Ankara'daki Fransız Kültür Merkezi'nde sürekli Fransız sineması gösterilirdi. Ne hikmetse bir hafta onun iki filmi (unutulmaz L'Avventura ile L'Eclipse ) art arda 'oynatıldı'. Henüz orta okuldaydım ve büyülenmiştim. Michalengelo Antonioni yoldaşlarım arasına girmişti. Uzun bir aradan sonra önce Kızıl Çöl'ü gördüm. Hayrandım. Nihayet
Yolcu geldi. Filmden çıkıp hemen izleyen ilk seansa bilet almıştım (2.5 lira). Tüm büyük sanatçılar gibi onun da varoluş dediğimiz gizemle bir hesabı vardı. Cinayeti Gördüm ( Blow Up) ise o gün bu gündür bir 'kült' film. Ama ötekileri unutmak kabil mi?
Sinema ölümlüdür
Antonioni'nin ölümü ardından bunları anımsadımsa da asıl sinemanın kaderini düşündüm. Ustalar ustası Bergman'ın kara haberi de gelmişti. Bu yıkım bana sinemanın ölümlülüğünü ayrımsatıyordu. O iki ustanın bazı yapıtlarını derhal bir daha izlerken fark ediyordum ki , 20. yüzyıl sanatı sinema 21. yüzyıla ya kalmayacak ya da çok değişerek akacaktır . Bir 'sinema delisi' için bu yargıda bulunmak çok zor. Ama sanırım gerçek. Ne demek istediğimi şöyle açıklayayım.
Bir dersin öğrettiği
Bu yıl üniversitede beni çok yoran ama çok zevkli, ilginç ve üretken bir ders verdim: Sinemanın Büyük Yapıtları. Zaten diğerlerinden çok farklı olan bizim üniversitede ( Sabancı Üniversitesi ) böyle bir grup ders var. Öğrenciler belli sanat-kültür alanlarında (müzik, edebiyat, sanat tarihi) seçilmiş belli yapıtları okuyorlar bu derslerde. Sinema için büyük bir talep vardı. Nihayet açtık dersi.
'Tematik' bir şekilde düzenlediğim müfredatta her hafta iki film gösterdim. O filmlerle ilgili çok sayıda metin okudu öğrenciler. Derslerde filmleri ele alıp sinema dilini, sinemanın mitoloji yaratma yöntemlerini, ikonik anlamlarını, anlam üretme olanaklarını, kurgu araçlarını ve nihayet kültürel bilinç ve bilinçaltımızla olan ilişkisini irdeledik. Hepsi iyiydi hoştu da, 'garip' olan veya 'aksayan' tek şey, ' büyük yapıt' dediğimiz yapıtların dili ve anlatımındaki 'eskilikti'.
Görsel ideolojinin büyüsü
Bu 'eskilik' bütünüyle görüntü üretme tekniğinden kaynaklanan bir şeydi; bir teknoloji sorunuydu, kısacası. Zamanla teknoloji işin içine girmiş ve bugün sibermekan, siberuzay kavramlarını görselleştiren, Bladerunner'a Matrix'e veya Cennetin Krallığı' na erişmiştik. Kaldı ki, televizyon ve onun günde 24 saat kullandığı canlandırma teknikleri, özellikle bilgisayar düzeyinde karşımıza çıkan görüntü üretme yöntemleri, internetin sunduğu olanaklar güncel görsel ideolojiyi bütünüyle hakim kılmıştı.
Bu algılamaya ve hatta koşullanmaya sahip 20 yaş civarındaki çocuklara Truffaut'yu, Hitchcock'u, hatta Allen'ı, Ceylan'ı sunduğumuzda, perdedeki görüntü dilinin yabancılığını, 'eskiliğini' aşmak çok zordu. Sinemanın 30 yıl önceki yapıtlarını yüzlerce öğrenci Mısır sanatının örnekleri gibi görüyordu.
Edebiyatın sineması
Bu sorun edebiyat için aynı oranda geçerli değil. Edebiyatı okuyan kişi, onun anlatım tekniklerinde de dönüşümler olmasına karşın onu daima yeni veya daima eski bir şey olarak kabul edip okuyor. Görsellik teknikleriyle mukayese edilemeyecek bir eskimezliği var edebiyat anlatısının. Öte yandan edebiyat anlatısını görselleştirdiği, sinema edebiyattan uzaklaştığı ölçüde etkileyicilik kazanıyor.
Görüntüden kaçıp edebileştikçe sinema büsbütün eskiyor . Bütün o canım Rhomer'ler, Bergman'lar sinemanın ötesinde, anlattıklarının zihinsel, edebi, kültürel yanıyla izleniyordu ki, o durumda da iş sinemadan çıkıyor, dediğim gibi edebiyatın alanına giriyordu. Bu eskiler değil yeniler için de geçerli. Mesela Kiorastami, hatta La Butte böyle. Hollywood'la '3. sinema' veya 'sanat sineması' arasındaki çelişki bu. Hollywood'a direnmek veya teslim olmak meselesi. (Bu, 'Hollywood kötüdür' anlamına gelmiyor...)
