Günümüzün önemli kültürel sorunsallarından biri “geleneksel” ile “modern”in bağdaştırılmasıdır. Türkiye’de de bu sorunsal pek çok alanda önümüze çıkıyor. Özellikle siyasal amaçlarla saptırmalar, konunun anlaşılması ve çözümü yönündeki çabaları da olumsuz yönde etkiliyor.
Oysa bu iki kavramın bağdaştırılması ve bir sentez oluşturmalarına en güzel örnekler ülkemizde verilmiştir. Cumhuriyet döneminin önde gelen bestecisi Ahmet Adnan Saygun’un, 13. yüzyılın düşünce ve deyişleri günümüzde taptaze yaşayan düşünür, ozan ve mutasavvıfı Yunus Emre’nin dizelerine bestelediği Yunus Emre Oratoryosu belki de en güzel örnektir. Saygun, “geleneksel” ile “modern”i bağdaştırabilmiş, bu eserini Yunus Emre’nin şiirlerinden anonim olarak gelişen “ilâhi” formundan ve Yunus’un “tasavvuf” anlayışından etkilenerek, bir çoksesli Batı müziği formunda, “oratoryo” olarak bestelemiştir.
Doğup müzikle tanışıklığını geliştirdiği kent olan İzmir, doğumunun 110. yılında bestecisine 45. Uluslararası İzmir Festivali'nin açılışını işte bu anlamlı eserle yaparak bir saygı sunumunda bulundu. Hem de bugüne kadar “yerli ve millî” olarak yapılanları görmezden gelmeye çalışanlara bir mesaj daha iletilmiş oldu.
SAYGUN'UN İZMİR YILLARI
Saygun'un İzmirliliğini kısaca özetlemek gerekirse, 7 Eylül 1907'de İzmir'de doğdu. Matematik öğretmeni, Milli Kütüphane'nin kurucusu, müziksever bir Mevlevî olan Celal Bey'in oğludur. Saygun, İzmir İttihat ve Terakki İdadisi'ndeyken, okulun müzik öğretmeni İsmail Zühtü Bey'in kurduğu dört sesli koroya katıldı. Onun önerisiyle Rossati adında bir öğretmenden piyano dersi aldı. Sonra Macar Tevfik Bey'in öğrencisi oldu. Sessiz film gösterimlerine piyanosuyla eşlik etti. Okulu bitirince, üniversiteye girmeyerek kendini tümüyle müziğe verdi. 1923 sonlarında, o yıl İzmir'e yerleşen Hüseyin Saadettin (Arel) Bey'den iki ay kadar armoni dersi aldı. Daha sonra kendi kendine armoni bilgisini ilerletti ve kontrpuan çalıştı. 1926'da Ankara Musiki Muallim Mektebi'nde verdiği bir sınavdan sonra İzmir Lisesi'nde müzik öğretmenliği yaptı. Sonrası malûm, Atatürk'ün talimatıyla Milli Eğitim Bakanlığı'nca açılan sınavları kazanarak Paris'te kompozisyon öğrenimi gördü, Çoksesli Türk Sanat Müziğine, kişiliği, uğraşları ve ürünleriyle damgasını vuranlardan biri oldu.
Atatürk’ün talimatıyla ilk Türk operası olarak Özsoy’u besteleyen Saygun, daha sonra halk kültürünün önemli örnekleri olan Köroğlu ve Kerem öykülerini operaya aktarmış, deyişlerine, felsefesine büyük hayranlık duyduğu Yunus Emre’yi ise oratoryo olarak bestelemeyi kararlaştırmıştır.
Nitekim Saygun’un çocukluğunda İzmir’de goygoyculardan dinlediği ilahiler hiç kulağından gitmemiş, Yunus Emre Divanı’nı da okuduktan sonra bu ilahiler Oratoryo’nun çıkış noktalarından birini oluşturmuştur.
Saygun , Yunus Emre’nin şiirlerindeki Tanrı ve insan sevgisinden, duru anlatımdan ve anonim ezgilerle ilahi formunda okunmasından etkilenerek Yunus Emre Oratoryosunu yazmaya yönelmiştir. Yapıt, tamamlandıktan ancak dört yıl sonra seslendirilebilmiştir. Niye mi?
