Agu magu, bir elde biberon, diğerinde ağız bezi, çuk çukların arasında ağızdan sızarak dökülenler yol bulurken guguya anne telaş, hemen diğer eldeki bez yetişir. “Aman kızım ara ver biraz, çocuk nefes alsın.”
“Öföröz köförez bahçeye geldi kel höröz” sokak camının kenarında türlü oyunlar ile yedirilen yemeklerin zamanına gelinmiş, gelinmiş ama babaanne köföröz möföröz horoz moroz derken o kendi dalgasında, camdan dışarı atacak kendini, bir telaş bir sözde heyecan, hele bi köpek geçmeye görsün dönüp dönüp yarım ağızla babaannesine anlatmalar aslında zaman kazanıyor hergele, oyalıyor, acaba pes eder de bırakır mı yemek yedirmeyi babaanne. Kaç çocuk geçmiş elden palavraya numaraya pabuç mu bırakır babaanne, kel horoz bahçeye bi türlü gelmez ama yemek illaki biter.
“Daha dün yedik ben yemiyorum yaa.” “Öyle mi yarın akşam yine aynı yemek var.”
32 derler kimse bunu saymamıştır, 40 yaşında diş çıkar yirmili derler adına eeee hani 32’iydi. O gülünce. İnci gibi dizilmişlerdir o kadar bellidir ki dudaklar kapanmaz ama gerçek galiba diye düşünürken, dizi oyuncusuysa pekiştirir dişçinin ustalığını.
Gazoz kapağı, şarap mantarı, açacağıdır, çocuklukta kavga aleti, kardeşi kıskanma alameti. Hele bir de gaza gelmeye gör ısırılan halatla araba çekenler bile var..
Ağıza atılan lokma bir iki döndü mü içeride feleği şaşar iyi mi, un ufak olmuştur tünelin ucundan yutkunmaya bakar, dolambaçlı yoldan gider ama adres hiç şaşmaz.
Adres hiç şaşmaz ama gideceği yol uzamıştır. İki döndürme zamanları geçmiş döndür döndür karşına dikilir, atraksiyon devridir, bu defa sola yaslarsın olmadı büyük yutkunursun boynun uzar, adrese eve teslim iadeli taahhütlü gider.
En dipte bir tane kalmıştır o tarafa gönderirsin. Yılların eskitemediği çürütemediği dost üstteki tekle bir olur, adı azıdır bunların, azıtırlar işi ama öğütmeyi başarırlar, bitirirler işlerini.
Lokma evrilip çevrilmekten büyür, yorulmuştur çeneler, orada bir diş var benim dişim. Elbette senin, Hani agular, tafralar yemem demeler, lop lop atarken lokmaları iyiydi. Çocuk gibi şımarır oğlum niye yavaş yiyorsun? Tadını çıkarıyorum çok lezzetliymiş de ondan derken oradaki dişe pas vermiyordun, oldun mu mum.
Vay vay vay. Toplanır bütün organlar beyin kurguladığından, dil söylediğinden pişman. Son pişmanlık fayda vermez. Mide boş, kaslar gevşemiş, halden anlamaz hadsiz halsizlik belli eder kendini. Çorbayla öğün mü geçer? Ekmek doğrasan ne fayda?
Yaaa, diş deyip geçmeyin. Hele o arkada kadirşinas dost var ya bir tek onunla değil hepsinle dost olun.
Her sabah vazife yapar gibi fırt fırt bir sağa bir sola, ağıza su alıp tusunami dalgalarla çalkala, sırıt, idare eder deyip baktığın dizilmişler zaman gelir onlar da seni idare etmeye başlarlar. İpleri ele geçirdiklerinde bir daha bırakmazlar.
Bir anda iki uyuşturucu iğne ile dört diş çekilir dişçi kerpeteni sen kendini sıkarsın. Bakamazsın arkalarından çocukluğunda dama atılırdı şimdi çöpe.
Bugün üçüncü gün şafak sayıyorum. Bir ay dedi üstat, kabulden başka ne denir. Bir ayı geçerse her öğün çorbalar senden.
26 Eylül 2021
KULA’DA FARKLI BİR EYLÜL
Güzel bir gündü. Samimi bir havada geçen fotoğraf sergisinde hep dostlar vardı. Pandemi bitmemişti ama normale dönmeden ve uzun bir zamandan sonra Kula’ya ilk gelişimdi. Kula’nın duayen gazetecisi Hikmet (Sepet) abi dostlarım, yakınlarım, bizim jeopark ekibi, Faik hocam yolda aramıştı buluşalım diye, benim Kula’lı dostlarım Cihad’ın izmir’li dostları hep beraberdik. Kula Tarihi Evlerini fotoğraflamışlar senin bu evlerde emeğin var hoşuna gidecek bir fotoğraf sergisi gelirsen beni mutlu edersin dedi. Hikmet abi ile özel günlerde birbirimizi ararız,
Kula’ya girince önce Hüseyin Başkan’a uğradık Cihad Taysi ile beraber. Fotoğraf sergisini düzenleyen fotoğrafları çekenler İzmirliydiler. Bizim Cihad’ın arkadaşlarıymış beraber gidelim deyince Cengiz Başkanımızın araç tanıtım programından hemen sonra yola çıktık. Araçta bir gazeteci, televizyoncu olmasına rağmen dedikodusuz bir yolculuk yaptık!
Hüseyin Başkanın bir hafta önce kızının düğünü vardı gidememiştim. Çaylarımızı içerken düğünü konuştuk tebrik ettik mutluluklar diledim. Sergi saati vakti gelmişti kalktık. Sergi Essanlar Konağı’ndaydı. Manisa Büyükşehir Belediyemizin restore ettiği tarihi evlerden biriydi bu konak. 2014 yılında Cengiz Başkan her ilçede koordinatörlükler kurmasına rağmen Kula’da yapılacak tarihi kültürel ve turizme kazandırılacak işlere beni memur etmişti. Tam arayıpta bulamadığım, yemede yanında yat tadında bir işti. Diktiğimiz ağaçların yaptığımız işlerin meyvalarını topluyorduk. Hüseyin Başkan Essanlar Konağı’nı butik otel yapmış ve tefrişat ve mefruşatını Kula evlerinin geleneklerinin yansıyacağı bir şekilde yapmıştı. Bu konağı çeşitli etkinliklerde toplantılarda gündeme getiriyor ve herkesi buraya topluyor ve bu geleneksel evlerin yaşatılmasını gözler önüne seriyordu.
İzmirli misafirlerimiz bizim jeopark ekibinden Ali Karataş’ın rehberliğinde Tarihi evleri gezmişler yorgunluk kahvelerini içerlerken bulduk onları. Her birine hoş geldiniz derken Kula Kaymakamımız da geldi. Kaymakam bey Kula’yı o kadar seviyor ki Kula’ya yapılacak hizmetlerde bilhassa turizm konusunda mutlaka bilgilendiriyor ve desteğini alıyoruz.
Fotoğraflar çok güzeldi Cihad fotoğrafları çeken arkadaşları ve diğer misafirlerle tanıştırdı. Cihad İzmir’deymiş gibiydi her biriyle sohbet ederken masasına oturmadık sarılıp öpüşmedik kimseyi bırakmamıştı.
Herkesin yüzünde gülücükler kahkahalar varken bende covid maskesi vardı. Ben de gülerek onlara eşlik ediyordum ama maskenin altından benim güldüğüm görülmediğinden donuk ve yaşlı bir ihtiyar olarak intiba bırakmış olabilirim diyerek arada bir maskeyi çıkarmak zorunda kaldığım hallerde kahkahaları patlatıyor gülme yarışında onlara yetişmeye çalışıyordum. Açılış yapılmış sıra konuşmalara gelmişti. Cengiz Başkanımızın vekili de olduğum için banada söz verdiler.
