alan gerçek değişmeleri ölçmektedir.
Fiyat değişimlerinin etkisinden arındırılıp yalnızca gerçek değişimin ölçülmesi için ise; fiyat yapısının güncel olması gerekmektedir. Ardışık iki yıl hesaplamalarında sabit bir yıldaki fiyatın kullanılmasının yerine önceki yılın fiyatları kullanılarak zincirlenmiş hacim endekslerine ulaşıldığında; fiyat değişimlerinden arındırma işlemi daha sağlıklı olmaktadır. Buna karşın zincirleme yöntemler kullanıldığında toplamsal olmama sorunu ortaya çıkmaktadır.
Zincirlenmiş hacim endekslerini hesaplayabilmek için üç temel zincirleme yöntemi bulunmaktadır. Bunlar; önceki yıl ortalaması ile zincirleme (annual overlap), önceki yılın son çeyrekliği ile zincirleme (one quarter overlap) ve önceki yılın aynı çeyrekliği ile zincirlemedir (over the year). Zincirlenmiş hacim endeksleriyle hesaplanan GSYH tahmininde önceki yılın yıl ortalaması ile zincirleme yöntemi kullanılmaktadır. Bu yöntem kullanıldığında yıllık hesaplar ile daha tutarlı sonuçlar elde edilmektedir.
Gayrisafi yurtiçi hâsıla tahminleri çeyreklik ve yıllık olarak, cari fiyatlarla ve zincirlenmiş hacim endeksleriyle yapılmaktadır. Üçer aylık dönemler itibariyle tahminler; Ocak-Şubat-Mart için I. Çeyrek, Nisan-Mayıs-Haziran için II. Çeyrek, Temmuz-Ağustos-Eylül için III. Çeyrek ve Ekim-Kasım-Aralık için IV. Çeyrek olarak yapılmaktadır.
Veri yayımlama zamanı: Çeyreklik GSYH sonuçları, referans çeyreği takip eden 60. Gün yayımlanır. Yayım tarihinin hafta sonuna denk gelmesi durumunda takip eden ilk iş günü, saat 10.00'da kamuoyu ile paylaşılır.
Bir sonraki yıla ilişkin Ulusal Veri Yayımlama Takvimi, her yılın Aralık ayında TÜİK web sitesinde yayımlanmaktadır.
Veriler tüm ilgililere haber bülteni, istatistiksel tablolar ve Merkezi Veri Dağıtım Sistemi (MEDAS) aracılığıyla eş zamanlı olarak dağıtılmaktadır.
Temel Veri Kaynaklarının Niteliği
Ulusal hesaplar sistemini oluşturan büyüklükler; farklı kaynaklardan derlenen verilerin değerlendirilmesi ve kullanımı ile hesaplanmaktadır. Bu verilerin bir bölümü Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından alandan derlenmekte, diğer bölümleri kurum ve kuruluşların idari kayıtlarından elde edilmektedir.
İdari kayıtların alındığı kurumların bazıları şunlardır;
Girişimlere ilişkin; Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) ve Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) sağlanan beyannameler,
Mali sektöre ilişkin; T.C. Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), Hazine Müsteşarlığı, vb. kurumlardan sağlanan bilgiler,
Genel devlete ilişkin; Maliye Bakanlığı'ndan sağlanan devlet mali istatistikleri,
Dernekler ve vakıflara ilişkin; İçişleri Bakanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğünden alınan ilgili tablolar,
Nüfus ve Konut Araştırması, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi gibi idari kayıt bilgileridir.
Çeyreklik GSYH tahmininde yapılan revizyon çalışmaları ile birlikte hesaplamalarda kullanılan verilerin önemli bir bölümünü idari kayıtlar oluşturmaya başlamıştır.
Derleme uygulamaları
Türkiye’nin gayrisafi yurtiçi hâsıla istatistikleri TÜİK tarafından derlenmektedir.
Revizyonlar
Ulusal hesaplar sistemi tek bir veri kaynağına bağımlı olmayıp hem idari kayıtların hem de istatistik sisteminde yer alan başlıkların entegre edildiği bir sistem olduğundan sistemin bir unsurunda meydana gelen revizyon tüm sistemi etkilemektedir.