YA İNÖNÜ OLMASAYDI?
Müzik ve müzisyenler de, o yıllar tek parti dönemi olmasına karşın, bazı siyasal gelişmelerden, kulislerden etkilenebiliyorlardı. Bu tür durumlardan Saygun da nasibini alıyordu. Örneğin 1936’da Konservatuvar’ın kuruluşu için Ankara’da bulunan P. Hindemith’in kendisinden hoşlanmaması ve şikayetlerde bulunması üzerine çareyi bir süre İstanbul’da çalışmakta bulmuştu.
Dev eseri Yunus Emre Oratoryosunu 1942'de tamamlayan Saygun aleyhinde fısıltı gazetesi yine çalışmaya başlamıştı. Eserin seslendirilmesi istenmiyordu. Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel'in huzurunda konservatuarda seslendirilen bir koral bölüm alaycı tebessümlerle karşılanmış, Saygun hepten ümitsizliğe sürüklenmişti.
Yunus Emre Oratoryosu orkestra eşliğinde tüm olarak seslendirilemeden rafa kalkmak üzereyken, Saygun'un dostu ve eserlerinin hayranı, dönemin ünlü şairi Behçet Kemal Çağlar durumdan Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'yü haberdar etmişti.
Hemen Saygun'u Çankaya’ya davet eden Cumhurbaşkanı İnönü, Yunus Emre Oratoryosunu merak ettiğini belirtmiş, bir hafta kadar sonra Saygun’un Bahçelievler’deki evini eşi ve dostlarıyla birlikte ziyaret ederek, bazı bölümleri bizzat Saygun’un piyanosu ve sesinden dinlemişti. Soprano partisini de Saygun'un eşi Nilüfer Saygun, tenor partisini ise müzikolog Halil Bedii Yönetken söylemişti.
Bu sunuş, eser hakkındaki tereddüt ve dedikoduları bir anda yok ediyor, İsmet İnönü “hemen provaların başlaması” talimatını veriyor, tıpkı Atatürk'ün Özsoy Operası'nın yetişmesi için yaptığı gibi, “ilk provalara geleceğini” de duyuruyordu. Nitekim, DTCF Farabi salonundaki ilk provada İsmet İnönü, ailesiyle birlikte hazırdı. Konservatuar Orkestrası'nı Saygun yönetiyordu.
1946'da Yunus Emre ilk kez seslendirildiğinde solistler, Rengim Gökmen'in annesi soprano Muazzez Ünal, mezzosoprano Necdet Demir, tenor Aydın Gün ve bas bariton Hilmi Girginkoç''du. Saygun ve İnönü, bu onuru haklı bir gururla paylaşıyorlardı.
İnönü’nün ne denli uzakgörüşlü bir değerlendirmeyle Yunus Emre’yi seslendirttiği, ileriki yıllarda yapıtın yurt dışında aldığı övgülerle ortaya çıkacaktı. İngilizce, Fransızca, Almanca ve Macarcaya çevrilen oratoryo, 1947'de Paris'te, 1958'de New York'ta Leopold Stokowsky yönetiminde Birleşmiş Milletler’de, sonraki yıllarda Budapeşte, Viyana, Bremen, Berlin, Vatikan, Moskova, Washington başta olmak üzere pek çok kentte icra edildi.
MİSTİK ESER ŞEHİTLERE ADANDI
45. Festivalin açılışında İKSEV Başkanı Filiz Eczacıbaşı Sarper, irticalen yaptığı edebî vurgularla bezeli konuşmasında sanatın önemini Yunus Emre ve Saygun bağlamında hatırlatırken, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Aziz Kocaoğlu, AASSM'den sonra Karşıyaka'da planlanan opera binasının ihalesinin yapıldığını, inceleme safhası tamamlanınca temel atılacağını söyledi.
110. doğum yılında Büyük Ustaya Saygı niteliğindeki açılış konserinde İzmir Devlet Opera ve Balesi Orkestra ve Korosu’nu, Müzikolog-Şef Aytuğ Ülgen yönettti. Ülgen, eseri helikopter kazasında yaşamını yitiren şehitlere ithaf ettiklerini belirterek, bölüm aralarında alkışlanmamasını dinleyiciden rica etti.
