Cumhurbaşkanlığı sistemi teklifi, referandum sürecinde ilerliyor. Kararı bizim “evet” ya da “hayır”larımız belirleyecek. Yeni sistemde, şimdiki “hükümet”in yetki ve sorumluluklarını, halkın seçtiği cumhurbaşkanı ve onun atayacağı cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar deruhte edecek. Bazıları bu durumu çarpıtarak “tek adamlık” gibi sunsalar da gerçek hiç de öyle değil. Ama neresinden bakarsak bakalım şimdikiyle karşılaştırılmayacak kadar etkin bir liderlik söz konusu olacak. Bu vesileyle biz de psikolojiden bildiklerimizle liderlik konusunda tartışmaya katılmaya çalışıyoruz. Ele almamızın elzem olacağı kavramlardan birisi de karizma…
Kavram, akademiye 20. Yüzyıl’ın başında Alman sosyolog Max Weber tarafından kazandırılmış ama daha sonradan yüklenen birçok bilimdışı nitelikle anlamı sislendirilmiş ve karartılmış. Şimdilerde daha ziyade popüler alanda kullanılıyor. Karizma sözünü epey seviyoruz gündelik yaşamda. O kadar ki birileri sırf bize “karizmatik” desin diye olmadık şeyleri yapmaya bile cesaret edebiliriz.
Weber, liberal bir dünya görüşüne sahip olmakla birlikte karizmaya önemli bir işlev yüklüyordu. Ona göre her toplumda otorite, kendisini meşrulaştırmak için geleneksel, yasal-akılcı ve karizmatik olmak üzere üç kaynağa başvuruyordu. Bunlardan yasal-akılcı yetki, seçimle kazanılır ve rasyonel esaslara dayanır. Bu yetki türünde, emirler, yetkiyi elinde bulunduranlar dahil herkesi bağlayıcı niteliktedir. Geleneksel yetki (meşruiyet) ise, kişisel ve doğuştan kazanılan statüye dayanır. Geleneksel yetkiye boyun eğenler, bu yetkiye sahip kişinin emirlerine, geleneklere uygun olduğu sürece riayet ederler.
Weber’e göre karizmatik yetki de kişisel bir yetki tipi ama elde ediliş biçimi açısından geleneksel yetkiden çok farklı. Karizmatik yetki, lidere yönelik kişisel bir atıf… İzleyicileri, karizmatik liderin insanüstü özellikler taşıdığına ya da en azından istisnai güçlere sahip olduğuna inanırlar. Bu güçlerin, izleyicilerin (topluluğun) yararına olacak biçimde, lider tarafından sık sık sergilenmesi gerekir. Liderle izleyiciler arasında yoğun duygusal bağlar bulunur. Weber, geleneksel yetkinin sönmeye yüz tuttuğu modern toplumda da karizmatik yetkinin etkili olduğunu söylüyor ve çok üzerinde durduğu bürokrasinin demir kafesinin kırılmasında karizmadan yararlanılabileceğini düşünüyor.
Akademide hala Weber’in açtığı yoldan ilerlemeye çalışan, karizma kavramına bir açıklık getirmek için uğraşanlar var. Mesela modern örgüt biliminde, liderin izleyenlerini etkileyebilmek için kullanacağı beş çeşit güç kaynağı olduğundan bahsediliyor. Bunlar, yasal güç, ödüllendirmenin gücü, zorlayıcı güç, uzmanlık gücü ve son olarak karizmatik güç diye sayılıyor. Bu durum, karizmayı başlı başına bir liderlik özelliği haline getiriyor ve karizmatik liderlerin kişilik özellikleri araştırmalara konu oluyor. Karizmatik güç, doğrudan liderin kişiliği ve davranışlarıyla ilişkili görülüyor. Liderin kişiliğinin izleyenlere ilham verebilmesi, onların arzu ve ümitlerini dile getirebilmesi bu güç kaynağının temelidir deniyor. Karizma, liderin grup için çekiciliğini ifade ediyor ve şöyle düşünülüyor: Liderin izleyenler için çekici olması, astları lidere benzemeye itecektir. Bu da, onları lider tarafından daha kolay etkilenir hale getirecektir. Şüphesiz karizmatik gücün etkililiği, lider ve çalışanlar arasındaki etkileşimin başarısına bağlı. Lider, anlayışlı davrandığında, onların istek ve duygularına ilgi gösterdiğinde, adil olduğunda ve gerektiğinde başkalarına karşı çalışanlarını savunduğunda artıyor. Ayrımcılık yaptığında, olumsuz davrandığında, onların sorun ve duygularına kayıtsız kaldığında ise azalıyor.
