Son çıkış görüntüleme cihazları olan monitör ve projektör için geliştirilen, ışık ve renklerin doğrulamasına kalibrasyon denir. GAMUT, COLOR TEMP, GAMMA, CONTRAST, BRIGHTNESS ve RGB tonlarını aşama, aşama kalibre ederek, görüntülemedeki en doğru renkleri yakalamamızı sağlar.
Görüntüleme cihazları kalibrasyon edilmediği zaman, yapılan işlemlerin ne kadar doğru değerlerde olduğunu tam anlamıyla bilemiyoruz. Bir projeyi renklendirme yaptığımızda hem çalışma ekranımız hem de video çıkış referans ekranımızda gördüğümüz renkler, sinema salonunda koyu/parlak ya da renkleri kaymış değerlerde görmemiz mümkündür. Bu da müşteriyle ilişkinizi can sıkıcı bir duruma getirebilir. Bu kötü durumu işe başlamadan önce düzeltme yapmak tabi ki mümkün. Bir SMPTE renk bar'ı açarak bir kısma kadar elle kalibrasyon yapabilirsiniz. Ama en saf doğru değerleri Renk Metre (ColoriMeter) ve kalibrasyon yazılımıyla elde edebiliriz.
Kalibrasyon Çeşitleri
1- SMPTE + Elle Kalibrasyon.
2- Renk Metre + Kalibrasyon Yazılımı + Elle Kalibrasyon.
3- Renk Metre + Kalibrasyon Yazılımı + Otomatik Kalibrasyon.
4- Renk Metre + Monitör + Otomatik Kalibrasyon.
Standartlar
Elektronik birimleri ve video sinyaller için kullanılan SMPTE, IRE, GAMMA, Delta E ve COLOR TEMP gibi standartlar bizlere yol gösteren pusulalar gibidir. Bu standartları bilmemiz halinde, bizlere doğru kalibrasyon için kılavuz olacaklardır.
SMPTE
SMPTE açılımı ise Society of Motion Picture and Television Engineers (Sinema ve Televizyon Mühendisleri Topluluğu). SMPTE Renk Bar'ı sinema ve TV için kullanılan bir test şablon türüdür. Bu şablonun bileşenleri her yerde standart olarak bilinir. Ayrıca bu şablonlar çoklu kamera çekimlerini birbirleriyle kalibre etmek için de kullanır.
IRE
IRE açılımı ise Institute of Radio Engineers (Radyo Mühendisleri Enstitüsü). 100 IRE değeri, bir video sinyalinde siyahtan beyaza (gölge/parlak) kadar olan ışık ve renk ton aralığı olarak tanımlanır. Bunlar 0-100 aralığındaki Luma ve renk değerlerini en doğru kalibrasyon ayarlarına getirmemizi sağlayacak aşamalı bir birimdir.
Siyah (Gölge tonlar)
0 (0)
Gri (Orta tonlar)
512 (50)
Beyaz (Parlak tonlar)
1024 (100)
Smart TV ve bazı özel video monitörlerde kalibrasyon için her birim IRE'yi adım adım ayarlanması gerekecektir. Örneğin IRE 30 olan aşamada RGB ve Luma değerlerini dengelenmesi lazım. Bu işlemi 0 ile 100 IRE aralığındaki bütün IRE adımları doğru renk tonları ve ışık için aynı şekilde kalibre edilmesi gerekir. Tabi ki bu adımlar, zaman olarak uzun sürecektir. Ama en doğru renk tonu ve ışığı ayarlamış olacaksınız.
Smart TV'lerde iki farklı IRE bölümü vardır. Bunlar 20 Point IRE (5/100) 5'er adımlık kalibrasyon yapılmalı. 2 Point IRE ise 2 adımlıktır. Low ve High (Gölge ve Parlak) kısımları Luma ve RGB tonları kalibrasyon yapmaya imkân sağlar. Belli bir kısmı kalibrasyon yapabilirsiniz. Ama 20 Point IRE ile kalibrasyon yapmak daha doğru değerler verir.
