Sezai Karakoç, dünya sürgününün uzatýlmamasýný diledikten tam kýrk altý yýl sonra dileðine kavuþtu. Rabbi onun sürgününü uzatarak bize ondan muhteþem bir oyun tahtasý býraktýrdý. Bu oyunun poetik ve politik veçhelerini Türk kanonunun tarihî macerasýndan biliyoruz. Muhteþem bir "lig" oluþturmuþtu. Hz. Mevlânâ'nýn ontolojik, poetik veçhesini anlattýðý bu oyun, bugün Müslümanca bir tefekkür, tahayyül ve hayat kurmak cehdindekilerin önünde yeniden "lig"ine kavuþmak üzere duruyor.
Ýki yüz yýldýr Türk þairinin iþi tarifsiz zor. Her þeyden önce büyük harflerle yazýlabilen bir "Türk Þiiri" vardýr geçmiþlerinde. Önlerinde ise adý, geçmiþinde üstlendiði kaderden ötürü bütünüyle büyük harflerle yazýlmasý gereken lâkin geçmiþiyle baðý zedelendiði için ancak geleceðine atýfla tasavvur ve tahayyül edilebilen bir "TÜRKÝYE". Bu geçmiþ ve gelecek arasýnda, yaþanan zamanýn hiç de mümbit olmayan atmosferinin aðýrlýðý þairi beklemektedir. Sözgelimi bir Ýngiliz þairi için böyle bir durum söz konusu deðildir. Nasýl olsun ki... Güneþ batmayan Büyük Britanya Ýmparatorluðu, "devlet idesi"ni son iki yüz yýldýr kaybetmek bir yana berkitmiþtir.
Ortak mücadele bilinci
Bu yüzden T. S. Eliot'un Çorak Ülke'si ile Ezra Pound'un Kantolar'ý, Sezai Karakoç'un Hýzýrla Kýrk Saat'i ile Ýsmet Özel'in Of Not Being a Jew'üne karþý galebe çalar görünür. Çünkü onlarýn poetik ve politik "oyun"larýnýn dünya çapýnda bir "lig"i vardýr. Karakoç ve Özel'in ise býrakýn dünya çapýný Türkiye'de bile yoktur. Kurulmasýna imkân olmamýþtýr. Onlar kendi liglerini kurmak zorunda kalacaktýr.
Nedir bu lig meselesi? Entelijansiyadýr. Rus devrimini gerçekleþtiren entelektüellerinin daha on dokuzuncu yüzyýlýn ortalarýnda sorduðu sorularla þekillendiði için Ruslarla iliþkilendirilen entelijansiya. Isaiah Berlin, Rus icadý olan bu kavramýn entelektüel ile farkýný, doðup geliþtiði dünya açýsýndan þöyle izah ediyor: "Entelektüeller sýrf fikirlerle ilgilenen insanlardýr, estetlerin eþyanýn olabildiðince güzel olmalarýný istemeleri gibi, entelektüeller fikirlerin olabildiðince ilginç olmasýný isterler.
Entelijansiya, tarihsel olarak, belli toplumsal fikirler etrafýnda birleþmiþ, ilerlemeye, akla inanan; gelenekselciliði reddeden; bilimsel yöntemlere, serbest eleþtiriye, bireysel özgürlüðe inanan, kýsacasý gericiliðe, yobazlýða, Kilise'ye ve otoriter devlete karþý çýkan; her þeyden önce insan haklarý ve makul bir toplumsal düzen için, birbirleriyle bir ortak davada mücadele eden savaþçý yoldaþlar olarak gören kiþilerdir." (1) Türkiye için bu izah kuþkusuz pozitivist, laik bir Türkiye tasavvur ve tahayyül edenler için epeyce yerindedir. "Kilise"nin yerine "Ýslam"ý koymuþlardýr ve yeni kurulan Türkiye'den Çarlýk sonrasý Rusya'sýna benzer ülke çýkarmak istemiþlerdir. Rus entelijansiyasýnýn Neçayev'i, Bakunin'i, Herzen'i varsa Osmanlý pozitivistlerinin Ali Kemal'i, Beþir Fuat'ý, Tevfik Fikret'i vardýr. On dokuzuncu yüzyýl Rus entelijansiyasý, Berlin'in ifadesiyle Alman düþüncesinin bir eyaletiyse Osmanlý entelektüelleri de Fransýz aydýnlanmacýlýðýnýn, laisizminin, materyalizminin bir acentesi gibi çalýþýr. Bu acente, yeni Türkiye'nin kurulduðu günlerde Ýngiltere'nin, ikinci paylaþým savaþý sonrasýndaysa ABD'nin emri altýnda aydýnlýk taslayacaktýr.
