TEMA Aydınlatma Master Planları 2008 Y›l›n›n Avrupa Baﬂkenti Liverpool Ayd›nlatma Konsepti Stuttgart Ayd›nlatma Master Planlar›n›n Geliﬂtirilmesi	‹stanbul ‹çin Kent Ayd›nlatmas› Kentsel Ayd›nlatma Stratejisinin Ekonomik Faydas› Master Planlar ve Ayd›nlatma Tasar›m› Trendlerinin Nedenleri
GÖRÜŞ Şehir Planlaması İçin Aydınlatma Kentlerde Aydınlatma Kullanımı
GÜNCEL Lizbon II. Uluslararası Bianeli Lüdenscheid LichtRouten 2006 Etkinliği
PROJELER 100.Yılında Paris Metrosu Khalifa Sport City, Katar Beyoğlu Colin’s Mağazası Ağustos Reklam Ajansı, İstanbul
IŞIK SANATI Sosyal Işık - Plastik ve Kent Alanı: Mischa Kuball
Avrupa Ayd›nlatma Tasar›mc›lar› Derneği (ELDA+) Resmi Dergisidir.
8
Sevgili Okuyucular! Ayd›nlatma master planlar› konusu, ayd›nlatma tasar›mc›s›n›n ve böylece ayd›nlatma tasar›m› uzman›n›n önemini göstermek için bir yazg›d›r. Master plan› üzerine konuﬂuyorsak, ﬂehrin de üzerinde olan bir yap›y› kastediyoruzdur. Her ﬂehrin, gerekli mesleki deneyimine sahip sorumlu bir uzman taraf›ndan yönetilen bir ﬂehir planlama departman› vard›r. Buradaki uzman bir tasar›mc›d›r, ancak yüksek inﬂaat mühendisi veya yol inﬂaat› üzerine ihtisas yapm›ﬂ bir mühendis değildir. Böyle düﬂünüldüğünde, ﬂehrin ›ﬂ›k ile ﬂekillendirilmesinin bir tasar›mc›ya devredilmesi gerekir ve elektronik mühendisine veya elektro planlamac›s›na sorumluluk verilmesi sözkonusu dahi olamaz. ﬁehirlerin suni ›ﬂ›k ile ﬂekillendirilmesi konusu astronomlara hiç mi hiç sorulmamal›d›r. Normlar dahi alanlar›na girmez. Kent planlamac›lar› da sonuç olarak aç›kça evren ve evrenin oluﬂumu konusunda spekülasyonlar yapmamaktad›r. Buradaki düﬂünceyi takip edilebilir ve neredeyse doğal olarak karﬂ›lanacak ﬂekilde çizmeye çal›ﬂt›ğ›m durum, maalesef henüz normal bir durum değil. Ancak belli bir süredir ﬂehirlerin, kentsel alanda ayd›nlatma tasar›m›n›n önemini gördüklerini gösteren iﬂaretler var. Bu ﬂehirler, merkezlerinin ayd›nlat›lmas›n›n yeniden tasarlanmas› için ayd›nlatma tasar›mc›lar›n› görevlendirmekteler. Art›k mevcut ayd›nlatma tasar›m› konseptlerinin kamusal alanda en uç ayr›nt›s›na kadar iﬂe yaramad›ğ› aç›kça anlaﬂ›lm›ﬂt›r. Tabiki, modern toplumsal yaﬂam›n gün içinde ve gece kullan›m aﬂamalar›n›n, bu yaﬂam›n bir sonucu olarak ortaya ç›kt›ğ› söylenebilir. Fark etmez, çünkü her iki sebep de ayn› sonucu doğurur. Eğer ﬂehirlerimizi yeniden ﬂekillendirmek istiyorsak, bunlar› yeni konseptler ve yeni fikirlere dayanarak yapmal›y›z. ﬁehirler art›k planlama departmanlar›nda ayd›nlatma koordinatörleri ve uzmanlar› istihdam ediyorlar. Bu kiﬂilerin görevi, ›ﬂ›k için yeni master planlar› geliﬂtirmek, ayd›nlatma konseptlerini oluﬂturmak, konseptin uygulamalar›n› koordine etmek ve uygulama sonras›nda bak›mlar›n da doğru yap›ld›ğ›ndan emin olmak. Iﬂ›k master planlar› pazar› Avrupa’da son derece dinamik. Asya, ekonomik büyüme süreci içinde modern ayd›nlatma konseptlerini zaten kullan›yor. Sadece Amerika k›tas› kamusal alanlarda koordineli konseptlerin geliﬂtirmesi aç›s›ndan geride kal›yor. Asl›nda bugünkü durum sadece olgunlaﬂm›ﬂ değil, ayr›ca çok da elveriﬂli. Yeni, enerji tasarrufu sağlayan teknik çözümler tüm belediyeleri değiﬂime teﬂvik ediyor. Yeni ›ﬂ›k çözümlerine hiç ﬂüphesiz yat›r›m yap›l›yor. Ayd›nlatma sektörü için d›ﬂ alan ayd›nlatmas›, gelecekteki 20 y›l›n en büyük büyüme faktörü olacak. Bu nedenle, PLD’nin bu say›s›nda kent ayd›nlatma tasar›m› için sadece örnekler vermiyoruz, ayr›ca kamusal alanlarda ›ﬂ›ğ›n gelecekteki tasar›m elemanlar› hakk›nda en yeni bilgileri sizlerle paylaﬂ›yoruz. Daha önce, geleceğin tasar›m trendlerinin hangileri olacağ› ve bu trendlerin hangi tarihsel temeller üzerine inﬂa edildiği konusu bu kadar ayr›nt›l› çal›ﬂ›lmam›ﬂ ve yaz›lmam›ﬂt›. Aram›zdaki ekonomistlere ayr›ca, ayd›nlatma tasar›m›na yap›lan yat›r›m iliﬂkisi ile ilgili olgular› ve bunlarla bağlant›l› finansal kaynaklar›n kente geri dönüﬂünü anlat›yoruz. Bu say›y› seveceksiniz!
Joachim Ritter Professional Lighting Design Editörü
10
İÇİNDEKİLER
Master planları Metin: Joachim Ritter
KAPAK Geleceğe Doğru...	Almanya’n›n Stuttgart ﬂehrinin ayd›nlatma master plan›n›n geliﬂtirilmesi.	Ayd›nlatma Planlamas›: licht I raum I stadt- planung, Uwe Knaapschneider TEMA Paradise Street Ayd›nlatma Konsepti 32 Stuttgart Ayd›nlatma Master Plan› 40 ‹stanbul Kent Ayd›nlatmas›	48 Liverpool Ayd›nlatma Stratejisi 50 Master Planlar›-Durum Değerlendirmesi 56 PROJE Paris Metrosu 64 Khalifa Sport City, Katar 66 Beyoğlu Colin’s Mağazas› 68 Ağustos Reklam Ajans›, ‹stanbul 70 GörüFI ﬁehir Planlamas› ‹çin Ayd›nlatma 55 Kentlerde Ayd›nlatma Kullan›m› 62 IFIIk SanatI Mischa Kuball 72 D‹ĞER Temel Ayd›nlatma Bilgisi Ürün Tan›t›m› 75 77
‹nsan ve çevre için iyi ›ﬂ›ğ›n önemi, mimarl›k uzmanlar›n›n dünyas›nda sorgulanm›yor. Ancak kalite tan›mlar›na gelince, z›t durumlar görülebiliyor. Gerçek ﬂu ki, günümüzde kamusal alanlar, büyük ﬂehirlerdeki durum hariç, gece saatlerinde kullan›lm›yor ve bu alanlara serbest zamanlarda uzaktan bak›ld›ğ›nda, görsel bir çekicilik sergilemiyorlar. Bir diğer gerçek ise, eski al›ﬂ›lm›ﬂ ayd›nlatma konseptleri, ne ticareti ve gastronomiyi teﬂvik ediyor, ne de güvenlik talebini (trafik ve suç iﬂleme) ve duygular›m›z› tatmin ediyor… Bir baﬂka gerçek de, modern ayd›nlatma konseptlerinin çok baﬂar›l› olmas› fakat doğru bir ﬂekilde koordine edilememesi ve uzmanca uygulanmamas›.
56
Aydınlatma master planı Stuttgart/Almanya Ayd›nlatma Planlamas›: licht|raum|stadt-planung, Uwe Knappschneider, Mühendis
Frans›z Lyon gibi ünlü öncüler, ›ﬂ›ğ›n planl› olarak ve öne ç›kacak ﬂekilde uygulanmas› ile nas›l bir ﬂehrin imaj›n›n olumlu olarak iyileﬂtirilebileceğini tüm dünyaya sergilediler. Iﬂ›k master planlar›na göre ﬂekillendirilen kentsel alanlar, gece ile birlikte aç›k, anlaﬂ›labilir yap›lara ve güvenilir kamusal bölgelere sahip, çekici etkinlik alanlar› olarak kendilerini gösteriyorlar. Kentsel ayd›nlatma tasar›m›n›n birçok etkileyici örneğ inden ilham alan Stuttgart’›n idari makamlar› da kapsaml› bir ayd›nlatma planlamas› için karar ald›.
40
Geliştirme alanı Paradise Street için aydınlatma konsepti Şehir ışığı ekonomik etkiler yaratıyor Son on y›l içinde ‹ngiltere’nin kent ayd›nlatma stratejisi konsepti hareket kazand›. Doğuﬂtan tasarrufa zorlanan idari makamlar, kamusal ayd›nlatmaya olan yat›r›mlar›n, kent yenilemesi çerçevesinde ve ticaretin ve turizmin geliﬂtirilmesi için önemli bir araç olduğunu art›k anlad›lar.
50
Ayd›nlatma Tasar›m›: BDP Lighting Metin: Laura Bayliss, Chris Lowe, Kai Becker
Liverpool’un hassas bölgeleri ile çevrili geniﬂ bir arazisinden ﬂu s›ralar yepyeni bir semt doğuyor. Yap› planlar›na göre konutlar, otel tesisleri, ticaret ve serbest zaman aktivitelerine yönelik kullan›m alanlar› öngörülüyor. Bu boyutta bir kentsel yap› giriﬂimi, kent planlamac›lar›, mimarlar ve de ayd›nlatma uzmanlar› için ideal bir uygulama alan›n› teﬂkil ediyor. Ayd›nlatma tasar›mc›lar›na burada düﬂen görev, tüm alan›n bağlant›s›n› ﬂehrin mevcut yap›lar› ile sağlamak ve binalar›, sokaklar› ve yaya alanlar›n› heyecan verici ﬂekilde ›ﬂ›kland›rmak.
32
12
P L D T Ü R K İ Y E ’ den
Şehir Master Planları, LUCI ve İstanbul Bu say›da ﬂehir master planlar›n› ele alacağ›z. ‹lginç olan; yurtd›ﬂ›ndan konu hakk›nda içeriğin bize ulaﬂmas› ile ‹stanbul Belediyesi’ne bağl› ﬁehir Ayd›nlatma Müdürlüğü’nün aktif hale gelmesi haberinin ayn› günlere rastgelmesi. ‹stanbul için yap›lmas› gereken, yap›labilecek bu kadar ﬂey varken; güzel ve bir o kadar da önemli bu ﬂehrin ayd›nlatmas›n›n farkl› birimler aras›nda (Karayollar› Müdürlü ğü, Park Bahçeler Müdürlüğü, ‹stanbul Büyükﬂehir Belediyesi) bölük pörçük, kaybolmuﬂ olmas› en çok bizi üzüyordu. Geçen y›l kurulmas›na rağmen bu süreyi haz›rl›k dönemi olarak geçiren ve “vekaleten” bak›lan ﬁehir Ayd›nlatma Müdürlüğü Ocak 2007 itibariyle kendi müdür ve ekibine sahip hale geliyor. Her yeni birim gibi toparlanmas› ve sistematik bir ﬂekilde çal›ﬂmas› zaman alacakt›r, buna ﬂüphe yok. Ancak; müdürlüğün en basit manada koordinasyonu sağlamas› bile ‹stanbul için çok daha doğru ﬂeylerin yap›lacağ› bir dönemin iﬂaretçisidir. Bölüm; senelerdir birçok farkl› platformda, birçok farkl› ağ›zdan duyduğumuz; “‹stanbul Master Plan›”n› hayata geçirmeye haz›rlan›yor. Belediye ve ›ﬂ›k deyince akla ilk gelen dernek ise “LUCI”. S›kl›kla çal›ﬂmalar› hakk›nda haber yapt›ğ›m›z ve etkinliklerine yer verdiğimiz Lighting Urban Community International (LUCI), dünya üzerinde 60’a yak›n üye ﬂehri olan ve bu ﬂehirlerin bir araya gelerek “›ﬂ›k” ile ilgili deneyimlerini paylaﬂt›ğ› ve yeni, doğru çözümleri arad›ğ› bir forum. 2002 y›l›nda Lyon’da düzenlenen “Iﬂ›k festivali” ard›ndan kurulan dernek her geçen gün büyüyor ve her sene yeni organizasyonlar ile etkinliğini art›rmaya çal›ﬂ›yor. Iﬂ›ğ›n önemini kavram›ﬂ ve onu en iyi ﬂekilde kullanmak için biraraya gelip yeni yollar arayan belediyeler görmek umut verici. Tabii ki, yeni dönem ile birlikte ‹stanbul’un da bu derneğin üyesi s›fat›n› almas› için PLD Türkiye olarak çaba sarf etmeye devam edeceğiz. Baﬂucu kitab› olma özelliği ile gurur duyduğumuz dergimizin bu say›s›nda Liverpool ve Stuttgart’›n master planlar› ile ilgili tüm ayr›nt›lara ulaﬂabileceksiniz. Öyle ki; ayd›nlatma tasar›m› yan›nda bu yat›r›m›n ekonomik getirileri ile ilgili de söyleyeceklerimiz var. Joachim Ritter’in “Master planlar› - Durum değerlendirmesi” yaz›s› ile Dr. Gökçen Firdevs Yücel’in “Kentlerde Ayd›nlatma Kullan›m› ve Tasar›m›” ve ‹stanbul Kent Ayd›nlatma konsepti yaz›lar› konu ile ilgili tüm bak›ﬂ aç›lar›n› ortaya koyuyor. Paris metrosunun yeni yüzü, Doha’daki Khalifa Sport City projesi, Beyoğlu’ndaki Colin’s mağazas› ve Ağustos Reklam Ajans›’n›n yeni ofisi ise paylaﬂt›ğ›m›z diğer projeler… ﬁu anda elinizde tuttuğunuz PLD Türkiye’nin 12. say›s›. Yani 2 ayda bir yay›nlanan dergimiz bu say›s› ile 2. y›l›n› dolduruyor. ‹kinci yaﬂ›m›z›, 23 ﬁubat tarihinde ‹stanbul Modern’de kutlayacağ›z. Bekleriz… Bir sonraki say›m›za kadar, ›ﬂ›kla kal›n… Professional Lighting Design Türkiye
GÖRÜNÜM
14
≥ Ve kazanan... City People Light Award 2006 - Kent İnsanları Işığı Ödülü 2003 y›l›ndan itibaren gerçekleﬂtirilen bir yar›ﬂman›n dördüncü kez kazananlar› ödüllendirildi. Bu ödül ile amaçlanan, dünya genelinde ayd›nlatma çal›ﬂmalar›n› kent planlamas›, mimari ve tüm kent yaﬂant›s›n›n merkezi bir unsuru haline getirmek. Philips Lighting ve Lighting Urban Community International Association (LUCI) taraf›ndan birlikte hayata geçirilen ve sadece kal›c› ›ﬂ›k uygulamalar›n› değerlendiren “City People Light” ödülü, LUCI’nin 11 Kas›m 2006 tarihinde gerçekleﬂtirdiği Shanghai genel toplant›s›nda verildi. Ödülü veren jüride ayd›nlatma tasar›m›, kent ve ›ﬂ›k planlamas› alan›ndan gelen alt› uzman yer ald›. Avusturya’n›n baﬂkenti Viyana, Avrupa, Asya ve Amerika’dan gelen 16 rakibe karﬂ› kendisini ispat ederek, Kunstplatz Karlsplatz (Sanat Meydan› Karlsplatz), Reichsbrücke (Reich Köprüsü), Wiener Ringstrasse, Schönbrunn’un önündeki meydan ve Schwarzbergplatz meydan›ndaki ayd›nlatma çözümlerinin sergisi ile jüriyi ikna etti. ‹kinci s›ray› ise nehir kenar›ndaki halka aç›k alanlara uygulanan ›ﬂ›k konseptleri ile Almanya’n›n Leipzig kenti ald›. Üçüncü s›rada tarihi binalar› için haz›rlad›ğ› iddial› ayd›nlatma master plan› ile kendisini sergileyen Meksika ﬂehri San Luis Potosi yer ald›. www.luciassociation.org www.citypeoplelight.com
≥ Sanki bir video klibinde gibi... İtalya’nın Riccione Şehrindeki Sixty Oteli
Fotoğraflar: Yael Pincus
30 yaﬂ›n alt›nda konuklara yönelik bir konsepte göre haz›rlanan Sixty Otelleri’nin ilki kap›lar›n› açt›. Riccione’nin k›y›s›nda, Miss Sixty markas›n›n sahibi ve kurucusu Wichy Hassan ve Studio 63 Architecture + Design, ç›lg›n renkleri ve çarp›c› tasar›m› ile bir video klibinden ç›kt›ğ› hissini uyand›ran otel konseptlerini yaratt›lar. Her odaya benzersiz, kendine özgü bir atmosfer sağlayacak 40 farkl› sanat eseri yaratmak üzere 25 sanatç› davet edildi. Koridorlar kapsaml› bir ayd›nlatma sistemi ile ›ﬂ›kland›r›l›yor. Sürekli değiﬂen renkler gün içinde ve geceleri farkl› ortamlar ve senaryolar yarat›yor. Otelin çift bina yüzeyinde resimler ve renkler, gün boyu kesintisiz olarak değiﬂen projeksiyonlar ve ›ﬂ›k aras›nda oyunlar alg›lan›yor. Çoğunlukla gençlerden oluﬂan konuklara gereken hizmeti vermek için 40 odan›n tümüne web
kameralar› yerleﬂtirilmiﬂ. Dolay›s›yla mekanlar aras›nda iletiﬂim hiç kopmuyor ve otelde birlikteliği güçlendiren samimi bir atmosfer yarat›l›yor. Proje Yöneticisi: Studio 63 Architecture + Design, Floransa/‹talya Yönetim: GZ &amp; A Ayd›nlatma tasar›m›: Studio 63 Architecture + Design Lamba üreticisi: Nord Light/Danimarka
GÖRÜNÜM
16
≥ Durmak ve dinlenmeksizin! Almanya’nın Celle şehrindeki 24 saat açık sanat müzesi Kapsaml› bir yeniden inﬂaat sürecinden sonra Celle’nin sanat müzesi, yepyeni bir giysi içinde kendisini sergiliyor. Yenileme sürecinin en gözal›c› kapan›ﬂ›n›, ›ﬂ›k geçirgen, e-posta iﬂareti bask›l› emniyet cam›ndan oluﬂan ve bina cephesine 70 cm mesafede uygulanan yüzey oluﬂturuyor. Bu cam›n arkas›nda, çat› ve bina taban› boyunca çift alüminyum ray› üzerine s›ralanm›ﬂ RGB LED’ler yer al›yor. 2006 yaz›nda yap›lan aç›l›ﬂ›ndan beri bina yüzeyi günün karanl›k saatlerinde genelde beyaz olarak arkadan ›ﬂ›kland›r›l›yor. Ayr›ca ayd›nlatma sistemi bir bilgisayar üzerinden kontrol edilerek tüm renk spektrumu içinden oluﬂan ›ﬂ›k animasyonlar› gerçekleﬂtirebiliyor. Gün içinde müzenin sergi alanlar› klasik tarzda iﬂlev görüyor, ancak sanatseverler, geceleri giriﬂ kap›lar› kapand›ğ›nda, sanat› d›ﬂar›dan da seyretme zevkine var›yor. Sadece d›ﬂardan görülebilen ›ﬂ›ksal sanat eserlerinin ve ses uygulamalar›n›n yan›s›ra, özel olarak içerisini göstermek için yap›lan bak›ﬂ noktalar›, bina içindeki ayd›nlat›lm›ﬂ mekanlar› inceleme f›rsat› sunuyor. Mimarlar: Ahrens/Grabenhorst Architekten, Hannover /Almanya Ayd›nlatma planlamas›: Fahlke und Dettmer, Mimaride ›ﬂ›k, Neustadt-Suttorf/Almanya Kullan›lan ürünler: 52 metre düz çizgisel LED duvar ›ﬂ›kl›klar›, RGB LUxeon ile donat›lm›ﬂ (12x k›rm›z›, 12x yeﬂil, 12x mavi, her biri 1W) her 1.2 metrede, hava ﬂartlar›na karﬂ› kal›p içinde dökülmüﬂ IP 67, berrak polikarbonattan kapak, çal›ﬂma gücü 30 W/m
≥ Şemsiyesi kendinden! Avusturya’nın Kufstein şehrinin kale avlusu dev bir zar ile kaplı Avusturya’n›n Tirol kentinin Kufstein kalesi turistler taraf›ndan sevilen bir gezi mekan›. Kötü hava ﬂartlar›nda da çeﬂitli etkinlikleri gerçekleﬂtirmek için, gerektiğinde kullanmak üzere aç›l›p kapanabilen bir koruyucu çat› uygulamas› planlanm›ﬂ. Halatlar üzerinde taﬂ›nan filigran sistem, boyutlar› devasa olan bir ﬂemsiyenin aç›lm›ﬂ hali ile karﬂ›laﬂt›r›labilir. ﬁekli itibariyle taﬂ›y›c› sistem 52 m çap› ile yat›k bir tekerleği and›r›yor.
Kötü hava koﬂullar›nda, kalenin tüm avlusu ve Kasemat’lar›n (yer alt› depo ve s›ğ›naklar›) bir k›sm› dört dakika gibi k›sa bir süre içinde 2.000 metre kare büyüklüğünde bir alan› ﬂemsiye gibi kapl›yor. ‹yi havada ise zar, sistemin merkezinde toplan›yor. PTFP dokusundan üretilmiﬂ olan zar UV ›ﬂ›nlar›na dayan›kl› ve %40 oran›nda ›ﬂ›k geçirgenlik özelliğine sahip. Renk değiﬂim sistemleri farkl› ayd›nlatma durumlar› yaratarak bu senaryonun kumaﬂ çat› yüzeyinde farkl› görsel ortamlar oluﬂturmas›na meydan veriyor.
Genel planlama: Nikolai Kugel Architekten, Stuttgart Ayd›nlatma planlamas›: Valant Medientechnik, Pasching / Avusturya Kullan›lan ürünler: 15 renk değiﬂtirici, Clay Paky CP 150-E
GÖRÜNÜM
18
≥ Memluk Sultanı’nın vasiyeti için ışık Kahire’deki Sultan Hassan Camisi Kahire’nin merkezinde bulunan ve taﬂtan inﬂa edilmiﬂ olan Sultan Hassan Camisi M›s›r’›n en önemli islami yap›lar›ndan biri olarak kabul ediliyor. 1256-1362 y›llar› aras›nda Memluk Sultan› Hassan bin Muhammed bin Qala için inﬂa edilen Medrese-Cami 7900 m2’lik alan› ile dünyadaki en büyük camilerden biri. 155 metre yüksekliği ile dev bir görüntüye sahip. Heybetli ana kiriﬂleri ve bina yüzeyindeki dikey ç›k›nt›lar› ile etkiliyor. Minarelerinden biri 81,6 metre yüksekliği ile Kahire’nin en yüksek kulelerinden biri olarak biliniyor. Aga Khan Trust of Culture taraf›ndan sipariﬂi verilen ayd›nlatma projesi ile, caminin heybeti, müthiﬂ boyutu ve yap›lar›n›n yüksekliğinin dramatize edilmesi, çok uzaktan görülebilmesi ve Kahire’nin ﬂehir görüntüsünde ön plana ç›kart›lmas› istenmiﬂ. Güçlü projektörler zeminden minareleri ve mozoleyi ayd›nlat›yor. Korkuluklara yerleﬂtirilen daha küçük projektörler ise minarelerin görsel olarak daha uzun görünmelerini sağl›yor. ‹ﬂveren: The Aga Khan Trust for Culture Proje yönetimi: Christophe Bouleau Ayd›nlatma tekniği projesi: Simon Simon Archtecte-Eclaraigiste Fotoğraf: Matjaz Kacicnik Ayd›nlatma: iGuzzini illuminazione
≥ Işık eğlencesi Londra’da Alnwick Garden ﬁelale, yemek sonras› eğlencesi için sanatsal bir çal›ﬂma oldu. Üç gece için Alnwick Garden’da uygulamaya koyuldu. Grand Cascade (büyük ﬂelale) ‹ngiltere’de türünün en büyük su özelliğine sahip. ‹lki 16 Haziran 2006 tarihinde Dünya Sanat ve Kültür Toplant›s› için gerçekleﬂtirildi. Northumberland 55 derece Kuzeyde yer al›yor ve Haziran ortalar›nda çok ayd›nl›k gecelere sahip. Buna göre Ayd›nlatma Tasar›mc›s› Simon Corder gerçekleﬂtirilebilir bir eleman önerisinde bulundu. Öneri k›smen akﬂam karanl›ğ›nda eğlenceye dayan›yordu. Ayr›ca sadece 30 dakikal›k bir ›ﬂ›k ﬂovu gerçekleﬂtirmek istiyordu. Asl›nda uygulamac›n›n arad›ğ› buydu, eğlendirmek için baz› ek malzemeye ihtiyaç duyacakt›. Konuklar saat 23:00 gibi ayr›lmadan önce karanl›kta k›sa bir final ile etkinlik gerçekleﬂtirildi. ﬁelalelerin bulunduğu alanda, akﬂam yemeğinden sonra iki kiﬂilik bir gruptan oluﬂan müzisyenin Jazz müziği yapmas› planland›. Konuklar uygulama etraf›nda dolaﬂmak üzere davet edilirken, kapan›ﬂ› oniki dakikal›k müzik ziyafeti ile Will Tod yapt›. Simon Corder uygulama çal›ﬂmalar›nda senelerce flüoresanlar ile çal›ﬂm›ﬂt›. Günümüzde birçok eğlence sektörü ›ﬂ›kland›rmas› ve video malzemeleri gibi, flüoresanlar yoğun kullan›l›yor. Bunlar sadece ›ﬂ›k üretmiyor, ›ﬂ›ğ›n kendisi. En ayd›nl›k ortamlarda dahi yüzeyleri objeler kadar etkin. Çevreye bak›ld›ğ›nda bu apaç›k görülüyor ancak, hala daha ›ﬂ›ğ›, geleneksel anlamda ›ﬂ›k üreten araçlar olarak düﬂünenlerin ve as›l ilgiyi çeken obje olarak görmeyenlerin fikirlerini tamamen değiﬂtirecek önemli bir unsur. Tüm alan içine yerleﬂtirilen flüoresanlar›n yan›s›ra bu çal›ﬂmada, peyzaj›, özellikle su oyununu ve üzerinde ve etraf›ndaki ağaçlar› ›ﬂ›k ile boyayacak gizli teatral bir ayd›nlatma uygulamas› yer ald›. Ayd›nlatma tasar›m›: Simon Corder, Ayd›nlatma uygulamalar› - Teatral ayd›nlatma enstalasyonu: White Light, Proje Müdürü, Jack Thompson. Kullan›lan ürünler: Lambalar: 150 PAR64, Raflar: ART2000, Ayd›nlatma Masas›: Avolites Pearl, 135 IP 64 sistemlerinde entegre elektronik balastlar ve koyu boyal› polyester kaplar EncapSulite taraf›ndan sağland›.
GÖRÜNÜM
20
≥ Gün ışığında vedalaşma Almanya’nın Schönaich kentinde dua salonu Schönaich kentindeki yeni dua salonu, cenaze törenlerinin zamana uygun olarak değiﬂiminin ifadesi olarak anlaﬂ›l›yor. Yas ve dua iﬂleri bugüne kadar büyük kiliselerin geleneksel görevleri içinde yer al›rken, giderek artan herhangi bir dine ait olmayanlar›n ve baﬂka dinlere ait insanlar›n cenaze törenleri ile bu durum da değiﬂiklik gösteriyor. Bu ortamlara çözüm getiren Schönaich Belediyesi, yasta olan tüm kiﬂilere yeni ve nötr bir cenaze töreni ve dua salonu inﬂa etmiﬂ. Sade, kübik cam ﬂekilli konstrüksiyon için ahﬂap direkler ve kasalar kullan›lm›ﬂ. Yap›n›n cam yüzeyi ile izole cam aras›na kripton ile doldurulmuﬂ malzeme uygulanm›ﬂ. Gün ›ﬂ›ğ› onbir milimetre geniﬂ ahﬂap lameller aras›ndan zengince binan›n içini dolduruyor. Günün saatleri ve hava drumuna göre bina içindeki ›ﬂ›k koﬂullar› ve gölgeler sürekli değiﬂiyor ve farkl› bir hava yarat›l›yor. Ayn› zamanda sistem, d›ﬂar›dan içeri bak›lmas›n› önlüyor ve yasda olanlar›n rahat bir ortamda kalmalar›n› sağl›yor. Günün karanl›k saatlerinde 100 Watt’l›k ampuller ile donat›lm›ﬂ 12 adet Glashütte Limburg marka lamba, iç mekanlar›n eﬂit oranda ayd›nlat›lmas›n› sağl›yor. Mimar: Planungsbüro Ernst, Stuttgart Ürünler: Okalux’ün Okawood ürünü Lambalar: Glashütte Limburg Model 4835, 100 Watt ampul ile.