Kula coğrafi pozisyonu itibariyle; turizm potansiyeli yüksek olan İzmir’e Aydın’a (Kuşadası) Manisa’ya diğer yönden Denizli’ye uzak bir noktada bu dezavantaj olsada Kula’nın şanslı olduğu dört konu var diyerek konuşmama başladım. Birincisi Ülkemizin UNESCO belgeli ilk ve tek jeoparkının olması, ikincisi üçbin civarında evin bulunduğu bu kentsel sit sınırları içerisinde binbeşyüzden fazla tescilli tarihi evlerin bulunması, üçüncüsü Cengiz Ergün ve Hüseyin Tosun gibi iki başkanının olması, dördüncüsü işte bu fotoğraf sergisini açan dostlarımız gibi birçok Kula’yı seven, öven, ziyaret ve hizmet eden, Kula sevdalılarının olması dedim. Dördüncüsünü fotoğrafları çeken gazeteci misafirimiz Esat Erçetingöz de konuşmasında söylemişti. Ankara’ya giderken hep önünden geçer bir türlü içeriye girmemiştik. Girdiğimizde gördüklerimiz muhteşem birşeydi. Bu evleri fotoğraflayalım dedik. işte bir gönüllü Kula sevdalısı.
Plaketler, fotoğraflar, hatta herkesle özel, gruplaşarak ve genel olarak çok fotoğraf çekildik. Herkesin boynunda makine olmayanın elinde telefon herbirinden de aynı deklanşör sesi çıkıyor. Kulaklarımızda hep bu ses vardı. Bu hengamede bi ara Belediye başkanı ile Kaymakam beyin ellerinde fotoğraf makinesi gördük. Hemen herşey bırakıldı bir araya gelindi onlar bu kadar kalabalığı bir kareye sığdırmak için safları sıklaştırdılar. Artık hiç birimiz yadırgamıyor maskeler ele kola takılırken gülücükler dudaklarda, pozlar için dönüşler, gözler kameralarda, poz veriyorduk. Grup dağılmadan Hüseyin Başkan selfi çekti. Onu da yazının sonunda görebilirsiniz. Meğer bu konuda ustaymış Kulalı hemşehrileri başkan selfi çekiyor deyip telaş yaptılar.
Pandeminin keyfimizi kaçırdığı, huzurumuzu bozduğu, böyle toplantıları özlemini çektiğimiz ama doya doya hepsini yaşadığımız pandemiye nanik yaptığımız bir dost meclisiydi. Eylül’ün ilk günleri olmasına rağmen tatlı serinliğini, aramızda gezerken ısıtmıştık. Misafirlerimiz, arkadaşlarımız, Kulalı dostlarımızla birlikte unutulmayacak birgün yaşamıştık.
23 Eylül 2021
İZOLE HAYATLAR
“Alıp başımı gideceğim.” Daha çok annelerden, sonra bu anneler annane babaanne olup da torun şımarıklılığının çekilmez olduğu anlarda duyarız. “Gideceğim artık, bıktım.” Kimse bir yere gitmez aynı bıktıran işler yapılır gider. Ama şimdi alıp başını gitmek o kadar kolaylaştıki. Lafta kalmıyor anında icraata geçiliyor.
Artık okullar kapanmış, havalar ısınmaya başlamış, kırlardaki çiçekler çoktan kurumuş, bakımsız yerlerde sararan otların içinde koca başlı kuru Deve dikenleri iğne gibi olmuş, ağaçlar çiçeklerini dökmüş meyva toplarını bağlamıştı. Çoğu Küçük bahçeli olan Manisa evlerinde bir hareketlilik başlamış, Bağ komşuları ile sözleşilmiş Haziran ayının bir pazar günü taşınmalar başlamıştı. At arabasının dingil sesi, tozlu yollarda herbir çukura girip çıktıkça çan çan öterken, bağların arasındaki dar ince kıvrımlı yol kenarına dizilmiş beyaz renkli, çingene kiremitli, tek haneli damların bir çoğundan sesler geliyordu. Bazen arabanın peşine takılan boz renkli bir köpek, dingil sesinin nağmeleriyle kuş seslerinden oluşan melodilerin dinginliği bozarcasına havlaması ovada yankılanırken ne atın ne arabacının umarsızlığı karşısında bir iki havlamadan sonra vazgeçip dönüyordu.
Manisa’nın bağları. Sadece üzüm bağı değil Manisa’lıyı da kendine bağlardı. Her yıl, Haziran ayının ortasından Eylül başına kadar bağlarda kalınır. Yazın sıcak günleri, ferah havası, bağ bahçe toprak sevdası, akşamların sefası, konu komşunun vefası, samimi içten muhabbetlerin en alası, üç üçbuçuk ay sürer giderdi. Adının bağ olması bundandı belki de, Manisa boşalır adına tımar dediğimiz farklı yönlere bölgelere ovalara bağlanılırdı.
İnsan hasleti olsa gerek bağların, bağlanmanın yerini denizler, dağlar, köyler aldı. Bazılarımız; küçük bir bahçesi de olsa köyde bir ev yapacağım orada oturacağım. Yazlık almaya niyetlendim. Arkadaşlarla toplaştık 15 evlik bir site yapıyoruz köye de yakın camisi kahvesi bakkalı da var, bahçesine bir fırın yapacağız kendi ekmeğimizi, bahçesinde sebzemizi, komşudan meyvemizi temin edeceğiz, vallaha yetti artık ya, yaşanacak gibi değil, trafik otopark, hava kirliliği, nefes alamıyoruz ya. Çocuklar buradan okula gidip gelecek veya köyde okulda var, bakacağız artık.
Artık kimseye minnet etmek yok. Herkes kendi başını beceriyor. Altında araba, cebinde telefon, internet her yerde, getir götür kargo taşımacılık ile bakkal çakkal market market gezmek de yok. Hayat bu kadar kolay. Kıyafet dert değil; şehirden kaçınca toplumdan arkadaşlıktan dostluktan sosyal hayattan da kaçıyorsun. Telefonla tebrikler, geçmiş olsunlar, hal hatır sormalar. Bi sesini duyayım deyip konuşma görüşme arzusunu bastırmalar.
Renksiz ama sakin telaşsız monoton bir hayat, bir üç beş derken alışılır mı? Vaz mı geçilir? İkiside olmaz. Şehirde yaşam almış başını gitmiştir, trafik, keşmekeşlik dahada korkutucudur. Ancak sığınacak liman olan köydeki evde çocuklar vızıklamaya başlamıştır. Evin reisi hanım çoktan havlu atmış, “Herşeyden uzağız, habersisiz, gazetelerdeki magazin sayfalarıyla televizyonlardaki paparazzi görüntülerinin albenisi her geçen gün başka dünyalara alıp götürürken köy yerinin, dağ başının sakinliği can sıkıntısına dönüşmeye başladığında şehirde oturanlardan sesler gelir. “Aman ne var oralarda çok erken inzivaya çekildiniz.” Söylentileri birçok ağızdan çıkmaya başlayıpta onlara hak verilince çatlak sesler evde oluşur. Birgün tak eder, bu defa dingil sesinin melodilere karışmasının yerini aracın motor homurtusıyla lastiğinin tırmalayacı patinaj sesi tozu dumana katar. Aracın kıvrımlı köy yollarında virajları devrilecek şekilde dönüşü bir hikayenin mutlu sonla bitmediğinin göstergesidir.
22 Nisan 2021
YILLAR SONRA
Yıl 1957 babasının elinden tuttuğu çocuk, eylül sabahının serinliğinde arada bir sekerek gittiği kaldırımdan babasıyla beraber o yıllar boş olan İzmir Caddesini geçtiler. Çürük ayvayı parmağını batırarak yediği manavın önünden geçerken babası “Hayırlı işler” diye seslendi manava. “Sağol, hayırlısı olsun usta” diyerek karşılık verdi. Sevincinin baş döndürücülüğünde olanın bitenin farkında olmadan sık sık babasının yüzüne doğru bakıp “Baba sen beni bırakcen mi?” Sorularına “Öğretmene teslim edeceğim oğlum. Çok iyi bir öğretmen benim de öğretmenimdi.” Dedi babası.