Yunanca kökenli “karizma” kavramı; “ihsan edilmiş, bağışlanmış” anlamına geliyor. Bilimsel amaçlı kullanımından önce, Hıristiyan skolastik düşüncesinde epey yer dolaşmış. Sanki “Allah’ın dilediği” demek olan “maşallah” sözünün sekülerleşmiş hali gibi. Maşallah’la ihsan edenin kim olduğuna işaret ediyoruz ve onu teolojik bir iyilik hali olarak yaygınlaştırmak istiyoruz. Karizmada ihsan edilen şeyse çok daha büyük; onda sahibine bahşedilen özel bir lütuf var. “Keramet”, büyük olasılıkla karizmanın Arapça’ya geçmiş hali. Evet, karizmanın anlam ağı, günümüzde de keramet ile bağlantılı. Karizmaya bir lütuf, başa konan bir talih kuşu olarak bakılıyor. Herkes bu lütuftan yararlanmak istiyor ama o yalnızca çok özel bazılarının başına konuyor. Başa konan bu talih kuşunun diğerleri tarafından hissedilebildiğine inanılıyor, onlar da zaten bunu değişik biçimlerde dile getiriyorlar. Karizmanın narsizmden en büyük ayrım noktası da burası. Narsist, kendi kendine gelin güvey oluyor; kimse ona herhangi bir şey atfetmediği halde, atfedilmiş gibi davranıyor.
Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemiyle bağlantısı mı? Geleceğiz…
Kaynak: Yeni Şafak
Pay:
Puan:
Önceki Psikanaliz ve liderlik	
Bir sonraki ’15 Temmuz’un eleği’	
İlgili Mesajlar
Maneviyat ve hayatın anlamı
Mayıs 27, 2018
Erdoğan ve 15 Temmuz ruhu
Mayıs 21, 2017
İş kazalarına sıfır tolerans!
Mayıs 22, 2014
Yalnızlık ve mızmızlanması
Ekim 22, 2017
Cevap bırakın Cevabı iptal et
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir
YORUM YAP
İsim *
E-posta *
İnternet sitesi
Bir dahaki sefere yorum yaptığımda kullanılmak üzere adımı, e-posta adresimi ve web site adresimi bu tarayıcıya kaydet.
Δ
Arama:
Son eklenenler
Psikoloji, varoluş ve maneviyat üzerine
Köylü olmanın hikmetini terkettik
Erol Göka’nın yeni kitabı Psikoloji Varoluş ve Maneviyat çıktı
İnsan psikolojisi: Acemi-kötü teorisyenlerin av sahası
Küreselleşme ve ruh sağlığı
Okur yorumları
Kendini iyi hissetmek için insanlığını feda edenler için Şeyda
Babam bana bir şey söylemedi için Erol Göka
Babam bana bir şey söylemedi için Ozan
Babam bana bir şey söylemedi için Erda l baykan
Babam bana bir şey söylemedi için Nevzat kardeş
Son Videolar
Erol Göka ile Kalpten Kitabı Üzerine Söyleşi
Psikoloji, Vâroluş ve Mâneviyat – Prof. Dr. Erol Göka
İnsan ve Anlam, Dr. Can Ceylan / Konuk: Prof.Dr. Erol Göka, Konu: Merhamet
Takip et
Facebook
Youtube
heyecan
Instagram
Twitter
erolgokaFollow
psikiyatr; yazar; demokrat lakin sabrı sonsuz değil; Tüm yazıları, röportajları https://t.co/Q6YHa7sZpc te... https://t.co/s5Fc3R9pLh
Retweet on Twittererolgoka Retweeted
erolgoka@erolgoka·
5s
Hayatın engelleri karşısında, engellenme eşiğin ne kadar düşükse, sabrın ve şükrün ne kadar azsa, sadece feveran ediyorsan ve mücadele azminden haberin yoksa senin işin o kadar zordur canım kardeşim. #3AralikDunyaEngellilerGunu
Reply on Twitter 1466645673994977288Retweet on Twitter 146664567399497728813Like on Twitter 1466645673994977288106Twitter 1466645673994977288
Retweet on Twittererolgoka Retweeted
MemurlarNet@memurlarnet·
7s
Talancılar durdurulsun: Kredinin yüzde 60'ını dolar zenginleri alıyor https://memur.link/2z56
Reply on Twitter 1466614014318940164Retweet on Twitter 14666140143189401647Like on Twitter 146661401431894016445Twitter 1466614014318940164
erolgoka@erolgoka·
5s
Hayatın engelleri karşısında, engellenme eşiğin ne kadar düşükse, sabrın ve şükrün ne kadar azsa, sadece feveran ediyorsan ve mücadele azminden haberin yoksa senin işin o kadar zordur canım kardeşim. #3AralikDunyaEngellilerGunu
Reply on Twitter 1466645673994977288Retweet on Twitter 146664567399497728813Like on Twitter 1466645673994977288106Twitter 1466645673994977288
Retweet on Twittererolgoka Retweeted
erolgoka@erolgoka·
6s
“Biliyorsun, bizim her türlü yalnızlığımız yeni bir dil olacak yarın.”
Edip Cansever
Reply on Twitter 1466629365215551493Retweet on Twitter 146662936521555149310Like on Twitter 1466629365215551493155Twitter 1466629365215551493
Retweet on Twittererolgoka Retweeted
erolgoka@erolgoka·
25 Eyl
Geleneksel dünyanın alimleri ve tabipleri dünya dertlerine ve psikolojiye ahlak merkezli bakıyorlardı ve anahtar kavramları “kalp” idi. Biz ise doyum merkezli bakıyoruz, anahtar kavramlarımız “beyin”ve “bilinçdışı”…
Reply on Twitter 1441650015546613760Retweet on Twitter 144165001554661376011Like on Twitter 144165001554661376086Twitter 1441650015546613760