≥ Bulanıktan çıkartılan Som balığının genetik yapısı Som bal›ğ›n›n genetik yap›s›ndan al›nan zar kal›nl›ğ›nda bir tabaka organik ›ﬂ›k diyotlar›n›n yaklaﬂ›k on kere daha etkili olmas›n› ve bilinen OLED-türlerinden yaklaﬂ›k otuz kat daha BiyoLED ayg›t› (25V) ayd›nlatmas›n› sağl›yor. Bu sonuçlar› ABD’nin Cincinnati Üniversitesinde bu alanda çal›ﬂan Andrew Steckl baﬂkanl›ğ›ndaki araﬂt›rmac›lar elde etmiﬂler. Steckl’e göre som bal›ğ›n›n DNS’si, engelsiz bir delik nakline olanak sağlarken elektronlar› frenleyen, neredeyse ideal bir enerji seviyesine sahip. Böylece Steckl’e göre elektronlar ve deliklerin yeniden kombinasyon ﬂans› art›yor ve fotonlar serbest kal›yor. Daha çok foton serbest kalabildiğinden, diyodun ayd›nlatma gücü de art›yor. Araﬂt›rmalarda, hem yeﬂil hem de mavi ›ﬂ›k veren organik yar› iletken diyotlar aç›kça artan bir verim ve ayd›nlatma özelliği gösterdi. Ayr›ca, “Biyo LED’ler” olarak tan›mlanan diyotlar›n yaﬂam ömrü geleneksel OLED’lere göre çok daha uzun. Bunun yan›s›ra, ilk araﬂt›rmalar BiyoLED’lerin, DNS katman› olmayan eﬂdeğer örneklerine göre çok daha uzun ömürlü olduğunu gösteriyor. Araﬂt›rma ekibi: Andrew Steckl, Josh Hagen Uygulanan Fizik Yaz›lar›, Bant 88, 171109
Temel seviye ayg›t (25V)
GÖRÜNÜM
22
≥ ViKO’nun tasarımı THEA’ya 2006 yılında iki ödül... Ayd›nl›ğ› parmak uçlar›m›za taﬂ›may› misyon edinen V‹KO Elektrik ve Elektronik’in, üstün tasar›m özellikleri taﬂ›yan ürünü THEA, Türk Plastik Sanayicileri Araﬂt›rma, Geliﬂtirme ve Eğitim Vakf› (PAGEV) ve Endüstriyel Tasar›mc›lar Meslek Kuruluﬂu (ETMK) taraf›ndan ödüllendirildi. Uluslararas› Yap› 2005 Fuar›’nda “Alt›n Çekül Teﬂvik Ödülü”nü de kazanan THEA, 2006 y›l›n› da ald›ğ› iki büyük ödül ile baﬂar›s›n› sürdürüyor. Kendi kendine kapanan gecikmeli anahtardan, dijital müzik anahtar›na kadar tam 48 farkl› ürünü bünyesinde bar›nd›ran THEA, 29 renk seçeneğini birarada sunuyor. Mekanizmaya konumland›r›lan mavi renkli led’ler sayesinde anahtar sistemi kullan›lmad›ğ›nda, mavi led devresinin aç›lmas› ile anahtar›n karanl›k ortamlarda kolayl›kla tespit edilmesini sağlayan bu sistem, ayn› zamanda bulunduğu ortama hoﬂ ve dekoratif bir görsellik de kat›yor. Mavi kelebek ›ﬂ›klar, THEA’n›n görsel farkl›l›klar›n›n en göze çarpan›. Çerçeve uygulamas›nda, “Zamak 5” olarak adland›r›lan bir malzeme ile döküm kal›plama imalat sistemi kullan›larak mat, parlak, naturel ve f›rçal› tiplerde farkl› kaplamalar tercih edilen THEA serisi tüketiciye montaj aﬂamas›nda birbirinden özel kolayl›klar sunuyor. THEA sac aksam, karkas ve t›rnak parçalarda sac malzeme kullan›larak, dünya çap›nda ilk kez bu sektörde uygulanan kataforez kaplamadan üretiliyor. www.vi-ko.com.tr
≥ 6.Ulusal Aydınlatma Kongresi Ayd›nlatma Türk Milli Komitesi taraf›ndan gerçekleﬂtirilen Ulusal Ayd›nlatma Kongreleri’nin alt›nc›s›, Philips Türk Ayd›nlatma, Pelsan Ayd›nlatma, Lamp 83 Ayd›nlatma, Osram Ampul ve Siteco Ayd›nlatma firmalar›n›n da katk›lar›yla 23-24 Kas›m Kas›m 2006 tarihlerinde, ‹stanbul’da ‹TÜ Taﬂk›ﬂla Binas›’nda düzenlendi. Amac›; ayd›nlatman›n araﬂt›rma, uygulama ve üretim gibi değiﬂik alanlar›nda çal›ﬂan kiﬂileri bir araya getirmek, karﬂ›l›kl› bilgi ve deneyim aktar›m›n› sağlamak, ayd›nlatma ile ilgilenen kiﬂi ve kuruluﬂlara uluﬂarak bu konudaki birikimi ve geliﬂmeleri ortaya koymak olan, iki senede bir düzenlenen, Ulusal Ayd›nlatma Kongresi’ne bu sene de kat›l›m yüksekti. Türkiye’nin çeﬂitli üniversitelerinden öğretim üyeleri ve öğrenciler, ayd›nlatma ile ilgilenen değiﬂik kuruluﬂlar›n temsilcileri, ayd›nlatma konusunda çal›ﬂma yapan uzmanlar gibi geniﬂ bir yelpazeye yay›lan kat›l›m ile gerçekleﬂen kongrede • Görme ve renk, • Iﬂ›k ve ›ﬂ›n›m›n fiziksel ölçümü, • ‹ç ayd›nlatma, • D›ﬂ ayd›nlatma, • Ulaﬂ›mda ayd›nlatma ve sinyalizasyon, • Fotobiyoloji ve fotokimya, • Ayd›nlatman›n genel konular› (terminoloji, eğitim, ayd›nlatma ekonomisi, ›ﬂ›k kaynaklar› ve ayd›nlatma ayg›tlar›n›n geliﬂimi vb.) • Görüntü teknolojisi, konular›n›n yer ald›ğ› ve toplam 31 bildiri ile 7 uygulama projesi sunuldu ve tart›ﬂ›ld›.
www.atmk.org.tr
GÖRÜNÜM
24
≥ Konya’daki tarihi eserler ışıl ışıl... Konya Büyükﬂehir Belediyesi, Konya’daki tarihi eserlerin dikkat çekmesi için solar ve LED’li armatür uzman› Canensol ile bir ayd›nlatma projesine imza att›. Proje çerçevesinde Konya’daki tarihi eserler Canensol’un ›ﬂ›k bar› Colormix Line ile rengarenk ayd›nlat›l›yor. Projenin ilk faz› çerçevesinde Konya’n›n önemli tarihsel zenginliklerinden “‹nce Minare Müzesi” Colormix Line ile ayd›nlat›ld›. Tarihi eserlerin ayd›nlat›lmas› için baﬂlat›lan bu proje Konyal›lar taraf›ndan da büyük beğeni toplad›. Proje kapsam›nda Konya’da yer alan birçok tarihi eserin ayd›nlat›lmas› planlan›yor. Alternatif enerji çal›ﬂmalar›ndan sonra bu alandaki deneyimlerini LED’li ve solar enerji ile çal›ﬂan armatürlere aktaran Canensol ekibi, Colormix Line’› tasarlarken 2 farkl› kullan›m avantaj›n› da düﬂünmüﬂ. DMX 512 uyumlu olan Colormix Line, wireless altyap›s› ile kablosuz olarak da kullan›labiliyor. Özellikle duvar, cephe ve sütun ayd›nlatma çal›ﬂmalar›nda yüksek ayd›nlatma gücü ve renk kalitesi nedeni ile tercih ediliyor. Tarihi eserlerin ayd›nlat›lmas› baﬂta olmak üzere, yüksek binalar, al›ﬂveriﬂ merkezleri, cami minareleri ve köprü ayd›nlatmalar› gibi bir çok alanda kullan›labilen Colormix Line, yap›s›n›n sağlam oluﬂu ve düﬂük enerji kullan›m› ile de dikkat çekiyor.
Proje: Konya ‹nce Minare D›ﬂ Cephe Dekoratif Ayd›nlatmas› ‹ﬂveren: Konya Büyükﬂehir Belediyesi D›ﬂ mekan ayd›nlatma tasar›m›, üretimi ve uygulama: Canensol Alternatif Enerji Kullan›lan ürünler: P-Colormix-Line60-DMX : DMX kontrolü ile renk değiﬂtiren RGB WallWasher. ‹nce Minare’nin d›ﬂ cephe ayd›nlatmas›nda 32 adet kullan›ld›.
≥ Geceye renk geldi ‹stanbul’un önde gelen canl› müzik merkezlerinden Babylon bu y›l bir değiﬂime imza att›. Babylon’un baz› duvarlar› 1850‘li y›llardan kalma... Kulübün iﬂletmecileri uzun süredir bu mekan›n tarihi duvarlar›n› ön plana ç›karan, ayn› zamanda da gecenin atmosferine uygun ayd›nlatmay› aramaktayd›lar. Bu arzular›n› Emfa Lighting ile gerçekleﬂtirme olanağ›n› buldular.
Babylon’un iﬂletmecilerinin istekleri doğrultusunda Emfa’n›n LED ayd›nlatma konusundaki uzmanl›ğ›yla RGB LED ayd›nlatma armatürleri kullan›larak bir sistem kuruldu. K›rm›z›, yeﬂil ve mavinin (Red, Green, Blue = RGB) kar›ﬂ›mlar› her istenen rengi elde etmeyi mümkün k›lmaktad›r. Bu sistemin çok önemli diğer bir avantaj› düﬂük enerji sarfiyat›d›r. Is› aç›ğa ç›kmad›ğ› için mekan›n ›s›nmas› da önlenmektedir. Emfa Lighting taraf›ndan sağlanan software kolay kullan›ml› olup, her ürünü tek tek veya toplu olarak kontrol etmeye müsaittir. Statik renkler, renk değiﬂtirmeler veya müziğin ritmine uyumlu bir kontrol, bu ürünlerle sağlanabilmektedir. Emfa Lighting bu projedeki armatürleri özel olarak iç mekan için imal etti. Optimal neticenin elde edilebilmesi için duvarlar›n her bölümünde değiﬂik uzunluktaki ürünler kullan›ld›. Emfa Lighting yeni geliﬂtirmiﬂ olduğu Mira ve Karia isimli ürünleri ile ayn› senaryolar› d›ﬂ mekanlarda da uygulamaya olanak sağlam›ﬂt›r.
Proje: Babylon Beyoğlu / ‹stanbul Ayd›nlatma tasar›m›: EMFA Lighting
A Mileston
More than 54 seminars, workshops and professional papers PLD Recognition award Famous keynote speakers Product exhibition
PLD-C is a Global Lighting Design Convention for lighting professionals worldwide, organised by VIA Publishing for the international magazine Professional Lighting Design in cooperation with the European Lighting Designersâ&amp;#x20AC;&amp;#x2122; Association e.V., ELDA +.
Association meetings
Other associations and Universities and manufacturers have shown interest in becoming a strong partner involved in the global convention, such as are Lighting Urban Community International, LUCI, and the Association des Concepteurs LumiĂ¨re et Eclairagistes, ACE, International Lighting Association, ILEA, the Sociaty of Light and Lighting, SLL, Lyskultur/N and many many more.
More than 800 colleagues from all over the world
Save the dates: 24. to the 27. October 2007 in London/UK
Vox Juventa Richard Kelly exhibition
Celebration of Light party Lighting installations in the city of London and much more
www.pld-c.com
ZUMTOBEL VAERO ‘waveguide’ ve ayarlanabilir sarkıt teknolojisi ‘Waveguide’ Ayd›nlatma teknolojisinde yenilikler yaratan ZUMTOBEL, esnek kullan›m› ve belirgin tasar›m› ile modern ofisler için VAERO Serisi’ni sektöre sunuyor. Geçtiğimiz senelerde sark›t armatür s›n›f›nda ‘AERO’ ve ‘OREA’ gibi s›ra d›ﬂ› tasar›mlar›n da yarat›c›s› ZUMTOBEL, bir Hartmut S. Engel tasar›m› olan VAERO ile ›ﬂ›ğ› insan ve mekân için yumuﬂat›yor. Göz konforu için gereken en yeni ve üstün teknolojileri zarif tasar›m› ile buluﬂturan VAERO ayarlanabilir ›ﬂ›k dağ›l›m› tekniği ile çal›ﬂma ortamlar›nda en esnek ve uygun çözümü sunmaktad›r.
Ürün ve servis kalitesinin sembolü olarak bilinen iF (International Forum Design) Ayd›nlatma kategorisinde 2007 y›l› kazananlar aras›nda yer alan VAERO ile ZUMTOBEL, tasar›m konusundaki öncülüğü ve üstünlüğü ile bir kez daha ön plana ç›km›ﬂt›r. Detayl› teknik bilgi ve Zumtobel çözümleri ile ilgili görseller www.zumtobel.com/waveguide sitesinden görülebiliyor.
Düz ekran Waveguide teknolojisine sahip ve önceki akrabalar›na göre ampulün, kasten ve ustaca gösterildiği VAREO ﬂeffaf tasar›m› d›ﬂ›nda mekân›n ihtiyac›na göre ›ﬂ›k efektinin ayarlanabildiği kanatlar› ile dikkat çekiyor. Direkt/ endirekt ›ﬂ›k porsiyonlar›n›n ayarlanabildiği kanatlar› ve yumuﬂak homojen ›ﬂ›ğ› ile son derece esnek kullan›m imkân› veriyor. Sark›t armatürlerde ilk defa görülen bu özellik, tavan mimarisinden bağ›ms›z olarak konsept değiﬂmeksizin en uygun ›ﬂ›k performans› ile değiﬂik tavan yüksekliğine sahip birçok bölgede rahatça kullan›labilmektedir. VAERO, karesel parçal› ya da düz transparan olarak iki ayr› çeﬂitte sunulmaktad›r. Enerji, Verim ve Görsel konfor: Ekranlarda istenmeyen yans›malardan uzak, mekan›n duvarlar› ve çal›ﬂma düzlemi aras›nda oluﬂturduğu yumuﬂak ›ﬂ›k kontrast› ile hedef olarak çal›ﬂanlar›n kendini daha iyi hissettiği ayn› zamanda yüksek konsantrasyon yakalayabildikleri “Enerji, Verim ve Görsel konfor” aras›nda denge kuran ortamlar sağlamaktad›r.
KROMA Mühendislik ve Aydınlatma Eğitim Mh.Kasap ‹smail Sk. Avrasya ‹ﬂ Merkezi No:14/18 Hasanpaﬂa 34722 Kad›köy ‹stanbul - Türkiye T: 0216 550 66 01 - 02 F: 0216 550 66 03 www.kroma.web.tr ADVERTORIAL
28
“Beyaz Kentin” karanl›k taraf› Portekiz’in Lizbon kentinde gerçekleştirilen II.Uluslararası Bienal’den izlenimler Metin: Kai Becker
Portekiz’in başkentine henüz inmiş olmama rağmen, ılık ve geç bir yaz akşamı, kentin tepelerinde yer alan kıvrımlı sokakları boyunca bulunan barların önündeki meydanlardan birinde oturuyorum. Masamda kırmızı şarabım. Gözlerim, akşamın karanlığına yavaş yavaş gömülen kentin nefes kesen panoramasına hapsolmuş. Başkentin geceye geçişi için mükemmel bir ortam denilebilir - tabi aniden ortaya çıkan bu ışık olmasa...! Meydanın ışıklarının yanmasıyla birlikte anında romantizm yokoluyor. Işık saldırısının sebebi, barın girişini süsleyen halojen lambalardan biri. Lambanın ışığı, direkt olarak dış alandaki masaların üzerine yansıyor. Her bu istikamete bakma çabası ve hatta lambanın kontürünü görsel olarak algılama girişimleri ister istemez geçici görme bozuklukları ile sonuçlanıyor.
Sol: Miguel Chevalier: Armazens de Chiado Fotoğraf: Markus Kirchgessner Sağ: Yeniden çalışılan sokak aydınlatması ışığın yolunu belirliyor. Fotoğraf: Bernardo Catalao
G üncel
‹ﬂte bu benim Lizbon kentinde suni ›ﬂ›k ile ilk karﬂ›laﬂmam oldu. Asl›nda bu ›ﬂ›k için buraya gelmiﬂtim; 21 - 30 Eylül tarihleri aras›nda Lizbon’da gerçekleﬂtirilen II. Uluslararas› Bienal, Luzboa’ya davet edilmiﬂtim. Büyük turizm merkezi Lizbon, bana göre de doğru olarak, “beyaz kent” olarak adland›r›l›yor. Gerçekten de, kent merkezinde kapl› olan son derece güzel aç›k renkli arnavut taﬂlar›na vuran ›ﬂ›k yans›malar› ile tüm ﬂehir gün içinde s›cak beyaz bir ›ﬂ›k ile parl›yor. Lizbon’un gece ayd›nlatmas› konusunda ise, ki burada görüﬂtüğüm kiﬂilerden anlad›ğ›m kadar›yla, sadece tek bir formül uygulan›yor: Halka aç›k alanlardaki ›ﬂ›k eﬂittir güvenlik. Nokta. Böylece ﬂehir nüfusunun çoğu için ayd›nlatma unsuru yeterince karﬂ›lanm›ﬂ olarak kabul ediliyor. Dolay›s›yla, karanl›ğ›n basmas›yla birlikte, kentin gün içinde yans›tt›ğ› havan›n çoğu kayboluyor. Büyük ölçüde birbirine benzer sokak ayd›nlatmas› tüm semtleri sar› bir ›ﬂ›k ile sarmal›yor, kentin tarihi anlam› olan simgeleri ayn› ›ﬂ›k ile kaplan›yor ve hatta baz› kiliselerde halojen projektörler, yap›lar›n ince mimarisini çal›yor. 2004 y›l›nda son derece motive ekibi ile I. Bienale kat›lan Mario Caeiro bu ortam› ve Portekiz’in baﬂkentini suni ›ﬂ›k çal›ﬂmalar› ile değiﬂtirmek istiyor. Festival ile birlikte insanlar›n ›ﬂ›k konusuna daha çok ilgi göstermeleri ve böylece günün daha karanl›k saatlerinde yaﬂam kalitesini iyileﬂtirmek hedefleniyor. Bu sene II. Bienal (www.luzboa.com) on ülkeden gelen ›ﬂ›k sanatç›lar› ile gerçekleﬂtirildi. Tarihi eski ﬂehrin birçok bölgesi çal›ﬂmaya dahil edildi ve üç hat üzerine 25 ›ﬂ›k sanat› objeleri yerleﬂtirildi. Iﬂ›k yollar›, genel sokak ayd›nlatma sistemlerinin farkl› renk filtreleri uygulanmas› ile değiﬂtirilerek, görülebilir hale getirildi. Böylece birbiri ile bağlant›s› olan k›rm›z›, yeﬂil ve mavi renkte üç yol ortaya ç›kt›. Bu yollar tekdüze sar› renk ile keyifli bir kontrast oluﬂturdular.
II. Uluslararas› Bienal, Luzboa
Etkinlik Extra]muros[ etkinlik ofisi taraf›ndan organize edildi. Festivalin ana sponsorluğunu, Portekizli büyük bir enerji holdingi üstlendi. Diğer sponsorluklar ise, projelerde kullan›lan lambalar ve ayd›nlatma enstrümanlar› veya belediye çal›ﬂmalar› ﬂeklinde gerçekleﬂti. Gece Lizbon içinde dolaﬂ›rken, kendisini kent alan›ndaki varl›ğ› ile öne ç›kartan baz› senaryolar göze çarpt›. Baz› projeler ise sessiz ve sakin izleniyordu. Belçika formasyonu “Het Pakt”, medya taraf›ndan karmaﬂ›k ve farkl› tepkiler uyand›ran, etkileyici bir uygulamayd›. “Fado Morgana” baﬂl›kl› proje ile müzik, geniﬂ foto projeksiyonlar› ile kombine edildi. Uygulama sahnesi olarak dört sanatç› sakin bir mekan› seçtiler: eski bir yerleﬂim alan›ndan kaleye doğru ç›kan karanl›k merdivenler. Basamaklar boyunca bir düzine büyük formatl› beyaz perdeler yerleﬂtirilmiﬂti. Perdelere ise gözleri kapal› insanlar›n yüzleri projekte edildi. Rüzgarda hafif hafif dalgalanan perdelerin yaratt›ğ› hayaletler dünyas› ortam›, fonda hafifçe verilen koro müziği ile güçlendirildi. Bu uygulama ziyaretçiler taraf›ndan çok beğenildi çünkü, mekan izlemeye davet ediyordu ve as›l önemlisi; bu bölgede oturanlar proje için koro müziğini kendileri seslendirmiﬂlerdi. Muhtemelen insanlar›n kalbine giden yol burada yat›yor. Art›k etkinlik konseptlerine çok daha fazla dahil edilmek istiyorlar. ﬁu s›ralar Portekizlilier, ›ﬂ›k yollar›n› takip etmektense, saatlerce bekleme kuyruklar›n› göze al›p, yeralt›nda bulunan “Galerias Romanas” mekanlar›n› ziyaret etmeyi tercih ediyorlar. Belki enerjileri çok olan etkinlik organizatörleri 2008 y›l›nda gerçekleﬂtirilecek III. Bienal ile daha fazla insana ›ﬂ›k konusunda hassasiyet kazand›rabilirler.
www.luzboa.com
Üst: Het Pakt: Fado Morgana Fotoğaf: Markuz Kirchgessner Orta: Jana Matejkova: Jardim do Principe Real Fotoğraf: Vera Jesus &amp; Hugo Ferreira Alt: Brunu Peinado: Largo des Sao Carlos Fotoğraf: Vera Jesus &amp; Hugo Ferreira
29
Kerksig salonunun kulesinde Mai Yamashita ve Naoto Kobayashi taraf›ndan yarat›lan geniﬂ zamana yay›lm›ﬂ y›ld›z kayma an›. (Fotoğraf: LichtRouten/Claus Langer)
22 Eylül ile 1 Ekim tarihleri arasında gerçekleştirilen bu yılki LichtRouten etkinliği için, organizatörler zihinsel ve duygusal zaman yolculukları sözü verdiler. “Mimari anı geçidi” sloganı ile çeşitli uygulamalarla Lüdenscheid kentinin bazı tarih yüklü semtleri tekrar halka geçmişi ve geçmişin bugün ile paralelliğini hatırlatmak amacıyla kullanıldı... “Mimari anı geçidi” zihni seyahate çıkartacak ve hatırlamayı, anmayı ve bunların konuşulmasını teşvik edecekti. Gerçek ve illüzyon, şimdi ve geçmiş arasındaki sınırlar, amacına uygun olarak kayboldu ve izleyici birçok mekanda ışığın ve dolayısıyla başka dünyaların içine çekildi.
Gustavo Aviles’in prizma yoğun uygulamas› “Cennette olduğu kadar dünyada da”. (Fotoğraf: LichtRouten/Claus Langer)
Mi I ma I ri: Yapı sanatı, yapı stili. Bu seneki LicthRouten (›ﬂ›k-rotas›) temas›n›n arkas›nda yatan gerçeğe ulaﬂmak için ilk yap›lmas› gereken Duden’a (imla k›lavuzu) müracat etmekti. Almanya’n›n en bilindik sözlüğüne göre mimari, yap› sanat› veya yap› tarz›. Eğer LichtRouten’a aktar›l›rsa, bir tür “inﬂa edilen an›”. Ancak LicthRouten’in mimarisi taﬂtan ve betondan değil. Mekanlar ve binalar ›ﬂ›ktan yarat›l›yor, ›ﬂ›k ile belirtiliyor ve sergileniyor, burada bugün ve geçmiﬂ aras›nda, baﬂka bir fantazi dünyas› ile evren aras›nda köprü kuruyor.
Bettina Pelz ve Tom Groll ›ﬂ›k tekniği aç›s›ndan Sternplatz (Y›ld›z meydan›nda) Kreuzkapelle’yi yeniden inﬂa ettiler. (Fotoğraf: LichtRouten/Tom Groll)
Temaya en yak›n olan proje, Sternplatz (Y›ld›z meydan›) üzerindeki Kreuzkapelle’nin
yeniden yarat›lmas› projesiydi. Iﬂ›k uygulamas› olarak Bettina Pelz ve Tom Groll, 1681 tarihinde ﬂehirde ç›kan yang›n ile tamamen zarar gören küçük kiliseyi tekrar inﬂa ettiler. (Iﬂ›k) mimarisi ve an›lar bu projede, baﬂka hiç bir yerde olmad›ğ› kadar birbiri ile iliﬂkili. Meksika’l› ›ﬂ›k tasar›mc›s› Gustavo Aviles’in uygulamas› son derece büyüleyiciydi. Mathilden sokağ›nda yer alan Lüdenscheid’in en eski mezarl›ğ›nda “Cennette olduğu gibi dünyada da” baﬂl›ğ› alt›ndaki projesini yaratt› ve benzersiz, nefes kesen bir ortam› geliﬂtirerek cennet ve dünya aras›nda bir bağ lant› kurdu. Sadece bitki ve mezarlar› çerçeveleyen ortamlardan oluﬂan, üzerinde hiçbir yap›
“When I wish upon a star…” (Y›ld›zlardan dilek tutarken...) Lüdenscheid LichtRouten 2006 etkinliğinden izlenimler Metin: Katrin Strübe Fotoğraflar: Tom Groll, Claus Langer
bulunmayan alan›, ›ﬂ›k, ﬂekiller, renk ve akustik eleman olarak arp tonlar›n› kullanarak, “Mimari an› geçidi” tamamen kendine özgü bir biçimde yorumlayarak sergiledi. Hafif ›ﬂ›kland›r›lan yelkenler huzurlu bir hava yarat›rken, etkili biçimde ›ﬂ›kland›r›lan kristaller, yollar›n kenarlar›na dizilen ağaçlar›n yapraklar› üzerinde nefes kesen prizmalar oluﬂturdu. Gustavo Aviles, bu uygulamas› ile ziyaretçilere, tasar›msal elemanlar›n planl› olarak uygulanmas› ile nas›l, bir mezarl›ğ›n gece daha s›cak ve an›lar› hat›rlamak için uygun bir mekana dönüﬂtürülebileceğini gösterdi. Gustavo Aviles taraf›ndan cennet ve dünya aras›ndaki bağlant› çal›ﬂmas›n›, Mai Yamashita ve Naoto Kobayasi “Y›ld›zlardan dilek tutma” video uygulamalar› ile daha da geniﬂlettiler. Bir y›ld›z›n kay›ﬂ çekimini yaklaﬂ›k iki dakikaya uzatarak bunu Kerksig salonunun kulesinin ucuna projekte ettiler. Mekan›n mimari özelliğinden dolay›, ziyaretçi gayri ihtiyari olarak videodaki gökyüzüne ve y›ld›z›n kay›ﬂ›na bakarken, Mai Yamashita kayman›n s›n›rl› süresinde gerçekleﬂebilecek dilek ve ümitleri belirledi. Japonca olarak seslendirilen ancak ‹ngilizce altyaz› ile verilen dilekler, sanatç›n›n ruhunun derinliklerini görme f›rsat› sundu. Bu uygulama bu seneki LichtRouten etkinliğinin en samimi uygulamas› olarak kabul edildi. Mimari mekan ve uygulama aras›ndaki bağlant› bu çal›ﬂmada o kadar mükemmel bir ﬂekilde baﬂar›lm›ﬂt› ki bu sayede; Mai Yamashita dünyada sergilenen mimari ile çok uzaklarda, kavranamayacak kadar engin olan evren aras›nda kurduğu bağ ile dileklerini ve an›lar›n› iletebiliyordu.
LichtRouten 2006 özellikle çeﬂitliliği ile kendisini gösterdi. Hiçbir uygulama baﬂka bir uygulamaya benzer değildi ve hatta karﬂ›laﬂt›r›lamazd›. Baz› projelerde konuyla iliﬂki çok net iken, baﬂka sanatç›lar öyle yoğun yorumlar getirmiﬂti ki, çeﬂitli yerlerde projelerinin konu ile iliﬂkisi sorguland›. Video uygulamalar› say›lar›n›n çokluğu, “Mimari an› geçidi”nin ana konusu düﬂünüldüğünde garip kaç›yordu. “When I wish upon a star” projesinde mimari ve video gayet uyumlu bir çal›ﬂma içinde iken, baz› baﬂka sergilerde neredeyse değiﬂtirilmesi duygusunu uyand›ran sevimsiz bir etki geride kald›. Mischa Kuball kendisinden beklenen yeni çal›ﬂmas›n› sergilemedi. Lüdenscheid’a 1998 yap›ml› sürekli sergisi “space-speech-speed” ile kat›ld›. Bu çal›ﬂma Unna’da yap›lan uluslararas› ›ﬂ›k sanat› merkezinin sanatseverleri için zaten tan›d›kt›. Ancak gölgeleri olmaks›z›n ›ﬂ›k neye yarard›. Lüdenscheid LicthRouten’e getirilen bu seneki 18 proje ile ›ﬂ›ğ›n ne kadar güzel, büyüleyici ve çeﬂitli olabileceği bir kez daha kan›tland›. Iﬂ›k uzun zamand›r geçmiﬂte kalan› yarat›yor, öne ç›kart›yor, yeniden ﬂekillendiriyor, iliﬂkiler kuruyor ve (umar›z) dileklerin gerçekleﬂmesini sağl›yor.
www.lichtrouten.de
Licht-Routen 2006’nın aydınlatma sanatçıları ve tasarımcıları: Agathe Argod Gustavo Avilés Danica Dakic Xavier de Richemont Erwin Döring Jean-François Guiton Tom Groll &amp; Bettina Pelz Ron Haselden Har Hollands &amp; Kees Bos Klasse Andreas Schulz Thomas Köner Mischa Kuball Christina Kubisch molitor &amp; kuzmin Jakub Nepras Stefan Sous Jaan Toomik Mai Yamashita &amp; Naoto Kobayashi
32
2008 y›l›n›n Avrupa Kültür baﬂkenti için ›ﬂ›k İngiltere’nin Liverpool şehrindeki Geliştirme Alanı Paradise Street için aydınlatma konsepti. Metin: Laura Bayliss, Chris Lowe, Kai Becker
Liverpool’un hassas bölgeleri ile çevrili geniş bir arazisinden şu sıralar yepyeni bir semt doğuyor. Yapı planlarına göre konutlar, otel tesisleri, ticaret ve serbest zaman aktivitelerine yönelik kullanım alanları öngörülüyor. Bu boyutta bir kentsel yapı girişimi, kent planlamacıları, mimarlar ve de aydınlatma uzmanları için ideal bir uygulama alanını teşkil ediyor. Aydınlatma tasarımclarına burada düşen görev, tüm alanın bağlantısının şehrin mevcut yapıları ile sağlanması ve binaları, sokakları ve yaya alanlarını heyecan verici şekilde ışıklandırmak.
