Geçen akşam (19.08.09) TV 24 kanalının geç saatte yayınlanan haber programında, üstün zekâlı çocuklarla çalışan bir enstitünün yöneticisi konuşuyordu. Yönetici, ülkemizde bu cocuklara yönelik özel eğitim veren kurumların yeterli olmamasından yakınıyor, fakat o özel eğitimin nasıl olması gerektiğini tam özetleyemiyordu. Kendisinin de üstün zekâlı olduğu anlaşılan ve galiba, Boğaziçi’nde fizik bilimadamı olmaya çalıştığından söz eden yönetici, üstün zekâlı olarak tanımlanan çocukların özelliklerini sıralıyordu. Buna göre: yaşından beklenmeyecek düzeyde yetkin cümleler kuran, yaşının ötesindeki konulara ilişkin ardarda sorular soran, okuma yazmayı okul öncesi çağlarda öğrenen, çok basamaklı rakamlarla matematiğin dört işlemini kafadan ve hızla yapabilen bu çocuklar, üstün zekâlı sayılıyorlarmış. Doğrudur. Aslında halk arasında da “üstün zekâlı” tanımının, daha farklı bir anlama geldiği söylenemez.
Belki birçoğumuz kendi çocukluk yıllarında mahalle ya da okul arkadaşlığı çevresinde, üstelik sanıldığından fazla sayıda böyle çocuklar tanımışızdır. Ben şahsen bütün okul hayatım boyunca, dört-beş haneli rakamları kafadan çarpıp bölebilen, daha ilkokul çağlarında bir takım deneylere kafa yoran, yılın hangi aynın kaçıncı gününün, haftanın hangi gününe tekabül ettiğini bilecek şekilde takvim ezberleyebilen ve öğretmenler tarafından ön sıralara oturtularak özel muamele gören üç arkadaş tanıdım. Farklı zaman ve sınıflarda tanıdığım bu çocukları, yukardaki zekâ tanımına uyan özellikleri nedeniyle, öteki çalışkan çocuklardan ayırıyorum. (Yine çoğumuzun bildiği gibi, çalışkanlar da ön sıralarda oturur, aileden ve kendilerinden kaynaklanan hırslarını, belli bir disiplin ve istikrarlı çalışmayla “başarıya” dönüştürürlerdi.)
Öte yandan, aralarında benim de olduğum ve geneli oluşturan haylaz çocuklar, sene boyunca en arkalarda, özellike kalorifer yanı ve cam kenarı sıraları kapmak için didişir dururduk. Gri, hatta boz-puslu bir atmosferin hakim olduğu kış günlerinde, nedense bazılarına Haydarpaşa Lisesi’nin pencerelerinden Marmara’nın enginlerine bakarak saatler boyu hayal kurmak, ön sıralarda cereyan eden zekâ oyunlarına katılmaktan daha çekici gelirdi. Sonuçta bütün sene boyunca hayâl kuranlar sınıfta kalır, ancak hayallerini erteleyenler ise başarılı olurlardı.
Sürekli sınıfta kalanlar ve sürekli geçenler arasındaki uçurum açıldıkça zekâlarının psişik baskısı nedeniyle zaten pek de sosyal olmayan bu arkadaşların izlerini kaybettik. Ancak süper zekâlarıyla dikkat çektikleri için, isim ve soyadları aklımda kalan bu arkadaşları yıllar sonra internet üzerinden araştırdım. Takvim ezberleyebilen arkadaş işletmeci, deneyler yapan arkadaş tıp doktoru ve kafadan beş haneli rakamları çarpan arkadaş ise uçak mühendisi olmuşlar, halen Türkiye’nin konularında en önde gelen kurumlarında çok başarılı birer “uzman” ve yönetici olarak çalışıyor ve iyi para kazanıyorlar. Güzel… Fakat öteki normal zekalı inek/çalışkan arkadaşlardan da böylesine başarılı uzmanlar, yöneticiler gırla… Üstüne titrenen ve seyrek rastlanan “üstün zekâ” hayat içerisinde “inek” arkadaşlarımızdan çok fazla öteye gidememiş görünüyor: Seçkin bir meslek, yüksek bir kariyer ve iyi para… bu mudur? Bence burada zekânın nitelenmesine ilişkin temel bir yanılgı var. Yoksa, ülkenin koşulları bu zekâları yeterince değerlendirmiyor şeklindeki yanıt, işin kolayına kaçmak gibi geliyor. Çünkü, ülke en iyi meslekleri, en seçkin kurumlarını bu arkadaşlara sunmuş daha ne olsun.
