Kaynak, Doç. Dr. Melda Özdemir. Dünya’da Türkiye dışında lületaşı üretimi yapan ülkeler Yugoslavya, Çek Cumhuriyeti, Yunanistan, Avusturya, İspanya, Rusya, Fransa, ABD, Madagaskar ve Kenya, dır. Türkiye’de; Çanakkale, Bursa, Kütahya ve Konya illerinde çıkarılmaktadır. Bu iller içerisinde Eskişehir dünya rezervlerinin %70’ne sahiptir. Eskişehir ilinde lületaşı; Sarısu Yenişehir, Türkmentokat, Söğütçük, Kümbet, Sepetçi, Karahöyük, ve Başören bölgelerinden çıkarılmaktadır. Lületaşı işlemeciliğinin tarihçesi hakkındaki kaynaklar arasında uyum bulunmamaktadır. M.Ö. 3000’li yıllarda bu yörede lületaşının var olduğu söylenmektedir. Tüm dünyada tanınması ve popüler olması ise tütün içme alışkanlığının Avrupa’dan itibaren yaygınlaşması ve Birinci Dünya savaşından sonra olduğu söylenmektedir (Ürersoy, 1990:15).Eskişehir-Çavlum Nekropol alanında Eskişehir Arkeoloji Müzesi’nce gerçekleştirilen kurtarma kazılarında, lületaşından yontulmuş oldukça iyi durumda bir damga mühür elde edilen en eski bulgulardan biri olarak belirtilmektedir. ( Doç. Dr. Melda ÖZDEMİR, ESKİŞEHİR İLİNDE LÜLETAŞI İŞLEMECİLİĞİ VE ÜRETİLEN ÜRÜNLER,https://art-e.sdu.edu.tr/) LÜLETAŞI İŞLEMECİLİĞİ Lületaşı Ürünlerin Yapımında ve Süslemesinde Kullanılan Araçlar Lületaşından ürünlerin yapımında ve süslemesinde kullanılan araçlar; tahra, kaba bıçağı, torna, iskarpela, ocak, işleme bıçağı, sıyırgı, matkap, freze ve uçları, kargaburnudur. 1940’lı yıllarda gelişmeye başlayan Lületaşı işlemeciliği 1950’li yıllardan başlayarak bir el sanatı olarak kendini göstermeye başlar. Önceleri yalnızca pipo yapımı konusunda gelişme kaydeden Lületaşı, kolye, bilezik, küpe ve biblo gibi süs eşyalarında da aranılan bir taş olmaya başlamıştır. Lületaşı ustalarının Lületaşının bulunuşu ve ilk kuyunun açılışı ile ilgili anlattıkları bir hikayeye göre bir gün çobanın biri koyunlarını otlatırken dinlenmek için bir ağacın altına oturur. O sırada bir köstebeğin topraktan beyaz taş parçalarını çıkarmaya çalıştığını görür. Çoban taş parçasını eline alır, çakısıyla yontmaya başlar ve bir peri kızı çıkarır ortaya. Kız dile gelir “-Yaktın beni insanoğlu” diye bağırarak delikten içeri girip kaybolur Çoban da arkasından gider ve kızı ararken derin bir çukurun içinde ölür. Böylece ilk kuyu açılmış olur. Bu hikayeye göre lületaşı ustaları da kendi pirlerinin Köstebek olduğuna inanırlar. Toprağın 1 metre altından başlayarak 140-150 metre altına inen kuyulardan oldukça güç koşullarda çıkarılan Lületaşı, diğer adıyla Eskişehir taşı beyaz renkte olup gözeneksiz ve hafif olması aranan özellikleridir. İyi nitelikte taşlar “Boz” ve “Devetüyü” adı verilen topraktan çıkarılır. ( Doç. Dr. Melda ÖZDEMİR, A.G.Y.) Eskişehir’in Sarısu, Yenişehir, Türkmentokat, Gökçeoğlu, Karaçay, Söğütçük, Margı, Sepetçi, Nemli, Kümbet, Yeniköy, Kepeztepe, Karahöyük ve Başören köylerinden çıkarılan lületaşı büyüklüğüne göre sıralanarak yapılacak eşyanın türü seçilir. Yalnızca kolye ve tespih yapılabilen en küçük boy lületaşına “Dökme” denir. Küçük boy pipo yapımında “Orta”, orta boy pipo yapımında ise “Daneli” kullanılır. Büyük boy pipolar “Pamuklu” dan yapılır. Taşın büyüklüğü on pamuklu boyuna eriştiğinde “Birimbirlik” adını alır. En büyük boy taşa ise “Sıramalı” adı verilir. Ancak nadiren bulunan ve 30 ile 80 pamuklu boyları arasında değişen taşlara da rastlanır. Bunlara ise “Omuzlama” ve “Budama” denir. Taş işlemesinde “Tahra” adı verilen keski ile taşın dış yüzeyi temizlenir. “Kaba Bıçak” ile pürüzler gi