Muhteşem doğrulara ulaşma tarihinin gölgesinde tekrar tekrar muhteşem hatalar tarihi saklıdır. Yalnız hatalı olmak da değil, aynı zamanda pasaklı olmak da. Alexander Fleming’in penisilini bulması açıkta bıraktığı stafilokok kültürüne kenarda unuttuğu bir Sandviçin kokuşmuş peynirinden küf bulaşması sayesinde gerçekleşti. Louis du Guerse iyodlu gümüş plakalardaki görüntüyü alabilmek için yıllarını harcamıştı. Bir gece boş bir çabanın arkasından plakaları içi kimyasal dolu bir dolaba yerleştirdi. Ertesi sabah devrilmiş bir civa kavanozundan çıkan cıva buharlarının plakada kusursuz bir görüntü oluşturduğunu gördü. Modern fotoğrafçılığın öncüsü doğmuştu.
Hayvan psikoloğu Wilson Greatbach’ın tesadüfen sohbet ettiği cerrahlardan düzensiz kalp atışlarının tehlikelerini duydu. Greatbach’in gözünün önüne, yayın sinyallarini doğru şekilde alıp gönderemeyen bir radyo geldi. Modern elektronik tarihinin, iki cihaz arasında elektrik sinyallerinin çok düzenli ve mucizevi hassaslıkta geçirilmesine dayandığını biliyordu. Bu bilgi kalbe uygulanabilir miydi acaba? Bu düşünceyi beş yıl boyunca beyninin arka taraflarında sakladı. Kronik hastalıklar enstitüsünde çalışırken bir doktor kendisinden vakum tüp yerine yeni silikon transistörleri kullanan bir osilatör imal etmek için yardım istedi. Greatbach kazara yanlış transistörü osilatöre takınca kalp alışık olduğumuz ritimde atmaya başladı. Greatbach’ın hatası sayesinde cihaz kalp atışlarını kaydetmiyor stimüle ediyordu. Greatbach’ın kafası 5 yıl önce yapılan sohbete gitti. İşte düzensiz atan bir kalbin hatalı sinyallerini kalbi hassas aralıklarla şoklayarak düzene sokacak bir cihaz önünde duruyordu.
Greatbach-Chardack pacemaker cihazı (kalp pili) geliştirilmiş haliyle bugün milyonlarca kişinin ömrünü uzatmaktadır.
Bunun gibi yanlışın doğruya gittiği pek çok örnek vardır. Triod, radyografi vulkanize kauçuk ve plastik hep hatalar sonucu ortaya çıkmıştır. Hata deha yolunda katlanmak zorunda olduğunuz bir aşama değildir. Hata genellikle sizi alışık olduğunuz varsayımlardan kurtarır. Haklı olmak, sizi yerinizde tutar. Hatalı olmak yeni arayışlara yeni stratejilere yöneltir. Bitişik odaları açar. Ancak hata tek başına bir buluşa, bir çözüme ulaştırmaz. O konu üzerinde uzun süre kafa yormak, araştırma yürütmek şarttır. Hata çoğunlukla verilerin tekrar tekrar yanlış olmasıyla başlar. Ve ne yazık ki bazen araştırmacılar bunun yeni bir bakış açısı olduğunu fark etmeden deney yöntemindeki yanlışlıklara bağlarlar; kirlenme, arıza, yanlış okuma gibi. Oysa sonuçlara bakan dışardan biri doğru sonucun ne olması gerektiğini pek bilmediği ve farklı bakış açısı olduğu için hatanın bir doğruya işaret ettiğini daha kolay görür. En iyi innovasyon laboratuarları bir az kontamine olmuş ortamlardır.
Gezegenimizdeki organizmaların akıl almaz çeşitliliğinin doğuşu kısmen hatalar sonucudur. DNA, kodlamadaki mutasyon veya kopyalamadaki aktarma yanlışları şeklinde hata yapma eğilimindedir. Öyle olmasaydı kusursuz kopyalar çıkar, kusursuzluk değişime imkan vermediği için evrim gerçekleşmezdi. Evrim açısından “hata insana mahsusdur” lafı doğru değildir. Hata olmasaydı zaten insan olmazdı.
Tabii ki çok fazla hata ölümcüldür. O yüzden hücreler başarılı DNA ‘yı onarmak ve kodlama sürecinin son çekirdeğe kadar doğru olmasını sağlamak için gelişmiş mekanizmalarla donatılmıştır. Hiçbir ebeveyn kendi çocuğunda mutasyon görmek istemez fakat kabul etmeliyiz ki tür olarak bizler mutasyon sonucu ortaya çıktık.
Evrimin, daha karmaşık olduğu halde seksüel üremeden yana olduğunu görmüştük. Bunun bir sebebi yararlı innovasyonların nüfusa yayılması, ara sıra da diğer innovasyonlarla çarpışması ve güçlerini birleştirmesidir. Seks aynı zamanda hatanın yaratıcı gücünü benimser ve riskleri azaltır. Seks Bitişikteki Açılım’a kapıyı hafifçe aralayarak günümüzün değişen baskılarına ve fırsatlarına uyum sağlamamıza imkan verir. Fakat aralığı çok dar tutarak da mutasyon oranlarını kontrol altında tutar. Kısacası seks genlerimizin yanlışlarından ders almamızı sağlar.