Aynı bağlamda ilginç olan başka bir şeye dikkat çekmek istiyorum: internet üzerinden eski arkadaşları araştırırken, öğrencilik yıllarını hayal kurmakla geçiren vasat zekâlı ve haylaz arkadaşlardan bazılarının, bugün, bu süper zekâ arkadaşların hayal bile edemeyecekleri birer tasarımcı, kuramcı konumunda olduklarını gördüm. Sabahlara kadar ucuz şarap içip, birlikte şiir okuduğumuz normal zekâ bir arkadaş, bugün merkezi Paris’te olan dünya enerji ajansının genel sekreteri olmuş. Hayal kurmanın da ötesinde bizzat siyasi eylemi nedeniyle sekiz sene hapis yattıktan sonra, hukuk bitiren ve bugün memleketin en önemli ceza hukukçularından olan bir başka arkadaşımız var. Yine arka sıralarda hayal kurarak vakit geçiren bir başka “vasat zekâ“ arkadaş, bugün Hasip Pasa Yalısı, Zübeyde Hanım Evi, Türk Tarih Kurumu Basımevi gibi, yüksek sanat değeri taşıyan mimari yapılara imza atıyor.
Örnekler daha da çok, ama başa dönerek şunu anlamaya ve anlatmaya çalışıyorum. Bir modern toplum “bilimi” olarak psikolojinin ve psikolojideki bazı moda eğilimlerin, bize önerdiği tanım ve kavramlara, mesafeli ve sorgulayıcı yaklaşmak gerekiyor. Eğer “üstün zekâ”, sadece empirik olgular (fac/factum) arasındaki bağıntıları gören ve bu bağıntıları başkalarından daha hızlı kavrayarak yine bir takım empirik sonuçlara ulaşan bir zekâ ise, bir zekadır, ama üstün bir zeka değildir.
(Ayrıca bu konudaki ölçme ve değerlendirmelerin son derece göreceli olduğunu da vurgulamak gerekiyor. Örneğin orta Avrupa’lı çocukların zekâlarını öçmek için uygulanan HAWIK (Hamburg-Wechsler-Intelligenztest) testini, Yozgat’tan göçmen olarak Avrupa’ya gitmiş bir ailenin çocuğuna uyguladığınızda, yozgatlı çocuğun geri zekâlı olmasa bile, düşük zekâlı çıkması kaçınılmazdır. Ve göçmen çocuklar Almanya, Avusturya gibi ülkelerde eğitim kategorilerine yönlendirilirken ne yazık ki, bu standart hâlâ kasıtlı olarak uygulanmaktadır.)
Öyleyse en başta, “zekâ”ya üstünlük atfetmek modern toplumun temel yanılgılarından birisini oluşturuyor. Zekâ farklılığını, bir üst-alt hiyerarşisi içinde değerlendirmek yerine, zekânın işlevsel niteliğinden yola çıkarak tanımlamak, gerek zekânın sahibi, gerekse uygulama ahlâkı açısından da daha doğru olur.
Kabaca ayırırsak: Yukarda, üstün zekâ olarak tanımlanan, yaşından büyük laflar eden, rakamları bölüp çarpan, çabucak okuyan, empirik olgular arasındaki ilgileri konu edinen “büyümüş de küçülmüş” çocuk modeli, “formel bir zeka”dır. Beri yanda empirik olgu ve ilgileri fazla dikkate almayan, dolayısıya bu alanda herhangi bir “cambazlık” sergilemediği için vasat sayılan bir çocuğun, çocukluk durumunu aşar aşmaz, empirik olguları da soyutlama yoluyla aştığını ve genellemeler, kavramlar aracılığıyla kuramsal düşünmeye başladığını kolay kolay sezemeyiz. Çünkü kuramsal ve kavramsal düşünce, “zeka kübü”nün renklerini bir araya getirmek türünden, hemen ve anında empirik olarak gösterilebilir ve görülebilir “akrobatik” sonuçlara yol açmaz. Bizim tarafımızdan görülebilir cambazlıklara yol açmadığı için, çoğunlukla vasat olarak değerendirilen bu tür bir zekâya “soyutlayıcı veya kavramsal zekâ” diyebiliriz.