Meydan gibi kocaman toprak okul bahçesinin ortasında cami şadırvanını andıran köşeli dönen yuvarlakımsı yapısıyla her dönüşünün ortasında sarı muslukları olan bir çeşmeyi gördü. Karşılıklı iki büyük bahçe kapısından gri önlüklü büyük küçük çocuklar bahçeye giriyor, koca bahçe çocuk cıvıltıları ile doluyordu. Evlerine sokaktaki komşu evlere göre yüksek kocaman yapının yakınında durdular. Eylül’ün sabah güneşini eliyle kıstığı gözlerine siper yaparken ürkek, heyecanlı, anlamsız, biraz korkak ifadeyle etrafına bakıyordu. Babasına sık sık anlamsız sorular soruyor babasının elini daha da çok sıkıyordu. Babası yanlarına gelen amcayla konuşmaya başladılar. O kimseyi duymuyor etrafı süzmeye devam ediyor, çocuk seslerini dinliyor onları merakla izliyordu. Ondan büyükler sağa sola koşarlarken birbirlerinin önlüklerinin kuşaklarını arkalarına dolanarak çözüp kaçışıyorlardı.
Artık bahçe dolmuş, koşturan çocuklar da durmuştu. Elindeki çanı sallayan kravatlı biri aralıksız, çanın sesiyle bağırışları bastırmak istercesine daha kuvvetli sallıyordu. Şamatalar sustu çanı sallayan da elini aşağıya indirip çanı susturdu. Henüz sınıflarını bilmediklerinden öğretmenlerin adı okunuyor adı okunan öğretmen elini kaldırıp kendini gösteriyordu. Babası onu çocukların arasından zar zor görebildiği el kaldıran öğretmenine doğru yönlendirdi. Bunun da kravatı vardı, uzun boylu, sert, kemikli yüz yapısı, kalkık kaşları, dikkatini çekmiş olmalıki gözünü ayıramıyordu. Öğretmen ile babası selamlaştılar gülüşmeyle geçen kısa bir konuşmaları olmuştu. Öğretmenin önü onun gibi küçük çocuklarla dolunca okula girerken babası elini bıraktı. “Öğretmenini kulağını aç dinle, dediklerini yap, ağabeyin okul kapanırken seni girdiğimiz bahçe kapısının önünde bekleyecek, ağabeyini görmeden bahçeden çıkma” diye tembihlerken, kalbi atmaya her yanı titremeye başlamıştı. Gözleri dolar gibi olurken diğer çocuklardan utancından tutmuştu kendini. Babası son olarak başını sıvazladı, yanaklarını okşadı, “Hadi bakalım aslanım, hayırlısı olsun, Allah zihin açıklığı versin” derken babasının dudaklarının kıpırdayarak dua ettiğini gördü. Döndü, öğretmeninin peşine takıldı.
Öğretmeni Fuat Bey’den beş yıl boyunca, ömrü boyunca unutamayacağı adını minnetle şükranla yad ederken gözlerinin dolacağı çok şey, ama çok şey öğrenmişti.
Evlerine yakın olan bu okulunun önünden, yakınından çok geçmesine rağmen içeriye girmemişti. Ta ki yıllarrrr sonra Muratgermen okulunun müdürü okulun birkaç ihtiyacı olduğunu söyleyip davet edinceye kadar. İşte o zaman içeriye girdiğinde bütün anılarının sımsıcak yerli yerinde durduğunu adeta onu beklediğini gördü. Herbiri bir köşede, bir duvarda, bir kapı kulpunda duruyordu. Çocuk hali, yetişkin halinin elinden tutmuş okulun her yerini gezdiriyordu. Çocuk ayak izlerinin aşındırdığı desenli karoların yer yer silinmesine rağmen küçücük ayakkabıların bunları nasıl aşındırabildiğine şaşırmıştı. Üzeri ahşap kaplı, demirlerinin işlemeli olduğu geniş ve yüksek merdivenin trabzanına tutunarak çıkmaya başladığı mozaik kaplı basamaklardan başını kaldırdığında merdiven sahanlığındaki geniş pencereden gözüken mavi gökyüzünü gördüğünde çocukluğunun göğe merdiven dayamışlar dediği çocukluk aklını hatırladı. Sınıfına girerken bir an kara tahtanın yanındaki üç tarafı kapalı ahşap kürsüde Fuat öğretmenini göreceği heyecanına kapıldı. Dizlerinin bağı çözülürken hatırlayabildiği sırasına oturdu. O zamanlarda teneffüs zillerinde fırlayarak çıktığı, koşarak dönüp fırt diye oturduğu sıra, meğer ne kadar küçükmüş dedi, zorla oturmuş ayağının birini sıranın dışında bırakmıştı. Nihayet kafasını tahtaya doğru kaldırıp baktığında; Muratgermen İlkokulu’ndan Yıldız Akademi’den mimarlık diplomasını alıncaya kadarki eğitimini gördüğü okul sıralarının, masalarının hepsi gözünün önünden bir film şeridi geçti.
İşte; nostalji, eskiler, hatıralar, adına ne dersek diyelim insan hafızasını canlı tutan anıların bulunduğu mekanların ayakta olması gerekir. Bu tür mekanların çokluğu: Okul, hastane, kütüphane, ibadethane, camiler, türbeler, sokaklar, çeşmeler, adliye, resmi kurumlar, müdürlükler, yönetim ve idari yapılar, belediyeler, sinemalar, nikah ve düğün salonları, sivil toplum kuruluşlarının yapıları, ki bu saydıklarımın hepsi şehrin nirengi noktalarıdır. Hadi evlerimizi koruyamadık bu yapıların korunması sayesinde kentin hafızasını kimliğini korumuş oluruz. Böylece kent için bir aidiyet, benimseme, mensubiyet duygusu canlı durur. Kenti yaşatmak, korumak, temiz ve bakımlı tutmak, herbir taşına dahi zarar vermemek, kent ile kentli ilişkileri, kentli ile bir araya gelip dostlukları sürdürmek, hatta çocuklarımıza dahi bu ilişkiler ile dostlukların devamlılığını sağlamak, o kentin diğerlerinden farklı olduğunun bilinci ile hareket etmemizi, kentimizi, giderek ülkemizi, vatanımızı daha çok sevmemizi sağlar.
24 Mart 2021
MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDE MANİSA
2019 yılı aylardan 8 Eylül mevsim sonbahar diye başlar bazı anılar. Bu tarih şimdilik dursun. Ama biz çok öncelere gidelim tarih sayfalarını çevirirken tek tek değil kalınca bir sayfa topunu kaldırarak çevirelim. 106 yıl önce, 1915 yılının 18 Mart’ında Çanakkale Destanı’nı yazdığımız güne gelelim. Savaş sekiz ay sürmesine rağmen Deniz Muharebesi Şubat ayında başladı ve bir ay sürdü. Ateşlenen toplar, patlayan bombalar, makineli tüfeklerin çayırtısıyla, metrekareye 6000 adet tüfek mermisi düşen kurşunlardan hava barut kokusuyla nefes alınamaz hale gelirken, binlerce şehit verdiğimiz bu savaşın son günü, itilaf devletlerinin yanan gemilerinden çıkan dumanlardan gökyüzü görünmez olmuş, kapkaraydı. Gün batarken yenilmez armada dedikleri Çanakkale Boğazı’nı kaplamış gemilerinden geriye kalmış birkaç geminin dumanları, ümitleri, kalleşce emellerini geride bırakıp yanarak kaçarken, sadece hava değil o mağrur yüzler, o sefil kalpler de kapkaraydı.
…
Çehreler başka, lisanlar, deriler, rengarenk,
Sâde hadise var ortada. Vahşetler denk.
