*Türkiye ekonomisi politika stresine, politika ise ekonomik istikrarsızlığa sebebiyet verdiği için sadece ekonomik, ya da sadece politik tedbirlerle yapısal sorunların atlatılması mümkün gözükmüyor. Kapsayıcı ekonomik programlara ve yapısal reformlara ihtiyaç var.
*Üst üste üç çeyrek yıl küçülmüş olan ekonomi, artan kamu harcamalarıyla yukarı yönlü ivmelenmeye başladı, 2019 yılında düşükte olsa pozitif bir büyüme beklentisi yarattı ve yine küçülen ekonomi nedeniyle oluşan cari fazla ise risk düzeyinin düşmesine ilave imkân yarattı.
*Bütçe açıklarıyla finanse edilen bir modele dayalı olarak ekonominin üretim ve tüketim taraflarında yukarı yönlü çıkış arayışları biraz daha güç kazanıyor. Merkez Bankası’nın enflasyon düşüşünün üzerinde hızlı bir faiz indirimine gitmiş olması, reel faizi negatif alana itti.
*Özel sektörün yüksek borçluluğu, bankaların taşıdıkları büyük montanlı yapılandırılmış kredileri, ABD kaynaklı potansiyel yaptırımlar, AB ile bozulan ilişkiler ve bölgesel jeopolitik kargaşa ekonominin yakın geleceğine dair beklentileri bozmaya ve belirsizlikleri artırmaya devam ediyor.
2020 yılına girerken, küresel ekonomide pozitif büyüme süreci devam etmekle birlikte çok sayıda ülkede yavaşlama söz konusu. AB ülkelerinin İngiltere’ye karşı uyguladığı/uygulayacağı ticari kısıtlamalar, Ortadoğu kaynaklı jeopolitik riskler, ABD-İran arasındaki gerilim ve ticaret savaşları küresel büyümeyi daha da yavaşlatacak, talebi azaltacak ve petrol fiyatlarını düşürecek.
Küresel büyümenin yavaş seyretmesi, 2020 yılında da düşük faiz ve bol likidite halinin devam etmesine neden olacak. Hukuki ve yatırım ortamı sermaye erişimine uygun olan gelişmekte olan ülkeler açısından, dışardan kaynak temini zorlaşmamış olacak.
KONJONKTÜRÜN EN BÜYÜK RİSKİ KORUMACILIK
Dünya ekonomisi açısından 2020 ve devamındaki konjonktürün en büyük riski korumacılık politikalarının devam etme olasılığıdır. Zira yarım asra yakındır devam eden küreselleşme süreçleri son birkaç yıldır karşıt hareketlere maruz kalmaya devam ediyor.
Sermaye, emtia ve faktör hareketlerinde ortaya çıkan kısıtlamalar ve teknoloji savaşları dünya ticaret ve iş hacmini düşürüyor. Bu durum yatırım/kurumsal sermaye harcamalarında, dış ticarette, üretimde arz yönlü bir gerilemeye yol açıyor.
Zira ABD ve Çin arasında oluşan savaşın esası, 5G, yapay zekâ gibi teknoloji ve sermaye savaşıdır. ABD’ye gelen dış yatırımlarda düşüşler var. ABD, özellikle Çinli öğrencilere ABD’de araştırma yapmaları hususunda birtakım kısıtlamalar yapması ticari savaşların hangi boyutlara ulaştığını gösteriyor. Ancak, bu sürecin küresel bir resesyona yol açacağını -en azından 2020 yılı için- beklemiyoruz. Ayrıca, 2020 yılında yapılacak ABD seçimleri kutuplaşmayı artıracak.
TÜRKİYE’NİN DÜNYA ORTALAMALARININ ÜZERİNDE OLDUĞU KONULAR
Türkiye’nin hem Batı hem de Doğu ile ticari bağlantılar kurması ve iş yapabilmesi; ekonomide, politikada ve kültür alanlarında küresel entegrasyon seviyesi; finansal hizmetler ve endüstriyel alanlarında ulaştığı başarı durumu dünya ortalamalarının üzerinde. Ancak, Türkiye’nin nüfus artış oranı ve demografik yapısı ile temel eğitim ve beceri kazanma koşulları arasındaki uyumsuzluk, önemli bir ekonomi kaynaktan Türk ekonomisini mahrum bırakıyor.