Karþýt entelijansiya
Ekim Devrimi sonrasýnda komünist Rusya'ya tâbi olanlarý da bunlara eklersek Türkiyeli entelektüeller, Batýlý ülkelerin amiyane tabirle "bayiler toplantýsý"nýn gözde isimleri olmakta yarýþacaklardýr. Attila Ýlhan, Can Yücel, Cemil Meriç gibi üç beþ ismin, çaðrýldýklarý halde gitmedikleri bu toplantýlara, Murat Belge'den Orhan Pamuk'a, Tanýl Bora'ya kadar nice isim, sevgilisinden mektup almýþ yeniyetmeler gibi koþa koþa gitmiþlerdir. Hâsýlý Rus entelijansiyasý, Çarlýk sonrasýnda, komünizmi Rus Ýmparatorluðu kurmak için payanda olarak kullanmayý akýl edebilmiþken Osmanlý'nýn son dönem münevverleri ile Cumhuriyet'in laik, pozitivist aydýnlarý sýnýrlarýna hapsolup iðdiþ edilmiþ bir Türkiye'de Batýlý fikirlerin acentesi olmayý kendilerine yedirmiþler hatta bu hususta saflarýný öyle sýklaþtýrmýþlardýr ki Hintlileri bile aþmýþlardýr. Bu yüzden de nicedir dünyada entelijansiyasýyla, devlet adamlarýyla var olabilen bir Rusya varken aydýnlarýyla, bürokratlarýyla var olabilen bir Türkiye olamamýþtýr. Nasýl olabilirdi ki... Aydýnlar, bürokrat ve onlarýn yanýna eklenebilecek teknokratlarýn büyük aþklarý Türkiye deðil her çeþidiyle Batý olmuþtur. Neredeyse iki yüz yýldýr Türkiye'ye varlýðýný aydýnlarý deðil halký kazandýrmýþtýr. Ýþte tam da bu yüzden bugün siyasetin, edebiyatýn, sanatýn gözü gibi bakmasý gereken, küresel kapitalizme teslim olmayarak 15 Temmuz'da dimdik duran halkýmýz her þeyin üstündedir. O açlýða göðüs gerer ama güçsüz bir Türkiye istemez. Fakat onun karnýnýn tokluðu ve sýrtýnýn pekliði anasýnýn ak sütü gibi hakkýdýr ve hakký sarýp sarmalanýp en güzel armaðan olarak verilmelidir. Zira Türkiye'nin, tarihin içinden gelen misyonunu laðvetmek isteyenlere karþý tabir caizse "karþýt entelijansiya"sý halký olmuþtur.
Batý acentesi bir Türkiye
Rus entelijansiyasý Hýristiyanlýktan çýksa da büyük bir Rusya düþü kurarken Ýslam'a derece derece karþý olan Türk pozitivist, laik aydýný büyük bir Türkiye düþü deðil Batý'nýn acentesi bir Türkiye istemiþtir. Türkiye'de Batýlý okumuþlarýn düþünce "lig"i üç aþaðý beþ yukarý böyle þekillenmiþtir. Bugün bu "lig", iki yüz yýldan beri gelen alýþkanlýklarýný sürdürmektedir. Daha da kötürümleþmiþ olarak... Zira bugün Attila Ýlhan, Can Yücel gibi içlerinde gerçeði seslendiren aykýrý sesler de yoktur. Türkiye'nin "pozitivist, laik ligi", Türkiye için Batýlýlara "iyi damat olmak" vaadini yinelemektedir. Bu vaadin izzetinefsine dokunacaðýný görüp de Ýlhan ve Yücel gibi olabilecek þairleri çýkar mý bilemem ama akademisyenler, siyaset adamlarý, yazarlar, romancýlar, müzisyenlerden çýkabileceðine dair umudum yok. Çýksa çýksa yine þairlerdir, "bayiler toplantýsý"na gitmeyecek olanlar. Hâsýlý laik, pozitivist de olsa sahici bir Türk þairinin iþi zordur. Attila Ýlhan'ýn þu cümlelerinin peþini yaþanan zamanda kurabilecek olan varsa beri gelsin: "Ýngiliz aydýný, Ýngiliz halkýndan, ancak 