Bugün, hiçte “ilgim olmayan” bir konuya, evet “faiz” ve “para” meselesine girmek istiyorum... Girmek istiyorum, çünkü Baþbakan Tayyip Erdoðan ile Merkez Bankasý Baþkaný Erdem Baþçý arasýndaki “faiz tartýþmasý”nýn kökü, hem “çok eskilere” hem de “çok derinlere” uzanýyor.
Malûm; Baþbakan Tayyip Erdoðan, Merkez Bankasý’nýn “faiz indirimi”ne gitmemesi üzerine þöyle demiþti:
“Merkez Bankasý baðýmsýzdýr ama kanaat açýklamak da bir Baþbakan’ýn hakkýdýr. Çünkü enflasyon yükselince vatandaþ hesabýný Merkez Bankasý’na sormaz. Faizi yükseltirken 5 puan birden yükseltiyorsun, þimdi geliyorsun yarým puan indiriyorsun. Sen dalga mý geçiyorsun?”
Ve eklemiþti:
“Faiz yüksek olunca, enflasyon da yüksek oluyor... Çünkü faiz sebeptir, enflasyon neticedir... Bakýn, enflasyon düþmüyor... Niye?.. Çünkü, faiz yüksek!”
ÝNGÝLTERE’DEKÝ TOPLANTI
Baþbakan “faizin düþürülmesini” isterken, Merkez Bankasý, buna niye direniyor?
Takvim’den Ergün Diler önceki günkü yazýsýnda, Erdem Baþçý’nýn, yaklaþýk 6 ay önce Ýngiltere’ye gittiðini... Orada “çok özel temaslar”da bulunduðunu... Görüþmelerde ana konunun “Türkiye” olduðunu... Yemekler yenildikten, kahveler içildikten sonra, Erdem Baþçý’nýn Ýngilizlere; “Siz hiç merak etmeyin, ben faizi asla indirmem” sözünü verdiðini iddia ediyordu.
“Faizlerin indirilmemesi”nde, bu “görüþme”nin ve bu “iddia”nýn rolü var mýdýr, elbette bilemiyorum.
Ama benim, “Merkez Bankasý” ile ilgili “çok daha derin kuþkularým” var... Ve bu kuþkularýmý da, “bundan 11 yýl önce” yani 2 Haziran 2003’teki Ayna’da dile getirmiþtim. Baþbakan Tayyip Erdoðan, 31 Mayýs 2003’te yapýlan TOBB Genel Kurulu’nda da, yine “yüksek faiz”den yakýnýyor ve diyordu ki;
“Þu anda, piyasalardan sadece döviz toplamakla bu iþ çözülmez... Ayný zamanda faiz oranlarýný da düþürmeye mecburuz!”
Ýyi de, kim düþürecek faizi?..
Elbette Merkez Bankasý!..
CEBÝNÝZDEKÝ PARAYA BAKIN!
Ýþte, bütün “yakýnmalarýn adresi” olan Merkez Bankasý’ný bu olay vesilesiyle merak etmiþ ve o günlerde birkaç telefon görüþmesi yapmýþtým...
“Uzman”larýn bana söyledikleri þu olmuþtu: “Madem Merkez Bankasý’ný merak ediyorsun; iþe, önce cebindeki kâðýt paradan baþla!”
Baþladým...
Cebimdeki irili-ufaklý bütün “banknot”larý çýkarýp, serdim masanýn üzerine...
Ve “bugüne kadar fark etmediðim”, belki sizlerin de fark etmediði bir þeyi fark ettim.
Bütün “kâðýt para”larýn üzerinde, “Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasý” yazýyordu!.. Dikkat edin; “Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasý” deðil, “Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasý!”
Ýlk önce, bir “baský hatasý” olduðunu düþündüm!...
Ama, hepsi de “hatalý” olamazdý ya!..
Gerçekten “hata” deðilmiþ...
Bu durum, “Merkez Bankasý’nýn tarihsel geliþimi” ile ilgiliymiþ...
