Din mensuplarının kamusal alanda bazı hakları kullanabilmeleri için, dini cemaat örgütlenme modeline sahip olmaları ve belirli şartları yerine getirmeleri gerekmektedir. Bu şartların bir kısmı açıkça tanımlanmış, bir kısmı ise üzerinde konsensüs oluşan yazılı olmayan kurallar seviyesindedir. Dini cemaatin bazı şartları yerine getirmesi halinde hukukun eşitlik ilkesi devreye sokularak söz konusu belirgin olmayan duruma netlik kazandırılması mümkündür. Dini cemaat olarak tanınmak, bir yandan hukuki, bir yandan da siyasi bir sürece bağlı hale getirilmiştir. Devletin dini veya dini kurumu yoktur, ancak dini cemaatlerle işbirliğine girebilir ve bunu, eyaletler çapında yapılan “devlet anlaşması” ile düzenler. Ancak bunu yaparken de tarafsızlık ve eşitlik ilkesinden şaşmaz. Her kuruluş kendisini dini cemaat olarak tanımlayabilir. Ancak, resmen bu statüyü elde etmek, ikinci aşama olan “kamu tüzel kişiliği” için gerekli temel adımdır. Devlet anlaşmaları gelenek olarak kamu tüzel kişileri ile yapılır.
Bir dine mensup olup olmamak ile bir dini cemaate dahil olmak veya çıkmak kişininözgür iradesine bağlıdır. Dini cemaatler kendilerini tanımlamalarına bağlı olarak toplumsal olaylar hakkında kamuoyu oluşturmak ve farklı oluşum ve komisyonlara katılmak durumundadırlar. Örneğin; dini cemaati temsilen farklı ahlak komisyonları, kamu radyo ve televizyon kuruluşları, sinema ve film destekleme kurumu gibi alanlarda yer alırlar. Federal veya Eyalet Parlamentosu’nun komisyonlarında dinlenirler, görüş ifade ederler. İç işlerini herkes için geçerli olan yasalar çerçevesinde devletten bağımsız olarak düzenlerler. Kamu tüzel kişiliğine sahip dini cemaatler, devlet eliyle cüzi miktarda kilise vergisi toplamak, vergiden muaf olmak, bazı harç ve ücretlerden muaf tutulmak hakkına sahip olur ve bu şekilde cemaatlerine daha fazla hizmet götürmeşansı elde ederler (anaokulu, hastahane, yurt v.b.).
Eyaletlerin kamu tüzel kişiliği hakkı tanıyacağı dini cemaatlerin kendi tüzüklerinin bulunması, yeterli sayıda üyeye sahip olmaları, kalıcı olduklarını ispat etmeleri, mali güçlerini beyan etmeleri, yaklaşık 30 yıldır faaliyet gösteriyor olmaları, anayasa ve yasalara olan bağlılıklarına inandırmaları, başkalarını ve anayasal düzeni tehlikeye düşürmeyecek gelenek ve anlayışa sahip olmaları gerekmektedir. Dini cemaatlere üye olan çocukların, söz konusu dini cemaat gözetiminde resmi okullarda iman esaslarına dayalı olarak verilen din dersine katılmaları, Berlin ve Bremen Eyaletleri hariç, mecburidir. 14 yaşına kadar olan çocuklarda veliler isterlerse çocuklarını bu dersten muaf tutabilirler. 14 yaş dini reşit olma yaşı kabul edildiğinden, bu yaştan sonra çocuklar kendileri karar verebilirler.