ISF
ISF açılımı Imaging Science Foundation (Görüntüleme Bilim Kurumu). Temelin de IRE ünitesi barındırır. Genelde Smart TV ve video referans monitörlerinde görmek mümkün. Görüntüleme cihazınızın menüsünde ISF kısmı var ise çok iyi bir görüntüleme cihazına sahipsinizdir.
ISF Gece/Gündüz
Smart TV'ler iki adet ISF bölümü vardır. Bulundunuz mekânda pencere var ise, bu ISF'lerden birisini gündüz diğerini ise geceye göre kalibrasyon ayarlayabilmeniz içindir. Genelde evler için uygulanır, evinizdeki Smart TV için bu ISF'leri uygulayabilirsiniz.
GAMMA γ
Bilgisayar, kamera için ve son çıkış olarak kullanılan monitör, TV ve projektörler için aydınlık (Bright) belirlemeye yarayan çarpana verilen addır. Bu sembol (γ)çarpan için kullanılır, Yunan alfabesindeki γ GAMA sembolünden gelmektedir.
Bu eğriler GAMMA γ 1.0 - 1.8 - 2.2 -2.4 - 2.6 - 2.8 gibi sınıflandırarak standart hala getirttirilmiştir.
RENK UZAYI: GAMMA γ STANDARTLARI
sRGB
GAMMA γ 2.2
REC-709
GAMMA γ 2.4
DCI-P3
GAMMA γ 2.6
REC-2020
GAMMA γ 2.4
Delta E (ΔE)
Delta E, algılanan iki renk arasındaki fark veya mesafeyi görsel olarak görülebilmesini sağlayan standart hesaplama metriğidir. Bu özelliklerin belirlenmesi, çalışmaları renk açısından kritik olanlar için büyük önem taşımaktadır.
2 renk arasındaki mesafe, 0 ile 100 arasında değişen bir ölçekle ölçülür; sayı ne kadar küçük olursa, sonuç o kadar doğru olur. Özetlemek için:
Delta E <1 = Fark / mesafe insan gözüyle algılanamaz;
1 <Delta E <3 = Dikkatle gözlemlenerek fark edilebilecek fark / mesafe;
3 <Delta E <10 = Bir bakışta algılanabilen fark / mesafe.
Bu ölçüm, ekranın doğru ayarlanıp ayarlanmadığını gösterdiği gibi maksimum renk doğruluğu gerektiren görüntüleme cihazları için.
Renklendirme için profesyonel görüntüleme cihazların Delta E değeri ne kadar düşük ise o kadar doğru renklere sahip olunur.
Color Temperature TEMP (Renk Sıcaklığı)
Görüntüleme cihazlarımızın en temel ayarlarından birisidir. Renk Sıcaklığı Kelvin ölçü birimi değerleriyle belirlenir. Görüntüleme cihazları genelde 9300K kadar olan sıcaklığı desteklerler, ama bu Kelvin yanlış sıcaklıktadır. Renklerimiz çok daha soğuk tonlarda görünecektir. Ve işimizin renkleri yanlış görmemizi sebep olur. Gerçek dünyamızdaki doğru renkleri görebilmemiz için, görüntüleme cihazlarımızın beyaz noktası (White Point) denilen kısmı. D65 yani 6504K Kelvin olarak seçmemiz, en doğru renk sıcaklığını elde etmiş oluruz.
Görüntüleme cihazımız daha önce farklı bir Kelvin ayarındaysa D65 alındığında gözünüzün alışması biraz zaman alacaktır. Gözünüz D65 alışınca, daha önce ne kadar yanlış tonlarda iş yaptığınızı anlamış olursunuz.
CIE 1931 XYZ Gamutrenk uzayındaki, tam merkezindeki konum D65 Kelvin olarak belirtilir. Beyaz ayarı olarak bilinir.