TEMA Ayd›nlatma Master Planlar›
Liverpool. ‹ngiltere’nin kuzeybat›s›ndaki büyük ﬂehir, özellikle 60’l› y›llarda müzik dünyas›n› fetheden Beatles grubunun doğduğu yer olarak biliniyor. Mersey nehri boyunca uzanan ﬂehir, ‹ngiltere’nin ikinci büyük ihracat liman›na sahip. 19. yüzy›lda, dünya ticaretinin yaklaﬂ›k %40’›n›n buradan yürütüldüğü biliniyor. Bu tarihi nedenden dolay› UNESCO, 2004 y›l›nda ünlü Albert Dock’un da yer ald›ğ› liman kentinin bir bölümünü dünya kültür miras› olarak aç›klad›. Bugün Liverpool yaklaﬂ›k 450.000 nüfusa sahip. Norveçli Stavangar kenti ile birlikte Avrupan›n Kültür baﬂkenti olmak üzere 2008 y›l›na doğru büyük ad›mlarla yürüyen bir ﬂehir. Ancak sözkonusu tarihe kadar, ﬂehrin görüntüsünü değiﬂtirecek devasa bir yap› projesinin tamamlanmas› gerekiyor. Albert Docks’lar ve bugünkü ﬂehir merkezi aras›nda, yaklaﬂ›k 170.000 metre karelik büyük bir alan üzerinde, Geliﬂtirme Alan› Paradise Street olarak adland›r›lan, ﬂehrin en büyük inﬂaat ﬂantiyesi yer al›yor. Proje bir master plana dayan›yor. Temel tasar›m› Eylül 2000 y›l›nda kent projeleri geliﬂtiren Grosvenor ve Liverpool Belediyesi taraf›ndan haz›rland›. Yap› plan›na göre, liman bölgesinin, alansal olarak bugünkü ﬂehir içi ile bağlanmas› öngörülüyor. ‹nﬂaat›n en önemli komponentleri, konutlar, al›ﬂveriﬂ bölgeleri, serbest zaman alanlar›, yaya bölgeleri, ﬂehre giriﬂ alanlar› ve
Paradise Street Ayd›nlatma Konsepti
33
bölgeye gelenler için park olanaklar›ndan oluﬂuyor. Master plan›n uygulamaya geçirilmesi Building Design Partnership (BDP) ﬂirketi taraf›ndan denetleniyor. ‹ngiliz as›ll› firma, mimari, tasar›m ve mühendislik alanlar›ndan gelen üst düzey uzmanlar ile birlikte, müﬂteriye inﬂaat bölgesinde komple çözümler sunmak üzere el ele çal›ﬂ›yor. Farkl› BDP ofislerinden gelen mimarlar ayr›ca bu bölgedeki k›smi projelerin uygulamas›ndan sorumlu. BDP firmas›n›n ayd›nlatma uzmanlar›ndan oluﬂan bir ekip, tüm projenin ayd›nlatma master plan›n›n geliﬂtirilmesi ile görevlendirildi. Ayd›nlatma tasar›mc›lar›n›n ekibe erken dahil edilmesi sayesinde, Laura Bayliss etraf›ndaki uzmanlar›n çal›ﬂmalar› için ideal ç›k›ﬂ ortamlar› oluﬂuyor. Böylece mimarlar, belediye, idari makamlar ve tasar›mc›lar aras›nda yarat›c› olarak hareket edebiliyorlar ve aktif olarak planlama süreçlerine etki ediyorlar.
Sol: Liverpool, Mersey nehri boyunca uzanan bir şehir. Ön cephede Anglikan Katedrali yer alıyor, nehrin solunda Albert Docks, nehir boyunca biraz daha sağda Liver binası görülüyor. Tüm bu tarihi yapıların arasından Paradise Street şantiyesinin vinçleri göğe doğru yükseliyor. Sağ: şehir merkezi istikametinden inşaat alanına bakış. Arka cephede, inşaat alanının ana girişi olan Strand Street ve Albert Docks yer alıyor. Resmin ortasında, daha sonra üzerine park alanı yapılacak çok katlı yeraltı garajı görülüyor. Fotoğraflar: webbaviation.co.uk
34
Geliştirme Bölgesi Paradise Street için kentsel yapı master planı Master plan, Mersey nehrinin kenarından Liverpool kentinin merkezine kadar uzanan geliştirme bölgesini altı alana bölüyor: merkezi varış noktası, park, South John Street, tüm projenin adını aldığı Pradise Street, Hanover Street ve Peter’s Lane. Her bir yerin özelliği, bölgedeki yapıların özel fonksiyonlarına, herbirinin yapı tekniği açısından belirgin özelliklerine ve de kent çevresi içindeki konumuna dayanıyor. Sözkonusu varış noktası, trafik tekniği açısından bölgenin kenarında iyi bir konumda ve hemen Albert Dock’ın yakınında. Burada bir otobüs durağının yanısıra, 3.000 araçlık park olanakları yaratılıyor. Sadece 2.000 aracın yeraltı garajına park edebilmesi öngörülmüş. Bu alanın üzerinde ise geniş bir yeşil park alanı oluşturuluyor. Geniş çaplı olarak yapılar tarafından çevrenelecek olan teras şekilli park, bir kenarından Strand Street’e açılıyor. Buradan hemen liman bölgesine geçiş olanağı var. Parkın halka açık kullanımı öngörüldüğünden, bu bölgede ayrıca serbest
zaman olanakları ve küçük dükkanlar yer alıyor. Park, limanın aksi istikametinde, köprüye benzer üst geçitlerden South John Street’e doğru sonlanıyor. Yükseklik açısından değerlendirildiğinde, sokak, parktan daha aşağı bir konumda bulunuyor ve tüm alışveriş merkezinin temel noktasını oluşturuyor. Paradise Street’in neredeyse tamamı uzunlamasına görülebiliyor. Burada John Lewis’in en önemli mağazalarından birinin yer alması planlanıyor. Geniş sokak üzerinde yayaların rahatça hareket etmeleri, vitrinleri gezerken Cafe’lerde oyalanmaları hedefleniyor. Yapı planına göre, Hanover Street için ayrıca tarihi yapıların entegrasyonu öngörülüyor. Mimari önemleri nedeniyle bu yapılar restore edilecek. Örneğin, özellikle Paradise Street’in girişini öne çıkartan bina kompleksi gibi. Hanover Street’ten, Peter’s Lane sokağına geçiş yapılıyor. Bu alan da birçok küçük meydanı ve kemerli noktaları ile yayalar için bir başka çekici çevre olarak planlandı.
Bilgisayarda hazırlanan animasyonda yeni binalar, mevcut çevre ile bağlantılı olarak gösteriliyor. Aşağıdaki resimde Strand Street ve Albert Dock’lara giden sapak gösteriliyor. Uygulama: Grosvenor
TEMA Ayd›nlatma Master Planlar›
Paradise Street Ayd›nlatma Konsepti
Aydınlatma master planı
Açıklama: 1 2 3 4 5A 5B 6 7 8 9 10 11 12 13A 13B 13D 14 15 16A 16C 16F 17 18 19 20 21 22
Alışveriş pasajı BBC, Quaker binası Mağazalar Mağazalar, Konutlar Büyük mağaza Mağazalar, Konutlar Mağazalar, Konutlar Mağazalar, Konutlar Mağazalar, Konutlar Kuaför Herbert John Lewis Otel, Konutlar, Serbest zaman alanı Otel, Konutlar, Serbest zaman alanı Büyük Sinema Ticaret, Serbest zaman alanı Yeraltı otoparkı Mağazalar Debenhams Park içinde küçük dükkanlar Park içinde küçük dükkanlar Serbest zaman alanı Otopark Binası Otel Mağazalar, Otopark, Konutlar Mağazalar, Otopark, Konutlar Mağazalar, Konutlar, Serbest zaman alanları Mağazalar, Konutlar, Serbest zaman alanları
Uygulama: BDP
Tüm bölgeye 22 bina dağ›l›yor. Bunlardan çoğu yeni yap›lar. Yap› planlamas›na çeﬂitli mimar ve tasar›m ekipleri kat›ld›ğ›ndan, ortaya ç›kacak sonuçta her bir eleman›n bu kiﬂilerin kendi imzalar›n› taﬂ›yacağ› anlaﬂ›l›yor. Bu tür bir mimari çeﬂitliliğe bir uyum getirmek amac›yla, Laura Bayliss projenin her bir yap› taﬂ›n› tek tek inceliyor ve sonunda uygun ayd›nlatma tasar›m›n› geliﬂtiriyor. Bu tasar›mlar›n sadece kendi kendine etkileri değil, geliﬂtirilen tüm proje ile uyum içinde olmalar› sağlan›yor. Bunun yan› s›ra, Ayd›nlatma tasar›mc›lar›n›n bir diğer görevi ise, çevredeki mevcut ayd›nlatma yap›s› ile bölgenin ayd›nlatmas›n› uyumlu hale getirmek. Liverpool Belediyesi’nin ayd›nlatma projesinin de dikkate al›nmas› gerekiyor. Kentsel ayd›nlatma stratejisinin baz› projeleri inﬂaat alan›na son derece yak›nlaﬂ›yor. Örneğin Hanover Street ‘deki ve Albert Docks’daki 12 numaral› evin direkt olarak yeni inﬂaat alan› ile iletiﬂim içinde olmas› gerekiyor. Dolay›s›yla, ayd›nlatma plan›n›n geliﬂtirilmesi aﬂamas›nda özellikle konseptin, kentin diğer k›s›mlar› ile bağlant› içinde uyumuna dikkat ediliyor. Bu amaçla ayd›nlatma tasar›mc›lar› bölgede kilit noktalar› tespit etmiﬂler. Tasar›mc›lar kilit yollar› anlamaya ve bu bilgileri planlamada dikkate almaya çal›ﬂ›yorlar. Temel durumu bir kere anlad›ktan sonra ekip, renkli, dinamik ve statik elemanlar için bir model oluﬂturmuﬂ. Kural gereği, her bir mekan›n ve sokaklar›n tek düze tasarlanmas›ndan kaç›n›lm›ﬂ, diğer taraftan projenin tümüne bak›ﬂ›n ihmal edilmemesine dikkat ediliyor. Sonuç olarak bu bölgede görsel aç›dan ilgi çekici ve kontrast olarak zengin durumlar ile kendisini gösteren bir çevre yarat›lmak isteniyor. Ayd›nlatma tasar›mc›lar› burada, bitkilerin ›ﬂ›ğa yönelmesi olarak tan›mlanan fototropik efektlere güveniyorlar. ‹nsanlar› görsel aç›dan canland›rmak için bilinçli olarak suni ayd›nlatma uyguluyorlar. Bu efekti kullanabilmek için, örneğin uzunlamas›na bak›ﬂ alan› sağlayan bölgeleri, mükemmel mimarilerin veya kilit noktalar›n olduğu önemli mekanlar› tan›ml›yor ve bu durumlara uygun ayd›nlatma konseptlerini çal›ﬂ›yorlar. Bu kilit komponentler için yap›lan ayd›nlatma tasar›m›n›n, bölgede bulunan insanlar›n hareketlerini etkilemesi bekleniyor. Ya yaya trafiğinin ak›ﬂ› ilginç mekanlara doğru yönlendirilecek ya da ayd›nlatma tasar›m›n›n yap›lmamas› halinde hiç görülmeyecek bölgeler, ›ﬂ›k efektleri sayesinde insanlar taraf›ndan birbiri ile bağlant›l›ym›ﬂ gibi alg›lanacak.
Ayd›nlatma tasar›m›n›n temelinde iki ayd›nlatma türü
35
36
görülüyor. Bir alan tamamen fonksiyonel ›ﬂ›kland›rmay› kaps›yor. Örneğin, sokaklar›n ve yaya alanlar›n uygun ayd›nlat›lmas› ile, güvenlik unsuru iﬂleniyor. Diğer alan ise tüm tamamlay›c› efekt ayd›nlatmas›n› kaps›yor, örneğin bina ayd›nlatmas› ﬂeklinde bölgeye ek değer kat›yor. Tüm ›ﬂ›k çözümleri için temelde, lambalar›n değil, ayd›nlatma efektinin ön planda olduğu kural› geçerli. Bunun yan› s›ra, ayd›nlatma komponentlerinin ekonomik olmas› ve bak›m kolayl›ğ› getirmesi bekleniyor. Ayd›nlatma tasar›mc›lar›n›n plan›, bu projedeki bölgenin içinden geçen veya bölgeyi çevreleyen sokaklar›n ›ﬂ›kland›r›lmas› kapsam›nda farkl› renk ›s›lar›n›n kullan›lmas›n› öngörüyor. Bu strateji ile, bölgenin bir tür hiyerarﬂik ayd›nlatma yap›s› ile bölünmüﬂ olduğu etkisi yarat›lacak. Ana yollar ve yan yollar tamamen görülebilir ﬂekilde birbirinden ay›rtedilebiliyor. Dolay›s›yla kent ile yeni semt aras›ndaki kilit yollar›n görsel bağlant›s› da kurulmuﬂ oluyor. Strand Street gibi yoğun trafiği olan sokaklar için soğuk renk ›s›s› ve yüksek renk yans›ma endeksi olan ›ﬂ›k kaynaklar› seçildi. Halojen-metal buharl› lambalar›n ›ﬂ›ğ›, enerji verimi yüksek bir ayd›nlatma ﬂekli sunuyor ki; bu durumu yerel makamlar da kabul edecek ve uygulamaya alacak. Sokaklar›n temelde iyi ayd›nlat›lm›ﬂ olmas› ayr›ca güvenlik nedeniyle ‹ngiltere’de halka aç›k alanlarda monte edilmiﬂ olan kameralar üzerinden denetimi de garanti ediyor. Yayalara aç›k alanlar boyunca lambalar, boyutlar› ve yükseklikleri itibariyle, kullan›c›lara uygun biçimde olacak. Bu arada birçok ürün, tamamen projeye ve çevreye özgün olarak üretilmiﬂ. Lambalarda kaliteli ve yüksek değerli ampuller kullan›lacak. CDM-T lambalar›ndan beyaz ›ﬂ›k, mekanda hiyerarﬂi oluﬂturmak ve mağaza ve dolaﬂma alanlar›n› vurgulamak için kullan›lacak. Alanlara ayd›nlatma efektleri kazand›rmak için renk ›s›lar› ile çal›ﬂ›lacak. Bunlar bölgedeki farkl› yer ve yerlerin fonksiyonlar›na uygun olacak ﬂekilde uyarlanacak. Ek ayd›nlatma efektleri ile ilgili olarak baz› kilit stratejiler geliﬂtirildi. Bölge içinde yer alan seçilmiﬂ
Yukarıda verilen plan sokak aydınlatması için farklı renk ısınlarına işaret ediyor. Ortadaki resim ise, renkli ışığın uygulanacağı yerleri gösteriyor. En alt eskizde ilave (sarı/ turuncu) ve dinamik (pembe) ışık hakkında bilgi veriliyor. Uygulam: BDP
TEMA Ayd›nlatma Master Planlar›
bina ve yerlerin ›ﬂ›kland›r›lmas› ile dikey seviyede ilginç sokak çevrelerinin oluﬂturulmas› ve mimarinin gece görüntüsüne değer kat›lmas› amaçlan›yor. Konsept, baz› evlerin, özellikle apartmanlar›n ayr› bir bina ayd›nlatmas›na gereksinimi olmayacağ›n›, dairelerdeki ›ﬂ›ğ›n d›ﬂar› etkin bir ayd›nlatma efekti yaratacağ›n› öngörüyor. Mevcut eski binalar›n tarihi bina cepheleri için uygun, mimarisini dikkate alacak, daha çekingen bir ayd›nlatma öngörüldü. Bina cephelerinin ›ﬂ›k tekniği ile tasar›m› ile tüm alan›n bir bütün içinde görülerek değerlendirilmesi amaçlan›yor. Bu özellikle Paradise Street boyunca yer alan binalar›n ayd›nlatma tasar›m›n›n planlamas›nda görülüyor. Burada sokak boylu boyunca görülebildiğinden, yayalar ayn› anda birçok yap›y› görüﬂ alanlar›nda bulacaklar. Planlama aç›s›ndan çok özen gerekiyor. Çünkü renkli olarak ›ﬂ›kland›r›lan cephelerin, görüﬂ alan›ndaki diğer renkli bina kaplamalar›n›n görüntüsü ile çak›ﬂmas› istenmiyor. Bu düﬂünceden yola ç›karak, birbirine s›n›r yapan bina cepheleri için uyumlu renk paletleri çal›ﬂ›lm›ﬂ. Proje tamamland›ğ›nda, bu sokağa bak›ld›ğ›nda, renkli ›ﬂ›klar ile donat›lan bina cepheleri, ﬂarap k›rm›z›s›ndan, k›rm›z›ya, turuncu ve sar› gibi s›cak renk tonlar›nda alg›lanacak. Bina cephesi ayd›nlatmas›n›n d›ﬂ›nda, baz› binalar›n iç alanlar›n›n ›ﬂ›kland›r›lmas› ile de canl› bir atmosferin yarat›lmas› ve ziyaretçilerin ilgisinin yap›ya çekilmesi isteniyor. Bu tür ayd›nlatma efekti ile binalar›n iç mekanlar› resmin tamam›n›n bir parças› olurken, sokaklar›n görüntüsü daha geniﬂletilmiﬂ olacak. Yine uygulamaya konulacak teknikler; her bir uygulama mekan›, örneğin ticaret, serbest zaman geçirme veya restoran alanlar›na uygun ﬂekilde uyarlanacak. Sonuç olarak istenen, dinamik ›ﬂ›k ile binalar›n belli bölümlerinde veya halka aç›k alanlarda etki yarat›lmas›
Paradise Street Ayd›nlatma Konsepti
ve ziyaretçiler için bölgenin daha çekici hale getirilmesi, örneğin park alanlar›nda. Parklar›n görünür çevresini Halos olarak adland›r›lan ve dinamik ›ﬂ›k efektleri yaratan lambalar sağlayacak. Belli bir ayd›nlatma efekti yaratmak için, ›ﬂ›k kaynaklar›, South John Street’te (15, 13b,10,11) bulunan dört binan›n en üst noktas›na monte edilecek. Parktan bak›ld›ğ›nda, üç binan›n mimarisinden yola ç›k›larak uygulamaya al›nan eliptik ﬂekil, bir ›ﬂ›k kemeri etkisi yaratacak. Ayd›nlatma tesisat› ayr›ca bir renk değiﬂim fonksiyonuna sahip. Renk ak›ﬂ›n› bir kenardan baﬂlayarak yavaﬂça diğer istikamete doğru değiﬂtirmek de mümkün. Tesisat›n tüm teknik incelikleri kal›c› kullan›m için değil, sadece seçilmiﬂ olan etkinlikler, festivaller veya sezona bağl› ayd›nlatma stratejileri için öngörülmüﬂ. Dinamik ›ﬂ›k noktalar›n›n yan›s›ra, park›n South John Street’de bittiği noktada, bölgeyi simgeleyen ve itici gelen cam çat› kaplamalar› da, aç›kça görülen ayd›nlatma elemanlar›n› teﬂkil ediyorlar. Bu cam çat›lar için ayd›nlatma tasar›mc›lar›, park›n sonunu iﬂaretleyen ve 13c’deki bina komplekslerine götüren köprü geçiﬂini ›ﬂ›kland›ran bir ayd›nlatma sistemi geliﬂtirdiler. Ayd›nlatma efektinin ilginçliği muhtemelen daha bas›k bir seviyede kalan South John Street’den bak›ld›ğ›nda görülebiliyor. Geniﬂ alanl› çat›lar bir ›ﬂ›k ﬂemsiyesini and›r›yor.
6 numaradaki binanın köşesinden itibaren dikey olarak bir ışık bandı. Uygulama: BDP
Bina cephesi veya dinamik ayd›nlatma sistemi uygulanan birçok bina ve tesis, Lux-sensörü ve merkezi yönetim sisteminine bağlanm›ﬂ. Böylece belli bir zamanda ›ﬂ›ğ›n kapat›lmas›na olanak sağlan›yor. Zaman tespiti konusunda yeterli esneklik mevcut. Örneğin hafta sonlar› ›ﬂ›kland›rma çok daha uzun aç›k kalabiliyor.
Neredeyse tamamiyle binalarla çevrelenen, kademeli park alan›, Strand Street ve Albert Docks istikametinde
Parktan daha aşağı seviyede bulunan South John Street’e bakış. Parkın mekansal sınırlarını çizerken aynı anda köprü geçişleri ile parka bağlantı kuruluyor. Renkli olarak ışıklandırılan bina cepheleri mağaza cephelerini de belirginleştiriyor, ışık şemsiyeleri ilginç aydınlatma efektleri yaratıyor. Arka planda, kapı numarası 15 olan Debenhams binas görülüyor. Uygulama: BDP
37
38
Neredeyse tamamiyle binalarla çevrelenen, kademeli park alanı, Strand Street ve Albert Docks istikametinde bir tarafa doğru açılıyor. Üç binayı çevreleyen mavi ışık bantları bir renk değişim fonksiyonuna sahip. Zikzak çizen beyaz merdivenlerde LED ışıkları gerekli ışık efektlerini sağlayacak. Uygulama: BDP
Bazı binaların en üst noktalarına monte edilen ve “Halos” olarak adlandırılan ışık bantları. Resimde 13B no.lu bina görülüyor. Uygulama: BDP
Uzatılmış ışık şemsiyesinin arasından geçen kesit çizimi. Uygulama şemsiyenin alttan görüntüsünü gösteriyor. Lambalar, çapraz taşıyıcıların üst bölümüne yerleştirilecek. Uygulama: BDP
TEMA Ayd›nlatma Master Planlar›
bir tarafa doğru aç›l›yor. Üç binay› çevreleyen mavi ›ﬂ›k bantlar› bir renk değiﬂim fonksiyonuna sahip. Zikzak çizen beyaz merdivenlerde LED ›ﬂ›klar› gerekli ›ﬂ›k efektlerini sağlayacak. Projenin tamamlanmas› herkes taraf›ndan büyük bir ilgiyle bekleniyor. Sonuç kente büyük bir önem kazand›racak. Liverpool City Vision’›n Baﬂkan› Sir Joe Dwer için proje, ‹ngiltere topraklar› üzerinde ﬂu s›ralar gerçekleﬂtirilen en heyecan verici bölge yenilemesi. Projenin, ﬂehir merkezini değiﬂtirirken, Liverpool’un önemli ölçüde tekrar canlanmas› için kilit unsur olduğunu ifade ediyor. ﬁehrin geleceği inﬂaat projesinin uygulamas›na ve bu yeni yap›lar›n mevcut yap›lara entegre edilmesine bağl›. English Heritage Baﬂkan›, Sir Neil Cossons için genelde en önemli konu, Liverpool’da baﬂka ‹ngiliz kentlerinde yap›ld›ğ› gibi, tarihi miras›n yokedilmemesi. Baﬂkana göre Liverpool ad›, ‹ngiliz topraklar› üzerinde en iyi durumda olan Viktorian tarz› yap›lar için bir sinonim.
Paradise Street Ayd›nlatma Konsepti
39
kap›lar›n› açacak. Halka aç›k daha kapsaml› etkinlikler ise 2008 y›l›n›n ilkbahar› için planland›. Bu etkinlikler, Liverpool’un kültür baﬂkenti olarak ilan edildiği sene ile birlikte baﬂlayacak. Tüm bölgenin tamamlanmas› 2008 y›l›n›n yaz› için planland›. Heyecanla projenin tamamlanmas›n› bekliyoruz ve mutlaka bu ayd›nlatma konseptini tekrar iﬂleyeceğiz...
Yap› plan›, park›n en hassas alanlardan biri olacağ›n› aç›kça gösteriyor. Çünkü burada sadece geleneksel ile modern aras›nda iliﬂki kurulmuﬂ olmayacak, ayr›ca ›ﬂ›k tekniği ile modern Liverpool’u simgeleyen South John Street’in renkli mağazalar dünyas›ndan, ﬂehrin kültür miras›n›n sembolü olan Albert Docks’lara kadar bir bak›ﬂ ekseni oluﬂturulacak. Sonuçlar› hayretler içinde izleyebilmemiz biraz daha zaman alacak, çünkü inﬂaat alan›nda çal›ﬂmalar son sürat devam ediyor. Planlamac›lar›n zaman pencerelerine göre bölgenin ilk bitki örtüsü ile kaplanmas›na 2007 bahar›nda baﬂlanacak. Liverpool kentinin 800. y›l dönümü etkinlikleri ile beraber, yani 2007 sonbahar›nda bölge
Projeye katılanlar: Proje: Paradise Street Development Area, Liverpool, ‹ngiltere. Mimarlar: BDP, Dixon Jones, Page and Parks, Haworth Tompkins, Brock Carmichael, Stephenson Bell, Glenn Howelss Architects, Greig &amp; Stephenson, CZWG, Allies and Morrison, Wilkinson Eyre, Austin Smith Lord, Pelli Clarke Pelli Associates Ayd›nlatma tasar›m›: BDP Lighting, Laura Bayliss, Brendan Keely, Karen Ihlau, Chris Lowe (www.bdp.co.uk) Öngörülen üretici: iGuzzini, Philips, Light Projects, Aquila, ACDC Lighting, Solus Solutions, Color Kinetics, DW Windsor, Zumtobel, Leccar, Lamp Crescent Laura Bayliss Öngörülen ürünler: Cam çat› kaplamas› - Light Projects, LEDstar 3x3W luminaire (LED) Apex - ACDC, Peripheral luminaire (Soğuk katod), Bina Numaras› 6 Halo - Color Kinetics, iColor Flex SLX (LED) Bu tür bir bina cephesi aydınlatması örneğin 10 numaralı bina için planlandı. Uygulama: BDP
40
Geleceğe doğru... Almanya’nın Stuttgart şehrinin aydınlatma master planlarının geliştirilmesi. Metin: Uwe Knappschneider, Kai Becker
Frans�z Lyon gibi ünlü öncüler, ışığın planlı olarak ve öne çıkacak şekilde uygulanması ile nasıl bir şehrin imajının olumlu olarak iyileştirilebileceğini tüm dünyaya sergilediler. Işık master planlarına göre şekillendirilen kentsel alanlar, gece ile birlikte açık, anlaşılabilir yapılara ve güvenilir kamusal bölgelere sahip, çekici etkinlik alanları olarak kendilerini gösteriyorlar. Kentsel aydınlatma tasarımının birçok etkileyici örneğinden ilham alan Stuttgart’ın idari makamları da
Foto€raf: Ute Schmidt-Contag
kapsamlı bir aydınlatma planlaması için karar aldı.
Tagblatt kulesi 1920’li yıllarda, binanın hatlarını öne çıkartan yenilikçi aydınlatması ile tanınıyordu. Aydınlatma master planının pilot projesi olarak belediye, planlama aşamasında yeni bir aydınlatma uygulamasını başlattı.
TEMA Ayd›nlatma Master Planlar›
Stuttgart şehir merkezinin tepelerinden bakış. Tablatt kulesi veya City Ring üzerindeki kırmızı ışık çizgisi gibi aydınlatılan alanlar net olarak görülebiliyor. Uygulama: licht|raum|stadt-planung
Stuttgart Ayd›nlatma Master Plan›
41
42
Stuttgart’›n ayd›nlatma master planlar›n›n baﬂlang›c› belediye meclisinin ﬂehir ayd›nlatma stratejisinin geliﬂtirilmesi konusunda ald›ğ› bir karara dayan›yor. ﬁehri temsil edenlerin listesinin ilk baﬂ›nda, ›ﬂ›ğ› araç olarak kullanmak suretiyle eyalet baﬂkentinin imaj›n›n art›r›lmas› ve bu sayede, ﬂehir içi güvenliğin yan›s›ra, ﬂehirde yaﬂayanlar ve turistler için ﬂehrin daha çekici hale getirilmesi yer al›yor. ‹dari makamlar ihale yöntemine dayanan bir yar›ﬂma açarak farkl› konseptler hakk›nda bilgi al›yor ve ﬂehir ve ayd›nlatma planlamac›s› Büro licht|raum|stadt-planung firmas› bu yar›ﬂmay› kazan›yor. Ayr›nt›lar ile ilgili sorular için “Lichtmasterplan Stuttgart” çal›ﬂma grubu görevlendiriliyor. Sözkonusu çal›ﬂma grubunda, ﬂehir planlama idaresinin temsilcileri, yeralt› inﬂaat dairesi temsilcileri, çevre dairesi, an›lar› koruma dairesi, enerji kurumu (ENBW) ve Büro licht|raum|stadt-planung firmas›n›n uzmanlar› yer al›yor. licht|raum|stadt-planung firmas›n›n proje sorumlusu Uwe Knappschneider için modern ›ﬂ›k master planlar›, hem fonksiyonlar› hem de ﬂehri belirginleﬂtirecek ayd›nlatmay› dikkate alacak ayd›nlatma statejileri gerektiriyor. Knappschneider’e göre, bu çal›ﬂmalar mimarinin sahnelenmesi, ›ﬂ›k sanat› ve ayd›nlatma tasar›m› gibi görünen unsurlar ile ilgili değil, ayr›ca ve daha önemli olarak ›ﬂ›k master planlar›n›n en yeni teknikler, kaynaklar›n ekonomik kullan›m metodlar› ve giderek artan enerji maliyetlerini dikkate alacak karmaﬂ›k modeller olarak görülmesi ile ilgili. Ayr›ca ayd›nlatma stratejilerinin, serbest zaman geçiren toplum ile kendisini gösteren ve giderek önem kazanan kamusal alanlar gibi sosyal ve toplumsal değiﬂimleri de içermesi önemli.