Kimi hindu, kimi yamyam, kimi bilmem ne belâ,
Hani tâ’una da (veba mikrobuna bile) zûldür bu rezil istîlâ. MAE
…
Geçen hafta içerisinde “Çanakkale Geçilmez” destanını yazdığımız günün anma töreni yapıldı. Sıradan bir gün gibiydi. Farkına varmayan farkına varılmadığı için günün anlamını tarihini unutan bir çok insanımız vardı. Oysa top atışlarıyla gökyüzü inletilmeliydi, uçaklar alçak uçuş yaparak aklımızı başımıza getirmeliydi, hatta minarelerden Mehmet Akif’in Çanakkale Destanı davudî bir sesle okunmalıydı, anonslar yapılmalıydı. Manisa Çanakkale Şehitleri ve Atatürk Müzesi’nin sadece içi değil yollar caddeler halk ile çocuklar, gençler, öğrencilerle dolmalıydı. Bayraklar ellerimizde sallanıp dalgalandırılırken Çanakkale’de Manisa’dan ikibinin üzerinde şehit düşmüş ve tüm dedelerimiz, ninelerimiz kapsamlı bir şekilde anılmalı.
Corona tedbirleri nedeniyle yapılamadı. İnşallah bu illet kısa zamanda biter de 2022 (Manisa kurtuluşunun 100. yılı ) ve Cumhuriyetimizin 2023, 100. yılında heyecanımız, zaferlerimiz, kutlamalarımız, bir yıl boyunca milli heyecanımızla devam eder.
Böyle günleri anmak ile sitemim bizim noksanlığımızdan kaynaklanabilir. Manisa’lıya aidiyet duygusunu aşılayacak, yansıtacak, yaşatacak önemli yatırımları, bilgilendirmeleri, konferansları, yapmadığımızdan, çocuklarımıza torunlarımıza bunları yaşatarak anlatamadığımızdan olabilir.
İşte bu vesile ile Cumhuriyetimizin 100. yılına Manisa Büyükşehir Belediye Başkanımız Cengiz Ergün iki önemli adım attı. İlki, Manisa’mızın kurtuluşuyla ilgili bölük pörçük bilgilerin yerine, derli toplu bir kitabın yazılmamış olmasıyle ilgili. Manisa’mız için bugüne kadar yapılmamış, bir belgesel olarak derlenip toparlanıp çok kapsamlı, ilçeler dahil hatta o yıllarda ilçe dahi olmayan bölgelerin kurtuluşumuzdaki tarihlerinin kaleme alındığı, 38 akademisyen hocamızın araştırmaları, belgeleri ve yazılarıyla dört kalın kitaptan oluşan bir set, bir belgesel, ortaya çıkarıldı. “Milli Mücadele Döneminde Manisa” 1919-1922 tarihleri ve bu tarihten öncesi ve sonrası Cumhuriyet dönemimize kadar yaşananları anlatan bir eser.
Yazıya başlarken koyduğum tarih, 8.Eylül.2019 işte bu kitaplar dizisinin, belgeselin yazılması için, Manisa Büyükşehir Başkanımız Cengiz Ergün’ün, Prof.Dr. Nurettin Gülmez ve Doç.Dr. Nejdet Bilgi hocalarımızla konuşup başlangıç verdiği tarihtir. (Bu kitap ile açıklama ve bilgileri daha sonraki günlerde yazacağım. İkinci önemli adımdan da o günlerde bahsedeceğim.)
Kitap setinin ilk sayfasının sunuş bölümünde:
Değerli Okur,
Manisa Büyükşehir Belediyesi olarak Milli Mücadele döneminde Manisa ve ilçelerinin durumunu gözler önüne seren, o dönemin işgal güçlerinin gazeteleri, Türk gazeteleri, bilgi ve belgelerinin toplandığı böyle önemli bir eserin ortaya çıkmasına katkı sağladığımız için duyduğum mutluluğu ifade ederek, yazıma giriş yapmak istiyorum.
Birbirinden kıymetli hocalarımızın uzun ve yorucu çalışmasının sonucunda ortaya çıkan bu önemli çalışma, gerek Manisa ile ilgili araştırma konusu olan akademisyenlere gerek de Manisa’nın yakın tarihi ile ilgili bilgi sahibi olmak isteyen her bir bireye önemli bir ışık olacaktır. Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, tarihe karşı çok büyük bir ilgi duymuş, Türk tarihinin zenginliklerini ortaya çıkarmak ve Türk milletinin çok eski bir millet olduğunu kanıtlamak için Türk Tarih Kurumu’nu kurmuştur. “Geçmişini bilmeyen milletler, geleceğe yön veremez” diyen bu büyük dâhinin ışığında bizler de tarihimize ve geçmişimize önem veriyor, bunların gelecek nesillere doğru bir şekilde aktarılması noktasında özen gösteriyoruz.
Milli mücadele döneminde yurt çapında yaşanan işgaller, işkenceler, zulüm ve gözyaşının içerisinde yeniden ayağa kalkmaya çalışan, direnen ve lideri öncülüğünde aydınlığa koşan büyük Türk milletinin neler yaşadığını, hangi bedelleri ödediğini ve bugünlere nasıl ve ne şekilde geldiğimizi hem bilmek hem de öğretmek başlıca sorumluluğumuzdur. Göreve geldiğimiz ilk günden beri buna önem verdik ve bu doğrultuda yapılan çalışmalara destek olduk.
Neticede ortaya 4 ciltten oluşan bu güzel şaheser çıktı. Manisa’mızın geçmişine ışık tutacağına yürekten inandığım bu güzel esere hayat veren Prof. Dr. Keziban Acar Kaplan, Prof. Dr. Mevlüt Çelebi, Prof. Dr. Nurettin Gülmez, Prof. Dr. Şaduman Halıcı, Prof. Dr. Hasan Mert, Prof. Dr. Şayan Ulusan, Doç. Dr. Nejdet Bilgi, Doç. Dr. Cengiz Çakaloğlu, Doç. Dr. Celal Metin, Doç. Dr. Ömer Metin, Dr. Öğr. Üyesi Melih Akdeniz, Dr. Öğr. Üyesi Beral Alacı, Dr. Öğr. Üyesi Ali Galip Alçıtepe, Dr. Öğr. Üyesi İlker Mümin Çağlar, Dr. Öğr. Üyesi İsmail Oğuz, Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Tok, Dr. Öğr. Üyesi Hasan Türker, Öğr. Gör. Dr. Abdullah Doğtekin, Öğr. Gör. Dr. Mesut Özekmekçi, Öğr. Gör. Şaban Çetin, Öğr. Gör. İbrahim Şahin, Doktora Öğrencisi Samet Arıcıoğlu, Doktora Öğrencisi Adem Budak, Doktora Öğrencisi Hasancan Eralaca, Doktora Öğrencisi Göktuğ İpek, Doktora Öğrencisi Meltem Önder, Doktora Öğrencisi Sevtap Selçuk, Bilim Uzmanı Bünyamin As, Bilim Uzmanı Mehmet Gökyayla, Bilim Uzmanı Furkan Vural, Yüksek Lisans Öğrencisi Kübra Aslan, Yüksek Lisans Öğrencisi Sena Cesur, Yüksek Lisans Öğrencisi Tuğçe Dilik, Yüksek Lisans Öğrencisi Gülsen Ergüven, Yüksek Lisans Öğrencisi Gökay Tunalı, Yüksek Lisans Öğrencisi Hatice Uslu, Öğretmen-Yazar Sezai Eren, Araştırmacı Rabia Akgüvenç ve Başkan Danışmanı Azmi Açıkdil’e Manisalı hemşehrilerim adına teşekkürlerimi sunuyorum. Böyle güzel bir esere destek olmaktan dolayı mutlu olduğumu ifade ediyor, yararlanacak herkese faydalı olmasını diliyorum.
