Yargı, devlet açısından hem bir hak hem de yükümlülüktür. Genel anlamı itibariyle hukuk düzeninin korunması ve devam etmesi amacının güdülmesi demektir. Yargı;
Şekli anlamda yargı,
Maddi anlamda yargı
Olmak üzere ikiye ayrılabilir. Şekli anlamda yargı; mahkemelerin yaptıkları bütün işleri kapsamaktadır. Maddi anlamda yargı ise sadece hakimlere bırakılmış olan, hâkimden alınamayacak yetkiler anlamına gelmektedir. Yani maddi anlamda yargı, tarafsız ve adil bir yargılama sonucunda verilen hükümdür.
Yargı yetkisi, Anayasa madde 9 hükmünde şu şekilde düzenlenmiştir:
IX. Yargı yetkisi Madde 9 –
Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.
İçindekiler
1 Yargı Çeşitleri Nelerdir?
1.1 Anayasa Yargısı Nedir?
1.2 İdari Yargı Nedir?
1.3 Adli Yargı Nedir?
1.3.1 Ceza Yargısı Nedir?
1.3.2 Medeni Yargı Nedir?
2 Çekişmeli Yargı Nedir?
3 Çekişmesiz Yargı Nedir?
3.1 Çekişmesiz Yargı İşleri Nelerdir?
Yargı Çeşitleri Nelerdir?
Yargı çeşitleri arasında hiyerarşik bir düzen bulunmamakta olup tüm yargı kolları aynı derecededir ve birbirine eşittir. Türk yargısı, temelde üç başlığa ayrılmıştır:
Anayasa yargısı,
İdari yargı,
Adli yargı.
Bir yargı koluna giren uyuşmazlık, başka bir yargı koluna ait olan mahkemede incelenip karara bağlanamaz.
Anayasa Yargısı Nedir?
Anayasa’da da medeni usul hukukuna ilişkin birçok hüküm bulunmaktadır. Bu sebeple Anayasa, diğer hukuk dalları ile olduğu gibi, Medeni Usul Hukuku bakımından da oldukça bağlantılıdır.
Anayasa madde 148/3 hükmü ile Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunma imkânı tanınmıştır.
Anayasa Yargısı, Anayasa’nın 146 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.
Anayasa yargısında bulunan tek mahkeme Anayasa Mahkemesi’dir.
Hukuk mahkemelerinde görülmekte olan bir uyuşmazlık konusunda taraflardan biri, uyuşmazlığa ilişkin kanun hükümlerinin Anayasa’ya aykırı olduğunu iddia ederse Anayasa Mahkemesine başvurması gerekecektir. Uyuşmazlığın görüldüğü mahkeme tarafından bu husus değerlendirilemez. Belirtmek gerekir ki, hukuk mahkemesinin bu konuyu Anayasa Mahkemesine taşıması için, söz konusu iddianın ciddi olduğuna kanaat getirmiş olması gerekir. Aksi durumda mahkemenin bir zorunluluğu bulunmamaktadır. Hukuk mahkemesinin Anayasa Mahkemesine başvurması halinde, Anayasa Mahkemesi karar verinceye dek davayı geri bırakır.
Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi
Madde 152 –
Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır.
Mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu iddia, temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır.
Anayasa Mahkemesi, dosyanın kendisine gönderilmesinin ardından 5 ay içerisinde kararını verip açıklamalıdır. Aksi durumda mahkeme tarafından yürürlükte olan kanun hükümlerine göre dava sonuçlandırılır. Burada belirtmek gerekir ki Anayasa Mahkemesi tarafından verilen karar, esas hakkında verilen karar kesinleşinceye kadar gelirse, mahkeme buna uyacaktır.
Madde 152/3 –
Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır. Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse, mahkeme buna uymak zorundadır.
Anayasa Mahkemesi tarafından verilen iptal kararları kesindir.
İdari Yargı Nedir?
İdari yargı; belediye, köy gibi idari makamların idari faaliyetlerini yürütmeleri esnasında ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümlendiği yargı koludur.
Anayasa madde 125 hükmüne göre, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.
Bir hukuki işlem idare tarafından gerçekleştirilmiş olmasına karşın kamu hukuku alanında etkili değilse yani özel hukuk ilişkilerini barındırıyor ise uyuşmazlık adli yargıda çözüme kavuşturulmalıdır.
Adli Yargı Nedir?