City Ring
Sokak lamba direklerine monte edilen kırmızı ışık pinleri oryantasyonu sağlıyor, City Ring’in istikametini gösteriyor. Uygulama: licht|raum|stadt-planung
ﬁehirler aras›ndaki rekabet ortam› ve ﬂehirlinin kendini ﬂehrin d›ﬂ görüntüsü ile özdeﬂleﬂtirme ihtiyac› gibi unsurlar kentlerin gece görüntüsünün yeniden, farkl›laﬂm›ﬂ bir ﬂekilde düzenlenmesini gerektiriyor. Konsept geliﬂtirme çal›ﬂmalar› esnas›nda, ayd›nlatma planlamac›lar›, ﬂehir taraf›ndan kendilerine verilen baz› verilerden faydaland›lar. Örneğin “Meydanlar, parklar ve panoramalar” gibi rehber resimler üzerinde çal›ﬂt›lar. Birçok baﬂka alanda ise ayd›nlatma tasar›mc›lar› kendileri incelemeler yapt›lar. Farkl› bak›ﬂ aç›lar›ndan, özellikle ﬂehir planlamac›s›n›n, ayd›nlatma tasar›mc›s›n›n ve turistin gözüyle, ekip ﬂehir alan›n›, ﬂu anki gece etkisini, fonksiyonel ayd›nlatman›n teknik durumunu, mimariyi, kullan›m ﬂekillerini ve ﬂehrin ruhunu incelediler. Bu çal›ﬂmalar için çoğu gün ve gece görevlendirildikleri alanlarda zamanlar›n› geçirdiler ve gözlemlerini fotoğraflar ile belgelediler. Al›nan durum kay›tlar›, ﬂehrin gökyüzünün - hem gece hem gündüz - alg›lanmas› noktas›ndaki aç›k s›k›nt›y› gözler önüne serdi. Birbirine çok yak›n dizilen sokak lambalar› ve yüksekliklerinin, oranlar› itibariyle karﬂ›lar›nda daha alçak seviyede kalan alanlardan dolay› gündüz ve gece önemli ölçüde etkilendiklerini gösterdi. Bu etkenlerle oluﬂan garip mekansal yap›, alanlar›n yatayl›ğ›n› kesiyor ve ﬂehrin gece görüntüsünü olumsuz etkiliyordu. C›va buharl› lambalar taraf›ndan üretilen ›ﬂ›k, değerleri yüksek olan ﬂehir merkezinin ayd›nlatma beklentileri ile uyumlu hale getirilemiyordu. Enerji tüketimi, ekonomik ve çevreyi koruma faktörleri aç›s›ndan art›k taﬂ›namayacak durumdayd›. Ayr›ca, yüksek ›ﬂ›k emisyonu bina yüzeylerini sönük, fark yaratmayan bir ›ﬂ›ğa bat›r›yor ve
TEMA Ayd›nlatma Master Planlar›
gecenin gökyüzüne de bu ﬂekilde yans›t›yordu. Analiz sonuçlar›, hem çal›ﬂma grubunda hem de ileriki aﬂamalar› planlama noktas›nda önemli olan çeﬂitli ç›kar gruplar›n›n heyetleri ile tart›ﬂ›ld›. Bu nedenle tart›ﬂmada tüccarlar, Citymarketing temsilcileri, kültür dernekleri ve Baden Württemberg Eyaletinin temsilcileri söz ald›. Tart›ﬂmalar sonucunda ﬂehrin kimliğini yaratabilecek faktörlere sahip farkl› yaklaﬂ›mlar›n birleﬂtirilmesi veya manzara ayd›nlatma tasar›m› uygulanarak bu faktörlerin yarat›lmas› fikri ön plana ç›kt›. Toplam kapsama alan› aç›s›ndan son derece karmaﬂ›k ve kapsaml› ›ﬂ›k master plan›, mimari ve sokak ayd›nlatmas›n›n yan›s›ra, özellikle üç ana konu üzerinde odaklan›yor: City Ring (ﬂehir halkas›) yolu, Stuttgart Meilen ve “S›çrama Tahtalar›”. Coğrafi aç›dan Stuttgart dağlar taraf›ndan kuﬂat›lm›ﬂ bir ovada yer al›yor. Ovaya doğru inen sürücüler, ﬂehrin ayaklar›n›n alt›nda olduğu izlenimine kap›l›yor. Iﬂ›k master plan›, ﬂehir merkezini çevreleyen yolun ayd›nlat›lmas›nda bir değiﬂiklik öneriyor. Bu yol ﬂehir merkezini çevreliyor, ﬂehrin limitlerini belirliyor. Bu çal›ﬂman›n amac›, ovaya doğru inen sürücülerin ﬂehir merkezinin s›n›rlar›n› net bir ﬂekilde görmeleri sağlamak. Böylece, ﬂehir merkezi s›n›rlar› hem ﬂehrin bir karakteristiği olarak hem de yön duygusunu kuvvetlendirmesi ile öne ç›kacak. Yine bu ›ﬂ›kland›rma her zaman ﬂehir merkezine doğru yönlendirme yapacak ve ayn› anda araba ﬂehri olarak önemli bir yeri olan Stuttgart’›n “Rennbahn” (yar›ﬂ pisti) konusu ile iliﬂkilendirecek. ﬁehri çevreleyen bu yol, ﬂehir merkezine s›n›r yapan üç otoyol ve bunlar›n çapraz bağlant›
Stuttgart Ayd›nlatma Master Plan›
43
yollar›ndan oluﬂuyor. Her bir yol durumuna uygun olarak renkli LED-pinleri direk ayd›nlatmalar› olarak ayn› yükseklikte monte edilecek ve böylece City Ring’in viraj yönü ›ﬂ›klarla çizilmiﬂ olacak. ﬁehir içinde bu yol için geçerli tüm sapma noktalar›na, ilgili istikamete göre k›rm›z› pinler yerleﬂtirilecek ve trafikte bulunanlara yol gösterilecek. ﬁehir içinde bulunan dört belirgin uzunlamas›na eksen, gün içinde sergiledikleri özellikler nedeniyle “Stuttgarter Meilen” (Stuttgart parkurlar›) olarak adland›r›lm›ﬂ. Bunlar ayn› zamanda gece manzara ayd›nlatmas› yap›lmas› içinde mükemmel adaylar. Serbest zaman parkuru, al›ﬂ veriﬂ parkuru, yeﬂillik parkuru ve kültür parkuru; bu dört yön ﬂehirsel alan›n heterojenliğini ve bunlar›n gece saatlerinde özelliklerini ve eﬂsiz çeﬂitliliğini sergiliyor. Ayr›ca, d›ﬂar›yla iletiﬂim kurmas› istenilen ﬂehrin görüntüsünü destekliyor ve bu alanlarda yeni kentsel kullan›m olanaklar› sunuyorlar. Theodor-Heuss Sokağ›ndaki “Freizeitmeile” (Serbest zaman parkuru), ayn› zamanda çok yoğun kullan›lan City Ring’in bir parças›. Bu alana d›ﬂ alana taﬂan ve geniﬂ terasl› restoranlar yerleﬂerek, yeni bir sahne oluﬂturdu. Restoranlar genelde dükkanlar›n kapanmas›ndan sonra veya akﬂam›n ilk saatlerinde aç›l›yor ve bu bölgenin günün karanl›k saatlerine kadar kullan›lmas›na olanak tan›yor. Bu durumdan dolay› ortaya ç›kan ve City Ring’in serbest zaman ve trafik aç›s›ndan kullan›m›nda üstüste binen yoğunluk için yeni çözümlerin getirilmesi gerekiyordu. Burada “görme ve görülmeyi”, Hollywood,
“Stuttgarter Meilen”. “Einkaufsmeile” (sarı/turuncu), “Grüne Meile” (yeşillik parkuru) (yeşil), “Kulturmeile” (kültür parkuru) (kırmızı), “Freizeitmeile” (serbest zaman parkuru) (mavi).
Einkaufsmeile (Alışveriş parkuru) / Königstrasse. Arka planda solda yine Tagblatt kulesi Uygulama: licht|raum|stadt-planung
44
Grüne Meile (Yeşillik Parkuru). Farklı ışık durumları parkın eksenini vurguluyor. Uygulama: licht|raum|stadt-planung
Las Vegas veya Miami’nin gezinti yerlerinde olduğu gibi ayd›nlatma tasar›m› ile gerçekleﬂtirmek bir çözüm olabilir.
bölümlerini birbiri ile bağlayacak ve böylece, opera, tiyatro veya müze gezisinden sonra en sevilen gece gezintilerinden biri haline gelecek.
“Al›ﬂveriﬂ Parkuru”, ﬂehir merkezinin omurgas›n› teﬂkil eden, mağazalar ve dükkanlar için yüksek potansiyel oluﬂturan merkezi yaya alan›na sahip Könügsstrasse’de yer al›yor. Aral›ks›z birbirine bitiﬂik dizilmiﬂ dükkan ve vitrinler ekseni, yan sokaklar ise kenar konumlar›n› belirliyor. Königstrasse’nin baﬂ›na ve en son noktas›na, tam bak›ﬂ ekseninde birer kule yerleﬂtirilmiﬂ. Königsstrasse’ye giriﬂteki bina cephe tasar›mlar› ve manzara parkurun genel havas›n› çok baﬂar›l› bir ﬂekilde yans›t›yor. ﬁehrin ana damar› olarak bu sokak, uygun özellikli, hem ayd›nlatma gücü, hem ›ﬂ›k kalitesi, hem de tasar›m› ile ikna edici bir lambay› hak ediyor. Karanl›k saatlerde, öncelikli olarak vitrinler geçenlerin ilgisini çekiyor ve parkurun özelliklerini belirliyor.
Değerli mimarisi ve ﬂehir mekrezinde bulunan önemli kültür tesislerinin mevcudiyeti ile oluﬂan “Kültür Parkuru” tüm ﬂehrin bu alanda çok daha değer kazanmas›na katk›da bulunacak. Stuttgart Almanya’n›n en önemli sahne sanatlar› ﬂehirlerinden biri say›l›yor. Devlet tiyatrosu Almanya’n›n en büyük üç etkinlik mekanlar›ndan biri. Tiyatro, opera ve bale ayn› mekanda gösteriliyor. Ancak bina, Konrad-Adenauer-Strasse nedeniyle ikiye ayr›lm›ﬂ durumda. City Ring taraf›ndan bölünen taraflar›n optik olarak birbirine aidiyetini göstermek, gece ayd›nlatma tasar›m›n›n konusu. Bunun için Konrad-Adenauer-Strasse’nin alt ve üst geçiﬂlerinin tamamen çal›ﬂ›lmas› gerekiyor. Staatsgalerie (Devlet galerisi) taraf›ndaki bina k›s›mlar› ﬂimdiden çal›ﬂ›lm›ﬂ ve optik aç›dan ﬂehir merkezine bir s›n›r oluﬂturuyor. Bunun d›ﬂ›nda karﬂ› taraf›n da uygun bir ﬂekilde tasarlanmas› isteniyor. Projeksiyonlar arac›l›ğ› ile bina yüzeylerinde yaz›lar›n okunabilmesi gerekli. Bu sayede kültürel programda bulunan bilgiler halk ve bu yoldan geçenler ile paylaﬂ›labilecek.
“Yeﬂil Parkur” baﬂl›ğ› alt›nda tarihi tasar›m› da dikkate al›narak, bugünkü park alan›n›n yeniden canland›r›lmas› ve yorumlanmas› öngörülüyor. Iﬂ›k sanat›, senaryo içinde düzenlenmiﬂ bitki örtüsü ve özel olarak üretilen lambalar› ile üç park alan›n›n yeniden birbiri ile bağlant›s›n› sağlayacak. Böylece tüm Schlossgarten (Saray bahçesi), mevcut kullan›m olanaklar›, yollar veya bahçe mimarisi s›n›rlanmadan benzersiz bir özelliğe kavuﬂacak. Plana göre mevcut yol bağlant›lar› da güvenlik kriterlerine göre yeniden ayd›nlat›lacak. Yollar sanal eksenin etraf›ndan geçecek ve ›ﬂ›k sanat›, objeleri daha s›k ziyaret edilen mekanlara dönüﬂtürecek. Bu tür ›ﬂ›k senaryolar›n›n tasar›m› farkl› bak›ﬂ aç›lar›ndan tekrar tekrar yeniden deneyimlenebilecek. Eksen, Schlossgarten’in farkl›
Sıçrama tahtaları.
Sıçrama tahtalarının son noktası Liederhalle. Işıklandırılan bina bir referans noktası oluşturuyor ve gece oryantasyonu kolaylaştırıyor. Uygulama: licht|raum|stadt-planung
“S›çrama Tahtalar› “ ile ﬂehir merkezinin gece karanl›ğ›nda, merkezi korse gibi sarmalayan City Ring’in üzerine ç›kart›lmas› hedefleniyor. Örneğin Königstrasse’nin çizgilerine ritim kat›yorlar, çapraz bağlant›lar kuruyorlar ve sokağ›, tan›mlanabilir belli iﬂaretlere sahip bölümlere ay›r›yorlar. Gece karanl›ğ›nda ﬂehir merkezinin bu optik geniﬂletilmesi, s›çrama tahtalar›n›n uçlar›na yerleﬂtirilen yap› malzemeleri
TEMA Ayd›nlatma Master Planlar›
arac›l›ğ› ile sağlanacak. Uç noktalar genelde güçlü karakteristik özelliklere sahip binalar olacak ve bu da çapraz eksenin içine yans›yacak ›ﬂ›k ile beraber yepyeni bir atmosferin oluﬂmas›n› sağlayacak. Iﬂ›k ile belirlenen iﬂaretler görsel iliﬂki noktalar› veriyor, böylece ﬂehir içinde oryantasyon da kolaylaﬂ›yor. Diğer s›çrama tahta elemanlar›, ﬂehrin yap›s› içinde çoğu zaman ilgisiz kalan ve Königsstrasse’nin egemenliğine boyun eğen pasajlar. Genelde çok küçük giriﬂ alanlar› nedeniyle, pasajlar›n içinde bulunan çok say›da dükkan gizli kal›yor. Daha iyi ve uygun bir ›ﬂ›k tekniği ile bu giriﬂlerin de görünür hale gelmesi hedefleniyor. Dükkanlar› olmayan genel k›sa koridorlar da görünür hale getirilmeye değer; örneğin Königsstrasse’den Schillerplatz’a geçiﬂ veya Rathaus aras›ndan geçen pasajlar. Mimari ayd›nlatmas› için seçilmiﬂ binalar tüm ›ﬂ›k master plan›n›n alanlar›na dağıt›lm›ﬂ. Bunlar her bir eleman›n entegre parças›. Özellikle, Neuen Schloss ile bir bütün oluﬂturan ve Schlossplatz’a aç›lan Königsbau, ﬂehir için büyük önem taﬂ›yor. Kemerli giriﬂinin ayd›nlatmas› ile öne ç›k›nt›l› karanl›k destekleri sayesinde gece yap›, makas ile kesilmiﬂ gibi görülüyor. Stuttgart’›n içindeki bu önemli binada, neo klasik mimari etkileyici ﬂekilde öne ç›kart›labilir. Neuem Schloss (yeni saray), Königsbau (kraliyet yap›s›) ve Neuem Kunstmuseum (yeni sanat müzesi), Altem Schloss (eski saray) ve Kunstgebaude (sanat binas›) aras›ndaki bu alan ﬂehir merkezinin, kentsel yap›lar aç›s›ndan çekirdeğini oluﬂturuyor. Ayn› zamanda vakit geçirmek üzere gezilebilen ve mimari aç›dan en önemli yap›lar›n yer ald›ğ› bu grup, gündüz ve gece ﬂehrin resmini önemli ölçüde belirliyor. Diğer bir çekim noktas› ise, pazar yeri. Kemerli giriﬂindeki
Stuttgart Ayd›nlatma Master Plan›
45
mevcut ayd›nlatmas› parlamayacak ve daha mükemmel ›ﬂ›k etkisine sahip bir uygulama ile değiﬂtirilecek ve bina cepheleri, özellikle Sporerstrasse’ye ve Münzstrasse’ye aç›lanlar ›ﬂ›k tekniği ile vurgulanacak. Iﬂ›k master plan›, sokak ayd›nlatmas›n›n yenilenmesi için de ayr›nt›l› öneriler içeriyor. Bugünkü teknik, kamusal ﬂehir alanlar›n›n ayd›nlat›lmas› için çok daha iyi çözümler sunduğundan, tespit aﬂamas›nda problem olarak tan›mlanan her alana çözüm getirildi. Maliyetler nedeniyle mevcut sokak lambalar› değiﬂtirilmeyecek, sadece teknik ve optik olarak düzeltilecek. Dolay›s›yla yeralt› çal›ﬂmalar›na gerek kalmayacak. Özellikle Stuttgart için geliﬂtirilen City lambas›, tasar›m, teknik, malzeme, kalite ve yüksekliği aç›s›ndan yüksek beklentileri karﬂ›l›yor. Varolan direkler muhafaza edilecek ancak as›l, bas›k olan ›ﬂ›k noktas›n›n yüksekliği 4.70 metreye ç›kart›lacak. Bu arada eski 50/80 Watt HQL Lambalar 35 Watt, 3000K’l›k HCI-T lambalar› ile değiﬂtirilecek, böylece mükemmel ve keyifli bir ›ﬂ›k kalitesi elde edilecek. Iﬂ›ktan al›nan verim daha iyi olduğu için, mevcut konum noktalar›ndaki lamba mesafeleri 7’den 14 metreye ç›kart›labiliyor. Dolay›s›yla bugüne kadar duran her iki lambadan biri kald›r›labilecek. Enerji tüketimini %50’ye varan oranda azaltacak olan yeni silindirik biçimli lambalar oniki seneden az bir süre içinde kendisini amorti etmiﬂ olacak. Reflektör tekniği ›ﬂ›ğ› sadece gereken yere iletiyor ve bina cephelerine veya ağaçlara rahats›zl›k verecek ﬂekilde yans›ma yapm›yor. ﬁu s›ralar ilk 200 ayd›nlatma noktas› değiﬂtirilecek.
İşaret noktası olarak Büchsenstrasse’de bulunan kilise. İç ve cephe aydınlatmasının gösterilmesi. Ön planda Stuttgart’ın eski küre biçimli lambaları görülüyor. Uygulama: licht|raum|stadt-planung
Mimari aydınlatması.
Das Neue Schloss (yeni saray) şehir merkezinin kalbi ve Schlossplatz (saray meydanı) ile mimari yapı ve meydanların gece gelişimi için merkezi gelişimini teşkil ediyor. Uygulama: licht|raum|stadt-planung
46
Lambaların dağılımı Stuttgart’ın küre biçimli lambalarının yeni silindirik lambalar ile değiştirilmesi Solda eski küre biçimli lambalar, sağda ise daha yukarıda ışık noktası olan yeni silindirik lambalar. Eski direkler kullanılmaya devam ediliyor. Daha iyi teknik sayesinde neredeyse her ikinci direk noktası gereksiz kalıyor. Fotoğraflar: Hess Form &amp; Licht
TEMA Ayd›nlatma Master Planlar›
Zaman aç›s›ndan tüm ›ﬂ›k master plan›, geleceğe yönelik uygulanmak üzere tasarlanm›ﬂ, dolay›s›yla daha birçok baﬂka alan›n ayd›nlatma projesine dahil edilmesi öngörülüyor. Vitrinler, geçici ›ﬂ›k etkinlikleri ve özel y›lbaﬂ› ayd›nlatmas› için bir katalog dolusu öneriler bulunuyor. Uygulamalar esnas›nda ortaya ç›kacak gayet yüksek maliyetler nedeniyle, planda aﬂama aﬂama ilerleniyor. Önerilen projenin uygulamaya konulmas› için geliﬂtirilen zaman planlar›nda ayr›ca maliyet tahminleri de yer al›yor. Böylece ﬂehrin finansörleri kaynaklar›n› buna göre planlay›p haz›rlayabilecekler. Baz› bina ve objelere ›ﬂ›k yans›t›lmas› gibi tedbirlerin uygulamas›nda belediye özel yat›r›mc›lara ihtiyaç duyuyor. Uygulama süresinin seneler alacak olmas› tüm kat›l›mc›lar taraf›ndan gayet olumlu karﬂ›lan›yor. Çünkü bu ﬂekilde en yeni geliﬂmeler ve trendler dikkate al›nabilecek ve proje zamana uygun çal›ﬂ›lm›ﬂ olacak.
Projeye katılanlar: ‹ﬂveren: Stuttgart / Almanya Belediyesi Ayd›nlatma planlamas›: licht|raum|stadt-planung, Uwe Knappschneider, Mühendis www.licht-raum-stadt.de
Stuttgart Ayd›nlatma Master Plan›
Uwe Knappschneider, Mühendis
Bugüne kadar uygulanan ürünler: Stiftkirche - Philips marka yer ve mimari projektörleri ﬁehir merkezinin fonksiyon ayd›nlatmas› - Hess Residenza M Altes Schloss Bölgesi - A+G Modullum Tagblatturm - LBM Lichtleitfasersystem
Aydınlatma değişikliği yapılan pilot proje alanı Schillerplatz’dı. Arkada halen eski küre biçimli lambalar görülüyor. Fotoğraflar: Ute Schmidt-Contag
47
48
‹stanbul için kent ayd›nlatmas› konsepti… Metin: Yeﬂim Betin Fotoğraflar: Demir Beyoğlu
Dünya şehri İstanbul’un hızla büyüyen hareketli yapısına karşın eskiyen çehresinin modernleşmesi, kozmopolit yapısı ile daha uyumlu hale getirilmesi için Istanbul Büyükşehir Belediyesi’nce kent genelinde yürütülen kent yenileme projesi kapsamında kent aydınlatması da yeniden ele alınıyor. Ayd›nlatma hem güvenlik hem de kent halk›n›n yaﬂam standard›, görüﬂ kalitesi ile birlikte psikolojik etkileri aç›s›ndan önem taﬂ›maktad›r. ‹yi ve doğru bir kent ayd›nlatmas› birçok parametrenin ›ﬂ›ğ›nda yap›lmal›d›r. Bunlardan kuﬂkusuz en önemlisi insan faktörüdür. ‹nsan için yap›lan bir düzenlemede kentteki halk›n yaﬂam ﬂekli, al›ﬂkanl›klar› ve beklentileri göz önüne al›nmal›d›r. Bunun d›ﬂ›nda kentin genel yap›s›, coğrafi ve iklimsel faktörler diğer parametreler olarak karﬂ›m›za ç›kmaktad›r. Siteco taraf›ndan haz›rlanan kent ayd›nlatma konsepti çerçevesinde projeler oluﬂturularak ayd›nlatma çal›ﬂmalar›, yenilenen bölgelerde yap›lan inﬂaat çal›ﬂmalar›na paralel olarak yürütülmektedir. Kentin büyük bölümünde tamamlanan yenileme çal›ﬂmalar› sayesinde ayd›nlanan kent kesitlerinde güvenliğin sağlanmas›n›n kolaylaﬂt›ğ› ve dolay›s›yla her saat canl›l›k görülmeye baﬂland›ğ› tespit edilmiﬂtir. Buna paralel olarak proje tamamland›ğ›nda kentteki suç oran›nda önemli ölçüde düﬂüﬂ beklenmektedir. Kentin ayd›nlatmas› için oluﬂturulan konsept projeler mekan tiplerine göre farkl›l›k göstermektedir. Yoğun trafiğin olduğu orta refüjlü ana arterlerde ayd›nlatma 10 metrelik veya 12 metrelik direkler üzerinde SQ 200 armatür ile çözülmüﬂtür. Yap›lan hesaplarda
direkler aras› aç›kl›kta 40 metreye ç›k›larak istenen par›lt› değerleri ve düzgünlük değerlerine ulaﬂ›lm›ﬂt›r. Ana yollar için karﬂ›l›kl› yerleﬂtirilen armatürler trafik yoluna yönlendirilmiﬂ, yaya yolu taraf›na ise 5 metre yükseklikte ayn› armatürün metal halide lambal› tipi yerleﬂtirilmiﬂtir. Böylelikle yol ve yaya alanlar› ›ﬂ›k rengi ile birbirinden ayr›l›rken trafik için istenen koﬂullar sağlanm›ﬂt›r. Trafikte doğru ve uygun ayd›nlatma çözümü ile güvenli ve rahat sürüﬂ ortam› sağlanmaktad›r. Kompakt formu ve alüminyum gövdeli olmas› nedeniyle zorlu hava koﬂullar›na yüksek dayan›m gösteren armatür, özel faset reflektör sistemi sayesinde direk üzerine konsolsuz monte edilebilmekte, böylece rüzgar yükü karﬂ›s›nda dayan›m› artmaktad›r. Bu tip ana arterlerde yaya trafiğinin yoğunlaﬂt›ğ› geniﬂ kald›r›mlar al›ﬂveriﬂ bölgeleri veya otopark gibi alanlar - ile bina yaklaﬂ›mlar› ve yeﬂil alanlarda ise göz konforunun sağlanmas› aç›s›ndan ›ﬂ›k kaynağ›n›n görülmediği 150W metal halde lambal› sekonder direk tipi Galaxsie armatür ile desteklenmiﬂtir. Kent merkezinde olmas›na karﬂ›n ana arterler kapsam›na girmeyen yaya ve taﬂ›t yoğunluğu olan ikincil arterlerde 10 metre direk üzerinde 250W lambal› DL500 armatür kullan›l›rken, yine 5 metre kademesinde yaya taraf›na yönlendirilmek suretiyle ayn› armatürün 70W metal Halide lambal› tipi kullan›lm›ﬂt›r. Bu ﬂekilde
kent yaﬂam›n›n önemli al›ﬂveriﬂ ve iﬂ merkezlerinde yer alan, hareketliliği olan ikincil arterlerde daha dekoratif bir ayd›nlatma armatürü ile görsel konfor yan›nda gerekli teknik koﬂullar sağlanm›ﬂt›r. ﬁehrin anayollar›ndan banliyölere bağlant› sağlayan kavﬂaklarda SC tipi armatürler kullan›lm›ﬂt›r. Teknik yeterliliği yan›nda ekonomik oluﬂu ile de dikkat çeken SC armatür, yap›lan hesaplar sonucu uygun direk yüksekliği ve direk aral›ğ› ile yerleﬂtirilmek üzere kavﬂaklarda tercih edilmektedir. Eski kentleﬂmenin olduğu dar sokaklar›n baz›lar› taﬂ›t trafiğine kapat›larak yaya alan› olarak düzenlenmektedir. Bu tip bölgelerde yaya alan› ayd›nlatmas›nda homojen ›ﬂ›ğ› ile göz konforunu sağlayan Galaxsie sekonder armatür uygulanmaktad›r. Iﬂ›k kaynağ›n› görmediğimiz sekonder sistem, yaya yoğunluğunun olduğu alanlarda çekinilen Vandalizm etkilerini azaltmas› aç›s›ndan da tercih edilmektedir. Göğe kaçan ›ﬂ›ğ› s›n›rland›ran sistem sayesinde enerji kontrolü de mümkün olmaktad›r. Yaya alanlar›nda veya trafiğe aç›k olan ancak çok dar yollarda, direkli ayd›nlatman›n uygulanmas›n›n doğru olmad›ğ› tespit edilen akslarda katener sistem DL500 250W ve 150W armatürler ile ayd›nlatma yap›lm›ﬂt›r. Bina cephelerine karﬂ›l›kl› gerilen gergi tellerine as›lan ayd›nlatma armatürleriyle oluﬂturulan siste dar sokaklar› direksiz ayd›nlatma, dolay›s›yla
TEMA
‹stanbul Kent Ayd›nlatmas›
Ayd›nlatma Master Planlar›
alan› maksimum değerlendirme avantaj› sağlamaktad›r. Özellikle tarihi dokunun yoğun olduğu akslarda tercih edilen katener sistem sayesinde sokak perspektifinde direkler görülmemekte, yukar›dan yap›lan ayd›nlatma ile doku daha iyi ortaya ç›kmakta, perspektif değer kazanmaktad›r. Ayr›ca Beyoğlu (Pera) gibi gece – gündüz yaﬂayan kalabal›k bir bölgede beklenebilecek Vandalizm etkilerine karﬂ› ayd›nlatma sistemini koruyabilmektedir. Kentin tarihi dokular›n›n ortaya ç›kar›lmas› aç›s›ndan önem taﬂ›yan bir diğer konu ise eski Bizans Surlar›n›n projektörler ile ayd›nlat›larak kentin eski s›n›rlar›n›n ortaya ç›kar›lmas› projesidir. Bu ﬂekilde tarihsel kimliği vurgulanacak olan kentin geçmiﬂi yaﬂat›larak yüzü ayd›nl›k ve modern geleceğe döndürülecektir.
Kent genelini kapsayan oldukça geniﬂ çapl› olan bu proje kapsam›nda karanl›k bölgelerin kalmas› önlenerek güvenlik sağlan›rken ayn› zamanda kentin yaﬂam alanlar›na canl›l›k getirilmesi hedeflenmiﬂtir. ﬁehir mobilyalar› ile uyumlu modern ve yal›n tasar›ml› ayd›nlatma armatürleri ile kentin görsel kimliğine katk› sağlanm›ﬂt›r. Yüksek performansl› armatürler kullan›larak armatür aral›klar› art›r›l›p kullan›lacak armatür adedi azalt›lm›ﬂ, dolay›s›yla enerji tasarrufu sağlanm›ﬂt›r. Teknik özellikleri yan›nda lamba ve balast tipleri, dolay›s›yla kullan›m ömrü uzun olan, bak›m kolayl›ğ› getiren armatürler ile kullan›m maliyetinin düﬂürülmesi sağlanmaktad›r.
Kullanılan ürünler:
Ana yollar: Siteco SQ 200 direk tipi yol ayd›nlatma armatürü Tali yollar: Siteco DL 500 direk tipi armatür Yaya alanlar›: Siteco Galaxsie direk tipi sekonder ayd›nlatma armatürü Kavﬂaklar: Siteco SC 100 direk tipi yol ayd›nlatma armatürü Tarihi doku, dar akslar: Siteco DL 500 katener sistem ayd›nlatma armatürü
49
50
Ekonomiyi kentsel olarak havaland›rmak! Ampirik araştırma İngiltere’nin Liverpool kentinin aydınlatma stratejisinin temelini oluşturuyor.
Jill Entwistle
Metin: Jill Entwistle, Kai Becker Fotoğraflar: Liverpool Vision, McCoy Wynne Photography
Son on yıl içinde İngiltere’nin kent aydınlatma stratejisi hareket kazandı. Doğuştan tasarrufa zorlanan idari makamlar, kamusal aydınlatmaya olan yatırımların, kent yenilemesi çerçevesinde, ticaretin ve turizmin geliştirilmesi için önemli bir araç olduğunu artık anladılar. Bu anlayış doğrultusunda aydınlatma uzmanları Liverpool için çok aşamalı bir aydınlatma stratejisi geliştirdiler. Bu stratejinin ilk fazları 2003 ile 2005 seneleri arasında gerçekleştirildi. Sözkonusu proje etabının tamamlanmasından sonra potansiyel finansörlerin stratejinin uygulaması konusunda ikna edilmesi gerekti. İşte bu noktada yeni kentsel aydınlatma stratejisinin ekonomik faydası için ampirik testler söz konusuydu.