'derece' itibariyle 'yüksek'te durur, 'mahiyetleri' deðiþmez: ikisi de Batý'dadýrlar, ikisi de Batýlý! Türk aydýný Türk halkýndan, mahiyet itibariyle yüksekte duruyor: O Batý'dadýr, Batýlý geçinir; halký ise Doðu'da, en azýndan Ortadoðu'da, halk kendi tarihini ve kültürünü yaþar; aydýnlar, 'sistem'in ona biçtiði, tarih ve kültürü! Üstelik bunu ayrýcalýk sanýp affedilmez kopukluklarýnýn sorumluluðunu, halkýn anlayýþsýzlýðýna yükleyip dururlar. " (2) Ýlhan'ýn tespitlerinin üzerinden geçen zaman içinde, küresel kapitalizm, Ýlhan'ýn söz ettiði aydýnýn baþaramadýðý Türk halkýný Batýlýlaþtýrma iþini maalesef baþarmak, insanýmýzý baþkalaþýma uðratmak üzeredir. Ýlhan'ýn peþi sýra giden þair çýkarsa bu vakýa öncelikli meselesi olacaktýr kuþkusuz.
Türkiye'de tefekkür, tahayyül dünyasýný ve tabii hayatýný Ýslâm üzere kurmuþ þairin de iþi zordur. Mehmet Âkif, Necip Fazýl için sarf edilen "gerici" kelimeleri sayýlsa dünyanýn etrafýnda birkaç tur atýlabilir. Yukarýda da ifade ettiðim gibi Türkiye'de sol düþünce, baþýndan beri, kendini Ýslam karþýtý olarak tanýmladýðý için Ýslâmî olan her þeye karþý "gerici" kelimesini bir sopa gibi kullanýr durur. Dünya þekilden þekle girer, komünizm çöker, kapitalizm küreselleþir ama Türkiye'de sol düþünce maalesef azýcýk olsun yerlileþemez. Saðýn, Ýslam'ý istismar ederek kat ettiði yolu sol, karþýtý olarak kat etmek ister. Bu þartlar altýnda Türkiye'de Müslümanca düþünen, düþ kuran bir þairin iþi tarifsiz zor olacaktýr.
Resmî ideoloji için öcü
Sezai Karakoç'un baþýna da bundan baþkasý gelmez. 1950'lý yýllarýn ortalarýnda adeta patlak veren bir þiir tarzýna baþkalarý "Ýkinci Yeni Þiir", derken o, "Yeni Gerçekçi Þiir" diyerek enfes bir adlandýrma yapar. Daha da ileri gider ve Edip Cansever'in Yerçekimli Karanfil kitabýndaki þiirlerin materyalist bir zihnin ürünü olduðunu tespit ederek þiirde metafizik olanýn yerini en güçlü perdeden seslendirmiþ olur. Olur da ne mi olur? Cemal Süreya haricindeki dönemin tüm materyalist, pozitivist, laiklik þampiyonu þairleri, eleþtirmenleri üstüne çullanýr. Karakoç, altta kalmasa da anlar ki Türkiye'de cahillerle tartýþýlmaz. Bu yüzden de kendi kuþaðýndan baþlayarak sol edebiyat iktidarýný dýþlar. Tabii onlar tarafýndan dýþlanýr da. Bu bakýmdan Ahmet Oktay'ýn 1970'lerin sonunda kaleme aldýðý "Resmî Ýdeoloji Tarafýndan Dýþlanan Yazýnsal Ýktidarý Dýþlayan Bir Þair: Sezai Karakoç" yazýsý bu resmi yansýtýr. Resmî ideoloji için Âkif, Necip Fazýl gibi Sezai Karakoç da öcüdür ona göre. Þöyle der Oktay: "Mehmet Akif, Türkiye'nin geliþim süreci içinde nasýl Tevfik Fikret'e karþý yitirdiyse, ayný nedenler ve gerekçelerle Karakoç da kendisinden çok daha deðersiz þairlere karþý yitiriyor." (3)