Aynı zamanda D65 6500K gün ışığından biraz daha soğuktur. Yukarıdaki görsel ekranların renk sıcaklığının nasıl olacağını görmekteyiz. Soldaki ekran D50 ortadaki ekran D65 ve sağdaki ekran 9300K'dir. Doğru ekran ortadaki D65 olandır. D65 dikkat ettiyseniz daha gerçekçi beyaz renkte görmekteyiz.
Luminance cd/m2
Görüntüleme cihazların yayılan ışığın enerji miktarı cd/m2 (Candela metre kare) olarak hesaplanır. Bu değerler görüntüleme cihazları için genelde 80 ile 10000 cd/m2 aralığı olarak belirtilir. Kalibrasyon yazılımı, görüntüleme cihazınızın kaç cd/m2 değerde olduğunu soracaktır.
Görüntüleme cihazınızın üretici web sayfasından marka ve model özelliklerinden bakarak bulabilirsiniz. Kalibrasyon bitiminde doğru ışık ayarı sonucunu görmüş olursunuz.
Renk Profilleri
Renk profillerini önceki yazılarımdan bahsetmiştim. Bir görüntüleme cihazların çoğu sRGB, Rec-709, DCI-P3, Rec-2020 gibi renk uzaylarını destekler. Çalışma yapacağınız Renk Profilini, kalibre yapılacak cihazın bu profillerden birisi veya birkaçını ayarlamanız gerekmektedir.
CMS Renk Yönetimi Sistemi
CMS Color Management Systems (Renk Yönetimi Sistemi). Dijital görüntüleme cihazlarında, renk yönetimi, kamera, TV, monitör, projektör, film tarama/baskı makinası ve çeşitli cihazların renk gösterimleri arasındaki kontrollü standart bir çerçevede toplar. Genelde Kalibrasyon yazılımları CMS renk sisteminin üzerine kuruludur.
ICC Profili
Windows üzerinde bulunan renk profili yönetimi’dir. ICC Profili açılımı ise International Colour Consortium (Uluslararası Renk Konsorsiyumu), bu renk profiline LUT’da diyebiliriz. Yazılım üzerinden veya elle kalibrasyon yapacağımız zaman bir *.icc uzantılı bir dosyayı saklar. Bu dosya sayesinde monitörümüzün her zaman ayarladığımızı renkleri monitörümüze uygular.
Bu renk profilli Renk tonlarını, Gamma, Işık, Kontrast ve Renk sıcaklığı gibi bilgileri değiştirerek saklamamızı sağlar. ICC renk profili, monitör üzerine herhangi bir şekilde dosya aktarımı yapmaz. Yalnız Windows ile ekran kartı arasında yazılımsal şeklinde çalışır. Video çıkışın renk ve Luma’sını değiştirilen *.icc LUT'ti göstererek ekrana uygular, böylelikle doğru tonları görmemizi sağlamış olur.
REKLAM
Renk Metre | ColoriMeter
Renk Metre (ColoriMeter) ile kalibrasyon çalışma mantığı şudur. Kalibrasyon yazılımı bir renk veya ışık tonu değerini ekrana yansıtır. Ekrana oturtturulmuş Renk Metre (ColoriMeter) bu değeri okur ve yazılıma yolladığı değerleri Renk Metre (ColoriMeter) ile karşılaştırır. Yanlış değerlerdeyse kalibrasyon bitiminde. Yazılım bu değeri hesaplayarak CIE 1931 XYZ Gamut renk uzayındaki doğru konum çizgisine denk getirir. Böylelikle yazılımın ve Renk Metrenin (ColoriMeter) bütün ışık ve renk tonu değerlerin hesaplamasıyla doğru bir Gamut elde edilir. Bu da bize görüntüleme cihazlarımızdaki en doğru değerleri göstermiş olacaktır.