St. George.
TEMA Ayd›nlatma Master Planlar› Metropolitan Kilisesi
Son senelerde çeﬂitli ﬂehirler için geliﬂtirilen ayd›nlatma planlar› ile ilgili olarak, sözkonusu stratejiyi tamam›yla uygulamaya koyma talebi bulunuyordu. Ancak, sadece belirli elemanlar›n gerçekleﬂtirilmesi ve projelerin diğer k›s›mlar›n›n herhangi bir baﬂka anlaﬂmaya kurban edilmesi, baz› ayd›nlatma tasar›mc›lar›n› hayal k›r›kl›ğ›na uğrat›yor. Bu yüzden kalan k›s›m da tamam›yla göz ard› ediliyor ve böylece projenin homojenliği bütçe uğruna kaybettiriliyor. Veya bir stratejinin ilk aﬂamas›, herkesin hevesi k›r›lana, h›z (veya para) kaybedene ve planlar›n geri kalan›n›n herhangi bir memurun tozlu raflar›nda yer almas›na kadar sürüyor. ‹lk aﬂamada ﬂehrin bütün önemli alanlar› elden geçmiﬂken, finansörleri - çok da çekici olmayan - bir sonraki aﬂamaya geçmek için nas›l ikna edebiliriz?
ayd›nlatma stratejisini haz›rlayan Ian McCarthy bu konular üzerinde çal›ﬂ›yor. Faz 1 olarak adland›r›lan konseptin birinci bölümü gerçekleﬂtirildi. Ağustos 2003 ile May›s 2005 tarihleri aras›nda 28 bina ve tarihi eserin ›ﬂ›kland›r›lmas› için yaklaﬂ›k 1.88 milyon EURO harcand›. Proje “Single Regeneration Budget” ve “Northwest Regional Development Agency” taraf›ndan “Merseyside Objective 1 Program”› çerçevesinde finanse edildi. Faz 1’in odak noktas›; sinyal etkisi ve bilinirlik derecesi yüksek olan ﬂehir içi ve d›ﬂ›ndaki binalar oldu. Örneğin kiliseler, Cultural Quarter, Hope Street ve Waterfront Area bölgelerindeki objeler. Baz› binalar ilk defa ayd›nlat›ld›. Bunun yan›s›ra, daha önce eskimiﬂ veya ekonomik olmayan tekniklerle ›ﬂ›kland›r›lm›ﬂ yap›lar›n ayd›nlatma sistemleri iyileﬂtirildi.
Ayd›nlatma stratejisinin zaman içinde h›z kaybetmesinin sebeplerinden biri olarak, insanlar›n ayd›nlatma stratejilerinin getirdiği faydalar› psikolojik olarak yaﬂamalar›na rağmen bunun kan›tlanabilir bir ﬂey olmamas›n› sayabiliriz. ‹ﬂin asl› bir ayd›nlatma stratejisinin faydalar›n› ampirik olarak ispat etmek hiç kolay değil. Görünür olan ve etkisinde daha çok soyut bir boyutta, öncelikle psikolojik etki seviyesinde bulunan bir ﬂeyi say›sal olarak nas›l gösterebilirsiniz? Çok daha zor olan baﬂka bir soru ise ayd›nlatman›n, genel iyileﬂtirme çal›ﬂmalar› paketinin sadece bir k›sm› olduğu durumlar ki bunlar› kald›r›m taﬂlar›n› yenileme, inﬂaat için yenileme tedbirleri alma veya kent mobilyalar›n›n yenilenmesi gibi çal›ﬂmalar ile k›yaslayabiliriz.
Liverpool kentinde bugüne kadar sokak ve bina ›ﬂ›kland›rmas› için çok yüksek miktarda natrium ayd›nlatmas› kullan›ld›ğ›ndan, aktüel olarak uygulanan ayd›nlatma stratejisi öncelikle beyaz ›ﬂ›k uygulamas›na dayan›yor. Dolay›s›yla, binalar sokak ayd›nlatmas›ndan farkl›laﬂt›r›l›yor ve kendi renklerinde sergileniyorlar. ﬁehirde yap› malzemesi olarak çeﬂitli renklerde veya farkl› piﬂirme tarzlar›nda Portland taﬂ›, kum taﬂ› gibi yap› taﬂlar› kullan›ld›ğ›ndan efektler son derece etkileyici. Örneğin ﬂehrin tam ortas›nda duran, feneri and›ran ve içinde yerel radyo vericisi yer alan “Radio Tower”, uygulanan değiﬂiklikler ile çok daha renkli ve dramatik görünüyor.
“Liverpool Vision” projesinin program yöneticisi ve 2001 y›l›ndan beri Sutton Vane Associates’in ayd›nlatma tasar›mc›lar› ile birlikte Liverpool ﬂehir merkezinin
Ayd›nlatma stratejisinin ilk aﬂamas› tamamlad›ktan sonra baﬂka binalar da programa al›nd›. Sutton Vane Associates’den önerilen objeleri incelemesi ve plan›n bütünlüğü
içerisinde uygunluğu konusunda bilgi vermeleri istendi. Ayd›nlatma tasar›mc›lar› aktif olarak her binan›n ayd›nlatmas›nda yer almad›klar›ndan ve ayr›nt›l› çal›ﬂmalar› yürüten firmalar›n Know-How’› farkl› olabileceğinden, Sutton Vane Associates ﬂirketi tarihi binalarda çal›ﬂ›l›rken dikkat edilecek pratik konular› ele alan bir doküman haz›rlad›. Bu bilgiler daha çok lambalar›n yaﬂam ömrü veya bak›m›n kolaylaﬂmas› için lambalar›n k›s›tlanmas› gibi sorunlardan bahsediyordu. Ancak yine de bu doküman, genel master plana sad›k kalmak ﬂart›yla belli bir özgürlük sunmaktayd›. Projenin bir sonraki aﬂamas›na geçmeden önce, Ian McCarthy önce birinci aﬂaman›n baﬂar›s›n› ölçmek ve finansörleri yat›r›mlara teﬂvik etmek istedi. Ancak bu zor bir çal›ﬂmayd›, çünkü ‹ngiliz veya Avrupa ﬂehirlerinde ayd›nlatma stratejilerinin ekonomik avantajlar›n› gösteren çok az bilgi bulunuyordu. Kent ayd›nlatmas›n›n ﬂehrin ekonomisi üzerindeki etkilerini gösterebilmek bir çal›ﬂma yap›ld›. Ian McCarthy: “Kesin bir bilim değil, ancak ekonomik faydalar›n ölçümünü yeni bir seviyeye taﬂ›d›k.” “Feature Lighting in Liverpool City Center: an impact assessment” (Liverpool ﬁehir Merkezinde Ayd›nlatma Özelliği: etki ölçümü” isimli bu çal›ﬂma, kent dan›ﬂmanlar› Jon Dawson Associates taraf›ndan
Liverpool Ayd›nlatma Stratejisi
51
52
haz›rland›. Araﬂt›rma özellikle bugüne kadar yap›lan yat›r›mlar ve gelirler aras›ndaki iliﬂkiyi gösterecek, ekonomik sonuçlar›n miktarlar›n› tan›mlayacak ve hemen değerlendirilemeyen stratejik faydalar› ortaya ç›kartacakt›. Çal›ﬂma ile ayd›nlatma çal›ﬂmalar›n›n, gece saatlerinde gerçekleﬂen ticari faaliyetlere, turizme, sanat ve kültür alanlar›na, ﬂehrin imaj›na, suç iﬂleme oranlar›na ve güvenliğine katk›lar› incelendi. Bunun yan›s›ra, araﬂt›rma mevcut modelin geliﬂtirilmesine yönelik fikirler getirerek ortaya konucak ç›kt›lar›n maksimizasyonunu hedefledi. Bu çal›ﬂmalarda araﬂt›rmac›lar farkl› kaynaklardan faydaland›lar: baz› sonuçlar sokakta yap›lan araﬂt›rmalara dayand›r›ld›. Rasgele seçilen 200 kiﬂiye ayd›nlatma konsepti konusunda fikirleri soruldu. Diğer veriler, her sene gerçekleﬂtirilen “City Centre Perceptions Survey” (ﬁehir Merkezi Alg›lama Araﬂt›rmas›) araﬂt›rmas›ndan al›nd›. Bu araﬂt›rmaya göre düzenli olarak sokaktan geçen 1000 kiﬂi ile sözlü anket yap›ld›. Anket sorular›n›n bir k›sm› özellikle ﬂehrin ayd›nlatma konsepti ile ilgiliydi. Ayr›ca, ›ﬂ›kland›r›lan binalar›n sahipleri, idarecileri veya geceleri gastronomi, turizm ve sanat alan›nda ticari faaliyetlerini sürdüren iﬂletmeler ve ayd›nlatma elemanlar›n›n uygulamas› konusunda bilgi sahibi kiﬂiler ile görüﬂüldü. Bu veriler turizm veri kaynaklar›ndan al›nan bilgiler ile tamamland›. Georges Dock
Görüﬂmelerde kiﬂilerden; ayd›nlatma modellerinin bilinirliği konusunda ve bu örneklerin görsel etkisinin alg›lanmas›, ayd›nlatman›n, ﬂehri kiﬂisel olarak beğenmeye olan etkisi, bireysel yürüme al›ﬂkanl›klar›ndaki değiﬂimlere ve güvenlik duygusuna etkisi, ﬂehirde geçirdikleri süre içinde ayd›nlatman›n zamana olan etkisi ve ﬂehir merkezini ziyaret edenlerin say›s›na olan muhtemel etkileri konusunda görüﬂleri istendi. Ayr›ca gece yürüyüﬂleri için ilgilerinin boyutlar›, otobüs ile yolculuğa olan ilgileri veya kiﬂilerin gece d›ﬂar› ç›kt›klar›nda ﬂehir merkezindeki dolmuﬂ tarz› gezileri ve ortalama
ödedikleri ücretler soruldu. Araﬂt›rman›n sonucu, çoğunlukla kiﬂilerin öncelikle ayd›nlatma konseptine olumlu tepki verdiklerini gösterdi. Ankete tabi tutulanlar›n %83’ü, ﬂehir merkezinde ayd›nlat›lan önemli bina ve simgeleri gece çok daha beğendiklerini ifade ettiler. Ankete kat›lan bina ve iﬂletme sahiplerinden elde edilen sonuçlar ise, bu kiﬂilerin de genelde olumlu bir izlenime sahip olduklar›n› ancak miktar olarak gelirlerine etkisini ölçemediklerini gösterdi. Onlara göre, bu tür bir bilgi için henüz çok erkendi ve ayd›nlatma konusunu, diğer iyileﬂtirme çal›ﬂmalar›ndan izole ederek değerlendirmek mümkün değildi. Buna karﬂ›l›k “City Centre Perception Survey”, ﬂehir merkezini ziyaret edenlerin %46’s›n›n karanl›ğ›n basmas› ile ﬂehirde daha uzun kald›klar›n› gösterdi. Ankete kat›lanlar›n %37’si, yap› ayd›nlatmalar›n›n kendilerini daha fazla para harcamaya teﬂvik ettiğini belirtti. Fazladan harcanan bu rakamlar daha fazla al›ﬂveriﬂ, sinema ziyaretleri veya restoran türü mekanlarda daha fazla vakit geçirmeye yöneltildi. Sonuçlara göre bu rakamlar kiﬂi ve ziyaret baﬂ›na yedi ile yirmi euro aras›nda gerçekleﬂti. Sokakta yap›lan araﬂt›rma ayr›ca ankete kat›lanlardan, ﬂehirde yaﬂayanlar›n ve ziyaretçilerin %24’ünün yeni ayd›nlatma çal›ﬂmalar› nedeniyle daha s›k ﬂehir merkezine geldiğini gösterdi. Buna karﬂ›l›k benzer oranda bir grup ﬂehirde çok daha fazla vakit geçirdiklerini ifade etti. Ankete kat›lanlar›n %73’ü, ›ﬂ›kland›r›lan binalar› göstermek için baﬂkalar›n› da yanlar›nda getirdiklerini belirttiler. Araﬂt›rma, turizm aç›s›ndan etkili olmas› ve bir çekim alan›n›n oluﬂturabilmesi aç›s›ndan, ayd›nlatma konseptinin belli bir hacim ve yoğunluk göstermesi gerektiğini ortaya koyuyor. Asl›nda konsept henüz tam anlam›yla çal›ﬂm›yor, çünkü ayd›nlatman›n uyguland›ğ› üç ana merkez farkl› semtlere dağ›lm›ﬂ durumda; ki bu da beraber bir çekim alan›
TEMA
Liverpool Ayd›nlatma Stratejisi
Ayd›nlatma Master Planlar›
oluﬂturmalar›n› çok güçleﬂtiriyor. Baﬂka türlü ifade etmek gerekirse; “City of Light” (Iﬂ›k ﬂehri) lakab›n› almas› için henüz çok erken. Yine de birinci faz ﬂimdiden Liverpool’un muhteﬂem mimari miras›n› sahneliyor. Böylece ﬂehir turistler için çekici bir mekan olma anlam›nda geç de olsa değer kazand›. Sokakta yap›lan anket sonuçlar›na bak›l›rsa, ziyaretçilerin %88’i ﬂehrin bu halini beğenmiﬂ ve %89’u, yap›lar›n ayd›nlat›ld›ğ› alanlarda daha çok zaman geçirmek istediklerini ifade ediyorlar. ﬁehri gezenlerin yar›s›, ki %72’si yurtd›ﬂ›ndan gelenlerden oluﬂuyor, ayd›nlat›lan yap›lar› ve simgeleri görmek için özel bir gezi yapacaklar›n› söylüyorlar. Ayd›nlatma stratejisinin tamamen uygulanmas›n› takiben, gelir getirici bir etkinlik olarak ﬂehir içinde düzenlenebilecek gece gezileri düﬂünüldü. Yine ziyaretçilerin tepkisi cesaret vericiydi, ﬂehri gezenlerin %57’si (%81’i yurtd›ﬂ›ndan
gelenler) gece yap›lacak yürüyüﬂ ﬂeklindeki gezilere, %49’u (%68’i yurtd›ﬂ›ndan gelenler) ise otobüs/ dolmuﬂ ile yap›lacak gezilere ilgi göstereceklerini belirttiler. Bunun yan›s›ra, ‹ngiltere’nin diğer yerlerinde daha önceden incelenen suç iﬂlemeye ve güvenliğe yönelik sorular da araﬂt›rmada yer ald›. Bu konu ile ilgili olarak ayd›nlatma stratejilerinin faydalar› ve etkileri ortada. Çünkü ayd›nlat›lan alanlar güvenlik hissi verdiği gibi, ayd›nlat›lan alanlar›n insanlar› kendine çekmesi ile birlikte, bu alanlar›n denetlenmesi de sözkonusu. ‹fadeler anket taraf›ndan da desteklendi. Ankete kat›lanlar›n %83’ü yap›lar› ayd›nlat›lm›ﬂ olan alanlarda bulunmak istediklerini belirttiler. Ayr›ca, kad›nlar›n %86’›s› ve erkeklerin %76’s› öncesine göre, hava karard›ktan sonra ﬂehir merkezinde ayd›nlat›lm›ﬂ anlanlarda kendilerini daha güvende
hissettiklerini söylediler. Araﬂt›rman›n en önemli amaçlar›ndan biri, ayd›nlatma stratejisininin hangi ölçülebilir finansal faydalar› sağlad›ğ›n› göstermekti. Bu bağlamda aç›kça belirtilmeli ki, araﬂt›rma istatistik veri ve hesaplamalara dayan›yor. Ancak sonuç bölümünde henüz projenin ilk aﬂamas› bitmesine rağmen ekonomik faydalar›n ﬂimdiden sağland›ğ› gösteriliyor. Miktar olarak bugüne kadar tespit edilen gelir, rapora göre yaklaﬂ›k 4.7 milyon EURO. Bu rakama, ankete kat›lanlar›n vermiﬂ olduklar› bilgiler baz al›n›p ayd›nlat›lan ortamlar›n teﬂvik ettiği durumlarda yap›lan fazladan harcamalara çeﬂitli istatistiksel parametreler eklenerek ulaﬂ›ld›. Bu arada, Liverpool kentinin her sene yaklaﬂ›k günlük veya konaklamal› 20 milyon ziyaretçisi olduğu, bunlardan %41’inin ilk defa ﬂehirde kald›ğ› dikkate al›nd›. Ayr›ca hesaplamalara ﬂehrin 16
Port of Liverpool Binası
53
54
Hope Street Oteli
yaﬂ üzerinde veya daha yaﬂl› olan 351.000 nüfusunun %85’inin de ﬂehir merkezini kulland›ğ› eklendi. Tespit edilen kiﬂi say›lar› çeﬂitli hesaplama aﬂamalar›nda fazladan yap›lan harcamalar›n ortalamalar›n› teﬂkil eden farkl› para birimleri ile çarp›ld›. Elde edilen sonuçlar belirtilen yaklaﬂ›k 4.7 milyon Euro’yu oluﬂturdu. Bu rakama karﬂ› yap›lan 1.88 milyon Euro’luk yat›r›m ve 114.000 Euro’luk sürekli ödenen y›ll›k giderler ile karﬂ›laﬂt›r›ld›. Araﬂt›rma ayr›ca, ayd›nlatmaya uygun teklifler için daha somut verilerin olmas› halinde daha fazla ekonomik faydalar›n hesaplanabileceğini ortaya koyuyor. Bunlar örneğin, 841.000 Euro gelir getirmesi tahmin edilen gece turlar›n›n gerçekleﬂtirilmesi olabilir. Rapor, modelin h›zl› gelir getireceğini, böylece uygulama ve iﬂletme maliyetlerinin geri al›nabileceğini ve hatta bunun üzerinde gelir kaydedileceğini belirtilyor. Ian McCarthy için
araﬂt›rma, ayd›nlatma modelinin ﬂehrin gece alg›lanmas› üzerinde olumlu etkisi olduğuna ve ﬂehrin ekonomik geliﬂmesine katk›s› olduğuna dair ikna edici argümanlar içeriyor. Modellerinin ilk baﬂar›lardan sonra dondurulmas›na al›ﬂk›n olan ayd›nlatma tasar›mc›lar› için, bu tür bir çal›ﬂman›n geliﬂtirmeye yönelik bir iﬂaret olmas› ümit verici. Sutton Vane Associates taraf›ndan aç›kça talep edilen, mevcut ayd›nlatma alanlar›n›n bağlant›s›, planlanan gece gezilerini baﬂar›l› ﬂekilde gerçekleﬂtirmek için bir gereklilik olarak görüldü. Eğer bir dünya kültürü miras› yolunun ayd›nlatma ile tamamlanmas› için planlar›n etkili olmas› isteniyorsa, bunlara yeni bölgelerin ve mevcut alanlar›n birbirine bağlanmas› ve bu bağlant›lar›n ayd›nlat›lmas› gerekir. Böylece araﬂt›rma, yeni ayd›nlatma gruplar›n›n geliﬂtirilmesinden, yeni binalar›n ayd›nlatma tasar›mlar›na, sokak ve rayl› sistemlerin ayd›nlatma metodlar›ndan yepyeni ›ﬂ›k sanat›
uygulamalar› için belirlenecek görevlere kadar, geleceğe yönelik önerilere gelip dayan›yor. Muhtemelen daha fazla uygun yat›r›m as›l modelin kal›c› olmas›n› sağlayabilir ve araﬂt›rmada belirtildiği gibi, birbirine daha yak›n ve böylece daha çekici bir çevre yarat›larak çok daha iyi pazarlanabilecek bir ürün ortaya ç›kart›labilir. Ayd›nlatmaya yap›lacak her ek yat›r›m›n turizmi artt›racağ›ndan ve ﬂehrin gece görüntüsünün çok daha iyi pazarlanabileceği konusunda ﬂüphe yok. Gece atmosferinin etkileri muhteﬂem olabilir, daha fazla ekonomik faydalar sağlanabilir ve gece etkinliklerine değer kazand›rabilir. Bu da sonuç olarak, Liverpool ﬂehrinin “City of Light” olarak an›lmas›na inand›r›c›l›k sağlar. Araﬂt›rman›n sonuçlar› yat›r›mc›lar› bir baﬂka ad›m› daha atmak için cesaretlendirdi. Çünkü art›k ayd›nlatma stratejisinin ikinci aﬂamas›na geçildi. Bu kapsamda Albert Dock, Queens Building, Victoria Monument, St John’s
Tower, St Lukes Kilisesi ve Paradise Street’deki devasa inﬂaat alan›na s›n›r olan alan, Hannover Street’de Numara 1 yer al›yor. Bu aﬂamay› tamamlama süresi Mart 2007 olarak öngörülüyor. Daha büyük, karmaﬂ›k projeler, ki bunlar aras›nda Lime Street istasyonuna giriﬂ, sene içinde tamamlanacak. Liverpool Vision’dan Ian McCarthy, ikinci aﬂamaya, ampirik araﬂt›rma olmadan hiç baﬂlanmam›ﬂ olacağ›n› düﬂünüyor. “Finansörlerin ikna edilmesi ﬂartt›”, diyor. “‹lk defa bir ayd›nlatma stratejisinin ekonomik faydalar› konusunda daha net rakamlar gösterebiliyoruz. Böylece, kamusal finansörlerin birinci fazda yapt›klar› yat›r›mlar› aç›klayabiliyoruz. Araﬂt›rma ikinci aﬂama için daha fazla para sağlamam›za olanak tan›d› ve sonuç olarak verilerimiz ile baﬂka bina sahiplerini ayd›nlatman›n faydalar› konusunda ikna edebildik.”
G Ö R üş
ﬁehir için Ayd›nlatma Planlamas›
55
Şehir planlaması için aydınlatma ile ilgili düşünceler
ﬁehirler için ayd›nlatma planlamas› birçok aç›dan konut ayd›nlatmas›na benzer. ﬁehrin sokaklar›, tüm yaﬂayanlar ve ziyaretçiler taraf›ndan kullan›lan s›radan mekanlard›r. Louis Mumford ﬂöyle demiﬂti: “Bir ﬂehir, sadece araçlar›n geçiﬂi için değil, insan›n bak›m› ve kültürü için yaﬂar”. Ve bu tespit doğru! ﬁehir bölgenin yaﬂam alan› ve kültürel merkez noktas›d›r. Sokaklar, çocuklar›n emekleme alan›d›r. Çocuklar burada büyür ve günden güne, kendilerini toplumun üretken üyelerine dönüﬂtürecek toplumsal değiﬂim etkilerini ve sorumluluklar›n› öğrenirler. Bir ﬂehir, ad›m›n› sokağa atan ve dolaﬂt›klar› çevreyi izleyen insanlar ile tan›mlan›r. Bir ﬂehrin ayd›nlatma konsepti konusunda karar verirken, d›ﬂ alanda yaratacağ›n›z rahatl›k konusunda önemli bir karar vermiﬂ olursunuz. Çünkü bu ayd›nlatma gün içinde ve gece gördüğünüz ﬂeyin kal›c› bir parças›d›r. Bu karar› verdiğinizde, ﬂehrinizin yaﬂam alan›n› kurmuﬂ ve ayd›nlatm›ﬂ olursunuz. Kentsel ayd›nlatman›n ana hedefi, orada yaﬂayanlar, çal›ﬂanlar ve al›ﬂveriﬂ yapanlar için güvenli, davetkar, çekici, uygun ve olumlu ayd›nl›k alanlar yaratmakt›r. O takdirde ›ﬂ›kland›rmak istenilen alanlar nas›l seçilir, bir ayd›nlatma tasar›m› için en uygun ›ﬂ›k nas›l seçilir ve her iki unsur nas›l birbiri ile birleﬂtirilebilir? Görmek için ›ﬂ›ktan çok daha fazlas› gerekir. Önce, görüleni orada yaﬂayanlar›n değerlendirmesi gerekir. Ayd›nlat›lacak insanlar›n, objelerin ve mekanlar›n d›ﬂ görüntüsü; bu alanlarda hangi faaliyetlerin yap›lacağ› ve ayd›nlatma teçhizat›n›n çeﬂitliliği konusunda karar verilmesine yol gösterecektir.. Newton ile ayn› önemi taﬂ›yan ‹ngiliz Fizikçi James Clerk Maxwell ﬂöyle der: “Uyan›k olduğumuz sürece, görme yeteneğimiz sayesinde, bilgi ve sevince ulaﬂ›r›z”. Say›n Maxwell burada, görme kabiliyetimiz ve bundan elde ettiğimiz kazanc› ifade etmektedir. Ayd›nlatma tasar›mc›s› bu “kazançtan” sorumludur. Sürekli ﬂu soruyu sormak gerekir; üzerinde çal›ﬂt›ğ›m ayd›nlatma konseptinin faydalar› nelerdir ve as›l tasar›m aﬂamas›na baﬂlamadan önce, baﬂar›y› nas›l ölçebilirim? Muhtemel baﬂar›y› ölçmek için herhangi bir metod yok ise planlamaya hiç baﬂlamamak gerekir. Tüm çal›ﬂma ad›mlar›n›n baﬂar›s›n› değerlendirmemiz gerektiği üzere, Daniel H. Burnham’in sözlerini hat›rlatmak isterim: “Küçük planlar yapmay›n, küçük planlar insanlar›n büyük ilgisini uyand›racak güce sahip olamazlar, muhtemelen bunlar gerçekleﬂtirilmeyecektir. Büyük planlar düﬂünün; yapt›ğ›n›z iﬂe inan›n ve her zaman, bir kere çal›ﬂ›lm›ﬂ, gösteriﬂli, mant›kl› bir planlaman›n hiçbir zaman ölmeyeceğini ve bizden sonra çok daha uzun y›llar varolacağ›n› ve giderek daha artan bir ›srarla, kal›c› olacak ﬂekilde kendisini ispatlayacağ›na inan›n. Oğullar›n›z›n ve torunlar›n›z›n bir gün, nefesinizi kesecek ﬂeyler yapacağ›n›z› düﬂünün. Fikrinizi görev, güzelliği, parlayan ›ﬂ›ğ›n›z olarak bilin.” Art›k ayd›nlatma planlamam›za baﬂlayabiliriz.
Howard M. Brandston, LC, FIES, Hon. FCIBSE, FIALD, ELDA+
56
Master planlar› - Durum değerlendirmesi Kent aydınlatmasında master planlar ve aydınlatma tasarımı trendlerinin nedenleri Metin: Joachim Ritter, FELDA
İnsan ve çevre için iyi ışığın önemi, mimarlık uzmanlarının dünyasında sorgulanmıyor. Ancak kalite tanımlarına gelince, zıt durumlar görülebiliyor. Gerçek şu ki, günümüzde kamusal alanlar, büyük şehirlerdeki durum hariç, gece saatlerinde kullanılmıyor ve bu alanlara serbest zamanlarda uzaktan bakıldığında, görsel bir çekicilik sergilemiyorlar. Bir diğer gerçek ise, eski alışılmış aydınlatma konseptleri, ne ticareti ve gastronomiyi teşvik ediyor, ne de güvenlik talebini (trafik ve suç işleme) ve duygularmızı tatmin ediyor… Bir başka gerçek de, modern aydınlatma konseptlerinin çok başarılı olması fakat doğru bir şekilde koordine edilememesi ve uzmanca uygulanmaması.
