Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K. Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak Kıbrıs Famagusta Girne Güzelyurt Lefkoşa
11°
ANA SAYFA
GALERİLER
VİDEOLAR
YAZARLAR
ÜYE OL
GİRİŞ YAP
Kitap
Söyleşi
Portre
Polemik
Mercek Altı
Sinema
Dergi
Gezi-Mekan
Ara
Havadis
Etkinlik Takvimi
Hikmet
Etkinlik
Alıntı
Dünyada Kültür
Mizah
Müzik
Galeri
Webtv
Yayın Yönetmeninden
Kültür-Sanatta Bugün
Mezar taşlarını sevmek medeniyeti sevmektir
Nidayi Sevim, Osmanlı mezar taşlarında başlıklar, semboller, şekiller ve motiflere dair yazdı..
Gezi-Mekan
İslam’a göre heykelcilik hoş karşılanmaz. Dedelerimiz bu alandaki maharetlerini adeta mezar taşlarında göstermiş. Gelenekli sanatımızın birçok nadide örneği asırlardır açık hava müzesi niteliğindeki tarihî mezarlıklarımızda sergidedir. Bin yıllık bir medeniyetin birikimini, hissiyatını bütün ihtişamıyla mezar taşlarında gözlemlemek mümkün.
Mezar taşlarımız üzerine ehli tarafından çok veciz, çok tesirli sözler söylenmiş. Mesela Üstad Yahya Kemal Beyatlı, “Hiç bir şiir bir mezar taşı kadar milli olamaz. Çünkü onda el emeği, göz nuru, sanat vardır ve onlar bize bizi anlatır.” der. Yine ünlü edebiyatçılarımızdan rahmetli Nihad Sami Banarlı bu gerçeği şöyle ifade eder: “Eğer bir medeniyetin ihtişamını hâlâ görmek istiyorsanız, Eyüp Sultan mezarlıklarına ve mezar taşlarına bir göz atınız.” Süheyl Ünver Hocamız ise “Mezar taşlarını sevmek medeniyeti sevmektir” diyerek bu tarihî değerlerimize göz çevirmemizin önemine işaret buyurmuşlardır.
Gerçekten de tarih araştırmalara da konu olan tarihî mezarlıklarımız ve mezar taşları; kültürel, sosyal, siyasi, askeri-stratejik ve daha birçok açıdan bize hayati önemi haiz veriler sunar. Aklıselim birçok tarihçi “mezar taşları okunmadan yazılan tarihin eksik kalacağı” hususunda fikir birliği içindedir. Türk dili ve edebiyatının önemli kaynaklarından birini oluşturan mezar taşı kitabeleri, nazım ve nesir ifadeleri ile edebiyat tarihimizin ulaşılamamış hazinesi durumundadır. Bu gerçeği kabul etmeyen edebiyatçı hemen hemen yok gibidir. Çünkü mezar taşı kitabeleri döneminin dil ve ifade özelliklerini özgün bir şekilde yansıttığından edebiyat tarihini doğru tespit etmemize yardımcı olurlar.
Şehirlerin yapılanması, değişim süreçleri, afetler, salgın hastalıklar, bazı coğrafî isimler, toplumların sosyolojik yapısı, meslek, sanat ve zanaatlarımız ile bunları icra eden, âlimler, şairler, devlet ricali için bazen sadece mezar taşlarını örnek gösterebiliyoruz. Sosyoloji, antropoloji, tıp ve tasavvuf tarihi alanlarında da istifade edilen mezar taşlarında etnografya ve müzeciliğin önemli bir konusu olan tarihî kıyafetler gerçekçi bir biçimde temsil edilmiştir.
Biz bu haberimizde mezar taşlarındaki başlıklar, semboller, şekiller ve motiflere değineceğiz. Esasen mezar taşlarının dilini çözmek için uzman, sanat tarihçisi, sosyolog veya edebiyat tarihçisi olmaya gerek yok. Biraz yakından bakıldığında onlar zaten kendilerini fark ettiriyor. Ecdadımız başımıza gelecekleri öngörmüş olmalı ki mezar taşlarında yazılardan olduğu kadar görsel öğelerden de mümkün olduğunca yararlanma yoluna gitmişler.
Mezar taşları sade olduğu gibi çok süslü ve görkemli de olabilmekte
Osmanlı mezar taşları hiçbir zaman, ölen kişinin sadece kimlik bilgilerini aktaran bir taş parçası olmamış, aksine her bir mezar taşı üzerindeki süslü ve sanatlı motifler, figürler ile derin mânâlar ifade eden bezemeler, kişilere ölümün güzel yüzünü hissettirmeye çalışmaktadır. Gerçekten de ölüm bir yok oluş değil de tam aksine ebedi âlemde diriliş değil midir?
