International Journal of Language Academy , vol.8, no.4, pp.352-370, 2020 (Refereed Journals of Other Institutions)
Publication Type: Article / Article
Volume: 8 Issue: 4
Publication Date: 2020
Doi Number: 10.29228/ijla.46182
Title of Journal : International Journal of Language Academy
Page Numbers: pp.352-370
Abstract
Dünya dillerinde görülen en yaygın türetimsel süreçlerin başında bileşme gelmektedir. Kurucu birimleri ve çıktısı ad olan ad bileşiklerinin, değişken biçimlerde dünyanın tüm dillerinde olduğu düşünülmektedir. Bu yaygınlık ve üretkenlik nedeniyle ad bileşiklerine ilişkin alan yazında pek çok çalışma yer almaktadır. Dilbilgisel yapılarının dışında ad bileşiklerinin en ilgi çekici özelliklerinin başında anlamsal oluşumları ve yorumlanma biçimleri gelmektedir. Üretici dilbilgisinde tüm diğer dilsel yapılar gibi kural-güdümlü olarak bir dizi anlamsal etiketleme çerçevesinde bileşiklerin anlamı açıklanmaya çalışılır. Karşıt bir kuramsal konumda yer alan bilişsel dilbilim ise bileşikleri kavramlaştırmanın özel bir biçimi olarak görür. Bu çerçevede kavramlaştırmanın temel bilişsel araçları olan eğretileme ve düzdeğişmece bileşiklerin kavramsal oluşumunu biçimlendirmektedir. Ad bileşikleri, şematik ilişkilerin belirli bir kullanım örüntüsü içinde üretici olmaktan çok yaratıcı bir etkinlik sergilediği oluşumlardır. Bu çalışmada Türkçedeki ad bileşikleri, geleneksel olarak merkezlilik bakımından yapılan sınıflamalardan farklı olarak, eğretileme ve düzdeğişmece temelinde ele alınmakta ve bir ön-sınıflama önerisi getirilmektedir. Kimi örneklerin belirgin bir üreticilik sergilemesine karşın, yaygın olarak eğretileme ve düzdeğişmece güdümlü olarak öngörülemez anlamsal oluşum sergileyen bileşikler, bu çalışmada anlamsal birleşimsizliğin belirgin örnekleri olarak görülmektedir.