Bunun nedeni, ayd›nlatma master plan›n›n, planlama performans› tan›m›n›n hala daha çeﬂitli görüﬂlerden oluﬂmas›, bu sayede iﬂveren, kent planlamac›lar› ve ›ﬂ›k uzmanlar› aras›nda büyük uyuﬂmazl›klar›n ve anlaﬂmazl›klar›n ortaya ç›kmas›. Eğer ayd›nlatma tasar›m› yapanlar aras›nda ayn› bilgi ve kabul edilmiﬂ tan›mlamalar yok ise ve bir master plan›ndan ne anlaﬂ›lacağ›, hiçbir yerde aç›k ve net olarak tan›mlanmam›ﬂ ise, bundan, baﬂka ne beklenir? Bu bağlamda, kentin bir bölgesi için yeni sokak lambalar› yerleﬂtirmek yeterli değil. Ayd›nlatma master plan›, belirgin yap›lar›n, an›tlar›n ve bina yüzeylerinin, resmin tümüne bakmaks›z›n tek tek görülerek ayd›nlat›lmas› da değil. Ancak bugünkü gerçek, bambaﬂka. Tekden yola ç›karak, kent planlamac›lar›, bütündeki iliﬂkiyi kurmadan peﬂpeﬂe tekli yap›lar›n ayd›nlatmas›n› planl›yorlar. Gün ›ﬂ›ğ›nda tamamen normal görünen yap›lar›n gece ile iliﬂkisini kurmak acaba neden zor geliyor? Uzman planlamac›lar da bugünkü duruma gelinmesinden sorumlu. Ayd›nlatma tasar›m toplumu, bu alanda az çok koordinesiz bir ﬂekilde kendi yolunu kendi kesiyor. Kamusal alanda, neredeyse bir ›ﬂ›ğ› yakan herkes, kendisini derin bilgiye sahip ›ﬂ›k uzman› olarak
Tasarımsal Simge Olarak Aydınlatma Tasarımı
Teknik Aydınlatma
1950
1955
ortaya koyuyor. Geçmiﬂte, teknik departman›n ›ﬂ›k tekniğinden sorumlu planlamac›lar› kendilerine, kentin tarihsel bilgilerini, bugünkü kimliğini, kültürünü ve gelecek ile ilgili planlar›n› hiç sormad›lar. Doğald›r ki tasar›m konusundaki bilgi eksiklikleri nedeniyle kamusal alanlar›n tarihini ve fonksiyonlar›n› değerlendirmekten kaç›nd›lar. Nas›l baﬂar›l› olarak planlanabilirdi? Kent tasar›m›n›n ve yap›land›r›lmas›n›n Aydınlatma hiç bir parametresi, ›ﬂ›k tekniği ölçüm boyutlar›nda veya rakamlar dizisi ﬂeklinde tan›mlanam›yor! ki bu konuda yüzy›llard›r Kevin Lynch sayesinde kabul edilen bir bilgi mevcut. Lynch’in yap›lar› geçmiﬂte sadece gün ›ﬂ›ğ›ndaki bir kent için uygulanabiliyordu. Kenti gece ayn› kriterler ve bilgiler alt›nda
1960
1965
ﬂekillendirmek, anlaﬂ›lmaz bir biçimde ihmal edildi. Bu durum, henüz birkaç sene öncesinden beri, toplumun gece davran›ﬂlar›n›n değiﬂmesi ile al›ﬂkanl›k haline geldi. Ancak ayd›nlatma tasar›m›n›n bu uzmanl›k alan›nda da tasar›msal temel bilgiler ve gün için geçerli olan deneyim alanlar› kolayca gece saatlerine aktar›lam›yor. Toplum yavaﬂ yavaﬂ ›ﬂ›k ve
1970
1975
tasar›m ile meﬂgul olanlar, yap›lar, fonksiyonlar, ak›ﬂlar ve simgeler, iliﬂkiler, eğilimler ve serbest zaman, istekler ve duygular ve bunun ötesinde kendisini iyi hissetmek için, insanlar›n beklentileri ve gereksinimleri üzerinde ciddi anlamda düﬂünüyor. Kaç ﬂehir günümüzde bir master plan çerçevesinde tüm bu ihtiyaçlar› karﬂ›layacak iyi bir ayd›nlatma tasar›m› sunuyor? planlaması out - yaşasın aydınlatma tasarımı Toplumun mevcut durumu tasar›m›n birbirinden ayr›lmaz ne kadar uzun süredir kabul etmiﬂ olduğunu ve tekniğin uygulamaya olduğu, ﬂaﬂ›lacak bir durum. al›nacak çözümün bir arac› Muhtemelen nedeni, ›ﬂ›ğa olan olduğunu anlamaya baﬂl›yor. anlay›ﬂ›n eksikliğinde yat›yor. Teknik, tasar›mdan değil tasar›m, Çünkü geçmiﬂte siyasetçiler ›ﬂ›ğ›n teknikten birﬂeyler bekliyor. Teknik gücünü hiç bilemedi. Yak›nda çözümler tasar›m› takip ediyor. gerçekleﬂtirilecek olan seçimler Kamusal alanlarda (ayd›nlatma) için kamusal alanda ayd›nlatmaya
TEMA
Master Planlar›-Durum Değerlendirmesi
Ayd›nlatma Master Planlar›
yap›lan yat›r›mlar›n giderek artmas› öyle nedensiz değil. Kent alan›nda tasar›m kalitesini daha fazla oluﬂturma isteği her zaman vard›. Ancak sonuçlar konusunda k›sa süreli sevinçler yaﬂand›, ayn› ﬂekilde siyasi olarak bundan fayda görenlerin de sevinci ayn› ölçüdeydi. Toplumsal davran›ﬂlar değiﬂtiğinden, eski ayd›nlatma konseptleri günümüzde art›k iﬂlemiyor. Savaﬂtan sonra kamusal ayd›nlatma tarihine bakt›ğ›m›zda, yeni bilgilere ihtiyaç olduğu görülüyor. Bu analize göre yeni tasar›m kurallar› ve master planlar›na olan ihtiyac›n sebebi de ortada. Kamusal alanlar›n ayd›nlatmas›n›n ilk yüksek dönemleri otuzlu y›llarda 2. Dünya Savaﬂ› ile durduruldu. 1950’den 1970 y›l›na kadar kent resmini vurgulayan, sadece teknik ayd›nlatma oldu. Daha sonra on y›ll›k
Senaryolaştırılmış Aydınlatma
rekabeti de bu geliﬂmeye katk› iyi ›ﬂ›ğ›n nas›l uygulanabileceği sağl›yor. Bu dönemden itibaren konusunda nas›l çaresiz kald›klar›n› yaﬂam kalitesi, ekonomik büyümenin gösteriyor. Iﬂ›k sanat› festivalleri itici gücü. ﬁehirlerimizin geliﬂimi bu art›k heryerde yap›l›yor. Takip elemanlara bağl›. ﬁehirlere doğru etmek giderek zorlaﬂ›yor. ﬁehirler kaç›ﬂ k›r›lmad›. ﬁehirlerin hiyerarﬂisi yavaﬂ yavaﬂ geçici ›ﬂ›k sanat› ve ekonomisi için önemi, toplumsal festivallerinin, kal›c› ﬂehir planlamas› olarak ilerleyen ve yarat›c› olan ve mimari ›ﬂ›ğ›n yerini alamayacağ›n› katmanlar› Bugüne kadar yapılan aydınlatma konseptleri başarısız kendisine çekebilme
kabiliyetine bağl›d›r. Ekonomik büyüme ve istikrar özellikle hizmet sektörünün, bilgi, yarat›c›l›k ve know-how ihtiyac›na dayan›yor. Bu ﬂehir merkezlerinden dünya ticareti yap›l›yor. Dünya çap›nda sadece dört itici merkez olacak ve bu merkezleri uluslararas› önem taﬂ›yan 20 baﬂkent ve 100
Renkli Işık
1990
bir (1970 - 1980) dönem baﬂlad›. Bu dönem içinde ayd›nlatma tasar›m› ›ﬂ›k ile tasar›m›n itici gücüydü ve ürün tasar›m›n›n, yeni modern hayata giriﬂinin sinyallerini veriyordu. Takip eden on y›ll›k süre içinde bina cepheleri ayd›nlat›lmaya ve ﬂehir alanlar› için senaryolar geliﬂtirilmeye baﬂland›. ﬁehirler için de ayd›nlatma tasar›m›, koordinasyonunun ilk önemli unsuruydu. Kent içinde yer alan her eleman›n koordinasyonun, bunlar›n kendi aralar›nda birbirini yok etmemelerinin veya birbirleri ile rekabet içinde olmamalar›n›n ön koﬂulu. Ayr›ca genel ›ﬂ›k seviyesinin de yukar› ivme kazanmas›n› sağlayacak. ‹kibinli y›llara geçtikten beri, renkli ve dinamik ›ﬂ›ğ›n teknik olanaklar›n›n ayr› bir bileﬂen olarak eklenmesi, bizi kent alanlar›n› bir bütün içinde değerlendirmeye zorluyor. Kentler aras›ndaki, tüketicinin beğenisini kazanma
oldu -
artık tasarımda yeni temeller oluşturmak için zaman geldi öğreniyorlar. Bu tür çal›ﬂmalar›n, halk›n sadece kamusal alanda daha iyi ›ﬂ›k için, isteğini ortaya koyduğunu görüyorlar. Kent planlamac›lar›n›n uzmanl›k eksikliği heryerde görülebiliyor. Tabiki bu durum bir sürpriz değil, zira hangi mimarl›k veya kent planlama eğitimi, ayd›nlatma tasar›m› ve ›ﬂ›k ile ilgilitemel bilgileri içeriyor. Dolay›s›yla,
Dinamik Işık
≥ Özlü bir kültürün elemanı olarak ışık ≥ Yeni bir tasarım dilinin, yeni teknolojilerin, yeni uygulamaların gelişimi ≥ Aydınlatma tasarımcısının küresel bir gereksinim olarak tanınması ≥ Müstakil evlerde aydınlatma tasarımı: Her kullanıcının günlük ritmi içindeki ihtiyaca göre
Işık master planları için gereksinim gelişiyor
1985
57
1995
2000
ulusal merkez takip edecek. Binlerce lokal merkez sadece ulusal çevreleri aras›nda bir öneme sahip olacak. Ekonomik olarak bir yer edinmek isteyen ﬂehirler, ancak kendilerini Mükemmeliyet Merkezi olarak tan›mlayabildiklerinde uluslararas› önemsizlikten ç›kartabilecekler. Gelecekte ﬂehir alanlar›n› ve yaﬂam kalitesini art›rmak ve toplumun yarat›c›l›k potansiyelini kendisine bağlamak için, ›ﬂ›k merkezi bir araç olacak. Mimari, kültür ve tasar›m, ﬂehir geliﬂiminin merkezi elemanlar›. ‹ﬂte bu nedenle son üç y›ld›r belediyeler Lighting Urban Community International, LUCI, alt›nda toplanarak, kendi aralar›nda kamusal alanda ›ﬂ›k geliﬂimi konusunda deneyimlerini paylaﬂ›yorlar. Art›k LUCI 50’den fazla ﬂehri kaps›yor ve bu say› giderek art›yor. Bu da, kent planlama idarelerinin, kamusal alanlara
2005
2010
2015
LUCI alt›nda biraraya gelen kardeﬂ kentler, kendileri için çal›ﬂt›klar› deneyimleri ve ›ﬂ›k hakk›nda bilgilerini paylaﬂ›yorlar. Toplant›lar› “City under microscope” (mikroskop alt›ndaki ﬂehir) olarak adland›r›yorlar. Kendi imkanlar› çerçevesinde somut bilgi topluyorlar. Art›k geçmiﬂte deneyimlenen yanl›ﬂ durumlar ve eksiklikler görülüyor ve daha önce hiç olmad›ğ› kadar, bu alanda uzmanlar›n eksikliği hissediliyor. Keﬂke sorumlular, ayd›nlatma tasar›mc›lar›n›n deneyimlerine ve bilgilerine müracaat etseler. Çoğu vakalarda, ﬂehirler buna nereden baﬂlayacaklar›n› dahi bilmiyorlar. ‹lk olarak yüksekokullar harekete geçiyor. Bu sene ‹sveç’te ilk defa bir eğitim sunuluyor. Bu eğitim çerçevesinde ﬂehir planlamac›lar›na, kamusal alanlarda yeni ayd›nlatma konseptlerinin nas›l uygulanacağ›
58
4 mega ﬂehir 20 uluslararas› lider kent 100 ulusal lider kent 1000 tasar›msal önemi olmayan ﬂehir
öğretilecek. ‹yi planlamac›lar›n eğitimi için Göteburg Chalmers Üniversitesi, Alingsas ﬂehri ve European Lighting Designers’ Association (ELDA+) birlikte çal›ﬂ›yor.
kaps›yor. Master planlar›n›n sonucu, aylarca sürmeyecek dinamik bir uygulaman›n baﬂlat›lmas›. Nas›l bir kentin resmi, ony›ll›k sürelerde değiﬂebiliyorsa, ayd›nlatma da buna paralel olarak sadece ony›ll›k süreler içinde geliﬂebilir. Çoğu ﬂehir, geçmiﬂte böyle bir geniﬂ aç›l› görüﬂe sahip olduğunu söyleyemez. Herkes taraf›ndan baﬂar›l› bir örnek olarak gösterilen Lyon ﬂehrinin dahi, baﬂlang›çta tasar›msal kurallar›n içinde yer ald›ğ› ve her tür inﬂaat faaliyeti için geçerliliği
Eğitim, ayd›nlatma tasar›m›n›n temel bilgilerini, ayd›nlatma master planlar›n›n görevlerini ve yap›lar›n›, uygulama yap›lar›n›, doğru ayd›nlatma tasar›mc›s›n›n nas›l bulunacağ›n›, halkla iliﬂkiler çal›ﬂmalar›n› ve bak›m planlar›n›
Yaratıcı insanları çekebilmek için şehirlerin aşağıda belirtilenlere ihtiyacı var
Gelecek için bir vizyon
Güçlü bir kimlik
Strateji olarak süreklilik
Karar verme gücü ve etkili idari yapılandırma
Uygulamalara hızlı geçiş ve hedeflere ulaşılması
Büyük etkinlikler / zorlayıcı projeler
Şehir kendi sınırlarının dışına taşıyor
Geleceğin şehrini geliştirmek zaman istiyor
Yaratıcı bir şehir nasıl olmalı? Şehrin kalitesi otantik mekanlarına, otantik insanlarına ve otantik girişimlere bağlı Gelişimler yaratıcılığı çekiyor
Sosyal komponent
İnsanların birbirine etkisi olarak katılım
Uygulama: İnsanlar talep ettiklerine ulaşabilme beklentisi içinde Güçlü kültürel çekicilik
Çoklu işlevsellik: çok amaçlı mekanlar
Yaşam kalitesi - sadece Wirtschaft
Yaşam kalitesi sadece iyi bir ekonomi değil
Çeşitlilik, çoklu kültür, dünyaya açıklık toleransı
Şehrin çekiciliği, insanlar burada yaşamayı hayal ediyor
Yaratıcılığa odaklanan teknik ve sayısal altyapı
Muhtemel Aksiyonlar Zorunluluk anlamını yaymak
Toplumun tepki vermesini sağlamak
Öne çıkacak bir merkez geliştirmek ve yaratmak
Büyük çaplı bir proje gerçekleştirmek
İnsanların şehirde yaşama isteğini uyandırmak için kentsel çevrenin yeniden tasarlanması
olan bir master plana sahip değildi. ‹ﬂlevsel ayd›nlatma master planlar› kategorisine yerleﬂtirilebilecek çeﬂitli çal›ﬂmalar, 1990’l› y›llar›n baﬂ›nda Lyon ›ﬂ›k festivalinin bir sonucu olarak kesinlikle Fransa’da haz›rland›. Bu ony›l›n baﬂ›nda 250’den fazla belediye art›k kendi master planlar›n› sunabiliyorlard›. Avrupa’n›n geri kalan k›sm›, master plan› ile ilgili düﬂüncelerini bin y›l›n dönümünde ciddi olarak oluﬂturmaya baﬂlad›lar. Geliﬂmeler aç›s›ndan ‹ngiltere gayet dinamik görünüyor, Almanya’da halen 50’den fazla ﬂehir; master planlar› - veya ﬂehirler master planlardan ne anl›yorsa - üzerinde çal›ﬂmaya baﬂlad›lar. Y›ll›k bazda Alingsas ﬂehrinde European Lighting Designers’ Association (ELDA+) iﬂbirliğinde organize edilen ve küresel itibar kazanan ayd›nlatma workshop’lar› nedeniyle ‹sveç de dinamizm gösteriyor. ‹talya gibi zengin kültürel tarihe sahip bir ülke ise, ﬂehirlerinin ayd›nlatma tasar›m› konusunda, diğerleri ile k›yasland›ğ›nda, ﬂaﬂ›r›lacak ﬂekilde beceriksiz kal›yor. Tasar›m kenti olarak öne ç›kan Milano da neredeyse dramatik çizgiler görülebiliyor. Burada ›ﬂ›k tekniğine çok önem veriliyor ve kitle ürünü kavram› bu ﬂehirde yeni bir boyut kazan›yor. Dark Skies Association’›n savunucular›; plana tepki olarak ve bunun sonucunda kimseye yarar› olmayan kurallar› ortaya koydular. Milano’da alg›lanabilecek bir tasar›m veya kent tasar›m› yok, bunun yerine ›ﬂ›k karmaﬂas› ve üretici taraf›ndan yar›ﬂma içinde uygun fiyata sunulan, yerli yersiz lambalar ile donat›lan binlerce direk bulunuyor. Halbuki, ﬂehirlerin geliﬂimi için iyi ›ﬂığ›n önemi çok büyük. As›l ironik olan, ›ﬂ›k ve kent geliﬂimi ile ilgili en yeni bilgilerin k›sa bir süre önce ‹talya’dan gelmiﬂ olmas›. Belki de art›k ‹talyan ›ﬂ›k toplumu, ayd›nlatma tasar›m›n›n baﬂka uluslarda, kalite aç›s›ndan çok daha h›zla ilerlemiﬂ olduğunu anlam›ﬂt›r. Acaba ‹talyan ›ﬂ›k endüstrisi düﬂüncelerini değiﬂtirmesi gerektiğinin fark›na m› vard›? ‹ki önemli unsur buna iﬂaret ediyor. Birincisi; ﬂehirlerin geliﬂmesi ve gelecekteki önemi üzerinde
TEMA Ayd›nlatma Master Planlar› Stratejik yönetim ve istikrarl› bir toplum
rakip ﬂehir aras›nda kendi yüzlerini tan›mlamalar› gerekiyor.
YAﬁAM ALANI sosyal ağ Yaﬂam Tarz›
Kültür ve Edebiyat
TES‹SLER sk su serm na a nl ye ar si
it e
rs ive Ün
Araﬂt›rma/ Öğrenim
Araﬂ
Ri
Bilgi
Bilgi
Sanat
ezi
merk
me Hiz
t
t›rma
Yarat›c›l›k
Moda
Üretim Müzik
Mimari TEKNOLOJ‹ VE ALTYAPI Vizyon
Çok çeﬂitli projeler/büyük etkinlikler
Kararlar Güç ve Verimlilik Makina tesisat›
H›zl› uygu- Güçlü bir kimlik Hedeflere aray›ﬂ› ulaﬂmak için lama kapasite
Sürekli faaliyet
KR‹Z DURUMLARI VEYA ZORUNLULU⁄UN ANLAMI
yap›lan analizler ile tart›ﬂmalar ki bunlar, geçen sene Venedik’te gerçekleﬂtirilen mimarl›k bienali kapsam›nda sunulmuﬂtu. ‹kincisi ise; ‹talyan yap› ﬂirketi Trends taraf›ndan yap›lmas› istenilen ve Abrosetti pazar araﬂt›rma enstitüsü taraf›ndan gerçekleﬂtirilen sonuçlar. Her iki kaynağ›n kombinasyonu, gelecekte ayd›nlatma tasar›m› ve yeni tasar›m giriﬂimleri konular›na ve ayn› zamanda ﬂehirlerin geliﬂmesinde ayd›nlatma tasar›m›n›n temel önemine ›ﬂ›k tutuyor. ﬁehirlerin geliﬂimi hakk›nda bilgi sahibi olmak, içinde yaﬂayanlar›n beğenisini kazanmak için, rekabetin gelecekte çok daha yoğun olacağ›n› ve yaﬂam kalitesinin, ﬂehir geliﬂimi için itici bir faktör olacağ›n› gösteriyor. Bu bağlamda ›ﬂ›k kalitesi merkezi bir önem taﬂ›yacak. Ancak halen, sadece birkaç ﬂehir bu ihtiyaca haz›rl›kl›. Ayd›nlatma tasar›m›n›n uzun zamand›r bir gelenek olduğu ABD’de dahi master planlar›n›n tan›m› ﬂaﬂ›rt›c› derecede yüzeysel. Gerçekleﬂtirilen birçok örnek
sadece ﬂehrin küçük bölümleri ile s›n›rl› veya bu alanlar bireysel ayd›nlatma tasar›mlar› ile donat›lm›ﬂ bireysel sokaklar. Bugün çok az say›da günümüz ve gelecekteki ﬂehir yap›s›n›, tamam›nda gösteren ve tan›mlayan veya ›ﬂ›ğ› ﬂehir planlamas› ve geliﬂiminin bir sabit parças› olarak gören, analiz ve tasar›m konseptleri buluyoruz. New York ﬂehri, bu kent için tipik olacak bir uygulamay› gerçekleﬂtirmek üzere. Bir tasar›m yar›ﬂmas› çerçevesinde geleceğe odakl› teknolojiye dayanan modern tasar›m ile ilgili talep, gerçekten heyecan verici bir sonuç verdi. Ancak bunun, ﬂehrin bütününü kapsayan bir ayd›nlatma stratejisi ile ne ilgisi var? ‹tiraf edilmeli ki; New York ﬂehrinin daha iyi ayd›nlatma tasar›m› için büyük çabalar göstermesi gerekmiyor zaten, Times Square veya Broadway gibi yerleri ile çarpan bir kalbi var. Ancak, baﬂka birçok ﬂehirde böyle bir altyap› yok ve bu ﬂehirlerin yine de ayakta kalabilmesi gerekir. Bu tür ﬂehirler, ayd›nlatma tasar›m› yapmadan ﬂehrin geliﬂmesini tesadüfe b›rakma lüksüne sahip değiller. Birçok
Bu bağlamda ortaya ç›kan somut soru ise, geleceğin ayd›nlatma tasar›m› ve trendleri ne olacak? Bu soruya cevaplar›, ‹talyan inﬂaat sektörünün talebi üzerine yine ‹talyan pazar araﬂt›rmas› enstitüsü Ambrosetti’nin araﬂt›rmalar›nda buluyoruz. Sonuçlar bize bir özet ﬂeklinde ulaﬂt›r›ld›. Bu araﬂt›rmaya göre ›ﬂ›k ve kültür hiç olmad›ğ› kadar birbiri ile iliﬂkili. Ancak kültür, çok daha fazla sanat, iletiﬂim ve tasar›m anlam›na geliyor. Bunun için ise ›ﬂ›ğ›n nas›l çal›ﬂt›ğ›n› ve insan› nas›l etkilediğini anlamak gerekiyor. Ayd›nlatma tasar›m›n›n her alan›nda araﬂt›rma, hiç olmad›ğ› kadar gerekli. Iﬂ›ğ›n insan üzerindeki etkileri konusundaki bilgiler mimaride baz› tahminler üzerine dayan›yor. Asl›nda t›p ve psikoloji, bu alanda çok daha fazla yol katetmiﬂ durumda. Bizim görevimiz; bu bilgileri mimarinin tasar›msal temel bilgilerine aktarmak. Zaten Ambrosetti araﬂt›rmas›nda ortaya konulan sonuçlar›, birçok ayd›nlatma tasar›mc›s› tahmin etti. Gelecekte kontrastlar çok daha fazla önem kazanacak. Genel olarak ›ﬂ›k seviyeleri geriliyor. Art›k genelde ›ﬂ›ğ›n kalitesini, ›ﬂ›k miktar›n›n değil ›ﬂ›k ile gölge oyununun oluﬂturduğu biliniyor. Bunun yan› s›ra gelecekte sadece ayd›nlatma tasar›mc›lar› değil, gölge tasar›mc›lar›ndan da bahsedileceği ifade ediliyor. Değerlendirmede, insan için karanl›k, ›ﬂ›k kadar önemli. ﬁehrin gece karanl›ğ›nda yol ›ﬂ›kland›rmas› gibi önemli elemanlar› da neredeyse master planlar›n›n geliﬂimi için bekliyor. Ancak ﬂehrin tarihi ve kültürel çal›ﬂmalar› da güç kazan›yor. Bunlar, kamusal alanlar›n sahneye konulmas›n›n tipik elemanlar›. Gün içinde daha az belirgin veya neredeyse dramatik ﬂekilde iyileﬂtirme yapmak için çal›ﬂ›labilir. Iﬂ›ğ›n dekoratif ve eğlendirici taraf› da ilerliyor. Bu da renk, dinamik ve medya cephelerinin uygulamas› anlam›na geliyor. Uygulanan teknolojilerde solar tekniği ve LED’ler s›n›rs›z olarak zafer
Master Planlar›-Durum Değerlendirmesi
yürüyüﬂleri yapacakt›r. Bu da, daha çok Solar enerji kullan›m› anlam›na gelecektir. Kaliforniya’da yarat›lan yeni teknolojiler, solar hücrelerin çok daha düﬂük maliyetle üretimine olanak sağl›yor. Yar› iletkenler bu yönteme göre folyolara bast›r›l›yor. Art›k karmaﬂ›k ve pahal› olan temiz odalarda üretim gerekmiyor. Solar enerji giderek kullan›labilir ve maliyeti karﬂ›lanabilir oluyor. Özellikle rejeneratif teknolojilere enerji tart›ﬂmalar›, sera etkisi ve enerji kaynaklar› aç›s›ndan, gelecekte neredeyse alternatif yok. Özetle ›ﬂ›k, kamusal alanlardaki kültürün merkez parças›n› oluﬂturacak. Iﬂ›k, kamusal alanlar›n ﬂiirsel ve iletiﬂim eleman› olacak ve ﬂehirlerin aﬂ›r› uç ve kritik sosyal kesimlerini değerlendirebilecek. Şehirde yaşayanların süreçlere dahil edilmesi... Zaten, vatandaﬂlar›n daha kapsaml› bir ﬂekilde ›ﬂ›k projelerine dahil edilmesi gerekiyor. Burada yatan temel problem, insanlar›n eksik bilgiye sahip olmas› ve onlara ›ﬂ›ğ›n temel önemi konusunda, yeterli aç›klamalar›n yap›lmam›ﬂ olmas›. Kaliteli ›ﬂ›k, pratik uygulamalar ile hem ikna edici hem de verimli oluyor. Iﬂ›kland›rma, insanlar›n yaﬂant›s› içinde gördüğü ve haf›zas›na kaydettiği deneyimler ile karﬂ›laﬂt›r›l›yor. Karﬂ›laﬂt›rma analizi, insana kendisini rahat hissedip hissedemeyeceği karar›n› verdirtiyor. ‹ﬂte bu nedenden dolay›, sadece tasar›m temeli olan teknik kurallar, bir insan›n görme kabiliyetinin sadece çerçeve ﬂartlar›n› oluﬂturuyor ancak, rahatl›k duygusu veya ›ﬂ›k kalitesi hakk›nda herhangi bir bilgi vermiyor. K›sa bir süre önce edinilen deneyimler, ›ﬂ›k etkinliklerinin ve uygulama örneklerinin, her ne kadar geçici süreli de olsa, yüksek ikna etme derecesi olduğunu gösteriyor. Örneğin, Lyon ﬂehrinde gerçekleﬂtirilen festival sayesinde tüm Fransa ulusu, ›ﬂ›k için master planlar›n›n geliﬂtirilmesi karar›n› ald›. 250’den fazla ﬂehir ›ﬂ›k ile tasar›mlar›n› bir master plan ﬂeklinde belgelediler. Ancak, bu tür etkinliklerin riskleri de yok değil. Dört gün süren ›ﬂ›k festivalinin, daha çok etkinlik havas› vard›.
59
60
1970
1980 1990
2000 2010
2020
1980 1990
2000 2010
2020
1980 1990
2000 2010
2020
1980 1990
2020
1970
1980 1990
2000 2010
1970
1980 1990
2000 2010
Gölgeler ve gölgelerin yarattıkları
2020
1970
1980 1990
Işık ile atmosfer
1970
1980 1990
2000 2010
2020
2000 2010
2020
2000 2010
2020
Yol ışıklandırması
2020
1970
1980 1990
Işık kayıpları ve kirliliği
2000 2010
2020
Güneş enerjisinin uygulanması
Yüksek Kontrastlar
1970
2000 2010
Dekoratif unsur olarak ışık
Geniş alan cephe aydınlatması
1970
1980 1990
Tarihsel değerlendirme ve vurgulama
Yüksek genel ışık seviyesi
1970
1970
2000 2010
1970
1980 1990
LED teknolojisinin uygulamaya alınması
2020
1970
Master planları
Francesco Iannone ve Serena Tellini, Consuline (İtalya) tarafından kamusal alanda aydınlatma tasarımı trendlerinin tanımı
1980 1990
2000 2010
2020
TEMA Ayd›nlatma Master Planlar›
Master Planlar›-Durum Değerlendirmesi
2006 yılında Alingsas’da, ELDA workshoplarında ışık ile değer kazanan konutlar
Modern ışığın başarısının temeli için şehirlerde yaşayanların katılımı gerekiyor.
Renkli ve dinamik ›ﬂ›k uygulamalar› ve bina cephe projeksiyonlar› ﬂehir merkezini Avrupa’n›n Las Vegas’›na çevirdi. Geçici bir uygulama ile kal›c› önemi olan bir ayd›nlatma tasar›m› aras›ndaki fark herzaman anlaﬂ›lmayabilir. Yine de seneler içinde baﬂar›l› konseptler, gerekli hassasiyet ile kal›c› uygulamalara dönüﬂtürüldü. Parklar da ›ﬂ›k tekniği ile ﬂekillendirildi ve festivalin d›ﬂ›nda hala ziyaretçiler için çekim alan› oluﬂturuyorlar. ‹sveç’in 36.000 nüfuslu Alingsas ﬂehrinde, ayd›nlatma etkinliği sayesinde kamusal alanlar› ›ﬂ›kland›rma konusunda halk, belediye yönetimine siyasi bask› uygulad›. Her sene, ELDA+ taraf›ndan gerçekleﬂtirilen uluslararas› ›ﬂ›k workshop’unda onbinlerce ziyaretçiye ve uzmanlara geçici ›ﬂ›k uygulamalar› ile ﬂehrin nas›l değer kazanabileceği ve yaﬂam kalitesinin nas›l art›r›labileceği gösteriliyor. ‹talyan ›ﬂ›k endüstrisinin bir araﬂt›rmas›, ‹sveç’te gerçekleﬂtirilen bu senelik workshop’lar sayesinde, tüm ›ﬂ›k ürünlerinin %50’sinin, daha değerli ayd›nlatma tasar›m› için uyguland›ğ›n› gösterdi. Almanya, Fransa, ‹talya ve ‹ngiltere’de pazar yüzde iki ile on aras›nda büyüdü. Workshop’lar, birçok bölgenin,
geçmiﬂte karanl›klar› nedeniyle unutulmakta iken, ﬂimdi ﬂehir resminin bir parças› haline geldiğini, park tesisine katk›da bulunduğunu ve karanl›k saatlerde daha kapsaml› kullan›ld›klar›n› gösterdi. ‹sveç’te art›k oyun parklar› dahi ›ﬂ›k ile yeniden ayd›nlat›ld›. Bu alanlar›n tabiki çok daha fazla özene ihtiyac› var, çünkü özellikle güvenlik ihtiyac› oldukça yüksek. Ayd›nlatma tasar›m›, insan›n sadece görme kabiliyetini tatmin edecek ﬂekilde değil, ayn› zamanda insan›n kendisini rahat hissedeceği ﬂekilde planlanmal›. Bu bizim normlar›m›zda maalesef tan›mlanmad›. New York ﬂehri araﬂt›rmalar›, ﬂehrin alanlar›n›n çok daha kaliteli ›ﬂ›kland›r›lmas›nda dolay› kütüphaneler, kiliseler ve havuzlar gibi halka aç›k mekanlar›n daha s›k ziyaret edildiğini gösterdi. Dolay›s›yla daha iyi ›ﬂ›ğa yat›r›m, halka aç›k alanlarda ﬂehre daha fazla gelir sağlad›ğ›n› gösteriyor. www.luciassociation.org www.eldapuls.org
61
62
Kentlerde ayd›nlatma kullan›m› ve tasar›m› Metin: Dr. Gökçen Firdevs Yücel - Peyzaj Yüksek Mimar›
Yaya alanları, park ve bahçeler, meydanlar gibi kentsel mekanlar ve buralarda yer alan doğal veya yapay sanat eserlerinin ve çevrelerinin aydınlatılması kentin kullanımını olduğu kadar, kenti güzelleştiren ve çekici kılan görüntülerin vurgulanmasını sağlayarak kent kimliğini oluşturmada önemli rol oynarlar.