Bir Marksist olarak Ahmet Oktay, vicdanlý bir eleþtirmendir Karakoç'a karþý. Þairin dýþlanmaya karþýlýk geliþtirdiði dýþlama gücünü de vurgulamaktan geri durmaz. Hatta daha da önemli bir tespit yaparak onun "sað kesim"deki yerini netlikle saptar: "Bu yitirme sözcüðü daha çok Batýcý/laik görüþe baðlý yazýnsal iktidar çevresinde geçerlidir ama saðcý ideolojinin baskýcý düzenlere eðilim duyan kesimlerinin de Karakoç'un sözünü desteklemediði söylenmelidir." Karakoç'un bana kalýrsa asýl zorluk yaþadýðý çevre buradadýr: Onunla ayný "oyun"u oynuyor görünüp de oyuna kalkmayarak oyunun doðasýný bozanlar. Karakoç'un oyuna bir lig kurmak isterken çektiði yalnýzlýk buradadýr. O sipariþi kendinden olan terziler gibi yaþamak zorunda kalmýþ ve bu durumu içselleþtirmiþtir. Oyunun adýný koyan; kurallarýný tarihin içinden alýp yaþanan zamana getiren; kaleciliðini, kaptanlýðýný, santrforluðunu yapan olmak durumunda kalmýþtýr. Diriliþ dergisi, yayýnlarý ve partisi, onun tek baþýnalýðýnýn deðilse bile onunla aþýk atacak oyuncularýnýn olmayýþýnýn misalleriyle doludur. Parti kurulmasý icap ettiðinde üç beþ isimden baþkasý bulunamaz. Dergide oyun icra edileceði vakit de aldýklarý paslarý zayi edeceklere boyun bükerek pas atmaya devam edecek kaptan olmak Karakoç'un severek benimsediði yazgýsý olacaktýr. Kuþkusuz seveni çok sevmiþtir Karakoç'u ama onlarýn da kaderi fazlasýna elvermemiþtir. Karakoç'un yazgýsý yaþadýðý zamanda meydana getirmenin estetiði demek olan Ýslam estetiðini diriltmektir. Baþkalarýnýn bir "kült" olarak andýðý Hz. Hýzýr'la her akþam ayný saate Yenikapý sahilde kayalýklar arasýndaki bir kahvede randevulaþýr. O mübarek de ona, her buluþmada o muhteþem þiirin bir bölümünü armaðan olarak verir. Daha yirmili yaþlarýnýn baþýnda Ping Pong Masasý þiiriyle dirilttiði "aþk idesi"ni yýllar sonra geleneði rejenere ederek oyun sahasýna getirir. Oyun sahasý modernist, sosyalist gerçekçi eðilimli nice yeteneksiz þairle kaplanmýþtýr. Ýslamcý yeteneksizler de az deðildir ama Karakoç, hepsine tahammül eder. Muhakkak bizim gibi onu yorumlamaya cüret edenlere de etmiþtir. Oyunu defalarca yeniden kurar. Bu noktada Ýsmet Özel ile benzeþirler. Özel, tahammül edemediði yerde öfkelenir. Karakoç ise susar.
Onun maðlubuyum
Bendeniz ikisini de öfke ve suskunluklarýyla çok sevdim hep. Bu yüzden de uzun zamandýr, býrakýn Türkiye'yi, dünyanýn iki büyük þairi Türkiye'de nefes alýyor. Ýkisi de has birer Müslüman. Lakin Türkiye'nin bundan haberi yok, deyip durdum. Þimdi Sezai Karakoç, dünya sürgününün uzatýlmamasýný diledikten tam kýrk altý yýl sonra dileðine kavuþtu. Rabbi onun sürgününü uzatarak bize ondan muhteþem bir oyun tahtasý býraktýrdý. Bu oyunun poetik ve politik veçhelerini Türk kanonunun tarihî macerasýndan biliyoruz. Muhteþem bir "lig" oluþturmuþtu. Hz. Mevlânâ'nýn ontolojik, poetik veçhesini anlattýðý bu oyun, bugün Müslümanca bir tefekkür, tahayyül ve hayat kurmak cehdindekilerin önünde yeniden "lig"ine kavuþmak üzere duruyor:
Oyun tahtasýnda bu oyundan baþkasý yoktu.
Oyna dedi; ilave yapmayý ne bilirim?
Ben mevcut olan bir oyunu oynadým;
Kendimi belâya attým.
