Bir bütün olarak bakıldığında Aikido; evrensel enerji ile uyumun yolu ya da uyum ve enerjinin yolu olarak tanımlanabilir. Bazı eğitmenler ve kaynaklar Aikido’yu evrensel enerjiyle bütünleşme yolu olarak, bazıları da uyum ve sevginin yolu olarak tanımlamaktadırlar.
Aikido’nun kurucusu olan O’Sensei Morihei Ueshiba’ya (1883-1969) göre Aikido, Barışın yoludur. O’Sensei, Aikido’nun felsefesini kişinin kendisini ve kendi yaşam gücünü geliştirmesi olarak tanımlamıştır. Modern bi Japon Savaş Sanatı olarak tanımlanan ve yirminci yüzyılda ilk yarısında O’Sensei tarafından ortaya konulan Aikido’nun, resmen Aikido adını alması 1942 yılına dayanmaktadır. Aikido Sanatı’nın kökeninde; Samuray’ın sanatı olarak tanımlanabilecek ve 1.000 yıllık geçmişe sahip olan Daito Ryu Aikijutsu (Daito-ryu Aikijujutsu) ve Kenjutsu (Japon Samuray Kılıcı kullanma sanatı) sanatları bulunmaktadır.
Aikido savaş ve mücadeleden uzak bir ortamda rakiple uyumlu hale gelerek onu kontrol altına almayı ya da etkisizleştirmeyi çalışanlara öğreten bir Savaş Sanatı’dır. Aikido’yu sadece bir Savunma Sanatı olarak nitelendirmek doğru değildir. Aikido size olumsuz bir durumda ya da saldırı anında kendinizi koruyabilmeyi öğretirken, aynı zamanda size gerektiğinde ofansif olarak kullanılacak teknik, hareket ve kombinasyonları öğretmektedir.
Aikido bir spor değil, sanattır. Aikido’dan bir Sanat olarak bahsedilmesinin en büyük sebebi onun, bir mücadele ya da dövüş sporu değil, fiziki-akli-zihinsel-içsel bir gelişim öğretisi ve yolculuğu olmasından dolayıdır. Aikido’da mücadele, rekabet ve müsabaka yoktur. Tek mücadele kişinin kendisiyle verdiği içsel gelişim ve daha iyiye ilerleme mücadelesidir. Aikido’da partneriniz ile yapılan birebir bir mücadeleyi amaçlamamaktadır. Unutulmamalıdır ki; çalışma arkadaşlarımız (Dojo partnerlerimiz) bizlerin rakipleri değil, sadece bizlerin daha iyiye ulaşabilmesinde birer yardımcıdır. Ayrıca müsabakanın olduğu yerde, hırs, rekabet ve ego devreye girer ki, bu da kişinin kendini geliştirebilmesinin önünde büyük bir engeldir.
Aikido’da kazanan ya da kaybeden yoktur. Aikido’da, tekniği uygulayan kişi (nage) ve teknik üzerinde uygulanan kişi (uke) kusurusuz bir uyum ve bütünlük içinde birlikte hareket etmekte ve çalışmaktadırlar. Aikido’da rekabete yer yoktur, Aikido kişisel gelişim ve ilerleme için yapılan ve çalışılan bir öğretidir. Amaç kişinin dünya ile barışık ve uyumlu bir şekilde kendisini sürekli olarak geliştirmesidir.
Aikido teknikleri rakibi durdurmaya ya da saldırganın gücüne karşı güç kullanmaya odaklanmaz. Rakibe ya da saldırgana direnmenin aksine, Aikido size saldırgan ile uyum içinde hareket ederek, onun gücünü-ivmesini-kütlesini-boyutunu, onu kontrol altına alabilmek ve/veya etkisizleştirebilmek için kullanmayı öğretir. Temel olarak Aikido teknikleri; rakibin dengesini bozmak, kilitleme-bükme-döndürme ve baskılama teknikleriye rakibi etkisizleştirmek ya da kontrol altına almak, fırlatma teknikleriyle saldırganı fırlatmak ve çeşitli vuruş teknikleriyle saldırganı etkisiz hale getirmek ya da kendinizden uzak tutmaktan oluşur. İleri seviyelere doğru, saldırganın sizi tutmasına ya da size hehangi bir atak yapmasına fırsat vermeksizin onu kontrol altına almak ve etkisizleştirmek amaçlanmaktadır. Ayrıca Aikido Sanatı, pek çok savaş sanatının aksine birden fazla rakibin ve saldırganın ataklarına cevap verebilecek şekilde tasarlanmış ve kurgulanmış bir sanattır. Aikido teknikleri ne başlangıç, ne orta ne de ileri seviyelerde fiziksel üstünlük ya da güce gereksinim duymaz. Bu da bir savunma sanatı olarak Aikido’yu günlük hayatta da etkili bir sanat yapmaktadır. Yine bu özelliği sayesinde Aikido Sanatı her yaştan çocuk, genç, kadın ve erkek için son derece uygun ve etkili bir Savaş Sanatı’dır.
Aikido’da öğrenilen, uygulanan ve sürekli tekrar edilerek çalışılan teknikler; rakipleri etkisiz hale getirmekten ziyade, yaşamımızdaki sorunları ve bizi etkisi altına almaya çalışan, güçleri bir uyum içinde nasıl kontrol altına alacağımızı anlamamıza yardımcı olan tekniklerdir. Bu yönüyle Aikido hayatın ta kendisidir ve gündelik hayatlarımızdan farklı değildir. Aikido, kişiye kendisini ve yaşamı tanıtan, çevresini algılamasına yardımcı olan; kişinin kendisine, yaşama ve çevresine karşı saygılı olmasını öğreten bir sanattır.
Aikido’da öğrenilen ve çalışılan teknikler kişiye, hayatında kendinden güçlü kişiler ya da durumlar ile karşılaştığında yenilmenin tek sonuç olmadığını, o baskı ya da güç ile uyum halinde olunursa her zaman olumsuz durumların üstesinden gelebilmeyi öğretir. Her atak/saldırı ya da hayattaki güç durum altında bile daima bir çıkar yol vardır. Aikido’da kişiye bu çıkar yolları bulması ve faklı açılardan olaylara bakabilmesi konularında yardımcı olmayı hedeflemektedir.
Aikido Sanatı’nın ileri seviyelerinde hedeflenen kişinin, olası bir saldırıyı ya da olumsuz durumu önceden sezerek olay gerçekleşmeden gerekli tedbirleri alması ve kendisini savunmaya bile gereksinim duymamasıdır.
Aikido’da kişisel gelişim ve disiplin açısından kullanılmakta ve Dojo’larda (çalışma alanında) uygulanmakta olan kurallar ve etiketler bulunmaktadır. Diğer pek çok Do Sanatında olduğu gibi Aikido’da da hiyerarşi, disiplin ve düzen oldukça önemlidir.