2018 yılından 2019 yılına devrolan yüksek enflasyon ve yüksek faiz son zamanlarda belli bir seviyede istikrar kazanmaya başlamış olmakla birlikte, ortaya çıkan negatif faizin olumsuz etkilerinin önlenmesi için kapsayıcı ve etkili bir ekonomik programın devreye alınması gerekir: Zira, Merkez Bankası’nın enflasyon düşüşünün üzerinde hızlı bir faiz indirimine gitmiş olması, reel faizi negatif alana itti.
Negatif reel faizin dövize yönelime sebep olmaması için bir an önce etkili bir ekonomik programın uygulamaya alınması gerekiyor. Zira negatif alanda konumlanan reel faizler, her zaman ve her yerde dövize yönelimi cazip kılar.
İŞİN BAŞINDA KAPSAYICI VE STRATEJİK BİR EKONOMİ PLANA İHTİYAÇ VAR
Şu anda Türkiye’nin henüz kapsayıcı ve etkili bir ekonomik programı yoktur. Beklentilerin iyileşebilmesi için işin başında kapsayıcı ve stratejik bir ekonomi plana ihtiyaç duyuluyor.
Üst üste üç çeyrek yıl küçülmüş olan ekonomi, artan kamu harcamalarıyla yukarı yönlü ivmelenmeye başladı, 2019 yılında düşükte olsa pozitif bir büyüme beklentisi yarattı ve yine küçülen ekonomi nedeniyle oluşan cari fazla ise risk düzeyinin düşmesine ilave imkân yarattı.
Bu kapsamda bütçe açıklarıyla finanse edilen bir modele dayalı olarak ekonominin üretim ve tüketim taraflarında yukarı yönlü çıkış arayışları biraz daha güç kazanıyor.
POLİTİKA KARMASI VE PARA POLİTİKASININ FAİZ ARACINI KULLANMA İNİSİYATİFİ
Ekonomik büyüme üzerinde oluşan yukarı yönlü baskıların enflasyon üzerinde yaratacağı olumsuz etkilerinin ne yönde cereyan edeceğini, politika karması ve para politikasının faiz aracını kullanma inisiyatifi belirleyecek.
Yeni Ekonomik Programına (NEP) göre, genel devlet bütçesini genişleterek büyümeyi destekleme konusundaki Türkiye’nin tutumunu netleşti. Ancak, büyümeyi artırmak için abartılan ya da zorlanan mali teşvikler, yoğun ve zorlayıcı kredi ivmelenme çabaları, ilave dengesizlikler yaratıyor: Zira verimlilik artışı sağlanmadan büyüme üzerinde yapılan baskılar enflasyonu yeniden tetikleyebilir. TCMB’nin artacak olan enflasyona yüksek faiz yoluyla cevap vermesinin yolu mevcut durumda siyaseten tıkandı.
İŞSİZLİĞİN DOĞAL SEVİYESİNE İNMESİ İÇİN DIŞ KAYNAKLARA TEKRAR ULAŞILMALI
Türkiye ekonomisindeki faktör işsizliğinin doğal seviyesine inmesi için dış kaynaklara tekrar ulaşması gerekiyor. Zira Türkiye bütçe harcamalarını artırarak, teşvik mekanizmalarına yüklenerek ya da kredi kuruluşlarını zorlayarak ekonomik büyümenin ihtiyacı olan nakit-fon kaynağının tamamını yaratması mümkün değil.
Her ne kadar küresel düzeyde sıkı para politikasına geçilmesi gündemde ise de küresel parasal genişlemenin olanakları hala devam ediyor. Ancak Türkiye bu para bolluğundan son birkaç yıldır yararlanamıyor. Türkiye ekonomisinin büyümesi için esas kaynak buralardadır.