Tek tek olguların eş ve benzer nitelikerinden yola çıkarak, genel ilke ve kuramlara ulaşan bu zekâ’yı birim zaman içinde, kronometre ve test sorularıyla ölçmeye çalışmak anlamsızdır. Üstelik bu zekâ, anlamaya, anlamlandırmaya ve açıklamaya çalıştığı kavramlar üzerinde; kavramın soyutluğu ölçüsünde alabildiğine yavaş işleyebilir, dolayısıya üstün veya vasat gibi hiyararşik bir konuma da sığmaz. Daha ilginci bu tür zekâya sahip çocuklardan “can sıkıntısı” yakınmasını fazla duymazsınız. Tek bir ağaç dalını iki bacağının arasına alıp, onu bozkırlarda koşan bir at gibi tasarlayarak, kendi kendine binbir macera yaşayabilir; tek bir masalı on farklı versiyonuyla arkadaşlarına anlatabilir, her defasında aynı masala yaptıkları katkıdan büyük haz alırlar, en kısıtlı imkânlar içinde bile, yakınmaksızın kendi kendisine yeterli olabilen çocuklardır bunlar. Ve dışardan bakınca, sıradan, vasat, belki biraz da palavracı görünürler. Ancak bu zekâ, “üstün zekâ”da pek bulunmayan, ilişki sürdürebilme, uyum, geçinme, akranlarının ilgisini çekme gibi sosyal ve moral yeteneklere de sahiptir. Yaş ilerledikçe moral yetenek tarafından disipline edilen “soyutlayıcı zekâ” kuşkusuz giderek “akla” dönüşecektir. (Burada bir parantez açarak zekâ’nın, ahlâk ve değer sistemleri tarafından disipline edilmediği sürece “akıl” olamayacağını da kısaca vurgulamak gerekiyor.)
Bu türlü zekâ, bir F 16’nın montajını ve “teknolojisini” değil, onun uçma ilkelerini, dahası “amaç ve gereksinim” teorisini tasarlayan zekâdır ve o mutlaka soyutlama gereği duyar, çünkü tasarım yapmak, soyutlama yapmaktır. Öte yandan “Soyutlayıcı zekâ”yı çokca yapıldığı gibi EQ ile de karıştırmamak gerekiyor. (Hoş, EQ yani emotional intelligence de tartışmalı bir tanım, doğrusu intuitonal intelligence olmalıdır, bunu da bir başka zaman tartışacağız.)
Previous
Paramızı Nasıl Biriktirebiliriz?
Next
Marka Olmak İçin Çaba Harcamayın!
About the author
Fatmanur Erdogan
Related Articles
Bir İnsana Şans Tanıyın.
January 22, 2021
Güven Veren Bir Blog Nasıl Hazırlanır?
January 12, 2021
Sorunları Nasıl Çözebilirsiniz?
November 02, 2020
14 Comments	
1
Erinç Aşıcıoğlu
21 August 2009 at 23:36
belli bir konuda zorla doldurma zekaların tek bir şey olabildikleri.Toplumsal algının önemsedikleri şeyler gerçek bireyleri ne kadar yarata biliyor?
Reply	
2
Öykü Dinç
31 August 2009 at 16:55
Oktay beyi sayenizde tanıdım. Gündemimizde bizlere pompalanan hikayelerin zekamızı gerilettiğini düşünüyorum. Dayatma hayatlar yaşamamıza neden olan ortamlardan ve insanlardan kurtulabilmemizi diliyorum.
Reply	
3
Ayşegül Kaçaroğlu
31 August 2009 at 16:58
Bana Acun Ilıcalı örneğini hatırlattı. Acun bir türlü okulu sevememiş, haylazmış. Şimdiki haline bakın. Boğaziçililer onun kazandığını kazanamıyordur!!!!
Reply	
4
Sibel
31 August 2009 at 22:14
Oktay bey,
Ustun zekada bulunmayan yanlari harika ozetlemis. Tebrikler
Reply	
5
Aslı
31 August 2009 at 22:29
Testlerin işe alımlarda sıkça kullanılmaya başladığı günümüzde bu yazı bana çok iyi geldi.