Renk Metre Sensör
Görüntülemede kullanılan çıkış aygıtlarını renk profili ve kalibrasyon yapmak için kullanılır. Renk Metrelerin sensör kısmı filtrelemiş silikon foto detektörler kullanılır. Görünür spektrumdaki renk tonları ve ışığı okumasını sağlayarak sayısal veriye çevirir ve yazılımlar üzerinden hesaplama yaparak doğru Gamut renklerini bulmamızı sağlar.
Renk Metreler, renk eşleştirme için CIE 1931 XYZ renk uzayı standartlarını destekler.
Renk Metre Tristimulus Filtreler
Aşağıdaki görselde silikon foto detektör üzerine filtrelenmiş sensörün yapısını görmektesiniz. Bizim kullanılacağımız Renk Metre, Tritimulus filtrelenmiş türüdür. Satın alacağınız Renk Metre'yi mutlaka Tritimulus (ColoriMeter) türü olmalı.
Renk Metre Modelleri
Piyasa birçok marka ve model türü olan Renk Metreler mevcuttur. 160$ ile 20.000$ fiyat aralığında Renk Metreler satılmaktadır. Hepsinde aşağı yukarı aynı özelliğe sahiptir, yalnız bazı markalarda hız ve doğrulama konusunda artı eksileri vardır. Alacağınız Renk Metre hem bütçe hem de evrensel olmalıdır. Evrensel dediğim kısım ise bütün görüntüleme cihazlarını kapsayan marka model satın almanız işini kolaylaştıracaktır. Bilgisayar monitörünüzü kalibrasyon yaptıktan sonra Smart TV'nizi de kalibrasyon yapabilmelisiniz. Ben kendim X-Rite i1Display Pro uygun bulduğumdan dolayı satın aldım. Hem bütçe hem de yeterli bulduğum bir üründür.
Yukarıdaki 2nci ve 3ncü görsellerdeki Renk Metreler ikisinin özellikleri aynıdır. Tek bir farkla C6 biraz daha hızlıdır.
SpectraCal C3
149$
datacolor Spyder
160$
​X-Rite i1Display Pro
225$
EIZO EX3
250$
SpectraCal C6
795$
BasICColor DISCUS
790€
Colorimetry Research CR-100
5.000$
Klein Instruments K10-A / K80
7.000$
Photo Research Probes
19.900$
Kalibrasyon Yazılımları
Renk Metreler (ColoriMeter) çalışabilmesi için aşağıdaki yazılımlara gereksinim duyar. Kalibrasyonsuz olan görüntüleme çıkış cihazları doğru RGB renk uzayı (Gamut), RGB renk tonları, Renk sıcaklığı, Işık, Kontrast ve Gamma ayarları gibi doğrulaması için bizlere yol göstererek rehberlik ederler. En doğru değerleri bizlere sunar.
Test Chart
Kalibrasyon yazılımların üzerinde Test Chart (Test Tablosu) vardır. Bunlar çeşitli renk tablosu türleri vardır. Kullanacağınız renk uzayı (Gamut) gibi renk sayıları az ve fazla renkleri test etmemizi sağlar. Renk sayısı artıkça kalibrasyon esnasında süre kısa ya da uzun sürebilir.
Bu renk tabloların sayısı artıkça kalibrasyon doğruluğu da artar. Süre olarak 2 dakika ile 5 saatte kadar aralıkta kalibrasyon sürebilir.