Merkez Bankasý, 1930 yýlýnda çýkan bir kanunla karma yapýda bir anonim þirket olarak kurulmuþ!.. Banka kurulduðunda “devletin payý” sadece “yüzde 15” imiþ ve ilk isminde “Türkiye” ibaresi de yokmuþ.
Banka kurulduðunda, hisseleri halka ilân ile satýlan, “çok sayýda yerli ve yabancý ortaðý olan karma yapýda bir anonim þirket” görünümündeymiþ!... Bankanýn adýna “Cumhuriyet” kelimesi, o zamana kadar “para basma hakký”ný elinde bulunduran Osmanlý Bankasý’ndan farklý olduðunu ve “Cumhuriyet dönemi”nde kurulduðunu göstermek için konulmuþ!..
Anlayacaðýnýz; ilk kurulduðunda “Cumhuriyet Merkez Bankasý” imiþ!..
“Türkiye” ibaresi çok sonradan eklenmiþ!
Ne var ki; “devlet payý”nýn sadece “yüzde 15” olmasý ve “karma yapýda bir anonim þirket” özelliði taþýmasý dolayýsýyla, bankanýn adýnda yer alan “Cumhuriyet” kelimesine “devlete aidiyet”ini gösteren “Ý” harfi ilâve edilmemiþ!..
Sizin anlayacaðýnýz; Merkez Bankasý, “Türkiye Cumhuriyeti’ne ait” deðil!.. “Türk Liralarý”ný basýyor ama Türkiye Cumhuriyeti’ne ait deðil!..
“Karma” yapýda, bir “anonim” þirket!..
ÝLK ORTAKLARI KÝMDÝ?
1930 yýlýnda “devlet payý”nýn sadece “yüzde 15” olduðu Merkez Bankasý’nda, “baþka pay sahipleri” de varmýþ!..
Merak ettim, geri kalan “yüzde 85 pay” acaba kimlere aitti?..
Hepsi “yerli” miydi, yoksa “yabancýlar” da var mýydý aralarýnda?..
Eðer varsa;
Bu “yabancý”lar “hangi ülke”nin vatandaþlarýydý ve “hangi din”e mensuptular?
Uzmanlar;
“Orada kal” demiþlerdi.
Kalmýþtým ama sormuþtum:
“Devlet payý, hâlâ ayný oranda mý?..”
Öyle ya; hâlâ “Cumhuriyeti” deðil, “Cumhuriyet” yazýyor banknotlarýn üzerinde!
“Hayýr” demiþti uzmanlar;
“Gerçi anonim þirket olma özelliði aynen devam ediyor ama, devletin payý epey yükseldi!”
Yüzde 51’i Hazine’nin, yüzde 21’i de Ziraat Bankasý’nýnmýþ!..
Geri kalan “yüzde 28” kimin?..
Dedik ya;
“Anonim!”
Yani, irili-ufaklý herkesin payý var!..
Ve de;
“Merkez Bankasý’nýn kararlarý”nda; az veya çok, bu “ortak”lar da söz sahibi!..
Dolayýsýyla;
“Yüzde 51 payý” olmasýna raðmen, tek baþýna Hazine’nin sözü geçmiyor!..
Geçemiyor!.. Geçirtmiyorlar!..
HAZÝNE’YE “KAPÝK” YOK!
Alýn size bir “ilginçlik” daha...
“1211 Sayýlý Kanun”la kurulan Merkez Bankasý’nýn “görev”leri arasýnda, “ülke ve hükümet menfaatlerini gözetmek” gibi bir ifade varmýþ!..
Ama, yakýn bir zamanda çýkarýlmýþ bu madde!..
Ne zaman mý?..
Kemal Derwish, ABD’den “ithal” edildikten sonra!..
Hani, Meclis’te IMF’nin dayattýðý “15 günde 15 yasa” görüþmeleri vardý ya, iþte o zaman!..
4. Madde’nin, 25.4.2001 tarih ve 4651 Sayýlý Kanun’la deðiþtirilen þeklinde, öyle bir ifade konulmuþ ki; gel de dokun, dokunabilirsen Merkez’e!..