Cengiz ERGÜN
Manisa Büyükşehir Belediye Başkanı
19 Mart 2021
ARKADAŞIM OSMAN’A
Yahu Osman sen niye oturuyorsun
kalem kağıdın yoksa benden sana helal olsun
Çocukluk böyle yaşanır doyasıya
Benim çocukluğum da aynısı ya
Ama ne güzel anlatmışsın çaybaşını
Ne güzel anlatmışsın spilden çağlayan suyun akışını
Yok yok durma doyum olmuyor yazdıklarına
Bunlar Manisamız için bulunmaz unutulmaz birer hatıra
Benim kitaba değil kendi kitabına yaz
Bu hatıraların önü yazsa sonu ayaz
Yaprak dökümü yaklaşıyor birgün bizde de tezahür edecek mukadderat
Elimiz ererken, dilimiz dönerken, aklımız yerindeyken, yazalım heyhat.
18 Mart 2021
DOST
Dairemizin zili çaldı. Beyin ameliyatımın nekahat dönemi geçmiş. Artık ayaklanmış. Yatağımdan kalkmış. Evde hareket edebiliyordum. Kapıya doğru yürüdüm. Açtım. Kapının önünde iri yapılı biri, hemen tanıdım o yine de kendini tanıttı. Buyur ederken “Apartman zili çalmadı buraya kadar nasıl gelebildin? Diye sordum. Gülümseyerek “Kapı açıktı” dedi. Belli ki kapı önünde bizden birine rastlayıp kaçıncı katta oturduğumu öğrenmiş.
Uzun yıllar demeyeyim. Çünkü insan ömrünün hangi uzun yılı olduğu önemli 20-30-40 herbir rakamın çok kolay söylenip yazıldığı matematiksel değerler bir ömürde yaşanmışlıkları tariflerken zaman belirlerken okunduğu kadar kolay olmadığı anlaşılıyor. Herbir yılın ayın günün hatta anın ne kadar önemli olduğu yaşanacak zamanın gittikçe azaldığını gördüğünüzde anlıyorsunuz. Yani kapı önünde karşılaştığımız arkadaşımla 64 yıl önce: Birkaç tahta masa ve sandalyelerin, açık gri renkli ve koyu gri kuşaklı duvarların sınırladığı yüksekçe tavanının olduğu, bir duvarında masa ve sandalyelerin yönünde kara bir tahta ve baş ucunda bacakları gözükmeyen yanları kapalı tahta bir masanın durduğu ve dört duvarı eşit uzunlukta kare ölçülerinde, bahçeye bakan güney duvarının tamamen cam olup güneş ışınlarının içeriye doldurduğu ancak korunmak için beyaz uzun güneş kırıcı perdelerin olduğu aydınlık bir mekana girmiştik. Kim kiminle yan yana oturuyordu hatırlamıyorum her birimiz bir sandalyeye ilişivermiştik. Her halde daha sonra benim için hala değerli, öğrettiklerini bu zamana kadar taşıdığım Muratgermen İlkokulu’mun öğretmeni Rahmetli Fuat Özyürek’in belirlediği yerlerimizi almıştık.
Bu büyük iki katlı yapı küçük bedenlerimize göre çok haşmetli duruyordu. Aslında İbrahim Çelebi Mahallesi’nin tek katlı güzel evlerinden oluşan dokusu ile kerpiç, tek katlı evimize alışık olduğum sıcak hatta ilk önceleri mangalla ısınsakta sımsıcak evimizin yanında haşmetliydi. İşlenmiş korkuluğunu belirlediği kıvrımlı demirlerin üzerinde duran kalın ahşap trabzanına tutunarak ikinci kata çıktığım merdiven alıştığım ve gördüğüm birkaç basamaklı merdivenlerden çok uzundu, küçük adımlarım meraklı bakışlarım ile çık çık bitmiyordu sanki. Sahanlığındaki pencereye bakarken gördüğüm bulutlar sanki bu merdiveni göğe dayamışlar gibiydi. Merdiven bittiğinde genişçe bir alana gelmiştim çeşitli eylemlerin yapıldığı; yağmurlu havalarda bayrak töreni, müsamereler gibi. Daha sonraki zamanlarda burada bizlere, duvara yansıtılmış çizgi film gösteriyorlardı, hatta Varyemez amca ile Mickey Mouse’u burada tanımış ve sevmiştim. Süt tozundan yapılmış sulandırılmış sütü bu geniş alanda arkadaşlarımla birlikte içiyorduk. Sanki torunlarımın adını beslenme dedikleri bu zaman, bizim beslenmemizdi. Çizgi roman kahramanları, süt tozunun yıllar sonra Amerikan emperyalizminin bir dayatması olduğunu bizlere bunlar verilirken Marshall Planı ile büyüklere de başka şeylerin verildiğini 1968 üniversite yıllarında Dolmabahçe Rıhtımı’na yanaşan Amerikanın 6. Filosuna “Go home Amerika” dendiğinde anlamıştık. O yıllarda bırakın Manisa’nın köylerini şehirde Spil Dağı’nın yamacındaki mahallelerde dahi en az bir ineğin olduğu devirde, süt tozu? Tabii bunu düşünecek tartışacak siyasi malzeme yapacak yaşta değildik ama aldığımız terbiye ve dünya savaşlarının izlerinin hala silinmediği bu yıllarda itaat etmek, laf dinlemek, herşeyi istememek, hatta bazı yiyecekleri katık etmek, evdeki en önemli terbiyemizdi. Ağabeyimizin sadece kitabı defterini kullanmak değil giydiği elbiseyi ceketi gömleği pantolonu biraz kolunu az da olsa boyunu kısaltıp giymek tekerrür eden adetlerimizdi. Yakıştığına bakılmaz ama temizliğine Rahmetli Anam özen gösterirdi. Okulumuzun gri kumaşlı formasının üzerinde boynumuza dolanan beyaz yakayı öyle kolalardı ki tahta gibi ses çıkarırdı. Mangaldan aldığı odun kömürleriyle doldurduğu ağır döküm ütüyle ütülediği önlüğüm mis gibi sabun kokardı. Annemin bu titizliği, özeni, üç erkek çocuğuna aynı ihtimamı gösterdiğini, çocuk aklımla emeğini düşünür giydiklerimi kirletmemeye özen gösterirdim.
İşte annemin bu titizliği hiç göremediğim (doğduğumda hakka yürümüştü) Rahmetli Babannem’den almış olduğunu, babaannemin Arnavutluk’tan göçerken Anavatan’a gelişlerindeki göç yolculuğunun meşakkatlerini çekmiş, okumuş, bilgili, kültürlü, olduğunu sonraki zamanlarda babamın annemin anlattıklarından öğrenmiştim. Genç yaşta evlenen annem birçok şeyi başta titizliği temizliği kayınvalidesi babaannemden almış. Babannem verem hastalığına yakalandığında çamaşırlarını bahçede yaktığı odun ocağında hergün saatlerce kaynatırmış, doktorunun bu hastalıkta temizlik çok önemli dediğinden bulaşıcı olan bu hastalığı kalabalık aile fertlerine bulaşmasından temizliği ve titizliği sayesinde uzak tutmuş. Babaanneme bakarken çok yakın temasta olmasından endişelenmesine rağmen bakımını hiç aksatmamış olduğunu Rahmetli Babam söylerdi.
İşte, titizliği ile mahallede nam salmış rahmetli anacığımı çamaşır yıkarken kullandığı sabun kesmez, bana, Çaybaşı’ndaki mahalle fırınından odun külü taşıtır sabunun yanında çamaşır yıkamada o külleri de kullanırdı. Neymiş? Çamaşırlar parlak ve daha beyaz oluyormuş. Yıllar sonra babamın “Sana değil ama deterjana acıyorum” diyerek şaka mahiyetinde takıldığı sözleri yıllar geçmesine rağmen hala aklımdadır.
Benim tahta el arabasıyla bez torbalar içinde taşıdığım küller; Çaybaşı’ndaki ekmek, peksimet, simit, ayrıca nimiyet denilen ekmek hamurlarının birbirine yapışmaması için ayrı ayrı bölümleri olan uzunca tahtadan yapılmış V şeklinde bir taşıma aparatı ile komşu evlerden fırına getirilirdi. Kepekli undan yapılmış hamurların pişirildiği, ev ekmeği dediğimiz ekmekler bu fırında pişirilirdi. Fırının soğumasına yakın; lezzetine lezzet katılması için hazin hazin denilir kısık ateşte pişirilmesi istenen akşam yemeğine yetişecek şekilde İkindi Vaktinde güveçte getirilen yemekler pişirilirdi.