FİYAT İSTİKRARI İLE MALİ KOŞULLAR ARASINDA BOZULMUŞ OLAN İLİŞKİ VE UYUMUN DÜZELİYOR
ABD ve Euro bölgesinde faiz indirimleriyle birlikte, TCMB yılın üçüncü çeyreğinden itibaren politika faiz oranını düşürmesi, fiyat istikrarı ile mali koşullar arasında bozulmuş olan ilişki ve uyumun düzelmesine yol açıyor.
2020-2022 de maliye ve para politikaları desteği ile orta düzeyli büyüme sağlanabilir, ancak orta vadede ciddi ve kapsayıcı ölçekte bir gelir ve tasarruf önlemlerin etkinliğini artıracak önemli yapısal reformlar gerekiyor.
Dış fonlamanın devamlılığı açısından, Finansal sistemin dış şoklara karşı kırılganlığı ve hassasiyeti devam etmekle beraber, FX likiditesi şimdilik yeterli gözüküyor.
KIRILGANLIK SEVİYESİ EKONOMİDEKİ NEGATİF GÖRÜNÜMÜN ANA SEBEBİ
Dış finansman kabiliyetindeki erozyon ve olası şoklara karşı var olan orta üstü derecedeki kırılganlık seviyesi ekonomideki negatif görünümün ana sebebi. Özel sektörün yüksek borçluluğu, bankaların taşıdıkları büyük montanlı yapılandırılmış kredileri, ABD kaynaklı potansiyel yaptırımlar, AB ile bozulan ilişkiler ve bölgesel jeopolitik kargaşa Türkiye ekonomisinin yakın geleceğine dair beklentileri bozmaya ve belirsizlikleri artırmaya devam ediyor.
Düşen cari açık dış fonlama ihtiyacını azaltmakla birlikte, kamu harcamaları ve kamu borcunun seviyesi, dış borçlanma kapasitesini etkileyecek boyutlara ulaşmış durumda.
Şimdilik tek seferlik gelirler ile yüksek faiz oranlarını tolere edilmiş olmakla birlikte hala FX fonlama ihtiyacı yüksek seviyede seyrettiği için kur seviyesi ve FX borçlanma bağımlılığı izleyen dönemler için ciddi ölçüde risk barındırıyor.
Ayrıca, yüksek dış finansman ihtiyacı karşısında, Türkiye’nin döviz rezervleri halen düşük seviyededir. Diğer taraftan FX fonlama ihtiyacı yüksek seviyede seyrediyor. Kur seviyesi ve FX borçlanma bağımlılığı izleyen dönemler için risk barındırmaktadır.
DIŞ ORTAMDAKİ ANİ DEĞİŞİKLİKLER VE ÖNGÖRÜLMEYENE DİKKAT EDİLMELİ
Dış ortamdaki ani değişiklikler Türkiye açısından öngörülmeyene dikkat edilmeli, 2018’de görüldüğü üzere ABD ile ilişkilerin ciddi şekilde bozulması ve hükümetin büyümeyi aşırı ön plana koyması, sermaye kaçışına sebep olursa ülkenin FX fon akımlarını sekteye uğratabilir.
Talep arz dengesindeki farklılaşmanın volatilitesi bir miktar azaltıyor. Bu kapsamda ekonomi, çıkışa hazırlanmakla birlikte henüz top yekûn bir çıkış sürecine henüz başlayamamış olup dipteki yatay seyrini koruyor. Sermaye yatırımı harcamalarındaki, yatırım iştahındaki yüksek ciddi düşüşler bunu kanıtı.
Bankacılık sektöründe kredi kalitesinde ortaya çıkan erime sürecine rağmen, sermaye tamponları ve likidite seviyesi hala yeterli düzeydedir.
Türkiye ekonomisi politika stresine, politika ise ekonomik istikrarsızlığa sebebiyet verdiği için sadece ekonomik, ya da sadece politik tedbirlerle yapısal sorunların atlatılması mümkün gözükmüyor. Kapsayıcı ekonomik programlara ve yapısal reformlara ihtiyaç var.
Orhan Ökmen
JCR Eurasia Rating Başkanı
okmen@turcomoney.com
JCR EURASIA RATİNG
ÖNCEKİLER	
2020’de Türkiye ve dünya ekonomisinde neler bekleniyor?	