O madde, þöyleymiþ:
“Bankanýn temel amacý fiyat istikrarýný saðlamaktýr. Banka, fiyat istikrarýný saðlamak için uygulayacaðý para politikasýný ve kullanacaðý para politikasý araçlarýný doðrudan kendisi belirler...”
Duruun, daha bitmedi!..
Merkez Bankasý Kanunu’nda deðiþiklik yapýlmasýna dair 25 Nisan 2001 tarihli ve 4651 sayýlý bu Kanun’un 56. maddesi, 5 Kasým 2001 tarihinde yürürlüðe girmiþ!.. Buna göre, Merkez Bankasý, 5 Kasým 2001’den itibaren Hazine ile kamu kurum ve kuruluþlarýna avans veremeyecek, kredi açamayacak bir hüviyete büründürülmüþ!
Düþünebiliyor musunuz;
Merkez Bankasý’ndaki “Hazine’nin payý yüzde 51”dir ama; Banka’nýn Hazine’ye “avans” vermesi, ya da “kredi” açmasý engellenmiþ!..
Böylece; bir anlamda “baþýna buyruk” bir hüviyete büründürülmüþ banka!..
Bunu öðrenince, merakla sordum “uzman”lara:
“Bu durumda hiç mi müdahale edilemez Merkez Bankasý’na?.. Ne yani, devletten baðýmsýz bir kuruluþ mu bu?”
“Ýþte” dedi;
“Olayýn püf noktasý, bu soruda!”
Devam etti;
“Evet, Merkez Bankasý özerktir, ama baðýmsýz deðildir!.. Türk Ticaret Kanunu’na tabidir!.. Hazine; büyük ortak olarak; eðer bir sakatlýk görürse, hesaplarýný ibra etmeyebilir!.. Ya da olaðanüstü kongre talebinde bulunur ve hesap sorabilir!.. Ama, her ne hikmetse, her kongrede ibra edilir bu hesaplar!.. Yani, aklarlar Merkez Bankasý yönetimini!..
Hesap sormazlar!..”
HAZÝNE’NÝN PAYI YÜZDE 55
Haa, 1930 yýlýnda, yani Atatürk döneminde kurulan ve o yýllarda “Devlet’in payýnýn sadece yüzde 15 olduðu” Merkez Bankasý, hep böyle mi kalmýþ?..
Elbette hayýr!..
Devletin ana damarý olan Merkez Bankasý’nda 1931’den 1970’e kadar Devlet’in yüzde 15, Devlet dýþýndakilerin yüzde 85 hissesi vardý... 1970’de Devletin hissesi yüzde 51’e çýkarýldý.
2002’de iktidara gelen AK Parti Hükümeti ise, “Devletin payý”ný “yüzde 55”lere çýkardý!..
Merkez Bankasý’nda, Hazine ve Ziraat Bankasý’nýn dýþýnda, baþka banka ve kuruluþlarýn “toplam yüzde 13 hisse”leri var... Hazine ve Ziraat’in toplam hisselerinin “yüzde 74” olduðu düþünüldüðünde, geri kalan “yüzde 12’lik hisse”nin “kimlere ait olduðu” bir “sýr” gibi saklanýyor ve asla açýklanmýyor!.. O hisseler, “diðer” bahsinde geçiyor ama o “diðer”ler kimdir, belli deðil!’
YÜZDE 12 KÝMLERÝN?
Bu “yüzde 12’de”; meselâ “Ýngilizler”in, ya da Rotschild veya Rockefeller ailelerinin payý var mýdýr?..
Yoksa niye açýklanmýyor?..
Varsa niye açýklanmýyor?.
Gördünüz ya; “faizlerin yüksekliði”nden ve cebimizdeki “banknot”lardan yola çýkýp, nerelere geldik?
Doðrusu, bu “para denizi”nde kulaç ata ata yoruldum.
Ve sordum kendi kendime:
“Merkez Bankasý bizim mi?”
Bizimse; paralarýn üzerinden niye “Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasý” yazýyor?
“Aidiyet” eki olan “Ý” nerede?..
Ve ayrýca; “yüzde 55 pay sahibi” olmasýna raðmen, Hazine, niye “hesap” soramýyor, “faiz”leri niye düþürtemiyor?..