Genetik, nöro kimyasal ve sosyal düzeyde bütünüyle hata ve kargaşadan ibaret bir dünya yaşanmaz olurdu. Fakat üretken hatalara ufacık yer bırakmak da önemlidir. İnnovatif ortamlar faydalı hatalardan feyz alır; kalite kontrol onları ortadan kaldırınca incinirler. Büyük kurumlar altı sigma, toplam kalite yönetimi gibi mükemmeliyetçi rejimleri izlemeyi severler; tüm sistemleri baştan sona hatayı ortadan kaldıracak şekilde düzenlenir. Böylece ara sıra hata yapmanın yeni innovasyonlara yol açma olasılığını da ortadan kaldırmış olurlar.
Paylaş
Twitter üzerinde paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Facebook'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Linkedln üzerinden paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
Telegram'da paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
WhatsApp'ta paylaşmak için tıklayın (Yeni pencerede açılır)
İlgili
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
Yorum
İsim
E-posta
Bir dahaki sefere yorum yaptığımda kullanılmak üzere adımı, e-posta adresimi ve web site adresimi bu tarayıcıya kaydet.
yedi artı iki? (yazıyla) *
Beni sonraki yorumlar için e-posta ile bilgilendir.
Beni yeni yazılarda e-posta ile bilgilendir.
Δ
E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Abonelik için e-posta yazmalısınız. Yorumda html etiketleri kullanabilirsiniz.
Yazı dolaşımı
Sicim Kuramı (Membran Teoremi, String Theory)
Küp içinde yolculuk
Paylaş:
Giriş
Kullanıcı adı ya da e-posta adresi
Parola
yedi artı iki? (yazıyla)
Beni hatırla
Giriş
Kayıt ol
Parolanızı mı unuttunuz?
İlgili Yazılar
Değer Katılığı
Doğal Seleksiyon
Moleküler Süreçler
Bilim Felsefesi
Pi Günü
Son Yazılar
Zeka soruları sitesi
52 Kartlık Deste Soruları
Çarpımları ve toplamları aynı olan sayılar
Sonsuz Bilgi forumu
Tekillik ve Ötesi
Kara Enerji nedir?
Şişme Kuramı Nedir?
Karanlık Madde nedir?
Neden gece karanlıktır?
Sıcak Büyük Patlama Sonrası
Büyük Patlama Evreni Nasıl oluşturdu?
Genişleyen Evren
Evrenin Bilimi
Evren ne renktir?
Genel Göreliliğin Tuhaflıkları
Genel Göreliliğin Sonuçları
Genel Görelilik nedir?
Kütleçekimi Eğik Uzaydır
Kütleçekim Kuvveti Diye Bir Şey Yok!
Kütleçekimi Hakkındaki Tuhaflık
Rastgele Yazılar
Karşıt Kutuplar
Dogmatizm
Madde Dalgaları
Belirsizlik ve Yıldızlar
Kendine göndermeli cümle doldurmaca
Danxia Yerşekilleri
Evren ne renktir?
Kategoriler
Bilim 268
Bilişim 14
Zeka Soruları 66
Denemeler 119
Gündem 3
Öykü 40
Oyun 11
Felsefe 93
Genel 6
Günlük 14
İnsan ve Toplum 103
Antropoloji 22
Psikoloji 57
Siyaset 16
Sosyoloji 25
Kısa Devre 46
Sanat 15
Arşivler
Arşivler Ay seçin Kasım 2021 (3) Haziran 2021 (2) Mayıs 2021 (25) Nisan 2021 (21) Ağustos 2020 (6) Temmuz 2020 (9) Haziran 2020 (3) Mayıs 2020 (12) Şubat 2020 (1) Eylül 2019 (1) Ağustos 2019 (3) Temmuz 2019 (6) Haziran 2019 (7) Mayıs 2019 (6) Nisan 2019 (3) Haziran 2017 (1) Mayıs 2017 (4) Nisan 2017 (8) Mart 2017 (13) Şubat 2017 (8) Ocak 2017 (15) Kasım 2016 (1) Eylül 2016 (12) Ağustos 2016 (20) Temmuz 2016 (21) Haziran 2016 (29) Mayıs 2016 (34) Nisan 2016 (33) Mart 2016 (53) Şubat 2016 (92)
Etiketler
akıl amerika ampirizm Aristo astronomi atom belirsizlik belirsizlik ilkesi beyin bigbang bilgi bilgisayar bilim bilimsel bilinç bilişim biyoloji Bohr bozon büyük patlama coğrafya dahi dalga Descartes determinizm dil din diyalektik doğa duygu dünya düşünce Einstein Einstenin Buzdolabı elektrik elektro manyetik elektron eleştiri enerji evren evrim fantastik fizik foton galileo Gauss genel görelilik geometri Gödel görelilik güneş Hegel Heisenberg hikaye hipotez inanç insan IQ istatistik kadın kaos kaos teorisi kara delik kimya Kopenhag yorumu kozmoloji kuantum kuantum fiziği kuantum kuramı kuantum mekaniği kültür kütle kütleçekim Laplace lazer madde mantık matematik Maxwell medya mitoloji mizah nedensellik Newton nicelik nitelik nötrino olasılık oyun parçacık pi planck programlama proton psikoloji python rastgelelik rastlantı Richard Feynman rönesans rüya rüya yorumu sahte bilim satranç Schrödinger site sonsuz sonsuzluk soru Stephen Hawking sözde bilim süperpozisyon Sıradışı İnsanlar tarih teori test toplum tuhaf türk uzay Uzay Zaman uçak varsayım yasa yaşam yetenek young yunan yıldız zaman zeka zeka sorusu zihin çift yarık çocuk özdeşlik özel görelilik ışık ışık hızı şamanizm