Diğer yargı kollarına girmeyen uyuşmazlıklar, adli yargı koluna girecektir. Adli yargı da iki başlıktan oluşmaktadır:
Ceza Yargısı,
Medeni Yargı.
Ceza Yargısı Nedir?
Ceza kanunları ile suç olarak düzenleme altına alınmış olan fiillere karşı devletin cezalandırma yetkisinin bulunduğu ve bu hususta yargılamaların yapıldığı yargı koludur.
Kamu yararı ön plandadır. Bu sebeple hâkimin kendiliğinden araştırma yetkisi bulunmaktadır.
Medeni Yargı Nedir?
Hukuk mahkemeleri tarafından özel hukuka ilişkin uyuşmazlıkların çözümlendiği yargı koludur. Şu şekilde ayrım yapılması mümkündür:
Çekişmeli yargı,
Çekişmesiz yargı.
Çekişmeli Yargı Nedir?
“Davalı” ve “davacı” olmak üzere iki tarafın yer aldığı bir uyuşmazlığın söz konusu olduğu yargı koludur.
Çekişmesiz Yargı Nedir?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 382 – 388 hükümleri arasında düzenlenmiştir.
Çekişmesiz yargıda taraflar değil, ilgililer bulunmaktadır.
Çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme olmadıkça sulh hukuk mahkemeleridir. (HMK m. 383)
Çekişmesiz yargı işlerinde yetkili mahkeme ise aksine bir düzenleme olmadıkça ilgililerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir. (HMK m. 384)
Çekişmesiz yargı işlerinde, basit yargılama usulü uygulanır ve aksine bir düzenleme bulunmadıkça re’sen araştırma ilkesi söz konusudur.
Çekişmesiz Yargı İşleri Nelerdir?
Çekişmesiz yargı işi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 382’ye göre şu ölçütlerle değerlendirilmelidir:
İlgililer arasında uyuşmazlık olmayan hâller,
İlgililerin, ileri sürülebileceği herhangi bir hakkının bulunmadığı hâller
Hâkimin re’sen harekete geçtiği hâller.
Çekişmesiz yargı işleri de yine aynı hükümde şu şekilde sayılmıştır:
Kişiler hukukundaki çekişmesiz yargı işleri:
Ergin kılınma,
Ad ve soyadın değiştirilmesi,
Ölüm karinesi sebebiyle (ilgili yerin mülkî amirinin emriyle) nüfus kütüğüne ölü kaydı düşülen kişinin sağ olduğunun tespiti
Gaiplik kararı.
Kişisel durum sicilindeki kaydın düzeltilmesi.
Aile hukukundaki çekişmesiz yargı işleri:
Henüz evlenme yaşında olmayanların evlenmesine izin verme
Gaiplik nedeniyle evliliğin
Evlendirme memurunun, evlenme başvurusunu ret kararına karşı yapılan
Yeniden evlenmede bekleme süresinin hâkim tarafından kaldırılması.
Terk eden eşin ortak konuta davet
Eşlerden birinin, evlilik birliğini tek başına temsil etmek konusunda yetkili kılınması.
Aile konutu ile ilgili işlemler için diğer eşin rızasının sağlanamadığı hâllerde hâkimin müdahalesinin
Mevcut mal rejiminin eşlerden birinin veya alacaklıların talebiyle mal ayrılığına dönüştürülmesi ve sebeplerin ortadan kalkması hâlinde mal ayrılığından eski rejime geri dönülmesi
Paylaşmalı mal ayrılığında boşanma veya evliliğin iptali hâlinde, aile konutu ve ev eşyasını hangi eşin kullanmaya devam edeceği hakkında karar
Sağ kalan eşe aile konutu üzerinde ve ev eşyası üzerinde mülkiyet veya intifa hakkı tanınması.
Mal ortaklığında eşlerden birinin mirası reddine izin verilmesi
Ana babaya çocuğun mallarından bir kısmını çocuğun bakım ve eğitimi için sarf etme izninin
Velayetin kaldırılması, velayetin eşlerden birinden alınarak diğerine verilmesi ve kaldırılan velayetin geri
Hâkimin çocuğun mallarının yönetimine müdahale etmesi ve çocuğun mallarının yönetiminin kayyıma devri
Evlilik sona erince velayet kendisinde kalan eşin, hâkime çocuğun malları hakkında defter sunması.