Soprano Mehlika Karadeniz Bilgin, mezzosoprano Ferda Yetişer Ankara'dan, tenor Devrim Demirel ve bas Engin Suna Antalya'dan gelmişlerdi. Sololarının hakkını verdiler. Sıcak salon ve bazı başka etkenler orkestraya sıkıntılı anlar yaşattı.
Flüt soloda Hürkan Ayvazoğlu, obua soloda Elif Odabaş, viyola soloda Hüseyin Mehmetoğlu güzel tınılarıyla dikkati çekti. Koroyu da, koristlerden Ahmet Kahyaoğlu bu konsere hazırlamıştı.
Geniş kitlelere Esin Avşar'ın yıllar önce yaptığı 45 devirli plak sayesinde yayılmış olan "Bana seni gerek seni" ilahisinin seslendirildiği bölümde, salonda ezgiyi tanımanın getirdiği hafif bir dalgalanma oldu. Bazı dinleyiciler mırıltıyla eşlik ettiler. Eserin seslendirilişi tamamlandığında bir kısım dinleyici bu bölümün bis olarak yeniden çalınmasını bekledi ama şef böyle bir tekrar yoluna gitmedi.
HER CİNS ADAMIN SEVGİSİ...
Bakın efsanevi Milli Eğitim-Kültür Bakanımız Hasan Âli Yücel, oratoryonun ilk seslendirilişi dolayısıyla 1946'da yazdığı yazının bir bölümünde ne demiş:
"Allah diye bağırıp coşan, ağzı köpüklenmiş tekke dervişlerinden frenk diyarında tahsillerini yapmış monden insanlara kadar bu sesi bir vesile ile duyup işitmiş olan her cins adam Yunus'a bağlanmıştır.
Yunus Emre Oratoryosu, ne bir mersiye, ne bir methiye, ne alaturka, ne alafranga; yalnız ve yalnız Yunus'un ölümsüz şahsında içli, duygulu Türk ruhunun, hayat - memat dediğimiz muamma karşısındaki arama cehtidir. Yunus'u bir kere daha takdis, onu söyletmeye muvaffak olduğu için sanatkâr Adnan'ı takdir ederim."
Oratoryonun radyoda yayımını kahvehanede dinledikten sonra , Saygun'un evine kadar gelip teşekkür eden, köyünden elde örülmüş bir çift çorabı hediye getiren köylünün davranışı Yücel'i doğrular niteliktedir. İKSEV'in doğumunun 110. yılında Saygun'u bu 7'den 70'e köylüden kentliye geniş bir kitleye hitap eden oratoryosu ile anması, doğru ve iyi oldukça "yerli ve millî"ye İzmir sosyetesinin de sahip çıktığının göstergesidir.
ŞEFİK KAHRAMANKAPTAN
2 Haziran 2017
Bu yazı 4098 defa okunmuştur .