Bu kapsamda, 2020 yılında yayımlanan Dış Ticaret İstatistikleri (Özel Dış Ticaret sisteminden Genel Dış Ticaret sistemine geçiş), Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri (UHTİ) ve Ödemeler Dengesi İstatistiklerinde (ÖDİ) yapılan revizyonlar nedeniyle, Ulusal Hesaplar sisteminde revizyon yapılmıştır. Revizyona ilişkin metodolojik dokümanlara aşağıdaki linklerden ulaşılabilir.
www.tuik.gov.tr/indir/metodolojikDokumanlar/yillik_gsyh_metod_tr.pdf
Verinin kapsam ve yönteminde yapılacak önemli değişiklikler yayımlanmadan önce kullanıcılarla "basın duyurusu" ile paylaşılmakta, ayrıca metaveri revize edilmektedir.
Revizyon öncesi GSYH serilerine https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=ulusal-hesaplar-113 linkinden ("Dönemsel GSYH Haber Bülteni” II. Çeyrek: Nisan-Haziran, 2020 - Tablo 8: Revizyon öncesi GSYH Tabloları) erişim sağlanabilir.
Bu haber bülteni kapsamında üretilen istatistikler için cari yıl içerisinde gerçekleştirilecek revizyonlara ilişkin bilgi formuna aşağıdaki linkten ulaşılabilir.
https://www.tuik.gov.tr/indir/revizyon/2021_RBF_TR_DHG.pdf
Mevsimsel Düzeltme
Dönemsel Gayrisafi Yurtiçi Hasılanın Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılması
Mevsim ve takvimden kaynaklanan etkiler, geçici nitelikte olduklarından, verinin genel eğiliminin gözlemlenmesini engellemektedirler. Bu nedenle, kısa dönemli göstergelerdeki mevsimsel yapının belirlenmesi; ardışık dönemler arasında güvenilir karşılaştırmalar yapmak için son derece önemli rol oynar.
Kullanılan Yöntem ve Yazılım
Mevcut durumda, TÜİK Cari Fiyatlarla Gayrisafi Yurtiçi Hasıla ile zincirlenmiş hacim endekslerinin mevsimsel düzeltmesini İspanya Merkez Bankası tarafından geliştirilen ve aynı zamanda Eurostat (Avrupa Birliği İstatistik Ofisi) tarafından önerilen ARIMA modeline dayalı TRAMO-SEATS yöntemini kullanarak gerçekleştirmektedir. Bu yöntemin uygulanması için Almanya Merkez Bankası ve Eurostat işbirliği ile Belçika Merkez Bankası tarafından Avrupa İstatistik Sistemi yönergeleri doğrultusunda geliştirilmiş olan JDemetra+ 2.2.0 yazılımı kullanılmaktadır.
Mevsimsel Düzeltme Süreci
Cari Fiyatlarla Gayrisafi Yurtiçi Hasıla ile zincirlenmiş hacim endekslerinin büyük bölümünde mevsim etkisi bulunurken zincirlenmiş hacim endekslerinin bir kısmında takvim etkisi de bulunmaktadır. Gayrisafi Yurtiçi Hasılanın mevsimsel düzeltme süreci, bir önceki yıla ilişkin Yıllık Gayrisafi Yurtiçi Hasıla ve ikinci çeyreğe ait Dönemsel Gayrisafi Yurtiçi Hasıla sonuçlarının açıklanmasını takiben sonraki dönemlerin model spesifikasyonlarının belirlenmesi ile başlamaktadır. Mevsim ve/veya takvim etkilerinden arındırma işlemi için belirlenen bu model yapısı dört dönem boyunca sabit tutulmaktadır. Bu işlem her yıl döngüsel bir şekilde tekrarlanmaktadır.
Cari Fiyatlarla Gayrisafi Yurtiçi Hasılanın harcama, üretim ve gelir yöntemine göre alt kalemleri mevsim etkilerinden arındırılırken zincirlenmiş GSYH hacim endekslerinin harcama ve üretim yöntemine göre alt kalemleri mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmaktadır.
Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Verinin Kalitesinin Değerlendirilmesi
Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmanın kalitesi, yıllık model belirleme aşamasında ve her dönem yürütülen arındırma süreçlerinde, standart teşhis istatistikleriyle ölçülmektedir. Seçilmiş bir teşhis seti (önsel mevsimsel testler, otokorelasyon ve mevsimsel otokorelasyon, çarpıklık ve basıklık gibi normallik ölçütleri, spektrum analizleri) ve gelişmiş görsel araçlar kullanılmaktadır.
Doğrudan ya da Dolaylı Yaklaşım
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilerde alt kalemlerin toplamı ile ana kalemler eşit olmayabilir. Bu durum, genel göstergeler itibariyle Avrupa Birliği İstatistik Ofisi’nin tavsiyelerine uygundur. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış Gayrisafi Yurtiçi Hasıla dolaylı yaklaşım kullanılarak üretilmektedir. Bu yaklaşımda alt kalemler ile ana kalemler arasında toplamsallık ilişkisi mevcuttur.
“Arındırılmamış” ve “Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış” Veriler Arasında Tutarlılık: Eşleştirme(Benchmarking) ve Dengeleme (Reconciliation)
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilerin yıl toplamları ile arındırılmamış/takvim etkisinden arındırılmış verilerin yıl toplamlarının aynı kalması amacıyla Modified Denton yöntemiyle eşleştirme (benchmark) işlemi yapılmaktadır. Eşleştirme işlemi, takvim etkisi olan seriler için takvim etkisinden arındırılmış serilere, olmayanlar için arındırılmamış serilere uygulanmıştır.
Her bir dönem için harcama yöntemi alt kalemlerinin toplulaştırılması ile elde edilen GSYH ile üretim yöntemi alt kalemlerinin toplulaştırılması ile elde edilen GSYH değerleri eşit olmalıdır. Ancak mevsim ve takvim etkilerinden arındırma ve eşleştirme işlemlerinden sonra bu eşitlik bozulabilmektedir. Bu nedenle üretim ve harcama yöntemleri ile elde edilen mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH değerleri arasında oluşan farklılıklar Uluslararası Para Fonu tarafından önerilen iki aşamalı dengeleme (two step reconciliation) yöntemiyle giderilmektedir.
Revizyon Politikası
Mevsimsel düzeltme prosedürü gereği, seriye yeni gözlemler eklendiğinde model parametreleri ve filtrelerin yeniden tahmin edilmesi nedeniyle arındırılmış veriler zaman içinde revizyonlara maruz kalmaktadır. Zincirlenmiş GSYH hacim endeksleri ve Cari Fiyatlarla GSYH için, Avrupa İstatistik Ofisi Mevsimsel Düzeltme Rehberi’ne göre, Kontrollü Mevsimsel Güncelleme (Controlled Current Adjustment) olarak ifade edilen revizyon yöntemi uygulanır. Mevsimsel faktörler yılda bir kez, 2.çeyrekte belirlenir. Tahmin edilen mevsimsel faktörler ve aykırı değerler her çeyrekte kontrol edilir ve gerekirse cari yıl ve önceki 3 yıl revize edilebilir.
Cari Gayrisafi Yurtiçi Hasıla ve zincirlenmiş hacim endekslerinin arındırılmamış verileri 2020 yılı 2. çeyrekte 1998 yılına kadar revize edilmiştir. Bu nedenle, “Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı Tarafından Üretilen İstatistiki Verilerde Revizyon Yapılmasına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönerge”[1] kapsamındaki ana revizyon politikası gereği; “takvim etkisinden arındırılmış”, “mevsim etkilerinden arındırılmış” ve “mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış” veriler de 2020 yılı 2. çeyrekte 1998 yılına kadar revize edilmiştir.
Yayımlama
Arındırılmış veri “takvim etkisinden arındırılmış”, “mevsim etkilerinden arındırılmış” ve “mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış” olmak üzere 3 farklı şekilde kamuoyu ile paylaşılabilmektedir.