Nihayet Antonioni ve Bergman ölünce anladım ki, onların edebi sineması da, onların öne çıktığı ' yönetmen (auteur) sineması'
da artık has edebiyat veya opera gibi sadece belli bir grup insanın sevgilisi olarak kalacak, gençler arasında o filmleri, Amerikalıların dediği gibi sadece 'sinema okulu öğrencileri' izleyecekti.
Ne dersiniz, birbiri ardınca ölmesi bu iki ustanın, biraz da bunu anladıkları için olabilir mi?
Yayın tarihi: 11 Ağustos 2007, Cumartesi
Web adresi: http://www.sabah.com.tr/2007/08/11//kahraman.html
Tüm hakları saklıdır.
Copyright © 2003-2007, MERKEZ GAZETE DERGİ BASIM YAYINCILIK SANAYİ VE TİCARET A.Ş.
Yazarın Önceki Yazıları
Kemalizmin boğduğu sol ( 9 Ağustos 2007 Perşembe )
4. Kemalizm ve Anayasa ( 7 Ağustos 2007 Salı )
Kaderin adı tutku ( 4 Ağustos 2007 Cumartesi )
Yeni bir sol için... ( 2 Ağustos 2007 Perşembe )
Seçimi okumak-3: CHP ( 31 Temmuz 2007 Salı )
Mağaza ya da magazin ( 28 Temmuz 2007 Cumartesi )
Seçimi okumak-2: Muhalefet ( 26 Temmuz 2007 Perşembe )
Seçimi okumak-1: iktidar ( 24 Temmuz 2007 Salı )
Demokratik tepkinin anlamı ( 23 Temmuz 2007 Pazartesi )
7 bin yaşında Mete Tunçay... ( 21 Temmuz 2007 Cumartesi )
Yazarlar
NAZLI ILICAK
Demirel, AP ve Celâl Bayar
Tayyip Erdoğan, AK Parti'den, birden fazla Cumhurbaşkanı ...
ERDAL ŞAFAK
Dün Sevr bugün Lozan
Toplumun ciddi bir bölümünün bilinç altında yuvalanan ve zaman ...
ERGUN BABAHAN
Fedakârlık
Yaşları 70'ye dayanmış olmasına rağmen köşelerini gençlere bırakmaya ...
HASAN BÜLENT KAHRAMAN
Ölen kim?
Ankara'daki Fransız Kültür Merkezi'nde sürekli Fransız sineması gösterilirdi. ...
ŞELALE KADAK
Muz cumhuriyeti imiş gibi olmayalım
İşadamı Cem Boyner, AK Parti ve Erdoğan'dan ...
Nazlı Ilıcak
Erdal Şafak
Şelale Kadak
Mahmut Övür
Hıncal Uluç
Ergun Babahan
Hasan Bülent Kahraman
Şelale Kadak
Yavuz Donat
Murat Didin
Levent Tüzemen
Gürcan Bilgiç
Ahmet Çakar
Ömer Üründül
Sağlık
Porno izlemek sağlıklı mı?
Cinsel hayatı renklendirmek için bazı erkekler porno filmlerden yararlanır. Ancak doğru cinsel bilgileri içermeyen porno ...
Hormonlarla gençleşin
Yaşlanmanın zararlı etkilerinden kurtarmaya aday tıptaki yeniliklerden biri de hormon tedavisi. ...
Zayıflatan bisikletle eğlenerek form tutun
Son dönemin popüler spor dalları arasına giren spinning, formuna önem verenlerin yeni gözdesi. ...
Otomobil
Fener otomobil derbisinde Galatasaray'ı yaya bıraktı
Fenerbahçe ve Galatasaray arasında sahalarda yaşanan rekabet, yollarda da devam ediyor. ...
Swift'in en hızlısı eylülde Türkiye'de
Eylül ayında satışa çıkacak 125 bg'lik Suzuki Swift Sport şehirli genç tüketicileri hedefliyor. ...
F1 pilotları Dolmabahçe Sarayı'nda
Formula 1'in tek lastik tedarikçisi Bridgestone, İstanbul'da yoğun rekabet yaşayan markaların pilotlarını bir araya ...
Son Dakika | Ana Sayfa | Yazarlar | Çizerler | Günün İçinden | Ekonomi | Gündem | Siyaset | Dünya | Spor | Hava Durumu | Sarı Sayfalar | Dosyalar | Günaydın | Televizyon | Astroloji | Sağlık | Magazin | Teknoloji | Otomobil | Turizm Rehberi | Emlak | İşte İnsan | Sabah Çocuk | Mobil | Detaylı Arama | Cuma | Cumartesi | Pazar | Kültür-Sanat | EGazete | Gazete Reklam | Internet Reklam | Künye | Bize Ulaşın