Mezar taşlarında amaç ölen kişiyi hayattakilere tanıtmak ve merhumun ruhuna bir Fatiha okutmak olduğu için mezar taşlarının yola bakan tarafları saha süslü ve daha dikkat çekicidir. Özel semboller daha çok yola bakan tarafa konmuştur. Tabi o zamanlar şimdiki gibi mezarlıkların etrafı yüksek duvarlarla çevrili değildi. Yahya Kemal o günleri ne kadar güzel özetliyor: “Biz ölülerimizle yaşarız."
Mezar taşları sade olduğu gibi çok süslü ve görkemli de olabilmektedir. Mezarda yatan kişinin sosyal hayattaki konumu, ekonomik durumu mezar taşına yansımaktadır. Ölen kişinin ekonomik ve sosyal durumu iyi ise; mezar taşı kitabeleri devrin en meşhur şairlerine sipariş edilir, yazısı meşhur hattatlara yazdırılıp usta hakkaklara işletilir ve ortaya çıkan mezar taşları da birer sanat harikası olurdu.
Kalınacak esas yurdun ahiret yurdu olduğu gerçeğini fısıldamaktalar
Mezarların biçimleri, taşlar üzerinde bulunan yazılar, sembol ve işaretler bize mezarda yatan kişi hakkında çeşitli bilgiler vermektedir. Mezar taşlarında yazı hiç okunmasa bile kabirde yatan kişinin kadın, erkek, asker, tarikat mensubu yahut çocuk mezarı olduğu kolayca anlaşılabilir. Osmanlı mezar taşları üzerinde kişinin kimliğini belirten sembolik ifadeler çokça kullanılmıştır.
16. yüzyıldan sonra görmeye başladığımız başlıklar artık kişilerin kimlikleri hakkında önemli bilgi vermekteydi. Çeşitli kademede devlet adamlarının, tasavvuf erbabının, askeri kurum mensuplarının, esnafın, sanatkârın, ilim adamlarının başlıkları birbirinden farklıdır. Mevlevi, Selimi, Yusufi, Celali, Mücevveze, Edhemi, Ahmedi, Cüneydi, Kallavi, Örfi, Serdengeçti, Düzkaş, Kalafat, Dardağan, Mollayı, Paşayi, Zaimi, Kâtibi, Kafesı, Perişani, Çatal, Horasani ve Silahşor gibi isimler alan bu serpuşlar, devleti oluşturan sosyal sınıflar tarafından giyilirdi. Hayattayken giyilen serpuşlar, mezar taşlarında da kullanılmıştı.
Mezar taşları üzerinde sıkça gördüğümüz “geometrik şekiller” eşkenar dörtgen, altıgen, kare ve daire sonsuzun, kâinatın sembolleridir. İç içe geçmiş çok kenarlı geometrik biçimler her dönemde sevilerek kullanılmış olmasına rağmen Anadolu’da daha çok Selçuklular devrinde kullanılmıştır. İslam sanatında geometrik biçimler, sonsuzluk ve süreklilik göstererek Allah fikrini hatırlatırlar. Bir düzen içerisinde süregiden geometrik çizgiler (tek ve sonsuz olan) gücün, adaletin, genişliğin, sonsuzluğun sembolüdürler.
Bugün birçoklarımızın yanından kayıtsızca geçtiği tarihî mezar taşlarımızın üzerindeki simge ve semboller muhakkak bu kadarla sınırlı değildir. Taşlar üzerlerine işlenmiş ince ve derin mânâlar taşıyan nice simge ve sembol lisan-ı hal ile bizlere Hz. Peygamber (s.a.v)’in: “Müminler Ölmezler! Bilakis onlar fani âlemden baki âleme göç ederler.” hadis-i şeriflerinde ifadesini bulan, herkesin bir gün fani olacağı, kalınacak esas yurdun ahiret yurdu olduğu gerçeğini fısıldamaktadır.
“Hüve’l-Bâki”
Nidayi Sevim yazdı
Yayın Tarihi: 19 Ocak 2020 Pazar 07:00 Güncelleme Tarihi: 17 Ocak 2020, 16:06
#Tarihi Mezar Taşları
YORUM EKLE
Yorumunuz Onaylanmak Üzere Gönderildi
Adınız Soyadınız
Yorum
Gönder
Yanıt : @name
×
Facebook
Twitter
44.2B
ANKETTüm Anketler
George Orwell'ın hangi eseri otobiyografik izler taşımaktadır?
Papazın Kızı
Hayvan Çiftliği
Boğulmamak İçin
Burma Günleri
1984
Seçim Yapmadınız!
Daha önce oy verdiniz!
Oy verme işlemi tamamlandı!
SONUÇLAR
OY KULLAN
NAMAZ VAKİTLERİ
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir Kahramanmaraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İMSAK
06:36
GÜNEŞ
08:07
ÖĞLE
13:00
İKİNDİ
15:22
AKŞAM
17:43
YATSI
19:09
SAYFALARTüm Sayfalar
ÇEREZ POLİTİKASI KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI VE İŞLENMESİ HAKKINDA AYDINLATMA METNİ GİZLİLİK VE KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI POLİTİKASI KULLANIM KOŞULLARI YAYIN İLKELERİ BİZ KİMİZ?