Fırıncı Mehmet Amca’nın hikayesini, Çaybaşı’nı, Akbaldır Deresi’ni, Avcılar Kıraathanesi’ni, Akbaldır Deresi (Çaybaşı)üzerindeki köprülerini, çocukluğunda Çaybaşı’nda oturan, 64 yıl sonra kapımda beliren, ilkokul arkadaşım Osman Kurbanoğlu anlattı. Bunca yıldan sonra ortak bir konumuz olmuştu. Manisa hikayelerinin olduğu, yaşadığım anılarımdan bahsettiğim, derleyip toparladığım aşağı yukarı sekizyüz sayfalık “Karaköy Kıraathaneleri, Kırmızı Köprü” adı altında hazırladığım kitaptan bahsedince konuştuklarımızı yazarak bana gönderdi. İnşallah kitap gerçekleşirse onun ağzından bu anılarını sizlerle paylaşacağım.
Bu yaşımızdan sonra bizler kentin belleği pozisyonundayız. Altmış yıl öncesini bu belleğe sahip olanlar anlatmalı; tarihimizi, taşınmaz kültür varlıklarımız olan dilden dile dolaşarak aktarılagelen yaşadıklarımızı, bizden sonrakilere aktarmalıyızki mensubiyet, aidiyet duygusunu yaşatıp, aşılayabilelim.
23 Şubat 2021
TACİR HAKKI (ALTINBİLEK)
Bir tanıdığımızı, dostumuzu, arkadaşımızı, komşumuzu, sevdiğimizi hatırlamak için çok birikimlerimiz vardır, hafızamızda belleğimizde saklı duran. O birikimler bir işlem yaparken, birşey söylerken, “o da böyle yapardı, o da böyle derdi” deyip anarız, onunla olan hatıralarımız canlanır.
Aramızdaki konuşmalarda geçen böyle söylemleri onun ağzından çıkış şekline göre telaffuz eder rahmetle anarız. Annem ile bu konuda çok müştereklerimiz vardır. Rahmetli böyle derdi şöyle derdi diye anarız. En çok da telefona dalmışken bize şöyle “Bakmayın şu merete, gözleriniz bozulacak.” Dediğinin taklidini yaparız.
Manisa’mızın Çarşısı ile çok meşgul oldum. 1994 yılında kentsel sit olarak ilan edilmesindeki komisyonda çalıştım. İyiki de korumaya almışız o yıldan bu yana fazla tahribat olmadan günümüze kadar geldi. 1919-1922 yılları arası Yunan İşgali sonrasında yunan bozguncuları kaçarlarken yakıp yıktıkları şehrimizde, çarşının ticari potansiyeli sebebiyle hem mal hem para yönünden yağmalanmasının ardından tüm dükkanları ateşe vermişlerdi. 1922’den sonra Çarşı, yeni baştan inşaa edildi. Şimdi kentsel sit ile korumaya çalıştığımız çarşı bu çarşıdır., yani 90-100 yıllıktır.
Aslında, çarşı ile yaşamım ilkokul çağında Rahmetli Babamın Taşçılar Mescidi’nin yakınındaki kunduracı dükkanındaki çıraklığımla başladı. Okumayı öğrendiğim o yıllarda her şeyi okumaya çalışırdım. Şimdiki gibi yollarda afiş reklam gibi panolar olmadığı için dükkan tabelalarını okumaya çalışırdım. Babamın ‘Kunduracı İslam Açıkdil’ yazılı tabelasını çok sık okurdum ve uzun yıllar o tabela hiç değişmemişti.
Babamın yanında çalışan kalfalarının beni hoş tutmalarından dolayı dükkanda çıraklık yapmayı çok seviyordum. Bir de babamın müşterilerinin ısmarlama ayakkabıları alıp giderlerken bana bahşiş vermeleri bu sevgiye ayrı bir renk katıyordu. Ayakkabı malzemesi bağcık, küçük camcı çivisi denilen ama ayakkabıcılıkta monte çivisi olarak adlandırılan monte çivisi, çila, keten ipliği, balmumu bu takım şeyleri tacir tabir edilen ayakkabı malzemeleri satan dükkanlardan koşarak gider alırdım. Deri kösele gibi ana malzemeleri babam toptan alırdı.
Çıraklıkta iki görevim vardı ayakkabı yüzlerini diken Rahmetli Makinacı Hilmi Usta’ya ve malzeme almak için tacire gitmekti. Makinacı Hilmi Abi’ye gider “Amca bizim ayakkaplar oldu mu?” demem onların hoşuna gider lise talebesiyken arada bi ona uğrar bizim ayakkaplar oldu mu diye gülerek söyler bana çocukluk çıraklığımı anlatırdı.
İkinci işim ise tacirlerden ayakkabı için gerekli malzemeleri almaktı. Babam beni tacire gönderirken “Önce Tacir Hakkı’ya bak yoksa diğerlerine git” diye tembihlerdi. Yaşım biraz daha ilerlediğinde anladım, Hakkı amcada fiyatlar daha uygun hesaplı olduğu için babam beni ilk oraya gönderiyormuş. Ben de Hakkı amcaya gitmeyi severdim. Güler yüzünden olsa gerek. İşte Hakkı amcayı hatırlatan geçenlerde kullandığım bir kağıt parçası oldu. O zamanlarda kağıt kıymetli ama çarşı pazar bakkal dışarıdan alınan herşeye yine kağıt kullanılırdı. Naylon poşet değil naylon diye bir kelime kullanılmazdı, böyle birşey yoktu tabii, olmaz olaydı keşke.
Naylon deyince: Bi, Almanya’ya işçi olarak gidenlerin tatil için Türkiye’ye gelirlerken akraba ve dostlarına getirdikleri naylon kadın çorabı bir de gömlekler naylondu. Yıllardır pazen, pamuklu ve evlerde dokunan şile bezine benzer daha kalitelisi olan Manisa Bezi’nden dikilen gömleklerimiz vardı. Almanyadan gelen naylonlu gömlekler bir anda benimsenmeye başlamıştı. Şimdi bu bezlerden, pamuklu giyeceklerden bulmak hem zor hem daha pahalı. İkincisi; bir de şarkı vardı. 1950’li yıllarda şarkı oldu deniyor ama uzun zaman dilden düşmedi, şimdi hala güncel “Bu akşam da dışarıda yiyelim hayatım.”
“Ayva sarı olacak, evde darı olacak
evlenmeyin bekarlar, naylon kızlar çıkacak.
Ayva turunç narım var, ne derdim ne zarım var
evlenip ne yapayım, aklımdan ne zorum var.
Evlenmenin masraflı, başlık parasının ödenemez olması kız kaçırmalar bu yüzden arttiği yıllarda bestelenmiş olabilir.
Naylon poşet ne zaman icat edildi hatırlamıyorum ama kağıt, o gelene kadar en makbul ve kıymetli bir malzemeydi. Eskimiş defter, kitap sayfaları, gazete kağıdı, atılmaz koparılıp koparılıp kullanılırdı. Rahmetli babam, yollarda koşar gibi giderek “Gazte gazte, son havadisler” bizim dükkana yaklaştığında “Tercüman geldi.” diyerek gazete satan Cavit amcadan, her sabah Tercüman Gazetesi alırdı. Ben de bu eski gazete kağıtlarından hamurla yapıştırarak yaptığım kese kağıtlarını mahalle bakkalımız Bakkal Ahmet’e satardım.