Belâ içinde de onun tatlarýný tadýyorum;
Onun maðlubuyum, onun maðlubuyum,
onun maðlubu.
fedai.celal@gmail.com
Kaynaklar
1-Isaiah Berlin, Isaiah Berlin'le Konuþmalar, (Çev.: Zeynel Abidin Kýlýnç), Ýst., 2016, s. 178-179.
2-Ýlhan'ýn iki kitanýndan derlenen bu görüþleri için bkz. Türk Aydýný ve Kimlik Sorunu, (Haz. Sabahattin Þen), Ank., 1995, s. 380.
3-Ahmet Oktay, Yazýlanla Okunan, Ýst., 1983, s. 222.
Yeni emperyalizm
4.12.2021
Biden ABD'nin geleneksel müttefikleri ile Çin'i dengelemeye çalýþmak için Tek Kuþak Tek Yol projesine karþý Build Back Better World isimli yeni bir emperyal proje ortaya koydu. AB Komisyonu'nun yeni açýkladýðý Global Gateway isimli yeni ulaþým projesi de benzer bir amaca hizmet etmektedir. Üç farklý projeden anlaþýlan dünyada artýk üç farklý blokun olduðudur. Çin, ABD ve AB kendi emperyal çýkarlarýný gerçekleþtirmek için üç farklý proje geliþtirmiþ bulunuyor. Bu üç blok arasýndaki çekiþmenin 21. yüzyýldaki yeni dünya düzeninin iskeletini oluþturacaðý açýktýr. Dünyada belli bir süper güç varken, yeni bir süper gücün yükselmesi durumunda iki güç arasýnda savaþ ihtimali tarihin bize öðrettiði üzere bir hayli yüksektir. Graham Allioson'ýn incelediði 16 örneðin 12'sinde savaþ olmuþtur. Umalým 21. yüzyýlda özellikle de Çin ve ABD arasýnda bir savaþ çýkmasýn.
Lenin Ýslâm'ý resmî din olarak ilân edecekti!
4.12.2021
1970'li yýllarda Fransa'da Müslümanlar tarafýndan çýkarýlan "France-Islam" adlý dergide Lenin'in Ýslam'ý resmi din ilan etme giriþimini okumuþtum. Bu giriþimin, Ezher ulemasýna uzanan ilginç bir hikayesi vardý. Yazýda imza yoktu ama üslubundan yazarýn Prof. Dr. Muhammed Hamidullah olduðu anlaþýlýyordu.
E-Bülten’e Katýlýn
Tüm içeriklerden haberdar olmak için e-bültenimize kayýt olabilirsiniz.
Tin bilimleri hakkýnda her þey
4.12.2021
Wilhelm Dilthey, 1905'teki methodenstreit'a atýfla "son zamanlarda doða ve tin bilimleri üzerine özellikle tarih hakkýnda oldukça ilginç tartýþmalar meydana gelmiþtir" diyerek tin bilimlerinin özünü ortaya çýkarýp onlarla doða bilimleri arasýndaki sýnýrý oluþturmaya çalýþýyor.
Döviz üzerinden yapýlan sözleþmelerin akýbeti
4.12.2021
Ortada imzalanmýþ ve dolarýn artmasý ile fiyatý durduk yerde kat be kat artan sözleþmeler var. Bu beklenmeyen durum karþýsýnda vatandaþ ne gibi haklara sahip? Geliþen süreçte neler yapabilir? Döviz cinsinden yapýlan sözleþmeler durduk yere bir taraf lehine "fahiþ" ve "sebepsiz" bir zenginlik oluþturur mu? Uyarlama hakký, karþýlýklý sözleþmelerde edimler arasýndaki dengenin taraflarýn kusuru olmadan, olaðanüstü deðiþimler ile alt üst olmasý ve bunun sonucu olarak borcun ifasýnýn güçleþmesi halinde ortaya çýkan bir durum. Merkez Bankasý'nýn yýl sonu tahminlerini de aþan olaðanüstü kur dalgalanmasý "uyarlama hakkýnýn" kullanýlmasýna olanak veriyor.
Ana Sayfa
Yazarlar
Ýletiþim
Künye
© Copyright 2019
Sitemizde yayýnlanan haberlerin telif haklarý gazete ve haber kaynaklarýna aittir. Ýzin alýnmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.