Pek çok durumda, özellikle güvenlikle ilgili kayg›lar söz konusu olduğunda kent mekanlar›nda aﬂ›r› ayd›nlatmaya yönelik bir eğilim vard›r. Ancak asl›nda bir yerin gereğinden fazla ayd›nlat›lmas›, en az ayd›nlatman›n aﬂ›r› az olmas› kadar kötüdür. Bu konuda iyi bir plan yapabilmek için her ﬂeyden önce belirli bir yerin ayd›nlat›lmas› ile o yerin geceleyin yerine getireceği fonksiyon aras›nda iliﬂki kurmak gerekmektedir. Çünkü konuya geniﬂ bir aç›dan bak›ld›ğ›nda cadde ayd›nlatmas›; teknik bir gereklilik, güvenlik ihtiyac›n› karﬂ›layan bir unsur ya da bir tasar›m ögesi olmaktan çok daha öteye gider. Cadde ayd›nlatmas›nda; bir caddenin alg›lanma ve kullan›m biçimini, ›ﬂ›k tipi, ›ﬂ›klar›n yeri ve watt gücünün nas›l etkilediği düﬂünülmelidir ve ayd›nlatma buna uygun olarak yap›lmal›d›r. (Resim 1) Baﬂar›l› olmas› hedeflenen bir cadde ›ﬂ›kland›rmas›n›n öncelikli iﬂlevi, geceleyin güvenlik amaçl› olarak görünürlüğü sağlamak olsa da, ayd›nlatman›n sadece yerel yönetimin ve devlet dairelerinin öngördüğü gereklilikleri değil, caddenin kullan›c›lar› olan insanlar› da göz önüne almas› gereklidir. Örneğin yaya hareketlerinin otomobil trafiğinden daha üstün olduğunu vurgulaman›n bir yolu; standart tepe ›ﬂ›kl› sokak lambalar›n›n daha küçük ölçekli, daha s›k aral›klarla dizilmiﬂ ve yayalara doğru yönelen ›ﬂ›klar ile yer değiﬂtirilmesidir.
Kent mekanlarında yapılan aydınlatma tasarımları; • ‹nsanlar›n kulland›klar› alanlarda örneğin daire/apartman ç›k›ﬂlar›nda ya da otobüs duraklar›nda güvenliği artırır. • ‹yi ayd›nlat›lm›ﬂ odak noktalar› (çeﬂmeler, binalar, köprüler, kuleler, heykeller vb.) insanlara yön bulmada yard›mc› olarak, insanların nerede bulunduklarını anlamalarını sağlarlar. (Resim 2) • Bir alanın kimlik ve tarihini açığa çıkarır. Tarihi detaylar›n iyi ayd›nlat›lmas› ile alan›n özgün niteliklerine dikkat çekilecektir. • Kent mekanlarında canlı bir etki yaratırlar. Kentlerde ayd›nlatma elemanlar›n›n kullan›m alanlar›n› aﬂağ›daki ﬂekilde özetleyebiliriz: • Peyzaj: Küçük beyaz “ar›” ›ﬂ›klar›yla ayd›nlat›lm›ﬂ ağaçlar, tatil sezonu d›ﬂ›ndaki dönemlerde de, kent mekanlar›nda popüler görüntüler sunarlar. Bu popülaritenin nedeni, bu ayd›nlatma tipinin etkileyici görünümler oluﬂturmas›, caddelerin ve diğer mekanlar›n fark edilmesini sağlayarak bu yerlerin pozitif yönde alg›lan›ﬂ›na katk›da bulunmas›d›r. • Transit duraklar: ‹nsanlar otobüs, tren ya da tramvay duraklar› iyi ayd›nlat›ld›ğ›nda kendilerini daha güvende hissederler. Ayd›nlatmalar, duraklar›n varl›ğ›na dikkat çekerek, kullan›mlar›n› da teﬂvik eder. • Girişler: Bina giriﬂlerinde - özellikle konut amaçl› olarak kullan›lan binalar›n
(Resim1) İtalya’dan bir cadde aydınlatması örneği.
giriﬂlerinde - dikkatli yap›lm›ﬂ bir ayd›nlatma, güvenli bir çevre oluﬂturma çabalar› içerisinde, kullan›m alanlar›na odaklanmayan geliﬂigüzel ve parlak bir ayd›nlatmadan, çok daha etkilidirler. • Sınırlar: Park veya meydanlar›n s›n›rlar› - özellikle bitiﬂik caddeden görülebilecek herhangi bir ilginç bahçe kap›s›, çit ve model araçlar - mekanlar›n içerilerini tan›mlamak için
GÖRÜş
Kentlerde Ayd›nlatma Kullan›m›
63
(Resim 2) Bir su öğesi aydınlatması örneği, Parc de Catalunya, Sabadell, Barcelona, Spain
(Resim 3) JT Binası, Toranomon, Minato-ku, Tokyo, Japonya)
(Resim 4) Rue De La Republique, Lyon, Fransa
ayd›nlat›lmal›d›r. Park s›n›rlar› üzerindeki yap›lar, park boyunca yer alan daha büyük alanlara dikkat çekmek için yeterli düzeyde ›ﬂ›kland›r›lmal›d›rlar. • Vitrinler: Vitrin ayd›nlatmas›, mağazalar kapal› olduğunda bile caddeyi kuﬂatan bir ›ﬂ›k yaratmakla kalmaz, ayn› zamanda vitrinlere bak›lmas›n› teﬂvik eder. Bu ayd›nlatma caddedeki insan say›s›n› art›rarak güvenlik alg›lamas›n› önemli derecede etkileyecektir. • Mimari detaylar: Giriﬂlerin, üstü kemerli geçitlerin, tavan pervazlar›n›n, kolonlar›n ve diğer mimari detaylar›n ayd›nlat›lmas›; bir binan›n, mekan›n veya semtin özgünlüğüne dikkat çekebilir ve gece yürüyüﬂlerinde insanlar›n daha güvenli hissetmelerini sağlayabilir. (Resim 3) • İşaretleme: ‹yi ayd›nlat›lm›ﬂ yönlendirici ve bilgilendirici iﬂaret levhalar› geceleyin yön bulmak için gereklidirler. • Odak noktaları: Bir semtteki özellikle yoldan geçen yayalar›n ve araçlar›n görebileceği; ayd›nlat›lm›ﬂ heykeller, çeﬂmeler, köprüler, kuleler ve diğer önemli kentsel donat› elemanlar› yön bulmada k›lavuz görev yaparlar. (Resim 4) • Trafiği yavaşlatan bir araç olarak aydınlatma: Yaya yolu ayd›nlatmas› ile çok ayd›nl›k bir otoyol ayd›nlatmas› aras›ndaki fark nedeniyle, bu yollar aras›nda geçiﬂ yapan sürücüler otomatik olarak yeni ve farkl› bir bölgeye geldikleri konusunda uyar›l›rlar ve bu durum onlar› araç h›zlar›n› düﬂürmeye iter. Kent mekanlar›nda yap›lan ayd›nlatma; kent mekanlar›n›n kullan›m saatlerini, emniyeti ve güvenliği art›rarak estetik güzellik sağlar. Ayg›t tipleri, ›ﬂ›k kaynaklar›, güçleri ve ayd›nlatma teknikleri seçimi, ayd›nlatma tasar›m›n›n büyüklüğüne, kullan›c› gereksinimlerine ve beklentilerine göre değiﬂir. Bütün durumlarda tasar›mc›n›n temel görevi; enerji etkin düﬂük par›lt›l› sistemleri
kullanarak çekici ve güvenli bir çevre yaratmakt›r. Yap›lacak ayd›nlatmalarda, güvenlik ve estetik konular› iki önemli faktördür. Uygulama aﬂamas›nda bazen bunlardan birisi daha fazla öneme sahip olabilir. Ancak mümkün olan her yerde, estetik ve güvenliğin bir arada düﬂünülmesi gerekir. Özellikle kentin geceleyin olan okunakl›l›ğ›n art›r›lmas›nda etkin bir iﬂleve sahip olan kentsel ayd›nlatma elemanlar›, doğru yerlerde ve yeterli ayd›nlatma düzeylerinde tasarland›klar›nda kentsel mekanlar› daha görünür k›lacaklar; geceleyin olan kentsel yaﬂam kalitesini art›racaklard›r.
Kaynaklar: 1. Project For Public Places, Lighting use &amp; design, http://www.pps.org/ parks_plazas_squares/info/amenities_bb/ streetlights 2. Holden, Robert, 1996. International Landscape Design, Calmann&amp;King Ltd. 3. ﬁerefhanoğlu, Müjgan, 1995. Çevresel Nitelik ve Kent Kimliğini Oluﬂturmada Ayd›nlatman›n Rolü, Mimari ve kentsel çevrede kalite aray›ﬂlar› sempozyumu ( 5-6-7 Haziran), s. 256-259, ‹stanbul Teknik Üniversitesi, ‹stanbul. 4. Göl, Tuba, 2004. Kentsel mekanlarda yer alan parklar›n ayd›nlatma kriterlerinin incelenmesi: Kad›köy Selamiçeﬂme Özgürlük Park› Örneği, Yüksek Lisans Tezi. 5. Site Furnishing, Fundició Dúctil Benito Catalog, Headquarters: Via Ausetania, Barcelona, Spain. 6. Siteco Ayd›nlatma Tekniği Kataloğu.
64
100. y›l›nda Paris Metrosu’nun yenilenen yüzü... Metin: Güldal Ebeoğlu/Tepta Ayd›nlatma Fotoğraflar: Didier Boy de la Tour
Paris Metrosu’nun 100. yılını kutlamak için metro istasyonlarından dokuzu yenilenip herbirinde farklı bir sosyal tema uygulandı.
Proje için dünyaca tan›nm›ﬂ tasar›mc› ve kent planlamac›lar› birlikte çal›ﬂt›.
için de daha soğuk bir ayd›nlatma kullan›ld›.
Villejuif istasyonu projesini üstlenen mimar Mario Cucinelle, iGuzzini ile birlikte, spor temas› çerçevesinde bir tasar›m oluﬂturdu.
Platformlara doğru gelen ›ﬂ›k için Platea armatürleri, tavana ve duvarlara yönlendirilen ›ﬂ›k için ise Woody armatürleri seçildi. Armatürler dörtlü gruplar halinde ayn› zamanda hoparlörler ve acil durum lambalar›n›n da yer ald›ğ› özel olarak tasarlanan metal konstrüksiyonlara yerleﬂtirildi.
Ayd›nlatma seçimlerinde, yolcular için rahat ve hoﬂ bir ortam oluﬂturmak üzere s›cak bir ayd›nlatma, duvarlardaki ve tavandaki çeﬂitli spor görüntü grafiklerini ayd›nlatmak
Proje: Paris - Villejuif Metro ‹stasyonu Ayd›nlatma tasar›m›: Mario Cucinelle Ayd›nlatma: iGuzzini Kullan›lan ürünler: Platea metal halide projektör 3000 K Woody metal halide projektör 4200 K
PROJE
Paris Metrosu
65
66
Khalifa Sport City projesi Doha/Katar Metin: Serdar Erciyes Fotoğraflar: Heper+ Moonlight
Aralık, 2006’da Katar’da yapılan Asya Olimpiyat Oyunları için Doha’da yapımı biten Khalifa Sport City projesi ile dünya çapında uluslararası bir buluşma noktası ve olimpiyatlar için uygun bir ortam yaratılması amaçlandı.
PROJE
Projeyle birlikte istenen, teknolojik spor alanlar› ve tesisleri bünyesinde bar›nd›ran yeni bir kent yaﬂam› oluﬂturulmas›yd›. Khalifa Spor Köyü Komitesi; olimpiyat köyünün tamam›nda Moonlight ürünlerinin kullan›lmas›n› uygun buldu. Belirlenen ürünler sonras›nda komiteyle yap›lan çal›ﬂmalarda ayd›nlatma direkleri, armatür özellikleri, reflektörler ve banner aksesuarlar için tasar›ma yönelik çal›ﬂmalar ve teknik uygulamalar üretim öncesi 4-5 ayl›k sürede geliﬂtirildi.
Stadyum çevresinde yer alan otopark alan›nda uygulanan 8.5 metrelik ayd›nlatma armatürlerinin iﬂlevsellikleri kadar mimariyle bütünleﬂmeleri de gözetildi. Bu armatürlerin tepe noktas›nda kullan›lan mavi spotlar›n kentin siluetinde ald›ğ› yer, bölgenin çekim alan› olmas›na katk›da bulunuyor. Armatür tasar›m›nda en önemli aﬂama reflektör tasar›m›nda ise asimetrik ›ﬂ›k dağ›l›m› sağlayan bir reflektör IP 65 koruma s›n›f›na uygun olarak tasarland›.
Khalifa Sport City, Katar
Deniz kabuğu biçimindeki spor salonu giriﬂinde ve çevresinde üç yönlü ayd›nlatma sağlayan özel tasar›m 1 metre, 2.7 metre ve 4 metre yüksekliğindeki bollard armatürler kullan›larak peyzaja dahil edildi. Spor salonlar› çevresinde yer alan yürüyüﬂ yollar›nda ise 1 metrelik üç yönlü bollard ayd›nlatma armatürleri uyguland›.
dünya çap›nda bir spor merkezi ve sosyal yaﬂam alan› sağlayan proje kentin eğlence kültürünü de değiﬂtirdi.
Bu ölçekteki bir olimpiyat köyünde en çarp›c› yap› kuﬂkusuz kentin her yerinden görülebilen stadyumdur. Stadyumu çevreleyen ayd›nlatma elemanlar› yap›n›n kimliğine önemli ölçüde katk› sağlamakta. Doha’ya
Proje katılımcıları: ‹ﬂveren: Khalifa Sport City Geliﬂtirme Komitesi Mimari tasar›m: Cox/PTW ve Katar Dizayn Konsorsiyumu Ayd›nlatma: Heper+ Moonlight Kullan›lan ürünler: Heper+ Moonlight
68
Beyoğlu Colin’s Mağazas› Metin: Aysel Güzel, Zübeyde Okur Fotoğraflar: Murat Yetki
Bir dünya markas› olma yolunda sağlam ad›mlarla ilerleyen ve pekçok ülkede en tan›nan markalar aras›nda yer almay› baﬂaran spor giyim markas› Colin’s’in Beyoğlu ‹stiklal Caddesi mağazas› için marka imaj›na uygun, genel mağaza konseptinin tamamlan›p zenginleﬂtirildiğ i bir ayd›nlatma uygulamas› projelendirildi. Mimari projesi Mimar Hülya P›rnar’a ait olan dinamik, modern ve farkl› konseptiyle dikkat çeken mağazan›n ayd›nl›k seviyesi 1000 lux olarak projelendirildi. Gerek hitap ettiği kitlenin niteliği, gerekse ürünlerin ve mağaza dekorasyonun zenginliği nedeniyle ayd›nlatma konsepti projelendirilirken ürünlerin ve teﬂhir noktalar›n›n ön plana ç›kacağ› bir ayd›nlatma konsepti oluﬂturulmas› hedeflendi. Mağaza genel ayd›nlatmas›; derin reflektörlü, geniﬂ aç›l›, 70W HCI-T metal halide lambal› ankastre ürünler ile yap›ld›. Spor giyim mağazas› olmas› nedeniyle karar verilen genel ayd›nlatmada yüksek ayd›nl›k seviyesi yüksek verim reflektörlü, metal halide lambal› ankastre ürünler ile oluﬂturuldu.
Proje katılımcıları: Mimari Proje: Hülya P›rnar Ayd›nlatma projelendirilmesi ve ayd›nlatma ayg›tlar›: Lamp 83 Ayd›nlatma Kullan›lan ürünler: Prospot, Grid Ankastre, Prime Ankastre
P R oje
Colin’s Mağazas›, ‹stanbul
69
Vitrin ayd›nlatmas› projelendirilirken ve uygulan›rken genel vitrin ayd›nlatmas› yerine sadece vitrinde yer alan ürünlerin ön plana ç›kar›lmas› hedeflendi. Bu nedenle vitrin için kullan›lan spot ürünler dar aç›l›, 70W metal halide lambal› olarak seçildi. Böylece vitrinde ürün teﬂhiri amac›n›n gerçekleﬂtirilmesi mümkün k›l›n›rken, sadece mankenlerin ön plana ç›kar›ld›ğ› dramatik ayd›nlatma sağlanm›ﬂ oldu. Mağaza içinde teﬂhir noktalar›nda, Colin’s için özel olarak tasarlan›p üretilen 2x70W HCI-T lambal›, yönlendirmeli sark›t ürünler kullan›larak bu noktalar›n ön plana ç›kar›lmas› sağland›.
Duvar teﬂhir stanlar›nda ise ankastre, yönlendirilebilir geniﬂ aç›l› ürünler kullan›larak standlar üzerinde homojen bir ayd›nlatma oluﬂturuldu. ‹stenilen etkinin tam olarak al›nabilmesi için iki lambal› (70W metal halide ve 75W QR 111 lambal›) ürünler kullan›ld›. Gerek yer ald›ğ› ‹stiklal Caddesi’nin kalabal›k oluﬂu gerekse dikkat çekici mimari konsepti sayesinde gün içerisinde oldukça fazla ziyaretçiye sahip mağazan›n kabin ve kabin hollerinde 50W QR 111 lambal› gömme ürünler kullan›ld›. Kabinlerde müﬂterileri rahats›z edebilecek bir ›s› düzeyinin oluﬂmamas› için 50W olarak tercih edilen ürünlerin, renk geriverim endeksinin 100 olmas› ise bir diğer tercih nedeni oldu. Müﬂteri beklentilerine ve mağaza ayd›nlatmas› kriterlerine uygun olarak projelendirilen ayd›nlatma uygulamas›nda etkin, estetik ve verimli bir ayd›nlatma elde edildi. Böylece ortaya konulan ayd›nlatma ile tamamlanan mağaza konsepti dikkat çekici ve farkl› k›l›n›rken Colin’s’in marka gücüne yak›ﬂ›r ayd›nl›k düzeyi ve ›ﬂ›k kalitesi sağlanm›ﬂ oldu.
70
Parlak fikirler için doğru ayd›nlatma... Metin: Yeﬂim Betin Fotoğraflar: Selim Güneﬂ
Sergi salonu
Ağustos Reklam Ajansı’nın Koşuyolu’ndaki 3 katlı yeni ofisi sıcak atmosferi ile dikkat çekiciydi. Yönetim, kreatif ve toplantı/sergi katlarından oluşan mekanın aydınlatması kullanıcılar ile birlikte yapılan bir çalışma sonucu Siteco tarafından oluşturuldu.
PROJE
Ağustos Reklam Ajans›, ‹stanbul
Toplantı
tasar›m iﬂlevi nedeniyle ›l›k beyaz ›ﬂ›k rengi ve yine bilgisayar ortamlar›nda konforlu ayd›nlatma sağlayan Comfolight reflektörlü armatürler tekli ve ikili düzende sark›t olarak kullan›ld›. Yönetici ofislerinde ise Siteco taraf›ndan geliﬂtirilen Eldacon® teknolojisiyle üretilen Quadrature lineer flüoresan lambal› sark›t armatürler seçildi. Mekanlar›n küçük olmas› nedeniyle masa üzerine yerleﬂtirilen birer sark›t armatür hesaplar›m›za göre yeterli
gelmekteydi. Eldacon® teknolojisi ›ﬂ›ğ› özel olarak tasarlanm›ﬂ mikro prizmatik panelden geçirerek mekana yans›tmaktad›r. Mikroprizmatik paneller tüm yönlerde kamaﬂmay› önleyerek geleneksel armatürlerdeki aç›ya bağl› kamaﬂma s›n›rland›rmalar›ndan kaynaklanan, statik yerleﬂim zorunluluğunu ortadan kald›rmakta, mekan için esnek ve değiﬂken planlamalara olanak tan›makta, ﬂeffaf tasar›m› ile mekana farkl› bir görsellik ve ergonomik bir ayd›nlatma sunmaktad›r. ﬁeffaf görünümlü fakat lamban›n görülmesini engelleyen yap›s› yan›nda rafine tasar›m› ile çal›ﬂma alanlar›nda dingin bir etki sağlamaktad›r.
Giriﬂ holünde kullan›lan Siteco Lunis R simit fluoresan lambal› s›va üstü led modüllü armatürler giriﬂten itibaren bu s›cakl›ğ› pekiﬂtirmek ayn› zamanda firman›n titiz çal›ﬂma ﬂeklini vurgulamak amac›yla tercih edildi. Giriﬂin hemen karﬂ›s›nda, küçük bahçeye ç›k›ﬂ›n sağland›ğ› toplant› mekan› ayn› zamanda Selim Güneﬂ’in fotoğraflar›ndan oluﬂan bir sergi mekan› olarak düzenlenmiﬂti. Dolay›s›yla bu mekan›n ayd›nlatmas› bizim için önem taﬂ›maktayd›. Fotoğraflar›n doğru bir ﬂekilde sergilenmesi ve vurgulanmas› için wallwasher armatürler tercih edildi. Serginin değiﬂken olacağ› göz önüne al›narak tüm duvar›n homojen olarak y›kanmas› sağlanacak ﬂekilde lineer fluoresan lambal› s›vaüstü wallwasher armatür seçildi. Toplant› masas› üzerinde ayn› armatürün çal›ﬂma ortam› için üretilen simetrik ›ﬂ›k dağ›l›ml› parabolik reflektörlü tipi sark›t olarak kullan›larak görsel bütünlük sağland›. Çal›ﬂma ortamlar›nda gerekli görsel konforun sağlanmas›n› amaçland›. Aç›k ofis olarak düzenlenen genel çal›ﬂma alan›nda renk ve ›ﬂ›klar›n oldukça büyük önem taﬂ›d›ğ› grafik
Kreatif
Yönetim
Kullanılan ürünler: Toplant› masas› ve çal›ﬂma mekanlar›: Siteco Comfolight (Simetrik) armatür Sergi mekan›: Siteco Comfolight (Asimetrik) Wallwasher armatür Yönetici ofisleri: Siteco Eldacon® Quadrature armatür Giriﬂ holü: Siteco Lunis R s›vaüstü downlight armatür
72
Sosyal ›ﬂ›k - Plastik ve Kent alan› Mischa Kuballs’ın girişimlerinde kapsamı genişletilmiş sanat kavramı Metin: Inge Friebe Fotoğraf telif hakk›: © VG Bildkunst Bonn
Mischa Kuball için ışık araç olarak başlı başına bilginin kendisi. Geçici, kısa ömürlü “Malzeme” ile sanatsal çalışma tarzı, estetik ve sosyokültürel sorular ile bağlantılı. Işık ile çalışmalarında konu olarak mimariyi, mekanı ve kent yaşamını işliyor.
Düsseldorf’lu konsept sanatç›s› Mischa Kuball, Karlsruhe Tasar›m Yüksek Okulunda Medya Sanat› profesörü. Yaklaﬂ›k otuz y›ld›r ›ﬂ›ğ›n sanatsal potansiyeline ›ﬂ›k tutmak için çal›ﬂ›yor. Kendi ifadesine göre ilk ateﬂleme “Yap› sanatç›s› Lazlo Moholy-Nagy ‘nin ›ﬂ›k denemeleri ile karﬂ›laﬂmas› ve ›ﬂ›ğ› mekanda geliﬂtirme fikrine isteğinden” doğmuﬂ. Kuball’›n eseri çift kutuplu: eser bir taraftan geometri ve mimari birbiri ile çat›ﬂ›rken, diğer taraftan ise, modern toplum içindeki iletiﬂim süreçlerine olan bir ilgiyi içinde bar›nd›r›yor. ‹ç ve d›ﬂ mekanlar› ›ﬂ›k ile plastik olarak tasarlad›ğ›nda, yeniden ﬂekillendirdiğinde, modellediğinde, ZERO (s›f›r) sanatç›lar›n›n geleneği ile karﬂ› karﬂ›ya kal›yor. Burada çember kapan›yor, çünkü bu sanatç›lar “Bauhaus” (Alman mimarisi) tarz›na referans veriyorlar. Kuball’›n, Dessauer Bauhaus çal›ﬂmas› ve tarihi ile yoğun uğraﬂmas› sonucu çal›ﬂmalar›nda eserinin her iki kutbu kendisini gösteriyor. 1992 y›l›nda gerçekleﬂtirilen “BAUHAUSBLOCK” bunun etkileyici bir örneği.
“Lichtbrücke” (ışık köprüsü) Bauhaus Block Projesi Bauhaus Dessau 1992 Fotoğraf: Kelly Kellerhoff, Berlin
“BAUHAUS-BLOCK” bilinen anlamda bir sergi değildi. Serginin as›l objesi, Bauhaus yap›s›n›n kendisi, “Modernizmin sembolü” oldu. Fikir ve etkileyici tarihi aç›s›ndan bugün hala daha k›ﬂk›rt›c› ve y›k›c› unsurlar› bar›nd›r›yor. Kuball bu binan›n üzerinde ve içinde, dinamik ›ﬂ›k uygulamalar› gerçekleﬂtirdi ve
prizmatik k›r›k mimari motifleri ile dia projeksiyonlar› gösterdi. Proje ile ilgili olarak sunulan katalogda ﬂöyle bir ifade yer al›yor: “Özellikle Bauhaus binas›nda, her zaman aç›kça mimariye isnat edilen heykelcilik ve beraberinde gelen temsil talebi sorguland›”. Bu proje kapsam›nda Kuball ayr›ca “Bauhaus” kurumunun tüm yap›lar›n› ve iﬂleme süreçlerini sorgulad›. Çal›ﬂanlar, öğrenciler, doçentler ve ziyaretçiler ile tart›ﬂmalar yürütüldü. Uygulamalara ve ›ﬂ›k projeksiyonlar›na olan tepkileri hemen değerlendirildi ve düzeltmeler ﬂeklinde çal›ﬂmalara yans›t›ld›. Bu tür süreçler, grup dinamikleri ve psikolojik olarak geçerli çal›ﬂma tarz› Mischa Kuballs’›n çal›ﬂmalar› için karakteristik. Görülmeye değer bir ﬂekilde iki y›l önce Mannesmann Kulesi ile Düsseldorf’a bir “Mega iﬂaret” yerleﬂtirmiﬂti. Uygulamadan aylar önce ofis devinin tüm ekibi ile yoğun iletiﬂim kurma sanatsal konseptinin entegre bir parças›n› oluﬂturdu. “Megazeichen I-IV” (Dev iﬂaret I-IV) Rhine bankalar›n›n üzerine yüksek bir bina ﬂeklinde uygulanan, k›sa süreli, dikkat çekici bir sanat enstalasyonu idi. 1990 k›ﬂ›nda birkaç hafta süreyle alt› farkl› ›ﬂ›k sembolü kullanarak çal›ﬂma gerçekleﬂti. Mimari, kentin gece siluetinde bask›n ç›kan, heybetli bir ›ﬂ›k heykeline dönüﬂtürüldü. Sanat eseri kendisini, ofis saatlerinden
“Mega işaret No.2 (6 numaradan2incisi)” Düsseldorf 1990 Fotoğraf: Ulrich Schiller, Düsseldorf
sonra sanatç› taraf›ndan tan›mlanan mekanlarda ayd›nlatman›n aç›k b›rak›lmas› ile gösterdi. ﬁaﬂ›rt›c› derecede kolay ve birçok kat›l›mc›n›n dahil edilmesi ve iﬂbirliğinde ortaya ç›kan bir konsept. Kuball bir kez daha, 1998 y›l›nda Sao Paulo kentinde yap›lan 24. Bienal çerçevesinde haz›rlad›ğ› olağand›ﬂ› ve kat›l›mc› projesi ile sosyal iliﬂkiler ve ikna çal›ﬂmalar›na ihtiyaç duydu. “Private Light/public light” slogan› alt›nda “özel” ›ﬂ›k kaynaklar› kendi alanlar›ndan ç›kart›ld› ve halka aç›k alanlara uyguland›.Uygulamada
IŞIK SANATI
Mischa Kuball
“private light/public light” 24. Sao Paulo Bienali 1998 Fotoğraf: Kelly Kellerhoff, Berlin
proje ﬂöyleydi: 72 aileye, kendi evlerindeki lambalar›n Kuball taraf›ndan geliﬂtirilen standart model ile değiﬂtirilmesi önerisi getirildi. Ailelerin evlerinde kulland›klar› ﬂahsi lambalar› kamusal sergi alanlar›nda Bienal mekanlar›nda sergilendi. Bu konseptin alt›nda ilginç sosyolojik sorular yat›yor: bireysel ve toplumsal zevkler ne kadar uyumlu veya birey ile toplum aras›ndaki iliﬂki nedir? Kuball projeleri ile ›ﬂ›ğ› araç olarak kullanarak tarihsel ve hatta güncel siyasi konular› öne ç›karman›n mümkün olduğunu da s›kl›kla kan›tlad›. Lüneburg ﬂehrindeki
s›ğ›nak projesi “urban context” bunun en iyi örneklerinden biri. Beﬂ y›ll›k (1995 - 2000) bir süre içinde sanatç› Lüneburg Üniversitesindeki öğrenciler ile çal›ﬂt›. Buradaki amaç, projeyi tan›tan broﬂürde ifade edildiği gibi, nasyonalsosyalist döneminin mimari kal›nt›lar›n› yeniden konu olarak ele almak ve böylece yerel bir toplum içinde kendi geçmiﬂlerini tekrar tart›ﬂmalar› için onlar› teﬂvik etmekti. Ancak asfalt kapl› trafiğe aç›k bir yolun alt›nda görünmez olan bir s›ğ›nak, ﬂehirde yaﬂayanlar için nas›l görünür hale getirilecekti? Kuball’in
“urban context” Lüneburg 2000 Fotoğraf: Kwan Ho Yuh-Zwingmann, Hannover
cevab›: “Urban context uygulamas› bu mekan› (...), temelini abstrakt bir ﬂekilde iﬂleyerek ve kendisini daha sonra asfalt üzerindeki “Çizim” olarak göstermek suretiyle, yukar› ç›karmaya çal›ﬂ›yor. Iﬂ›ğ› sadece birﬂeyleri çizmek üzere kulland›ğ›m için, bunun bir ›ﬂ›k uygulamas› olup olmad›ğ› tamamen ikinci planda kal›yor. Buradaki ana fikir, ›ﬂ›k uygulamas›n›n yoldan geçenler taraf›ndan (...) kesilmesi ve tesadüfen yan›ndan geçerken asl›nda tarihsel bir ağ›rl›k taﬂ›yan mekan ile veya tarihsel olarak zehirlenmiﬂ bir alan ile karﬂ›laﬂ›lmas›n› sağlamak.”
