Ahmet Hakan'ın heykel polemiğine ilk olarak Onur Baştürk'te denk geldim. Ahmet Hakan, Abdülmecid Efendi Köşkü'nde sergilenen Ron Mueck'in, “Hırka Altındaki Adam” heykeli için "Sevimsiz. İrrite edici. Rahatsız edici. Kusturucu. Mide bulandırıcı. Bağlamsız. Anlamsız. Amaçsız. Bir gazete köşesinde yayınlanamayacak kadar berbat şeyler. Bu eserleri beğenmemek, en vahşi şekilde eleştirmek falan... Her Türkiye Cumhuriyeti vatandaşına anasının ak sütü gibi helaldir" demiş. Onur Baştürk de bu yorumlara itiraz edip cevap yazmış, arkasından tartışmaya Fatih Altaylı da girerek, "Sen modern sanattan ne anlarsın, eleştirmek sana mı kaldı" mealinde bir argümanla topa girmişti.
Maalesef, Ahmet Hakan susmak yerine eleştiri yazanlara cevap vermeyi tercih etmiş. “Maalesef” diyorum çünkü cevap, cevap değil adeta külhanbeyi meydan okuması...
Başa dönersek eğer; modern sanat dahil tüm sanatlarda sergilenen eser, sanatçının elinden çıktığı dakikadan itibaren seyirciye ait olur, sanatçının anlatmak istediğinden bağımsız olarak seyircinin kendi iç dinamikleri devreye girer ve seyirci gördüğünü subjektif olarak yorumlar. Yani seyirci tarafından yapılan yorumda, sanatçının anlatmaya çalıştığından çok, seyircinin kendi gördüğü, görmeyi seçtiği, tüm yaşam birikimleri ve deneyimleri sonucunda algıladıkları vardır. Yani bir sanat eserine bin kişi bakar ve bin kişi de farklı şeyler görür ve algılar. Psikolojinin alanına giriyor ama bence kişinin bir sanat eserine yaptığı yorumlar, eseri yapan sanatçıdan çok kendi halet-i ruhiyesinin yansıması, aynasıdır.
HIRKANIN ALTINA BAKMAYI SEÇENLER…
Bu bağlamda Ahmet Hakan'ın çıplak bir insan heykeli için kullandığı "sevimsiz, mide bulandırıcı, kusturucu" gibi tanımları bence psikolojinin alanı olduğu için onlara bırakarak, heykeli "anlamsız, bağlamsız ve amaçsız" bulması noktasına gelmek istiyorum.
Bir küçük hırkanın altına saklanmış, çırılçıplak bir adam; yüz ifadesinden ise korkmuş, utanmış ve rahatsızlık içerisinde olduğu net olarak anlaşılıyor. Çıplaklık belli ki kendi tercihi değil, sanki zorla bu duruma sokulmuş gibi görünüyor, o yüzden kendisini elinde tek kalan şey olan basit bir hırka ile örtüp kamufle etmeye, dış dünyadan korunmaya, çıplaklığını ve çaresizliğini gizlemeye çalışıyor. Zaten bu noktada heykel seyirciye iki seçenek sunuyor; kendini gizlemeye çalışan çıplak adamın mahremiyetine saygı gösterip hırka üzerinden bakmak ya da mahremiyeti umursamayıp tüm çıplaklığı incelemek...
Heykel bana kendi tercihimiz dışında çaresiz, çıplak, dış dünyaya karşı savunmasız bırakılan ülkemin yüzde ellisini çağrıştırdı. Neden bunu çağrıştırdı? Çünkü sanat sübjektiftir ve ben zamanın ruhu gereği her şeye siyasi açıdan baktığım için, sanatta da onun yansımalarını görüyorum.
Her neyse, Ahmet Hakan bugün; "Kesin Tıraşı" diye modern sanat tartışması için kullanılabilecek en uygun, en zarif, en medeni başlıkla yazdığı köşe yazısında "sanat eseri kime sesleniyor, sana, bana yani hepimize" demiş.
Özel mülkiyetli bir köşkte sergilenen özel bir sergi doğal olarak sadece sergiyi gezmeyi tercih edenlere sesleniyor. Kimse halkı bu eserleri görmeye zorlamadığı için, sadece o sergiye gitmeyi ve hatta o hırkanın altına bakmayı seçenler o çok rahatsız olduğunuz çıplaklığı görüyorlar.
PENİSLERE MARUZ KALMAK TAMAMEN KİŞİSEL TERCİH
Sergiye gitmek zorunda olmadığınız gibi, sergiye gitmeyi tercih ettikten sonra gördüğünüz sanat eserleri hakkında, modern sanatlar konusundan "çakmadığınızı" peşinen söyleyip, bir de üstünüze hiç vazife olmadığı halde sergideki eserleri eleştirirseniz, hem de bunu sanat terimleri ile değil "tükürürüm böyle sanata" diyerek yaparsanız eğer kusura bakmayın ama adama "sen kim modern sanat eleştirmek kim, haddini bil" derler.
Hakan, "Hiç beğenmedim, yerim böyle sanatı, midem bulandı" gibi sanat eleştirisi olduğunu iddia ettiği tanımları, eş dost çevresiyle kahvede otururken kullanırsa tabii ki istediği şekilde söyleyebilir. Fakat bu hiç anlamadığı konudaki sığ, hakaretvari, bomboş yorumları bir gazetede köşe yazısı olarak paylaşırsa eğer, gelecek tepkilere de hazır olmalıdır. Kabadayı ağzıyla, "kesin tıraşı ve inceden uzayın" diye Ron Mueck heykeli eleştiren adama az bile cevap verildi bence.
Ahmet Hakan, "Sanat eserlerinin her tarafından fışkıran aşırı gerçekçi penisler karşısında hepimiz el pençe divan mı duracağız?" demiş, hayır Ahmet bey durmayacaksınız çünkü o penisleri görmek için o sergiye gönüllü olarak gitmiş olmanız gerekir. Yani o çıplaklığa maruz kalmak kişinin kendi tercihidir.
Bu bağlamda, birilerinin sanat anlayışı tarafından taciz edilen bir grup insan varsa eğer, bu kişiler parasını verip, modern sanat galeri ve müzelerinde sergi gezen sanatseverler değil Ankara'da yaşayan ve ortalama derecede estetik anlayışına sahip olan tüm insanlardır zannımca. Çünkü bahsettiğiniz penislere maruz kalmak tamamen kişisel tercihken, Melih Gökçek'in kendi estetik anlayışı çerçevesinde, her köşe başına, her meydana, her kavşağa koyduğu dinozorlara, Seymen kıyafetli dev kedilere, aydınlatılmış plastik kayalara, Transformer robotlarına sürekli maruz kalmak, ne yazık ki Ankaralıların kendi tercihi değil... Buna rağmen hiçbirimiz sinir krizi geçirip "bu da sanat mı, içine tükürelim, midemiz bulanıyor" falan diye bu ucubeleri kırmaya çalışmadık.
Nitekim, beğenilmeyen bir sanat eseri karşısındaki mağduriyet ancak ve ancak esere zorla maruz kalıyorsanız yaşanır. Gerçek sanat mağdurları, modern sanat müzelerini gezen sanatseverler değil, Ankara'da yaşamaya çalışan, vasat üstü estetik zevke sahip sıradan insanlardır.