[1] https://www.tuik.gov.tr/UstMenu/yonetmelikler/Revizyon_yonerge.pdf
[1] https://www.tuik.gov.tr/Kurumsal/Revizyon_Politikasi
GSYH mevsimsel düzeltme süreci hakkında daha detaylı bilgi için bakınız
Takvim etkileri yöntem dokümanı için tıklayınız
Takvim etkileri regresölerine ulaşmak için tıklayınız
Diğer konular
Dönemsel Gayrisafi Yurtiçi Hasılanın Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılması
Mevsim ve takvimden kaynaklanan etkiler, geçici nitelikte olduklarından, verinin genel eğiliminin gözlemlenmesini engellemektedirler. Bu nedenle, kısa dönemli göstergelerdeki mevsimsel yapının belirlenmesi; ardışık dönemler arasında güvenilir karşılaştırmalar yapmak için son derece önemli rol oynar.
Kullanılan Yöntem ve Yazılım
Mevcut durumda, TÜİK Cari Fiyatlarla Gayrisafi Yurtiçi Hasıla ile zincirlenmiş hacim endekslerinin mevsimsel düzeltmesini İspanya Merkez Bankası tarafından geliştirilen ve aynı zamanda Eurostat (Avrupa Birliği İstatistik Ofisi) tarafından önerilen ARIMA modeline dayalı TRAMO-SEATS yöntemini kullanarak gerçekleştirmektedir. Bu yöntemin uygulanması için Almanya Merkez Bankası ve Eurostat işbirliği ile Belçika Merkez Bankası tarafından Avrupa İstatistik Sistemi yönergeleri doğrultusunda geliştirilmiş olan JDemetra+ 2.2.0 yazılımı kullanılmaktadır.
Mevsimsel Düzeltme Süreci
Cari Fiyatlarla Gayrisafi Yurtiçi Hasıla ile zincirlenmiş hacim endekslerinin büyük bölümünde mevsim etkisi bulunurken zincirlenmiş hacim endekslerinin bir kısmında takvim etkisi de bulunmaktadır. Gayrisafi Yurtiçi Hasılanın mevsimsel düzeltme süreci, bir önceki yıla ilişkin Yıllık Gayrisafi Yurtiçi Hasıla ve ikinci çeyreğe ait Dönemsel Gayrisafi Yurtiçi Hasıla sonuçlarının açıklanmasını takiben sonraki dönemlerin model spesifikasyonlarının belirlenmesi ile başlamaktadır. Mevsim ve/veya takvim etkilerinden arındırma işlemi için belirlenen bu model yapısı dört dönem boyunca sabit tutulmaktadır. Bu işlem her yıl döngüsel bir şekilde tekrarlanmaktadır.
Cari Fiyatlarla Gayrisafi Yurtiçi Hasılanın harcama, üretim ve gelir yöntemine göre alt kalemleri mevsim etkilerinden arındırılırken zincirlenmiş GSYH hacim endekslerinin harcama ve üretim yöntemine göre alt kalemleri mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmaktadır.
Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Verinin Kalitesinin Değerlendirilmesi
Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmanın kalitesi, yıllık model belirleme aşamasında ve her dönem yürütülen arındırma süreçlerinde, standart teşhis istatistikleriyle ölçülmektedir. Seçilmiş bir teşhis seti (önsel mevsimsel testler, otokorelasyon ve mevsimsel otokorelasyon, çarpıklık ve basıklık gibi normallik ölçütleri, spektrum analizleri) ve gelişmiş görsel araçlar kullanılmaktadır.
Doğrudan ya da Dolaylı Yaklaşım
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilerde alt kalemlerin toplamı ile ana kalemler eşit olmayabilir. Bu durum, genel göstergeler itibariyle Avrupa Birliği İstatistik Ofisi’nin tavsiyelerine uygundur. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış Gayrisafi Yurtiçi Hasıla dolaylı yaklaşım kullanılarak üretilmektedir. Bu yaklaşımda alt kalemler ile ana kalemler arasında toplamsallık ilişkisi mevcuttur.