Benzer bir baﬂka mekan ise, Köln yak›nlar›nda Stommeln’deki Sinagog. Bu mekan 1991 y›l›ndan beri sanat dünyas›nda çok konuﬂulan bir yer. Her sene burada, belli aral›klarla uluslararas› tan›nm›ﬂ sanatç›lar “Bir yer - bir mekan - bir çal›ﬂma” baﬂl›kl› konsept alt›nda uygulamalar gerçekleﬂtiriyorlar. Jannis Kounellis, Richard Serra ve Georg Baselitz’den sonra 1994 y›l›nda Mischa Kuball davet edildi. Kuball mekan› tamamen kapatma ve binan›n kontürlerini öne ç›kartmak için pencerelerden parlak bir beyaz ›ﬂ›k verme karar› ald›. Böylece
73
74 ﬂehir enerji tesisi kompleksindeki “pacemaker” (kalp at›ﬂ›n› ayarlayan cihaz) baﬂl›kl› çal›ﬂma. Fikir, enerji tesisisinin her saat elektrik, ›s› ve enerji üretmesine rağmen geceleri görünmez olduğunun anlaﬂ›lmas› üzerine ortaya ç›km›ﬂ. Sinyal tarz›nda ›ﬂ›k ak›mlar›yla art›k “pacemaker”’in çevresinin görsel olarak alg›lanmas›n› sağl›yor ve böylece enerji ve enerji ak›mlar›n›n daimi varl›ğ›n› olumlu bir ﬂekilde iﬂaret ediyor. Iﬂ›ğ› araç olarak kullanan Kuball, ayn› zamanda modern yaﬂam›n garip yap›lar› hakk›nda da bilinçlenmemizi sağl›yor. Disko toplar›, metinlerden oluﬂan dialar ve dia projeksiyonlar› ile gerçekleﬂtirilen “space-speechspeed” ad› çal›ﬂmas›nda çevreyi,
dile hala daha güvenebilinir mi yoksa yüksek derecede h›zlanan bilgi ak›ﬂ› içinde kaybolmak üzere mi?” Kulağa tamamen teorik ve felsefi geliyor, ancak özellikle bu çal›ﬂmada, titreﬂen ›ﬂ›k senaryosunun izleyiciye verdiği görsel estetik zevkini söylemeden geçemeyiz. Mischa Kuball’in eserindeki ›ﬂ›k sanat›, mimari ve toplumsal siyasi yap›lar›n anlaml› ve estetik görselleﬂtirilmesi olarak tan›mlanabilir. Bu arada kent alan›, ﬂehirsel iliﬂki konsept sanatç›s› Kuball için çok önemli bir rol üstleniyor. Kuball projelerini d›ﬂ ve iç mekanlarda gerçekleﬂtiriyor. Çoğu zaman s›n›rl› süreli etkinlikler ﬂeklinde ve s›kl›kla grup dinamiği
“refraction house” (kırılma evi) Sinagog Stommeln 1994 Fotoğraf: Hubertus Birkner, Köln
mekan› demateryalize ederek Nazi döneminin Almanya’s›n›n yanan Sinagoglar› ile ilgili an›lar› geri getirdi. Iﬂ›ğ›n parlakl›ğ› ile sinagog geceleri adeta bir çekim noktas›yd›. Ancak binaya yaklaﬂt›kça parlak ›ﬂ›k izleyiciye ac› veren, onu durdurarak düﬂünmesini sağlayan bir optik ac› s›n›r›n› oluﬂturuyordu. “Refraction house” (k›r›lma evi) olarak adland›r›lan bu etkileyici uygulama birçok diğer mekan ile iliﬂkili proje gibi sadece belgelerden görülebiliyor. Micha Kuball’a göre çal›ﬂmalar›ndaki geçicilik, eserlerinin
özelliği: “Ben, geçici süreli bir giriﬂimin yap›s›n›n ve böylece yap›lar›n k›sa süreli ele al›nmas›n›n, çal›ﬂmalar›m›n önemli bir özelliği olduğunu düﬂünüyorum.” Baﬂka bir yerde, ›ﬂ›ğ›n cisimleri görünür hale getirdiğini belirtiyor. Görünür hale getirmenin, sosyopolitik çal›ﬂmalarda bilinçlendirme anlam›na geldiğini söylüyor. “Eğer birﬂeyi doğru ayd›nlat›rsan›z, bu ﬂey önem kazan›r; önem kazand›ğ›nda ise öne ç›kar ve ilginin odağ›na yerleﬂir”. Kal›c› bir görünürlük sağlanan kent alan› uygulama örneği ise, Düsseldorf “space-speech-speed” The Power Plant Toronto 1998 Fotoğraf: Cherly O’Brien, Toronto
h›z› ve günümüz dillerinin konular›n› iﬂlemiﬂ. ‹lk olarak 1998 y›l›nda Toronto’da bulunan Contemporary Art Gallery’de (Çağdaﬂ Sanatlar Galerisi) “The Power Plant” baﬂl›ğ› ile sergilenen eserin bir k›sm› art›k Unna’daki Uluslararas› Iﬂ›k Sanat› Sergi Merkezi’nin kal›c› bir parças›. “Sapce-speech-speed” aktüel iletiﬂim problemlerini öne ç›kart›yor ve ﬂu soruyu sordurtuyor: “Taﬂ›y›c› olarak
“pacemaker” şehir Enerji Tesisleri Düsseldorf 2006 Fotoğraf: Egbert Trogemann, Düsseldorf
süreçlerini dahil ederek. Sonuç ise: Joseph Beuys’in tan›mlad›ğ› geniﬂ kapsaml› sanat kavram›na yak›nl›ğ› sergileyen ve “sosyal ›ﬂ›k plastiği” olarak tan›mlanabilecek bir ›ﬂ›k sanat›.
Biyografi ve fotoğraflar için: www.mischakuball.com
TEMEL AYDINLATMA BİLGİLERİ
75
Seri (12):
LED -Teknolojisi 1 Işık yayıcı diyot (LED), akım, doğru geçiş direncinde kullanıldığında, ışık üreten ve yansıtan bir yarı iletkendir. Belli bir dalga boyunu ışığa yansıtan PN-geçişleri veya bağlantıları üzerinden elektronlar akar. Genelde iki LED türü vardır: 1.InCaN (Galyum Nitrit): yeşil, cyan, mavi ve beyaz ve 2.AllnGaP (Alüminyum-İndiyum-Galyum-Fosfid): kırmızı, kırmızı-portakal ve sarı-portakal. LED’ler bugüne kadar üretilen elektronik sektörünün bir gelişimidir. Aydınlatma tasarımcıları ve planlamacıları için yanda belirtilen terimler önemlidir. Çip – LED’in çekirdeği LED – Paket olarak çip PN-Bağlantısı – Çipin içinde üretilen ışık
Soldaki çizimde, bağımsız akım hatları ve daha yüksek ısı iletkenlik özellikli bir yüksek performanslı LED gösterilmektedir. Isı iletkenlik kapasitesi daha yüksek akım performansına, daha fazla ışığa (ve daha fazla ısıya) olanak sağlar. Yeni lens teknolojisi, ışığın akım düşüşünü önemli ölçüde azaltmaktadır. Piyasada sunulan yeni yüksek kapasiteli LED’ler 35-50 Lümen arasında bir ışık akımına ve 50.000 saatlik (ışık akım düşüşü olmaksızın %70 oranında) bir performansa sahiptir. Bu LED’ler yedi renk olarak ve soğuk beyaz (500K, 75 CRI) ve sıcak beyaz (3200K, 90 CRI) olarak temin edilebilmektedir.
Öne yönlendirilen ışık
Plastik maddeden yapılan lens
Silikon kapsül Katod
InGan-Yarı iletken - Flip Chip Altın tel
AlInGaP &amp; AlGaS – Rot-GelbTechnologie InGaN – Kırmızı-Sarı-Teknoloji Seviye 1 – Çip Seviye 2 – LED Seviye 3 – LED -Array (dizi); gerektiğinde optik, soğutma gövdesi ve/veya akım iletimi ile Seviye 4 – LED -ampulü Driver (Sürücü) – Balast - ısıya dayanıklılık - LED’lerin veya sabit gövdenin ısı iletkenlik kapasitesi ne kadar düşük olursa, o kadar iyi Binning – Üretilen LED’lerin ışık rengi, açıklık, iletkenlik gerilimine göre sınıflandırılması
Lehimli bağlantı Reflektör Soğutucu gövde
Seri (12): LED -Teknolojisi 1
LED çipinin üretimi karışıktır, özellikle bir çipin LED’in içine yerleştirilmesi son derece ince çalışma isteyen bir iştir. Wafer olarak da adlandırılan silikon veya safirden oluşan 30 ile 60 milimetre büyüklüğünde yarı iletken disklerine aşırı ince InGaN veya AllnGaP malzemesi kaplanır ve bunlar yüksek basınç ve ısı altında çalışan bir “reaktörün” içinde daldırılır. Kaplama üretimi tamamlanan yarı iletken diskler binlerce çip halinde kesilir ve LED’ler çalışılır. Çoğu üretici her bir LED’i test eder. Sonra LED’ler üç aşamalı sınıflandırma sistemine göre iletken gerilimi, ışık akımı ve dalga boyu (eğer beyaz ise, renk derecesine göre) kriterlerine göre ayrılır.
Yarı iletken disk (Wafer)
Paket olarak: Çiplerin dizilişi, bağlantı telleri, kapsül Kaplaması tamamlanan yarı iletken disk
Üretimi tamamlanan LED’ler 100% Test fonksiyonel renk, ışık akımı, dalga boyu Sınıflandırma işleminden sonra her LED etiketlenir
Binlerce çip olarak kesilir
Örnek: Dalga boyuna göre sınıflandırma: 2,5 - 20 nm
Toplam dağılım Renk
Işık akımı
Örnek: Işık akımına göre sınıflandırma: %30 + ışığın yansıma alanı
ÜRÜN
İleri teknolojinin avantajları tasarım ile birleşti, “NEOSPOT” Lamp 83’ün yeni ürünü Neospot; vurgu ayd›nlatmas›n›n önem kazand›ğ› her noktada yüksek kalitesi, mekan estetiğini bütünleyip zenginleﬂtiren ﬂ›k tasar›m› ve benzerlerinden fark›n› ortaya ç›karan ileri teknoloji getirileri ile kullan›c›lara doğru ayd›nlatma anlay›ﬂ›nda farkl› bir çözüm sunuyor. Yüksek verimli reflektörü sayesinde istenilen ayd›nl›k seviyesi çok daha kolay yakalan›rken, sağlanmak istenilen vurgu ayd›nlatmas› da daha etkin ve doğru olarak gerçekleﬂtiriliyor. Alüminyum profil gövde, %99,8 safl›kta alüminyum mat veya parlak desenli reflektörü (15 / 30 / 45o alternatifli), temperli koruma cam›, kamaﬂma önleyici aksesuar seçeneği, elektrostatik toz boyal› olmas› ile ileri teknoloji gereklilik ve beklentilerinin tamam›n› karﬂ›layan ürün, mağazac›l›k sektöründe yeni bir dönem baﬂlat›yor. Metal halide ve QR 111 lambal›, elektronik veya manyetik balastl› seçenekleri bulunan Neospot; 3 farkl› modeli ve ikili ve tekli seçenekleri ile, son dönem Lamp 83 teknoloji ve tasar›m atağ›n›n son ürünü.
www.lamp83.com
BTicino’dan saydam cazibe; Light Kristal ‹talyan zerafetini özel tasar›mlar› ile birleﬂtiren dünya markas› Bticino, mekan tasar›mlar›n›n vazgeçilmez detaylar› olan anahtar priz serileri ile farkl›laﬂ›yor. Light serisinde yer alan Kristal modeli ise, göz kamaﬂt›r›yor. Her zevke hitap eden anahtarlar, zerafet ve fonksiyonelliği bir arada sunuyor. Saydaml›k temas›n›n iﬂlendiği ürün, her mekana uyum sağlama özelliği ile de ay›rt edici detaylar içeriyor. Kristal modeli ile, anahtarlar›n ve çerçevelerin ﬂeffafl›ğ› zevke uygun duvarlarla birleﬂiyor. Bu sayede duvar kağd›n›z› sevdiğiniz resim, fotoğraf, çiçek motifi ya da hayran› olduğunuz sanatç›n›n resmi ile detayland›r›rken, Kristal modelinin ﬂeffafl›ğ› sayesinde de farkl› ve özel bir zevki yaﬂayabilirsiniz. Dizayn ve modernliğin en iyi örneklerinden olan Kristal, Bticino Light serisinin zevkli tasar›mlar› aras›nda yer al›yor. Bticino, ev ve iﬂ yerlerinizde bulunan anahtarlar›n nas›l görünmesi gerektiğinin karar›n› tamamen sizin zevkinize ve isteğinize b›rak›yor.
www.bticino.com.tr
Philips’in yenilikçi aydınlatma çözümü: Imageo LED Mum Işığı Imageo LED Ayd›nlatma Serisi’nin Türkiye pazar›na sunulan ilk ürünü Imageo LED Mum Iﬂ›ğ› oldu. Evlerin vazgeçilmez aksesuar› olan mumu geliﬂmiﬂ bir ﬂekilde sunan Imageo LED Mum Iﬂ›ğ›, özellikle evlerde özgürce ve güvenli kullan›m olanağ› sunuyor. Tek ﬂarj ile 24 saat kullan›labilen Imageo LED Mum Iﬂ›ğ›’n› çal›ﬂt›rmak için hafifçe sallayarak çevirmek yeterli oluyor. Kablosuz kullan›m olanağ› sunan ve renkli ﬂeçenekleri de bulunan Imageo LED Mum Iﬂ›ğ›’n›n rüzgardan etkilenmeyen yap›s› sayesinde balkon veya bahçelerde de aran›lan ›ﬂ›lt› tüm kullan›c›lara sunuluyor.
www.lighting.philips.com.tr
77
78
Tek dokunuşta konfor... ‘In One by Legrand’ ile akıllı ev sistemi hayatımızda. Elektrik tesisat› ve yap›sal kablolama sistemleri alan›nda dünya lideri olan Legrand, bu y›l Türkiye pazar›na dahil edeceği IObL (In One by Legrand) ak›ll› ev sistemi ile konfor, esneklik, iletiﬂim ve eğlenceyi tek bir dokunuﬂla hayata geçiriyor. H›zla ilerleyen teknolojik geliﬂmeler, gündelik yaﬂant›m›zda yerini ald›. IObL ak›ll› ev sistemi yaﬂam kalitesini yükseltirken, konforu da en üst düzeyde tutuyor. IObL ak›ll› ev sistemini kullan›c›larla buluﬂturacak olan Legrand, teknolojiyi insan dokunuﬂu ile birleﬂtiriyor. ‘Kiﬂiye özel’ seçenekler ile sunulan sistem, kullan›c›s›na hayalindeki her ﬂeyi tek bir tuﬂ ile gerçekleﬂtirme imkan› sunarken, dizayn›, konforu, esnekliği ve kullan›m kolayl›ğ›n› da ön planda tutuyor. IObL fonksiyonlar›, Legrand’›n yeni anahtar priz serisi olan Galea Life ile kullan›c›lar›n beğenisine sunulacak. Galea Life’›n geniﬂ ürün yelpazesi içersinde yer alan farkl› renkler ve dokular sayesinde, estetik aç›dan her türlü mekan için farkl› alternatifler yaratacak. IObL ak›ll› ev sistemi tek bir tuﬂ ile ayd›nlatma, perde/panjur kontrolü, ›s›tma ve iklimlendirmeyi uzaktan kontrol etme gibi birçok özelliği, ihtiyaçlar›n›z ve tercihleriniz doğrultusunda kullan›m›n›za sunuyor. IObL ak›ll› ev sistemi ile donanm›ﬂ ve tercihe göre senaryolar›n oluﬂturulduğu bir evde, evin tüm ›ﬂ›klar›n› isterseniz tek bir tuﬂ ile oturduğunuz yerden, isterseniz dünyan›n bir ucundan internet üzerinden kapay›p/açmak, evdeki gaz kaçağ›, su bask›n› veya aniden ç›kan bir yang›ndan haberdar olmak veya sabahlar› müzik eﬂliğinde aç›lan perdelerden süzülen ›ﬂ›k ile uyanmak gibi say›s›z kolayl›k ve konforu yaﬂayabiliyorsunuz. IObL ak›ll› ev sistemi kullan›m› ve ihtiyaçlar›n›z doğrultusunda geniﬂletilebilir olmas›n›n yan› s›ra kolay kurulumu ile de büyük bir avantaj sunuyor. IObL ak›ll› ev sistemi, haberleﬂmeyi PLC (Power Line Carrier) teknolojisi ile evinizdeki 220 Volt’luk elektrik tesisat› üzerinden sağl›yor. Bu nedenle herhangi özel bir kablolamaya gerek duyulmuyor. Ayr›ca istenilen noktalarda radyo frekansl› ürünlerin de sisteme dahil edilmesi mümkün. K›z›lötesi ya da radyo frekans› ile çal›ﬂan uzaktan kumandalar ile, senaryolar›n oluﬂturulmas› ve aktif hale getirilmesi de Legrand’›n IObL teknolojisiyle hayata geçirilecek.
www.legrand.com.tr
Enzo Catellani imzalı Luce d’Oro koleksiyonu Catellani&amp;Smith firmas›n›n Enzo Catellani imzal› Luce d’Oro koleksiyonunun ana temas› ›ﬂ›ğ›n alt›n sar›s› rengini yakalamak. Tasar›mc›, ateﬂin ve güneﬂ ›ﬂ›nlar›n›n verdiği s›cak ›ﬂ›ğ›, metal üzerine el ile yap›ﬂt›rd›ğ› alt›n varak üzerinde bulunan k›r›lmalarla yakalamakta. Ayn› tasar›m›n pirinç veya aluminyum üzerine gümüﬂ varak ile uygulanan seçenekleri de bulunuyor. Koleksiyonda 50 cm çap›nda apliklerden, insan boyu lambaderlere kadar pek çok ürün yer al›rken, ayn› koleksiyonun parças› olan Sistema Macchina della Luce 120 cm, 80 cm, 50 cm, 30 cm ve 17 cm çap›nda 5 difüzer diskten oluﬂuyor. 3 ara diskin herbirinde gizlenen halojen lambalar üstteki diskte yeralan alt›n varaklardan yans›t›larak endirekt bir ayd›nlatma sağlamakta.
www.tepta.com
EMFA’dan Belkıs-LED Serisi Elektrik sarfiyat›n› ve ç›kan ›s›y› azaltmak için EMFA bak›m› kolay Belk›s-LED serisini üretti. Resimdeki Belk›s 5 EMFA’n›n imal ettiği üç tipten en büyüğüdür. Bu IP67, walk-over, ileri teknoloji armatür 316L paslanmaz çelik ve bak›r ihtiva etmeyen alüminyumdan üretilmiﬂ olup duvar ayd›nlatmas›ndan, yol kenarlar›na, yüzme havuzlar›na kadar kullan›lan halojen armatürlerin yerine kullan›labilir. Belk›s-LED, power-LEDlerin beﬂ renginde ve beyaz›n değiﬂik tonlar›nda mevcuttur. Belli uygulamalar için de renk değiﬂtirme özelliğine (RGB) sahip olarak da üretilir. Bu armatürdeki 6 adet 350 mA power-LED, yaklaﬂ›k 6W elektrik harcarken, hiç ›s› (minimum) ç›karmad›ğ› için, s›cak halojen armatürlerinin dokunma mesafesinde kullan›ld›ğ› umuma aç›k yerlerde tercih edilmektedir. Halojen ampuller ve yüksek ›s›dan dolay› armatür contalar›, birkaç bin saatte değiﬂtirilirken, LEDlerin ömürlerinin 50.000 ila 100.000 saat olmas› bak›m masraf›n› minimuma indirger. Halojen ampullerin aksine power-LEDler infrared ›ﬂ›mad›klar› için mağazalarda kumaﬂlara ve giyimlere zarar vermezler. Bu armatür 12, 24 ve 240V’a göre üretilir. Derin olmayan (55 mm) armatür kullan›l›rken transformatör 50 ila 100 m uzağa konulabilir. Armatürün power-LED sürücüsü, IP67 kutusunun içine monte edilmiﬂ ﬂekilde üretilir.
www.emfa.com.tr
ÜRÜN
Dupont™ Corıan®’la eşsiz bir tasarım daha… Delirium Yum! Tasar›mc› Ingo Maurer masa tasar›mlar›ndan sonra lamba tasar›m›nda da DuPont™ Corian®’› tercih etti. S›ra d›ﬂ› parçalarla tasarlanm›ﬂ olan lamba büyüleyici bir görünüme sahip… Ingo Maurer, Delirium Yum ad›n› verdiği yeni lamba tasar›m› için, tasar›m›n›n ad›ndan daha da s›ra d›ﬂ› olan parçalar kulland›. Geçen y›l, Milano’da gerçekleﬂtirilen tasar›m haftas›nda sergilediği ve DuPont™ Corian® kullanarak yapt›ğ› masa tasar›mlar›ndan sonra, yine sofistike bir uygulama olan Delirium Yum’da da DuPont™ Corian®’› tercih etti. Lamba, 40x40 cm boyutlar›nda bir tepsi üzerine yerleﬂtirilmiﬂtir. Tepsinin üzerindeki Corian® malzemesinden yap›lm›ﬂ ve içi su ile doldurulmuﬂ olan konik cam vazo, tasar›m›n önemli bir görsel parças›n› oluﬂturmaktad›r. Tepsinin alt›ndaki manyetik sistem ›ﬂ›ğ› sağlarken, motor sistemi de suyun hareket h›z›n› ayarlamaktad›r. ‹nsan› büyüleyen girdap görünümünün yan› s›ra, lamban›n üzerine yerleﬂtirilen ayna, ›ﬂ›ğ› yayarak lambay› daha etkileyici hale getirmektedir.
www.dupont.com.tr
Gewiss System Rf: Kablosuz Kumanda Butonlarğ Hareket Özgürlüğü GEWISS, SYSTEM BLACK WHITE serisini RF sistemi ile geniﬂletti: ‹leri teknoloji ürünü kablosuz iletiﬂim tekniği sayesinde, kontrol ve kumanda çözümleri, kullan›c›n›n, elektrik tesisat›n›, duvarlar› k›rmadan ya da yeni kablolar eklemeye gerek kalmadan güncellemesine ve değiﬂtirmesine olanak tan›yor. RF sistem ürünlerinin yeni çizgisi, normal AAA bataryalarla beslenen bir aktar›m modülünden ve aktar›m cihazlar›ndan al›nan emirleri uygulayan “çok fonksiyonlu” bir dizi al›c›dan oluﬂmaktad›r. Al›c›lar›n değiﬂik versiyonlar› olup, bunlar, kumanda edilmesi istenen cihazlar›n (bir ›ﬂ›k kaynağ›, bir priz, bir gaz emniyet valfi, bir kombi ya da bir klima ünitesi) yan›ndaki normal destek birimlerine monte edilebilir. 8A ç›k›ﬂl› motor kumandas› al›c›s›, panjur, güneﬂlik ya da otomatik mekanizmalar›n kontrolünü sağlar; bu durumda aktivasyon hem SYSTEM RF aktar›c›s›ndan gönderilen RF komutu hem de ön k›sma entegre edilmiﬂ buton üzerinden manuel olarak gerçekleﬂtirilebilir. Mevcut tesisatlara da uygulanabilen SYSTEM RF hatt›, bulut beyaz› ya da metalik titanyum renklerinde TOP SYSTEM çerçeveleri ile seri halinde sat›lmakta olup bunlara diğer 12 renk seçeneği de eklenmiﬂtir. SYSTEM RF yine 14 değiﬂik renk seçeneği ile sunulan Virna çerçeveleri ile de kullan›labilir.
www.gewiss.com
79
Professional Lighting Design
80
Professional Lighting Design TÜRKİYE 1/07 Gelecek Sayıda İşlenecek Konular:
Published by Verlag fur Innovationen in der Architektur Marienfelder Str. 20 D-33330 Gutersloh, Deutschland Tel: +49-5241-30726-0 - Fax: +49-5241-30726-40 www.pldplus.com Organ of the European Lighting Designers’ Association e.V., ELDA
www.eldaplus.org
TEMA: Doğal Işık
Editor-in-chief: Joachim Ritter - jritter@via-internet.com Editorial department: Kai Becker - kbecker@via-internet.com Katrin Strübe - kstrube@via-internet.com Alison Ritter - aritter@via-internet.com
İsveç Başkonsolosluğu, Washington
Ana Konular
Advisory Board: Motoko Ishii, Tokyo Phil Gabriel, Ottawa Dr. Heinrich Kramer, Köln Roger Narboni, Paris Andrew Whalley, Londra
‹sveç, Washington’da ülkesinin insanlar›n›n anlay›ﬂ›na sahip bir konsolosluk binas› için uzun zaman bekledi. Sonunda; ‹sveç ve ‹sveçlilerin geleneklerini, anlay›ﬂlar›n› yans›tan kuzey ülkelerinin yaﬂam tarz›nda bir bina hayata geçirildi.
-Atmosfer -Dekoratif ayd›nlatmada LED’ler
PLD TÜRK‹YE 2/07
-Peyzaj ve parklar›n ayd›nlat›lmas›
PLD TÜRK‹YE 3/07
-Kendini iyi hisstemek -Sağl›k faktörü olarak ›ﬂ›k
PLD TÜRK‹YE 4/07
-Müze Ayd›nlatmas› -Modern Konseptler
PLD TÜRK‹YE 5/07
-
Ana konular değiﬂebilir.
Graphic design concept: Kerstin Schröder Advertising sales manager: Dipl.-Ing. Christian Aldrup - caldrup@via-internet.com
Professional Lighting Design Türkiye İmtiyaz Sahibi: Ağustos Reklam Ajans› Ltd. ﬁti. ad›na Nur Güneﬂ ngunes@pld-turkiye.com Genel Yayın Yönetmeni ve	Sorumlu Yazı İşleri Müdürü: Selim Güneﬂ sgunes@pld-turkiye.com Danışma Kurulu: Prof. Dr. Mehmet ﬁener Küçükdoğu (ATMK Baﬂkan›, ‹st. Kültür Üniversitesi, Mimarl›k Ana Bilim Dal› Baﬂkan›) Prof. ﬁazi Sirel (ATMK Onur Üyesi) Y›ld›z Ağan (Hi-Tec Ayd›nlatma) Nergiz Arifoğlu (Effect) Yeﬂim Betin (Siteco Ayd›nlatma) Banu Binat (YEM) Tuba Büyüktaﬂk›n (Optimum) Engin Cebeci (Türk Philips) Altuğ Çaçur (EA Ayd›nlatma) Tuncay Danac›oğlu (Tepta Ayd›nlatma) Ferruh Gök (Fersa Ayd›nlatma) Aydan Hacaloğlu ‹lter (Ayd›nlatma Tasar›mc›s›) Coﬂkun ‹nsel (Lumina Ayd›nlatma) Cevat Karaman (Lamp 83) Jan Van Lierde (Ayd›nlatma Tasar›mc›s›) Mustafa Seven (Ayd›nlatma Tasar›mc›s›) Hakan Ünsalan (Litpa Ayd›nlatma) Ayd›n Yenigün (Yenigün Ayd›nlatma) Grafik ve web: Levent Karaoğlu levent@agustos.com Abone ve Satış: abone@pld-turkiye.com Çevirmen: Dürrin Caner Basko: Stil Matbaac›l›k ‹brahimKaraoğlanoğlu Cad. Yay›nc›lar Sok. Stil Binas› Seyrantepe, 4. Levent - ‹stanbul Tel: 0212 281 92 81 - www.stil.com.tr Basım Yeri ve Tarihi: ‹stanbul, Ocak 2007 Dağıtım: Dünya Süper Dağ›t›m Aﬁ - www.dunya.com ‹ki ayda bir yay›mlan›r. Yerel süreli yay›n. Aral›k 2006 - Ocak 2007, Say› 12 ISSN 1305-2926 9 YTL
PROFESSIONAL LIGHTING DESIGN TÜRKİYE Türkiye Lisans Sahibi Ağustos Reklam Ajans› Ltd. ﬁti. Mahmut Yesari Sok. No:15 Koﬂuyolu 34718 ‹stanbul Tel: 0216 340 51 56 Faks: 0216 340 51 59 www.agustos.com www.pld-turkiye.com
Her hakk› sakl›d›r. Professional Lighting Design Türkiye Verlag fur Innovationen in der Architektur lisans›yla yay›nlanmaktad›r. Bu dergide yer alan yaz›, makale, fotoğraf ve illüstrasyonlar›n elektronik ortamlar da dahil olmak üzere çoğalt›lma haklar› Verlag fur Innovationen in der Architektur ve Ağustos Reklam Ajans› Ltd. ﬁti.’ne aittir. Yaz›l› izin olmaks›z›n hangi dilde ve hangi ortamda olursa olsun materyalin tamam›n›n ya da bir bölümünün çoğalt›lmas› yasakt›r. Yay›mlanan yaz›, fotoğraf, ürün tan›t›m› ve reklamlar›n sorumluluğu proje müellifi, reklamveren ve yazara aittir. Bu dergi, bas›n meslek ilkelerine uymaya söz vermiﬂtir.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
Millions discover their favorite reads on issuu every month.
Give your content the digital home it deserves. Get it to any device in seconds.
Publish for free today
Document details
Sayı 12 - Aydınlatma Master Planları - PLD Türkiye
Published on Dec 1, 2006
TEMA: Aydınlatma Master Planları. AYDINLATMA TASARIMI: 2008 Yılının Avrupa Başlkenti Liverpool Aydınlatma Konsepti, Stuttgart Aydınlatma Master Planlarının Gelişltirilmesi, İstanbul için Kent Aydınlatması, Kentsel Aydınlatma Stratejisinin Ekonomik Faydası, Master Planlar ve Aydınlatma Tasarımı Trendlerinin Nedenleri. GÖRÜŞ: Şehir Planlaması İçin Aydınlatma Kentlerde Aydınlatma Kullanımı. GÜNCEL: Lizbon II. Uluslararası Bianeli, Lüdenscheid LichtRouten 2006 Etkinliği. PROJELER: 100.Yılında Paris Metrosu, Khalifa Sport City, Katar, Beyoğlu Colin’s Mağazası, Ağustos Reklam Ajansı, İstanbul. IŞIK SANATI: Sosyal Işık - Plastik ve Kent Alanı:Mischa Kuball.