Ali Rıza (d. 1839, Selanik - ö. ?[2], Selanik), Osmanlı Gümrük Muhafaza Teşkilâtı'nda bir memur, kereste tüccarı. Zübeyde Hanım'ın eşi, Mustafa Kemal Atatürk'ün ve Makbule Atadan'ın babasıdır.
İçindekiler
1 Çocukluk ve gençlik yılları
2 Ailesi
3 Fotoğrafı
4 Kaynakça
5 Dış bağlantılar
Çocukluk ve gençlik yılları[değiştir | kaynağı değiştir]
Muhtemelen 1839 yılında Selanik'te dünyaya gelen Ali Rıza, kimi kaynaklarda Arnavut kökenli,[3][4][5][6] kimi kaynaklarda Osmanlı Devleti'nin Makedonya ve Teselya'yı Türkleştirme politikası çerçevesinde Makedonya'nın Manastır Vilayeti'nin Debre-i Bala Sancağı'na bağlı Kocacık Köyü'ne; oradan 1830'larda Selanik'e göç etmiş olan Kocacık Yörüklerinden olduğu yazmaktadır. Dedesi Ahmet Efendi ve Amcası Hafız Mehmet Emin Efendi'nin taşıdıkları Kızıl lakabının, Kocacık Yörüklerinin Orta Asya'dan gelerek Anadolu'da Konya-Karaman Bölgelerinde yaşayan Kızıloğuz Türkmenlerinden kaynaklandığı ileri sürülmektedir.[7] Falih Rıfkı Atay'ın aktardığına göre, 1830'larda Selanik'e Söke'den göç etmiştir.[8][9] Ali Rıza'nın ailesi, bugün bir anma evinin bulunduğu Kuzey Makedonya'da, Centar Župa Belediyesi'nde Kodžadžik'ten gelmektedir.
İlkokulu Abdi Hafız Mahalle Mektebi'nde okumuştur. Selanik'te Evkaf İdaresi'nde kâtiplik, sonra da Gümrük Muhafaza Teşkilatı'nda gümrük memurluğu yapmıştır. Memurluğunu, Osmanlı Rumelisi'nin Yunanistan sınırında, Olimpos Dağı eteklerinde, Çayağzı veya Papazköprüsü denilen dağlık, ıssız, Yunan eşkıyanın herkesi haraca bağladığı tehlikeli bir sınır geçidinde yapar.[kaynak belirtilmeli]
Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]
Memurluğu sırasında, 1871 yılında Zübeyde Hanımla evlenir. Yeni Kapı Mahallesinde bir eve yerleşirler ve beş çocuklarından ilki, Fatma 1872 yılında bu evde dünyaya gelir. Fatma'dan sonra kısa aralıklarla iki erkek çocukları olur. Ahmet 1874'te, Ömer 1875'te doğar. Ömer'in doğduğu sene, ablası Fatma vereme yakalanır ve ölür.
1876 yılında, Selanik Asakir-i Milliye taburunda subay olan Ali Rıza, daha sonra da kereste ticareti yapmaya başlamıştır. Kereste ticareti sayesinde gelir düzeyi yükselen Ali Rıza, eşi Zübeyde Hanım, çocukları Ahmet ve Ömer'le birlikte, Selanik'in Islahane semtinin Ahmet Subaşı Mahallesi'ndeki bir eve taşınırlar. (Lozan Antlaşması ile kaybedilen bu ev, 1937 yılında Selanik Belediyesi tarafından Atatürk'e armağan edilir, günümüzde de müze olarak hizmet vermektedir.) Ali Rıza, 1881 yılında bu üç katlı evde dünyaya gelen oğluna, çocukken kazayla beşikten düşürüp ölümüne yol açtığı ve hiç unutmadığı kardeşinin ismini verir: Mustafa... Birkaç yıl sonra da Makbule doğar.
Fotoğrafı[değiştir | kaynağı değiştir]
Uzun yıllar Atatürk'ün yanında bulunan Falih Rıfkı Atay, "Çankaya" adlı eserinde Atatürk'ün Ali Rıza fotoğrafı için "Bu adam bizim peder değildir" dediğini aktarmaktadır. Falih Rıfkı'ya göre Ali Rıza'nın bilinen bir fotoğrafı yoktur.
Şevket Süreyya Aydemir'in Tek Adam adlı kitabında ise sözü geçen fotoğrafın Ali Rıza'nın 1877 sonları veya 1878'de Asakir-i Milliye Taburu'nda üsteğmen rütbesiyle görev yaparken çekildiği, kendisine ait tek fotoğraf olduğu belirtilmiştir.[10]
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
^ "Atatürk Biyografisinde Yapılan Yanlışlıklar". 18 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2016.