Son Yazılar
Evlilik Yıldönümünde Takılan Altın Madalya - 06 Aralık 2021
Kelimelerin Kifayetsiz Kalmadığı Bir Konser - 05 Aralık 2021
CSO'nun Unutulmaz Başkemancısı Nasıl Anıldı? - 28 Kasım 2021
İlhan Baran ve Müziğin Sorunları - 27 Kasım 2021
Beytepe'de Uzun Bir Gün... - 25 Kasım 2021
İyi Tınlayan Yüz Yıllık Hikâyeler - 21 Kasım 2021
Grammy'e Aday Adayımız Var... - 19 Kasım 2021
İmamoğlu, Cem Mansur ve CRR Programları... - 18 Kasım 2021
Bravo Radyo Programcısı Gülsin Onay'a... - 16 Kasım 2021
İzmir Denilince Aklıma Gelenler... - 08 Kasım 2021
Bir Orkestra Şefimizin Sessizce Ölümü - 05 Kasım 2021
Sinan Operası Nasıl Sahnelendi? - 30 Ekim 2021
Sinan Operasını Beklerken - 27 Ekim 2021
Hikmet Şimşek'i Anmak Neden Bir Gerekliliktir? - 27 Ekim 2021
Hünerli Bir Virtüozun Gösterisi - 26 Ekim 2021
Sürpriz Bir Evlilik Yıldönümü Öyküsü - 23 Ekim 2021
Hârika Çocuklar'ın 21 Rastlantısı... - 21 Ekim 2021
AKM İle İlgili Yanıt Bekleyen Sorular - 01 Ekim 2021
Bu Bilet Fiyatıyla O Salonlar Dolmaz! - 26 Eylül 2021
Ingolf Wunder ve Yaşayan Efsane İdil Biret - 05 Eylül 2021
İyi Müzik Üzerine Öğretici Konuşmalar - 10 Ağustos 2021
Kahraman Gemi Rüsûmat için Oratoryo - 01 Ağustos 2021
Talihsizlikleri Yenen Piyanist: Mertol Demirelli - 25 Temmuz 2021
Ve En Güzel Ses Huzurlarınızda... - 11 Temmuz 2021
İşte O Genç Besteci: Ege Gür - 07 Temmuz 2021
Gitarseverler İçin Bir Hazine - 09 Haziran 2021
Barok Müziğin Gözyaşları... - 08 Haziran 2021
Tokaç Neden Görevden Alındı? - 01 Mayıs 2021
Devletin İçindeki Müziksel-Yönetsel Çelişkiler... - 22 Nisan 2021
Yaşasın Meclis, Ölsün Müzisyenler mi? - 08 Nisan 2021
Nefesten Sese ve Salkım Söğüt... - 04 Nisan 2021
Çevir Kazı, Yanmasın! - 03 Nisan 2021
CSO'da Ne Var, Ne Yok? - 20 Mart 2021
Üzgünüm TRT... - 13 Mart 2021
Kadın Müzik Emekçisinden İki Önemli Albüm - 07 Mart 2021
Olumlu Bir Girişim: TRT Filarmoni Orkestrası - 04 Mart 2021
Sanat Kurumlarında Yeni Sınav Keşmekeşi - 07 Şubat 2021
Oda Müziğinde Yeni Besteciler, Yeni Besteler - 28 Ocak 2021
Uğur Mumcu'ya Anarken Bazı Anımsamalar - 24 Ocak 2021
Bale Sanat mı, Spor mu? Görev Üç Bakanlığa Düşüyor. - 23 Ocak 2021
Hem Türk, Hem Çağdaş Olmanın Peşindeydi - 17 Ocak 2021
Saygun'u Vefa Duygularıyla Anarken... - 06 Ocak 2021
2020'ye Yan Gözle Bir Bakış - 31 Aralık 2020
Büyük Müziksever İsmet Paşa'yı Anarken... - 25 Aralık 2020
Beethoven ve Türkçe'de İki Yeni Kitap - 16 Aralık 2020
İdil Biret'in Mezzo Resital Kaydını Nasıl İzledik? - 05 Aralık 2020
Bravo Prof. Fasold, Akustik Hârika - 04 Aralık 2020
Kadın Mimarın Adı "Değerli Eşleri!" mi Olmalı? - 04 Aralık 2020
Sabreden Derviş, Muradına Nasıl Ermiş? - 04 Aralık 2020
Beethoven, "Alla Turca" ve "Mevlevi Ayini" - 20 Kasım 2020
Çok Okunan Haberler
Ülkem ve İstanbul Adına Çok Üzücü...
İstanbul Filarmoni Derneği, Mahkemeye Havale
Bebeğe Murathan Adı Verildi...
Ankara ve Mersin'de Temsil İptalleri
Bilal Erdoğan'ın İlkokulu ile AGSMÜ Arasında Protokol
CRR' nin Yeni Genel Sanat Yönetmeni Murat Cem Orhan
Çağatay Akyol'dan Baraj Şantiyesinde Arp Dinletisi
Rus Romantikleri 4 Aralık'ta AKM'de
Köşe Yazarları
ŞEFİK KAHRAMANKAPTAN Evlilik Yıldönümünde Takılan Altın Madalya
PINAR AYDIN O'DWYER Distopik Operada Feminizm
ALİ ERGUR Müzik Ânı Mühürler
ÖMER EĞECİOĞLU Mozart'ın Librettisti, New York'un Bakkalı !