Oca 1, 2020
SONRAKİLER	
2020 yılında para politikası stratejisi ne olmalı?	
Oca 1, 2020
Yorum yok
Yorum Yazın İptal
Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.
İlgili Haberler
Tedbir almazsak, otomotivde rekabet gücümü ...	
Kas 5, 2021
TURCOMONEY DERGİSİ
Yeniden değerleme: Yapalım mı, bekleyelim ...	
Kas 1, 2021
TURCOMONEY DERGİSİ
AB’nin Türkiye ile ilgili yeni raporunda n ...	
Kas 1, 2021
TURCOMONEY DERGİSİ
Pandoranın kutusu açıldı mı?	
Kas 1, 2021
TURCOMONEY DERGİSİ
Hesap vermeyi sevmeyen yönetime güven olmaz	
Kas 1, 2021
TURCOMONEY DERGİSİ
Site Haritası
SON DAKİKA HABERLERİ
ÇOK OKUNAN HABERLER
ÇOK YORUMLANAN HABERLER
Yeni Bakan Nureddin Nebati, bu sözleri verdi ...	
yazar admin - Ara 2, 2021
EKONOMİ
Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati̵ ...	
yazar admin - Ara 2, 2021
EKONOMİ
Lütfi Elvan, bakanlığa bu sözlerle veda e ...	
yazar admin - Ara 2, 2021
EKONOMİ
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nda devir ...	
yazar admin - Ara 2, 2021
FLAŞ HABERLER
Hazine ve Maliye Bakanlığına Nureddin Neba ...	
yazar admin - Ara 2, 2021
EKONOMİ
4. Nesil üniversiteler ve dönüşüm İhtiy ...	
yazar Prof. Dr. Mehmet Yazıcı - Ara 1, 2021
ANA MANŞET
İnsanlık tarihine geçecek bir yıl	
yazar Zuhal Mansfield - Ara 1, 2021
ANA MANŞET
Kullanmadığımız eşyalarımızı paylaşm ...	
yazar İbrahim Aybar - Ara 1, 2021
ANA MANŞET
İGE ve Kredi Garanti Fonu ihracatçıların ...	
yazar Adnan Yıldırım - Ara 1, 2021
ANA MANŞET
Merkez Bankası’nın pişiremediği çorba: ...	
yazar Orhan Ökmen - Ara 1, 2021
ANA MANŞET
admin	
2021-03-20 02:40:26	
Çok şaşırtıcı. İnşallah ekonomide bir sıkıntı meydana gelme ...
Müşteri Memnuniyeti – Aktif Group	
2021-01-24 21:25:42	
[…] Müşteri memnuniyeti – Kuruluşlarda şikâyetlerin ele a ...
Trendyol’dan 2020’de ekonomiye 1,1 milyon kişilik ek istihdam katkısı – Monthly Current Affairs	
2021-01-13 17:05:21	
[…] 1.5 Milyon Kişilik ‘Yeni İstihdam Paketi’ | Tu ...
Merkez Bankaları neden bağımsız olmalı? • Via Haber	
2020-12-30 16:34:26	
[…] [Via Turcomoney] […]
Merkez Bankası, faizi artıracak mı? Yabancılar ne diyor? | Turcomoney	
2020-10-21 19:51:56	
[…] MorganStanley, 150 bp faiz artırımı bekliyor […]
Turcomoney, 2011 yılının Şubat ayında “dünya dergisi” olma hedefiyle yayın hayatına başladı. Aradan geçen sürede Turcomoney, Türkiye’nin tek uluslararası ekonomi/finans dergisi konumuna geldi. Türkçe-İngilizce yayınladığı ülke raporlarıyla ülkelerin ekonomisini büyüteç altına alıyor, yatırım fırsatlarını ve iş imkanlarını analiz ediyor. Başbakanlar, bakanlar, işadamları, büyükelçiler ve üst düzey bürokratlarla yapılan çarpıcı röportajları sayfalarına taşıyor. Türkiye’nin ve dünya ekonomisinin gündemindeki gelişmeleri, okurlarına aktarıyor. Bu yönüyle Turcomoney, “Devletleri yönetenler” ile “iş dünyasını yönetenler” için bir referans kaynağı.