Light Illusion LightSpace
En iyi kalibrasyon yazılımlarındadır. LightSpace CMS'in tüm sürümleri, tüm farklı görüntüleme cihazları destekler. Profesyonel ve ev sineması görüntüleme cihazlarını %100 destekleyerek herhangi bir kısıtlaması yoktur.
lightillusion.com
Fiyat: 1875£
Desteklediği Sistemler:
1D/3D LUT
Multi Monitör Match
DaVinci Resolve+DeckLink
Desteklediği Görüntüleme Cihazları:
Smart TV'ler + ISF
Bilgisayar Monitörleri
Projektörler
Referans Monitörler
Dijital Sinema Salonları
Uyumlu Renk Metre (ColoriMeter):
X-Rite i1Display Pro
Klein Instruments K10-A / K80
EIZO EX3
Colorimetry Research CR-100
datacolor Spyder
BasICColor DISCUS
Photo Research Probes
DisplayCAL
DisplayCAL, açık kaynak kodlu (OSS) bir renk yönetim sistemi olan. Argyll CMS'in ekran kalibrasyon ve profilleme yazılımıdır. PC, Mac ve Linux uyumludur. Aynı zaman BMD DaVinci Resolve için otomatik kalibrasyon yapmak mümkün. Bedava bir yazılımdır, ama isteğe bağlı bağış yapabilirsiniz.
Aşağıdaki video DiplayCAL ile bilgisayar monitörüne otomatik kalibrasyon yapımını anlatan video ders.
Aşağıdaki video DiplayCAL BMD DaVinci Resolve ile video çıkış referans ekran veya SmartTV otomatik kalibrasyon yapımını anlatan video ders.
displaycal.net
Fiyat: Bedava
Desteklediği Sistemler:
1D/3D LUT
DaVinci Resolve+DeckLink
Desteklediği Görüntüleme Cihazları:
Smart TV'ler
Bilgisayar Monitörleri
Projektörler
Referans Monitörler
Uyumlu Renk Metre (ColoriMeter):
X-Rite i1Display Pro
Klein Instruments K10-A / K80
Colorimetry Research CR-100 / CR-250-RH
Photo Research Probes
SpectraCal C3 / C6 / C6-HDR
SpectraCal CalMAN Ultimate
Kalibrasyon için en başarılı bir yazılımdır. Birçok görüntüleme cihazını destekler. Kullanım olarak sizi yönlendiren rehberi sayesinde çok basittir. Hemen hemen bütün Renk Metrelerle uyumludur. İsteğe bağlı olarak ister full versiyon, isterseniz kullanacağınız sisteme göre sadece o paketi de satın alabilirsiniz.
portrait.com
Fiyat: 2995$
Desteklediği Sistemler:
1D/3D LUT
Multi Monitör Match
DaVinci Resolve+DeckLink
Desteklediği Görüntüleme Cihazları:
Smart TV'ler + ISF
Bilgisayar Monitörleri
Projektörler
Referans Monitörler
Uyumlu Renk Metre (ColoriMeter):
X-Rite i1Display Pro
Klein Instruments K10-A / K80
Colorimetry Research CR-100 / CR-250-RH
Photo Research Probes
SpectraCal C3 / C6 / C6-HDR
x-rite i1Profiler
PC ve Mac tabanlı bilgisayarlar çalışır. Çok basit bir ara yüze sahiptir. Sadece kendi ürettikleri Renk Metreleri ile çalışır. Bir tek bilgisayar sistemlerinde çalışmaktadır.
xrite.com
Fiyat: Bedava
Desteklediği Sistemler
Bilgisayar Monitörleri
Projektörler
Uyumlu Renk Metre (ColoriMeter):
X-Rite i1Display Pro
REKLAM
Görüntüleme Cihazları
Eski yeni bütün görüntüleme cihazları kalibrasyon yapıla bilinir. Bazı modeller ise fabrika ayarlı kalibrasyona sahiplerdir. Ama yenide güvenilmez olabiliyorlar, çünkü her mekandaki ortam ışığı farklı olacaktır.
Bu cihazların bazı türleri kalibre yapılması farklı olabiliyor. Bilgisayar monitörleri, genelde işletim sistemi üzerinden değişikliği yapabilirken, bazı yeni modellerde ise kendi üzerinden donanımsal (HARDWARE) kalibrasyon yapılabiliniyor. Hatta 3D LUT yüklemesi bile yapabiliyorsunuz.