^ 1888 veya 1893 18 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
^ Andrew Mango, Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey, Overlook TP, 2002, p. 27.
^ Ernest Jackh The Rising Crescent, Goemaere Press, 2007, p. 31, Turkish mother and Albanian father 31 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
^ Isaac Frederick Marcosson, Turbulent years, Ayer Publishing, 1969, p. 144. 13 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
^ Yale Richmond, From Da to Yes: understanding the East Europeans, Intercultural Press Inc., 1995, p. 212.
^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2014.
^ Falih Fırkı Atay, Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar, Betaş, İstanbul, 1984, p. 17.
^ Vamik D. Volkan, Norman Itzkowitz, Ölümsüz Atatürk (Immortal Ataturk), Bağlam Yayınları, 1998, ISBN 975-7696-97-8, p. 37, dipnote no. 6 (Atay, 1980, s. 17).
^ Aydemir, Şevket Süreyya (Mart 2011). "Bir Babanın Hikâyesi". Tek Adam, Cilt I (32. Özel Basım bas.). İstanbul: Remzi Kitabevi. s. 35. 978-975-14-0670-5.
Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Mustafa Kemal Atatürk'ün Ailesi ve Hayatı21 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
g
t
d
Mustafa Kemal Atatürk
Yaşamı
İzmir Suikastı
Ölümü ve devlet cenaze töreni
Anma
Zaman çizelgesi
Ödülleri
Ailesi ve yakınları
Ali Rıza Efendi
Zübeyde Hanım
Makbule Atadan
Latife Hanım
Mecdi Boysan
Ülkü Adatepe
Sabiha Gökçen
Zehra Aylin
Rukiye Erkin
Nebile İrdelp
Abdurrahim Tuncak
Fikriye
Afet İnan
Mustafa Demir
Dişçibaşı Sami Bey
Foks (köpek)
Yaverleri
Salih Bozok
Cevat Abbas Gürer
Muzaffer Kılıç
Şükrü Tezer
Rüsuhi Savaşçı
Sami Yanardağ
Mahmut Celalettin Üner
Cevdet Tolgay
Ahmet Naşit Mengü
Şükrü Özer
Söylevleri
Gençliğe Hitabe
Onuncu Yıl Nutku
Bursa Nutku
Düşünsel
Atatürkçülük
Atatürk İlkeleri
Atatürk Devrimleri
Atatürk milliyetçiliği
Yurtta sulh, cihanda sulh
Yapıtları
Nutuk
Geometri
Yurttaşlık Bilgileri
Cumalı Ordugâhı
Taktik Tatbikat ve Seyahati
Takımın Muharebe Talimi
Zabit ve Kumandan ile Hasbihal
Kurumsal
Vatan ve Hürriyet Cemiyeti
Cumhuriyet Halk Partisi
Türk Dil Kurumu
Türk Tarih Kurumu
Anıt ve müzeler
Anıtkabir
Tarihi
Artvin Atatürk Heykeli
Atlı Atatürk Anıtı, Ankara
Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi
Atatürk Anıtı (Canberra)
İzmir Atatürk Anıtı
Konya Atatürk Anıtı
Mareşal Atatürk Anıtı, Ankara
ODTÜ Atatürk Anıtı
Onur Anıtı, Samsun
Sarayburnu Atatürk Anıtı
Taksim Cumhuriyet Anıtı
Mustafa Kemal Atatürk heykeli (Bakü)
Mustafa Kemal Atatürk Heykeli (Meksiko)
Diğer
Popüler kültürdeki yeri
Dinî inancı
Adını taşıyan şeyler
Damal'daki Atatürk silüeti
1981 Atatürk Yılı
Güneş-Dil Teorisi
Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun
Kişi kültü
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ali_Rıza_Efendi&oldid=26547922" sayfasından alınmıştır
Kategori:
Atatürk'ün yakınları
1839 doğumlular
Selanik doğumlular
Makedonya Türkleri
Osmanlı devlet görevlileri
Gizli kategoriler:
Webarşiv şablonu wayback bağlantıları
ISBN sihirli bağlantısını kullanan sayfalar
Kaynaksız anlatımlar içeren maddeler
Sayfa en son 19.12, 17 Kasım 2021 tarihinde değiştirildi.
Metin Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı altındadır; ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursunuz.
Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Wikimedia Foundation, Inc. tescilli markasıdır.