MİNA TANSEL Atatürk Orman Çiftliği'nde Tangolu Geceler
MONAD BALKAN Vecdi Candemir, Dark Art, (Mundus Günleri)
OSMAN ENFİYECİZADE Piyanonun Rock Starı'nın Ankara Çıkartması
HASAN HÜSEYİN DULUN Antalya Senfoni İki Can'ı Konuk Etti
EROL KÖYMEN Meriç Soylu: Müstesna bir Dinleyici
HALDUN ARMAĞAN Küresel Kölelik: 7 Tutsak
FERİDUN ERTAŞKAN Sahte bir göğüs kabarması
SAMİ EREN Sahnede Ve Haremde Kölelik...
GÜLŞEN KARAKADIOĞLU Tiyatronun Duayeni Erhan Gökgücü
İBRAHİM KARAOĞLU Anakronik Bir Güz Senfonisi
UĞUR ZEYNEP GÜVEN İyi Günde, Kötü Günde: Nikâh Törenleri ve Müzik
GÖKSEL ALTINIŞIK Pera Palas ve Edebiyat
VECDİ SEVİĞ Müzik ve Mülkiye Okulu
NECLA ÇIKIGİL Kısa, Öz, ve Etkili: Gala Bale
TUNA DAĞDELEN Bach Yazıları VII: Klavye Süitleri Üzerine
FATİH AKMAN Eleştiri Üzerine...
AHMET SAY Bir Ankara Konseri...
HÜSEYİN AKBULUT Cumhuriyetin "Türk Müzik İnkılâbı"
CELAL BİNZET Salgının Yaptıkları...
HASAN PEKMEZCİ Gençlik ve Sanat
SAVAŞ SÖNMEZ Terazi Hastanesi
İSMAİL HAKKI AKSU Ordu Taşbaşı Kilisesi Artık Sanat Alanı
KIMIZ BOZKIR Haki Giyen Adamlar
AYŞE ÖKTEM Can Çakmur Louis Vuitton Vakfı'nda
GÜNAY GÜNER Ekinimizin Ustalarından Prof. Dr. İlhan Başgöz
SEDAT ÖRSEL Diyapozon Acısı... İlerici-Mussorgsky-Dranas
YILDIRAY ERDENER "Müzik" Hakkındaki Görüşleri Neden Örtüşüyor?
DEMİR GÜLER Müzikte Şeytan
FOTO GALERİ
Aspendos / Yüzyılların Aşkı
7. Senfoni
1
2
VİDEO GALERİ
2020-21'de CSO'nun Yitikleri
Oktay Dalaysel-Bir Ömür
Anıtkabir ve Mimarları
Yuri Revich'ten Bu Kez Yeşil Marş
Boğaziçi Caz Korosu ve Uçarsu-"Yeniden"...
Ruhu Okşayan Piyanist, Kiann
Mortal Kombat ve Iskandar Widjaja'nın Son Klibi
1
2
3
4
5
6
7
Çok İzlenen Videolar
Anıtkabir ve Mimarları
2020-21'de CSO'nun Yitikleri
Oktay Dalaysel-Bir Ömür
Hava Durumu
Günün Haberleri
Gazete Manşetleri
Haber Arşivi
Linkler
Anketler
Etkinlikler
Video Galeri
Foto Galeri
Haberler
Köşe Yazarları
Söyleşi
CD / Kitap
Makale / Bildiri
TEFRİKA
EDİTÖR
REKLAM
HABER BÜLTENİ
SOSYAL AĞLAR
Facebook
Google Plus
Youtube
Twitter
Instagram
LinkedIn
Xing
www.sanattanyansimalar.com Sitesi - Sanattan Yansımalar Sitemizde bulunan yazı , video, fotoğraf ve haberlerin her hakkı saklıdır.
İzinsiz veya kaynak gösterilemeden kullanılamaz. Editör: Şefik KAHRAMANKAPTAN Evden eve nakliyat denilince akla ilk gelen firma olan Nur Nakliyat'ın resmi web sitesi.Evden Eve Nakliyat