“Arındırılmamış” ve “Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış” Veriler Arasında Tutarlılık: Eşleştirme(Benchmarking) ve Dengeleme (Reconciliation)
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilerin yıl toplamları ile arındırılmamış/takvim etkisinden arındırılmış verilerin yıl toplamlarının aynı kalması amacıyla Modified Denton yöntemiyle eşleştirme (benchmark) işlemi yapılmaktadır. Eşleştirme işlemi, takvim etkisi olan seriler için takvim etkisinden arındırılmış serilere, olmayanlar için arındırılmamış serilere uygulanmıştır.
Her bir dönem için harcama yöntemi alt kalemlerinin toplulaştırılması ile elde edilen GSYH ile üretim yöntemi alt kalemlerinin toplulaştırılması ile elde edilen GSYH değerleri eşit olmalıdır. Ancak mevsim ve takvim etkilerinden arındırma ve eşleştirme işlemlerinden sonra bu eşitlik bozulabilmektedir. Bu nedenle üretim ve harcama yöntemleri ile elde edilen mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH değerleri arasında oluşan farklılıklar Uluslararası Para Fonu tarafından önerilen iki aşamalı dengeleme (two step reconciliation) yöntemiyle giderilmektedir.
Revizyon Politikası
Mevsimsel düzeltme prosedürü gereği, seriye yeni gözlemler eklendiğinde model parametreleri ve filtrelerin yeniden tahmin edilmesi nedeniyle arındırılmış veriler zaman içinde revizyonlara maruz kalmaktadır. Zincirlenmiş GSYH hacim endeksleri ve Cari Fiyatlarla GSYH için, Avrupa İstatistik Ofisi Mevsimsel Düzeltme Rehberi’ne göre, Kontrollü Mevsimsel Güncelleme (Controlled Current Adjustment) olarak ifade edilen revizyon yöntemi uygulanır. Mevsimsel faktörler yılda bir kez, 2.çeyrekte belirlenir. Tahmin edilen mevsimsel faktörler ve aykırı değerler her çeyrekte kontrol edilir ve gerekirse cari yıl ve önceki 3 yıl revize edilebilir.
Cari Gayrisafi Yurtiçi Hasıla ve zincirlenmiş hacim endekslerinin arındırılmamış verileri 2020 yılı 2. çeyrekte 1998 yılına kadar revize edilmiştir. Bu nedenle, “Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı Tarafından Üretilen İstatistiki Verilerde Revizyon Yapılmasına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönerge”[1] kapsamındaki ana revizyon politikası gereği; “takvim etkisinden arındırılmış”, “mevsim etkilerinden arındırılmış” ve “mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış” veriler de 2020 yılı 2. çeyrekte 1998 yılına kadar revize edilmiştir.
Yayımlama
Arındırılmış veri “takvim etkisinden arındırılmış”, “mevsim etkilerinden arındırılmış” ve “mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış” olmak üzere 3 farklı şekilde kamuoyu ile paylaşılabilmektedir.
[1] https://www.tuik.gov.tr/UstMenu/yonetmelikler/Revizyon_yonerge.pdf
[1] https://www.tuik.gov.tr/Kurumsal/Revizyon_Politikasi
GSYH mevsimsel düzeltme süreci hakkında daha detaylı bilgi için bakınız
Takvim etkileri yöntem dokümanı için tıklayınız
Takvim etkileri regresölerine ulaşmak için tıklayınız
/tuikbilgi
bilgi@tuik.gov.tr
|
ALO 124
/tuikbilgi
|
/tuikbilgi
` var table = document.getElementsByTagName("table")[0]; table.style.alignSelf = "center"; table.style.height = "fit-content"; table.style.fontSize = "11px"; table.getElementsByTagName("tbody")[0].remove(); table.innerHTML = bilgi; if (moveElementAdd != null && moveElementAdd != undefined) { var endElement = moveElementAdd.children[1]; moveElementAdd.insertBefore(table.cloneNode(true), endElement); table.remove(); } }