Reply	
6
Canan Taşkın
1 September 2009 at 11:18
Oktay bey burada önemli bir noktaya değinmiş bence
‘zekâ’nın, ahlâk ve değer sistemleri tarafından disipline edilmediği sürece “akıl” olamayacağını da kısaca vurgulamak gerekiyor’
ahlak ve değer sistemlerimiz ne halde diye sormamız gerekiyor. ya da cevabını biliyoruz ama neden birşeyler yapamıyoruz. üstün zekalı dostlarımız bize neden yol gösteremiyor?:)
Reply	
7
Ebruli
1 September 2009 at 11:24
Malesef burada tanımlanan formel zeka iş dünyasında işe alımlarda aranan zeka gibi duruyor bazen. ya da tüm sınav sistemlerini bu gruba sokabiliriz belki. hem gerçek konuşalım şu formel zekaya sahip olanları dahi geliştirmek güç. evet yazının başında bu tür çocukları yetiştirecek yer olmadığından yakınanlar da sorgulanıyor ama nerede bu süper zekiler? bu çocuklar normal sınıflarda sıkılıyorlar. ben kendi çocuğuma nasıl bir okul eğitimi vereceğimi şaşırıyorum. (mevcut sistemde dahi)
Reply	
8
Vildan
5 September 2009 at 21:18
Bravo. Düşüncelerime tercüman olmuş bu yazı. Düşüncelerimi benden daha iyi kaleme dökmüş Oktay bey.
Reply	
9
Barış Atasoy
7 September 2009 at 13:08
Zeki olanlar ile “daha az zeki” olanları kıyaslarken seçtiğiniz kriterler, özellikle Ayşegül Hanım’ın “Acun’un başarısı” örneği, tüylerimi diken diken etti.
İş dünyası zaten çok zeki birini istemiyor. Dünyadaki tüm ekonomik sistem, orta zekalı birinden yüksek verim alma üzerine kurulu. (Verim kelimesinin altını çiziyorum)
Söyler misiniz Ayşegül hanım, toplumun zeka,kültür ve beğeni düzeyi “daha yüksek” olsaydı, “Acun’un başarısı” “kıskanılır” mıydı?
Yani sizin kriterlerinize göre, birçoğumuzun günlerce anlatılsa dahi anlamayacağı konularda hayal kurarak eğlenen fizikçiler “başarısızlar” (Ayşegül hanıma söylüyorum)
Artı “bizim okulda üstün zekalılar, bir de normaller vardı” demek pek o kadar bilimsel bir kesinlik içermiyor olsa gerek! Yani kafadan 4 basamaklı sayıları çarpamayan bir çocuk, belki bunu yapana güldüğü için uğraşmıyor, eleman o sırada kozmoloji gibi daha ciddi mevzular üzerinde düşünüyor! (Ki bu tiplerin notları filan da kötü olur, genelde üniversitede parlarlar)
Reply	
10
Barış Atasoy
7 September 2009 at 13:10
Şu yazımı da okumanızı tavsiye ederim: http://www.pozitifpc.com/editorblog/toplum/biz-inek-miyiz
Reply	
11
Aslı
10 September 2009 at 18:17
Barış’a katılıyorum. İş dünyası orta zekalı birinden yüksek verim alma üzerine kurulu. Daha güzel ifade edilemezdi.
Reply	
12
Ayşegül Kaçaroğlu
10 September 2009 at 18:46
Barış bana pek bir yüklenmiş. Acun’un zeki olmadığını kim söyledi? Sadece okulda başarılı değilmiş dedim. Bu zekasının kıt olduğunu anlatmaz. Zekayı sadece matematik dersinden aldığın not olarak görürsen başka. Acun, yetenekli olmasaydı bu kadar başarılı olamazdı. Birçok kişi hayatı, pazarlamayı, programcılığı, tasarımcılıği vs süper bilir. Böyle sağda solda internette yazar tutar ama iş yapmaya düştü mü afallar. Cünkü bilmekle yapmak ayrıdır. Danışmanlar bu yüzden vardır. Birşeyi uygulamakta başarısızdırlar, ama bilgi satmayı bilirler.