Nihayet sadede gelebildik. Tacir Hakkı Amca, eski defter sayfasının ucundan bir parça kağıt koparır, şöyle bir ucunu içe büker ters piramid haline gelen kağıdın içine terazinin kefesinden tarttığı monte çivilerini buraya boşaltır piramidin tabanını içe doğru bükerek dökülmesini önlerdi. Geçenlerde birkaç ilacımı yanıma almam icabetti. hemen oracıktan kopardığım kağıt parçasını Hakkı amcadan öğrendiğim gibi büktüm cebime koydum. Çok pratik bir çözüm, içine koyduğunuz her ne ise kolay kolay dökülmez tavsiye ederim. Tavsiye ederken de öğretirim. Ama patent hakkını Hakkı amcadan aldıktan sonra.
9 Şubat 2021
65 ÜSTÜ DEYİP GEÇMEYİN
Tutturdular bi 65 üstü, tutundular 65 üstüne. Nice 65 üstüler var dilleri dualı, nice 65 üstüler var elleri kınalı. Emekli de olsalar evin ihtiyaçları var: Küçük şehirler, kasabalarda anlarım da büyükşehirlerde metropollerde bir yerden bir yere gitmek bir iki saat izinli çıksa dönüşte evine yetişemez. Kendi evine baktığı yetmezmiş gibi çocuğunun evine, çocuğuna torununa da bakmak zorunda bu emekli veya 65 üstüler. Aynı zamanda kamu görevi de yapıyorlar. “Yetmiyo, iş yok, dükkanım kapalı, işten çıkarıldım.” Daha birçok madur vatandaşlara maddi manevi desteklediği, çocuğuna emekli maaşından kıyıda köşede kefen parasından ekonomik destek verdiği gibi evde yaptığı tarhana bulgur börek yemek ile de yokluğu gidermeye çalışıyorlar. Bu bir nevi kamu görevidir. Çok sesliliği tek sesliliğe dönüştürme çabasıdır.
Birçok 65 üstüler kısıtlı zaman yetmediği, evde otur otur zaman geçmediği, tutuk olan her bir yanımızın daha da tutulduğundan şikayetle, yasağı kısıtlamayı aşma çareleri arıyorlar. Çoğu kazı kazan, milli piyangoculuğa başlamayı bile düşünüyor.
“Öyle bir an geldiki mehtap seni sandım” misali öyle bir an geldiğinde çık desenizde kimsenin çıkmaya mecali kalmayacak. İşte o zaman şehir hastaneleri devreye girecek. Yeşil boyalı veya çizgili, üzerinde filanca belediye yazan araçlar yetmeyecek. Şehirlerimizin çarpık yapılaşma ile tek tipe dönüşüp kentin kimliğini kaybettiği yetmezmiş gibi kentin hafızası da bir bir yok olacak.
Genç nüfusla öğünüyorduk; bir beş yıl sonra yaşlı nüfus oranı artarak orta yaş, 10 sene sonra yaşlı ülke konumuna geleceğiz diyor istatikçiler. Ama 35’in yolun yarısı olduğu zamanlar geçti, şimdi 65-70 olan yaşlıdan sayılmıyor hatta orta yaş deyip yaşama sevincine gark olanlar var. “Ömür dediğin ne ki? Üç gün” medya söylemi. Aslolan, 75’likler ülke yönetiyor. 65 üstüler çıkamasada çıktıklarında gidecek yolları, söyleyecek sözleri, yönetecek güçleri var. Ayağını sürüyen değil bacaklarını geren var. On dakikalık katarakla ayaklarının üstünde İstanbul’u gören var. By pass ile Avrupadan Asyaya koşarak geçen var. Bisikletle Türkiye turuna iki kişi olup Moğolistan’a giden var. Kitap yazıp, hayatını anlatıp, nobelin kapısından dönen var.
80 yaşında baba olan bile var ama onu daha sonra anlatacağım.
28 Ocak 2021
MUHTEŞEM BEDESTEN,OLMASI GEREKEN.
Vilayet Konağına gelen misafirlerimizi valiyi ziyaretten sonra Osmanlı Çarşısını gezdirecek ve oradan da kültür salonuna geçecektik. Turizmimizi tanıtacak olan yabancı konuklarımıza tanıtım konferansını, bu çarşıyı gezdirelim diye geç vakte almıştık. 200 kişilik konuğumuzdan birçoğu aşağıda kalmıştı, temsilci heyeti dediğimiz grup valimizi ziyaret etmiş çıkış da diğer bekleyen grupla birlikte yürümeğe başlamıştık.
Vilayetten çıkıp da arka tarafına yani emekliler parkı yönüne gelince karşımıza eşsiz Manisa Dağı fonunda Hatuniye Camisi çıkıverdi. Caminin manzarasına bakarak parkı geçtik. Caminin avlusunda camiyi incelerken rehberimiz Hatuniye Camisi’nin tarihçesini kısaca anlattı. Sadrazam Mütercim Mehmet Rüştü Paşa’nın kabrinin yanından, caminin arka kapısından çıktık. Kurşunlu Han ve önünde ki meydancık bizleri karşıladı. Taş duvarları ve Osmanlı Han yapılarının en sağlamı, bakımlısı ve muhteşem görünüşü ile önünde ki alandan içeri girdik. Hayranlıkla bakan konuklarımıza bunun bir eşinin 150 metre ötede var olduğunu bu hanın yani Yeni han’ın yapısının sanatçılara yönelik yapıldığını anlatan rehberimizden buranın yani Yeni Han’ın gezilmesini istediler, programda orasının var olduğunu söyledik. Bir saatte ancak çıkabildik Kurşunlu Han’dan. 
Yeni Han’a giderken Kuyumcular Çarşısının rengârenk cepheleri cezbetti bizleri. Cepheler ayrı, işlemeli altınları ile vitrinleri ayrı bir güzeldi. Sokak ve dükkan cephelerine bakarken köşede ki küçük mütevazı, köşesine çekilmiş gibi duran sokak çeşmesinin mermer işçiliği konuklarımızı buradan su içmeye davet etti. Suyu içen konuklarımız arkalarını dönünce yine taş duvarları ve girerken saygıya davet eden kapısı ile Yeni Han. Daha önce Kurşunlu Han’ı gördüklerinden burası onlara yabancı gelmedi hemen o tarafa yöneldiler. Burada Tasavvuf Musikisi eşliğinde Türk Kahvesi içileceği söylendi han esnafı tarafından. Kahve, kokusunu hanın duvarlarına sindirirken, işlemeli pirinç kaplı fincanlar ve uzun saplı pirinç cezveden fincanlara boşalan kahvenin kokusunu burnumuzun ucunda hissettik. Nasıl yapıldığını görmek isteyen bazı konuklarımız kahvehaneden içeri girdiler, ocakta kahve dolabında kavrulan kahvenin taş dibek de dövülüşünü hayretle izlediler. Kahvenin enfes tadının nereden ve nasıl geldiğini anladılar. 
Buradan çıkıp da çarşının içine dalınca; Osmanlı Sanatı tezahür etti birden. Yüzyıllar öncesine gidiverdik, dükkân camekânları, içleri, cepheleri, esnafın kıyafetleri, taş döşemeli sokakları, dükkân önlerine hasır iskemlelere oturmuş sohbet eden fesli adamlar, eski kıyafetleri ile bakır dövme ustası, semerci, kalaycı, keçeci esnafının yaptıklarını ustalıklarını izlerlerken körüklü çizme ustasından çizme aldı bazıları. Kollu makineci, sayacı, ayakkabıcı, terzi, tezgâhta Manisa Bezi dokuyan kadının, boyaması, tahta baskısı ile yazmalara desen veren kızın işledikler ayrı güzel kıyafetleri ayrı güzeldi.