Aile yurdunun kurulmasına izin verilmesi, kuruluşun tebliğ ve ilanı, kapatılması hâlinde tapu sicilindeki şerhin silinmesine izin verilmesi, taşınmazın bizzat malik veya ailesi tarafından kullanılması şartına geçici olarak istisna tanınması.
/1/1998 tarihli ve 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanuna göre aile mahkemesi hâkimi tarafından karar verilecek
Çocuk hâkimi tarafından, çocuğun anası, babası, vasisi, bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu ve Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya resen çocuklar hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir kararı alınması.
Vesayet işleri
Miras hukukundaki çekişmesiz yargı işleri:
Sulh hâkimi tarafından resmî vasiyetname düzenlenmesi; el yazısı ile vasiyetnamenin sulh hâkimi tarafından saklanması; sözlü vasiyetname tutanağının sulh veya asliye mahkemesine tevdiî
Vasiyeti yerine getirme görevlisine görevinin
Vasiyeti yerine getirme görevlisinin tereke malları üzerinde tasarruf etmesine izin verilmesi.
Gaibin mirasçılarına, gaibe düşen miras payının teslim edilmesi
Tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine ulaşmasını sağlamak için önlem alınması.
Mirasçılık belgesi verilmesi.
Terekenin yazımı işleminin sona erdiğinin mirasçılara bildirilmesi, mirasın reddi beyanının tespiti ve tescili; mirasın reddinin, mirası reddeden kişiden sonra gelen mirasçılara bildirilmesi; mirasın reddi süresinin uzatılması
Terekenin resmî defterinin tutulması.
Sulh hâkiminin özellikleri olan eşyanın mirasçılardan birine tahsis edilmesi veya satılmasına karar vermesi
Eşya hukukundaki çekişmesiz yargı işleri:
Taşınmaz üzerinde taraf oluşturulmasına ve hak ihlaline sebebiyet vermeyecek düzeltmelerin yapılması
Taşınmaz rehninde alacaklı için kayyım tayini
Borçlar hukukundaki çekişmesiz yargı işleri:
Yetkisi sona eren temsilcinin temsil belgesini mahkemeye teslimi
Borçluya ifa veya teminat göstermesi için süre
Tevdi mahalli belirlenmesi veya tevdi edilemeyecek eşyanın satılması.
Alacaklısı ihtilaflı olan borcun mahkemeye tevdiî
Ayıplı hayvanın bilirkişi tarafından muayenesi
Mesafeli satımlarda ayıbın tespiti veya ayıplı malın satılmasına izin verilmesi
İşçiye kârdan hisse verilmesini öngören iş sözleşmesinde, mahkemenin işverenin hesaplarını inceleyecek bir kişi tayin
Eser sözleşmesinde eserin ayıplı olup olmadığının bilirkişiye tespit
Satılmak için komisyoncuya gönderilen eşyanın hasarının tespiti
Komisyoncu elindeki malın açık artırma ile satışına izin.
Av. Ennur GÜVEN & Av. Ahmet EKİN
15 Ekim 2021
0 4 5 dakika okuma süresi
Facebook Twitter LinkedIn Pinterest
İlgili Makaleler
İlk Derece Mahkemeleri ve Görevleri Nelerdir?
16 Ekim 2021
Medeni Usul Hukukuna İlişkin Genel Bilgiler
14 Ekim 2021
İstinaf (Bölge Adliye) Mahkemeleri ve Görevleri
18 Ekim 2021
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
Yorum
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Bir dahaki sefere yorum yaptığımda kullanılmak üzere adımı, e-posta adresimi ve web site adresimi bu tarayıcıya kaydet.
Hakkımızda
Av. Ahmet EKİN tarafından kurulan Ekin Hukuk & Danışmanlık Bürosu, Türkiye’nin önde gelen şirketlerine uluslararası işletmelere, Banka ve Finans kuruluşlarına; Ticaret Hukuku, Gayrimenkul Hukuku, Aile Hukuku, Fikri ve Sınai Haklar Hukuku, Marka ve Patent Hukuku, İdare Hukuku, Ceza Hukuku, Vergi Hukuku, İş Hukuku, İcra ve İflas Hukuku, Deniz Hukuku, Sözleşmeler, Şirket Hisse Devirleri ve Birleşmeleri alanında uzman avukat ve danışman ekibiyle hizmet vermektedir.