Reply	
13
Barış Atasoy
10 September 2009 at 21:01
Ayşegül ben Acun aptal demedim. Aksine, hayatı TV’den gördüğünden farklı sanmayan cahil bırakılmış insan tipini çok iyi sömürüyor. Hatta o programı ilk akıl edenler de ya süper zeki ya ultra salak; çünkü program aklı başında biriyle dalga geçiyor. Ama Acun gibilere şark kurnazı denir. IQ’su 110 ve altı insanları sömürmek için bana da bir fırsdat verilse, “çüş” dedirten fikirler atarım ortaya; ama Acun gibi sunamam programı, çünkü bu zekayla değil beceri ile ilgili birşey. “Acun, yetenekli olmasaydı bu kadar başarılı olamazdı” diyerek zaten benim dediğime gelmişsiniz.
Reply	
14
Demir Atalay
19 December 2009 at 00:56
Nefis bir yazı. Oktay beyle de böylece tanışmış olduk. Fatmanur hanıma teşekkürler. Yazı kadar tartışma da ateşli olmuş. Barış beye katılmamak da elde değil. Fakat, dünyaya has bir durum bu. Süregiden tartışmadır, bir kitabın çok satması neyi ifade eder?
Reply	
Leave a Reply to Barış Atasoy Cancel Reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
Bizi Takip Et
KONULAR
CEO (1)
CV (28)
Değişim (126)
Eğitim (76)
Favoriler (9)
Finansal Kazanç (6)
Gelecek (1)
Genel (33)
Girişimcilik (40)
Iletişim (61)
Inovasyon (17)
Iş arama (63)
Iş görüşmesi (33)
Kadın (9)
karakter (5)
Kariyer (192)
Kurumsal İletişim (3)
Liderlik (44)
Maaş (10)
Marka (4)
Network (9)
Öğrenci (19)
Önyazı (4)
Pazarlama (15)
Pazarlık (2)
Popüler Yazılar (8)
Pozitif Psikoloji (5)
Psikoloji (76)
Sosyal Medya (34)
Sosyal Sorumluluk (3)
Staj (5)
Strateji (12)
Sürdürülebilir Gelişim (9)
Teknoloji (4)
Üniversite (26)
Y ve X kuşağı (4)
Yaratıcılık (30)
Yetenek (28)
Yönetim (123)
Popüler Yazılar
Zamanı Olmayanlar İçin Uzaktan Eğitim
İngilizce Olarak Yapılacak İş Görüşmeleri’ne Hazırlık
Davranış Bozuklukları
Başarı İçin Gerekli 3 Faktör
Finans Alanında Kariyer Yapmak Gönül İster
Başarılı Bir “Blogger” Olmanın 5 Temel Kuralı
Bizdeki Y Jenerasyonu Duyduğunuz, Bildiğinizden Farklı Olursa
İletişim Alanında Kariyer Yapmak İçin Gerekli Donanıma Sahip Misiniz?
Recent Posts
Sosyal Sorumluluk Sarmalı
Herşey Bir Perspektiften İbaret
Hayatı Ustaca Yaşama Becerisi
Beyin Göçü Mü? Şaka Olmalı!
Senden Farklı Bir Fikrim Var
Recent Comments
Serkan Gür on Güven Veren Bir Blog Nasıl Hazırlanır?
Semih BULGUR on Beyin Göçü Mü? Şaka Olmalı!
Mehmet Ortaç on Beyin Göçü Mü? Şaka Olmalı!
Zeynep Çoşkuner on Senden Farklı Bir Fikrim Var
Naim Sevenli on İnsanın Kendi Egosundan Çıkıp, Bir Başkasına Yönelmesi
Meta
Log in
Entries feed
Comments feed
WordPress.org
YENİ YAZILARDAN HABERDAR OL
E-mail adresi:
Leave this field empty if you're human:
HEDEFE KOŞANLAR
Gelişebilmek İçin Bırakıp Gidebilmek Üzerine…
Üst Düzey Yöneticiler İş Arıyor
Kişilik Testi Yapmadan İşe Almak Pek Demode Oldu
Kariyerinizde Yükseldikçe, İş Aramak Daha Fazla Planlama Gerektirir
İş Görüşmesine Çağrılmıyorsanız, Kötü bir CV’niz olduğundandır.
Boş CV yollamadım. Neden kimse aramıyor ki?