Gruba hakim olamıyorduk artık, her köşeden, dükkandan, sokaktan insanlar çıkıyor, birbirlerine oraya da bakın burayı da görün diye tavsiyede bulunuyorlardı. Dalıp giderken tarih öncesine İkindi Ezanı okunmaya başladı çok yakından geliyordu ezan sesi. Çeşnigir Camii ve meydanına gelmişiz farkına varmadan. Bakınca sağımıza solumuza ulu çınar ağaçlarının gölgesinde Cumhuriyet Hamamı. Cami, meydan, çarşı, esnaf, han, hamam buradan ayrılmak istemez ki insan. Dinlenelim dediler oturalım caminin avlusunda. Baka kaldılar caminin duvar taşlarına. Yine hasır iskemleler tahta sehpalar, yorulduklarının farkında değildi konuklar. Yoğurtçuların çıngırak sesleri Çomaklı Macun, keten helva satanların avazeleri. Ortalarda dolaşan köpek “Allah Allah o da mı Osmanlı’dan?” anlayamadım pek. Şerbetçiler geldi nereden çıktı bunlar derken köşede ki şerbetçi dükkanının palabıyıklı ustası gülümseyerek geldi yanımıza. “Üzüm şırası, ahududu suyu, böğürtlen şerbeti, ne içersiniz?” dedi. Gümüş zincirli, işlemeli, püsküllü tepesi ile hem selam, hem saygı, hem ikramı dile getiren, eğilince dökülen pırıl pırıl parlayan şerbetliklerden dökülen şerbet, kalaylı bakır tası dolduruyordu. Buz gibi. İçince yorgunluğumuz dindi, o kadar kendimizden geçtik ki şimdi davulcu eşliğinde tellal gelip padişah fermanını okuyacak diye bekler olduk. 
Konferans falan unutuldu büyülenmiştik adeta. Daha marangoz ustalarının el yontmalarını, sedef kakmalarını görememiştik. Görememiştik hat ustalarını, ebru sanatının inceliğini. Müzik aletleri kanun tambur satan dükkândan, gramofondan geliyordu, eskilerden bir erkek sesi.
”Esdi nesim-i nev bahar açıldı güller subhu dem. 
Açsın bizim de gönlümüz saki medet sun cam-ı cem. 
Erdi yine ürdi-i behişt oldu heva anber sirişt 
Alem behişt ender behişt, her guşe bir bağ-ı irem. 
Gül devri ayş eyyamıdır, zevk ü sefa hengamıdır 
Aşıkların bayramıdır bu mevsim-i ferhunde-dem. 
Dönsün yine peymaneler olsun tehi humhaneler 
Raks eylesin mestaneler mutribler ettikçe negam.”
1572-1635 tarihlerinde yaşamış Divan şairi Nefi’nin güftesini 1860 yıllarında Hacı Arif bey bestelemiş, Rast Makamında Türk Aksağı usulünde olan bu eseri pek anlamamıştı konuklar ancak nağmelere takılmışlar, mırıldanıyorlardı. Kalkalım dedik, ancak toparlayabilirdik grubu. Bedesten Meydanında ikram vardı. Osmanlı mutfağı ama Manisa Yemekleri ikram edilecekti. Çok az daha yürüdük, aman yarabbi o ne meydan; Karşımızda uzun ve yüksekçe bir duvar, arkasında ki zamanımız binalarını gizlemiş, bırakmıyor bizleri zamanımıza dönmemize bir set gibi. Bir ucundan Alaca Hamam gözüküyor diğer ucunda Cumhuriyet eseri Efendiler Kahvesi, ikram ve yardımcı hizmetler buradan karşılanıyor. Taş kaplamalı zemini, erguvan ağaçları, yer yer Osmanlı Lale tarhları ve gülü gülistan olmuş bahçesi ile şipşirin bir meydan. Mehter duvarın önünde yerini almış. Yeniçeri Ağaları, Kul kethüdası, Beyaz atlas’tan sancak, taşıması bile bir mesele rengârenk bayraklar, flamalar, sorguçlu bayrak direkleri, uzun kalpaklı Osmanlı yeniçerileri. 17.sinde Sultan Mehmed İstanbul’u alınca Fatih Sultan Mehmed. Şimdi Şehzade Mehmed 15 in de olmalı belkide şimdi. Manisa Şehzadeler Şehri.
Konuklar toplandılar 200 kişi, mehter, bizler, bu da bir başka alem. Mehter hem çalıyor, hem söylüyor, ortalık inliyor. “Ceddin deden, neslin baban Hep kahraman Türk Milleti, Orduların, pek çok zaman vermiştiler dünyaya şan.” Mehter davulcusunun havada daireler çizerek salladığı tokmaklar döverken davulu güm güm sesleri duvara çarpıp geri geliyor, zaman geri geliyor, sanki tarih canlanıyordu. Meydanın dökme demirden aydınlatma direklerinin lambaları yanmış, akşam çökmüştü. Zil sesi toplantının başlayacağını duyuruyordu bizlere, meydanda ki misafirlere. Rüya âleminden gerçeğe dönmüştük derken, toplantının yapılacağı, gece aydınlatması ile.
MUHTEŞEM BEDESTEN. Anlatmayayım gelip görmeniz lazım. 
« Önceki Yazılar
Son Yazılar
MAMALAR BABALAR GİBİ OLUR
KULA’DA FARKLI BİR EYLÜL
İZOLE HAYATLAR
YILLAR SONRA
MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDE MANİSA
ARKADAŞIM OSMAN’A
DOST
TACİR HAKKI (ALTINBİLEK)
65 ÜSTÜ DEYİP GEÇMEYİN
MUHTEŞEM BEDESTEN,OLMASI GEREKEN.
Kategoriler
ANADOLU'DAN
ARŞİV
AZMİ AÇIKDİL
AİGAİ ANTİK KENTİ
BASINDAN
KALEMHANESİ
KULA
MANİSA
MANİSANIN SESİ
OLAY GAZETESİ
SARIGÖL
SOMA
TARİHE YOLCULUK
ŞİİRLER
Arşivler
Ekim 2021
Eylül 2021
Nisan 2021
Mart 2021
Şubat 2021
Ocak 2021
Aralık 2020
Kasım 2020
Ekim 2020
Eylül 2020
Ağustos 2020
Temmuz 2020
Mayıs 2020
Nisan 2020
Mart 2020
Şubat 2020
Ocak 2020
Aralık 2019
Kasım 2019
Ekim 2019
Eylül 2019
Ağustos 2019
Temmuz 2019
Haziran 2019
Mayıs 2019
Nisan 2019
Mart 2019
Şubat 2019
Ocak 2019
Aralık 2018
Kasım 2018
Ekim 2018
Eylül 2018
Ağustos 2018
Temmuz 2018
Haziran 2018
Mayıs 2018
Nisan 2018
Şubat 2018
Ocak 2018
Aralık 2017
Kasım 2017
Ekim 2017
Eylül 2017
Ağustos 2017
Temmuz 2017
Mayıs 2017
Nisan 2017
Mart 2017
Şubat 2017
Ocak 2017
Aralık 2016
Kasım 2016
Ekim 2016
Eylül 2016
Ağustos 2016
Temmuz 2016
Haziran 2016
Mayıs 2016
Nisan 2016
Mart 2016
Şubat 2016
Ocak 2016
Aralık 2015
Kasım 2015
Ekim 2015
Eylül 2015
Ağustos 2015
Temmuz 2015
Haziran 2015
Mayıs 2015
Nisan 2015
Mart 2015
Şubat 2015
Ocak 2015
Aralık 2014
Kasım 2014
Ekim 2014
Eylül 2014
Ağustos 2014
Temmuz 2014
Temmuz 2013
Haziran 2013
Nisan 2013
Mart 2013
Ocak 2013
Aralık 2012
Kasım 2012
Eylül 2012
Ağustos 2012
Temmuz 2012
Haziran 2012
Şubat 2012
Ocak 2012
WordPress.com'da Blog Oluşturun.
AZMİ AÇIKDİL	
WordPress.com'da Blog Oluşturun.
Gizlilik ve Çerezler: Bu sitede çerez kullanılmaktadır. Bu web sitesini kullanmaya devam ederek bunların kullanımını kabul edersiniz.
Çerezlerin nasıl kontrol edileceği dahil, daha fazla bilgi edinmek için buraya bakın: Çerez Politikası	