Telefonda İş Görüşmesi Daha Güçlü Bir İletişim Kurmanızı Gerektirir
Vurucu bir Önyazı, Karar Sürecini Etkiler
CESUR FİKİRLER
Şirketlerde Anlam Yaratma Çabası Üzerine Bir Deneme
Ünvan Enflasyonu
Aday Aday Söyle Bana, Hangi Yönlerin Fena?
Kariyer Hedefiniz Mi Var? Harika. Ama Malesef Ilgilenmiyoruz.
Algılar Yönetilmez. Nokta
Ünvan Önemli Değil Diyorsanız, Bir Daha Düşünün
Imajınızı Değil Kendinizi Yönetmeyi Deneyin
MBA’li Memur Olmayı Tercih Etmeyenlere
GİRİŞİMCİNİN RUH HALLERİ
10 yılda Devleşenler. 10 yılda Devrilenler.
Gelecek, Beyaz Yakalı Girişimcilerle Şekillenecek.
Kurum Kültürleri Girişimci Davranışa İzin Verdiği Sürece, Şirketler Var Olacak
Itibar Etmediğimiz Meslekler Hayat Değiştiriyor
Aradığını Bulmak mı yoksa Pes Etmek mi?
Girişimci İnsanı Girişimci Yapan Sebepler
Girisimciler Icimizdeki Vizyon Sahibi Kisilerdir
Kariyer Yapmanın Bir Diğer Yolu: Girişimcilik
İŞ VE HAYAT DENGESİ
Özgürlük, Sorumluluk Taşıyabilmektir.
Daha Başarılı Olmak İçin, Mutluluk Eşiğinizi Artırın.
Fark Yaratmak, Hislerinize Kulak Vererek Adım Atmaktır
Olgunlaşmak, Mental Bir Disiplin Gerektirir.
Pozitif Psikoloji Ne Değildir?
Şu Yetenek Dediğimiz, Bulunmaz Hint Kumaşı mıdır?
İşten Çıkarılmak, Kariyerinizi Sekteye Uğratıyor mu?
Bizdeki Y Jenerasyonu Duyduğunuz, Bildiğinizden Farklı Olursa
SOSYAL MEDYA DÜNYASI
Efendi Bloggerlar ile Edepsiz Bloggerlar!
Sosyal Mecralar İnsanı İnsana Yaklaştırıyor.
Türkiye’nin En Başarılı Iş Adamlarının Sosyal Medya Kullan(a)mama Sebepleri
Sosyal Mecralara Itibar Ediyor muyuz?
2011 Yılı, Liderleri Değişen Dünya Dengelerini Anlamaya Çağırıyor.
Sosyal Medya’da Görünürlük Istemek Dogal Olan.
Twitter’ı Sevmemeniz Önemli Değil.
ACITAN KARIYER HİKAYELERİ
Neden Doktorayı Hala Bitiremedim?
İşinize “Bağlı” mısınız yoksa “Bağımlı” mısınız?
Kariyerinizi İnsan Kaynakları Departmanının Eline Bırakmayın
Detayda Kaybolanlar Aynı Pozisyonda da Kaybolmaya Mahkum Olunca…
Kendin Ol! Ne demek?
Popüler Yazılar
Zamanı Olmayanlar İçin Uzaktan Eğitim
İngilizce Olarak Yapılacak İş Görüşmeleri’ne Hazırlık
Davranış Bozuklukları
Başarı İçin Gerekli 3 Faktör
Finans Alanında Kariyer Yapmak Gönül İster
Son Yazılar
Sosyal Sorumluluk Sarmalı
Herşey Bir Perspektiften İbaret
Hayatı Ustaca Yaşama Becerisi
Beyin Göçü Mü? Şaka Olmalı!
Senden Farklı Bir Fikrim Var
© 2013 KariyerYolculugu.com
Bu blog Fatmanur Erdogan'in kisisel blogudur. Burada yazilan konular ve dusuncelerin hic bir kurum ya da kurulus ile baglantisi yoktur. Kariyer Yolculugu blogunda yayinlanan yazilarin yayim hakki Fatmanur Erdogan'a aittir. Yazar Hakkinda bilgisi verilerek ve kariyeryolculugu.com ile aktif linklendirme yapilarak, Fatmanur Erdogan'a ait yazilar diger sitelerde yayinlanabilir. Yazar'a bu konuda bilgi vermeniz nezaketen faydalidir.