Enflasyon muhasebesi, iş dünyası tarafından uzun yıllardır hep bir beklenti olarak gündemde kaldı. Bugüne kadar getirilen bazı sınırlı düzenlemeler ise, özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde beklentileri karşılayamadı…
ÜLKEMİZDE, uzun yıllardır yaşanan enflasyonla mücadelede çeşitli yöntemler kullanılıyor. Ancak, gelinen noktada sağlıklı bir uygulamaya geçilemediği görülüyor. Kapsamlı bir enflasyon muhasebesi yerine, 2004 yılında getirilen “enflasyon düzeltmesi” modeli bir defalık bir uygulama olmaktan öteye gidemedi. Şöyle ki; yasada öngörülen enflasyon oranları gerçekleşmeyince uygulaması da maalesef olamadı.
ESKİ DÜZENLEME
En son, 30 Aralık 2003 tarih ve 25332 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren, gelir ve kurumlar vergisi matrahlarının tespitinde enflasyon düzeltmesi yapılmasına ilişkin “Vergi Usul Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında 5024 Sayılı Kanun” 1 Ocak 2004 tarihi itibariyle yürürlüğe girerek önemli bir düzenleme yapıldı. Buna göre;
“Kazançlarını bilanço esasına” göre tespit eden gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri fiyat endeksindeki artışın, içinde bulunulan dönem dâhil son üç hesap döneminde %100’den ve içinde bulunulan hesap döneminde %10’dan fazla olması halinde malî tablolarını enflasyon düzeltmesine tâbi tutarlar. Enflasyon düzeltmesi uygulaması, her iki şartın birlikte gerçekleşmemesi halinde sona erer”
Şeklinde bir düzenleme yapılarak enflasyon düzeltmesi uygulaması getirilmiş ve daha önce uygulanmakta olan yeniden değerleme değer artış fonu uygulaması da yürürlükten kaldırılmıştı. Ancak getirilen enflasyon düzeltmesinde, her iki şartın birlikte aranması gibi ağır koşullar nedeniyle sağlıklı bir uygulama da gerçekleşemedi.
YENİ DÜZENLEME
9 Haziran 2021 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 7326 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun’un ll. maddesiyle konuya ilişkin aşağıdaki düzenleme yapılmış bulunuyor.
Mükellefler, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla aktiflerine kayıtlı bulunan taşınmazlar ile amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerini (sat-kirala-geri al işlemine veya kira sertifikası ihracına konu edilen taşınmaz ve iktisadi kıymetler hariç) 31/12/2021 tarihine kadar kanunda yer alan kapsam, şart ve hükümlere uymak koşuluyla yeniden değerleyebilirler. Şu kadar ki;
a) Yeniden değerleme oranının belirlenmesine ilişkin hesaplamada; maddenin yürürlüğe girdiği tarihten bir önceki aya
ilişkin Yİ-ÜFE değeri yerine, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten bir önceki aya ilişkin Yİ-ÜFE değeri,
b) Daha önce yeniden değerlemeye tabi tutulan taşınmazlar için bu fıkra uyarınca yapılacak değerlemede ise, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten bir önceki aya ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, 2018 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan oran dikkate alınır.
Bu fıkra kapsamında yapılan yeniden değerleme sonrası pasifte özel bir fon hesabında gösterilen değer artışı tutarı üzerinden %2 oranında hesaplanan vergi, yeniden değerleme işleminin yapıldığı tarihi izleyen ayın sonuna kadar bir beyanname ile gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan vergi dairesine beyan edilir ve ilk taksiti beyanname verme süresi içinde, izleyen taksitler beyanname verme süresini takip eden ikinci ve dördüncü ayda olmak üzere üç eşit taksitte ödenir. Önceki fıkralarda taşınmazlar için öngörülen hükümler bu fıkra uygulamasında amortismana tabi diğer iktisadi kıymetler için de geçerlidir.
MEVCUT DÜZENLEMELER UYGULAMADA YETERSİZ KALIYOR
Görüldüğü üzere; eski düzenlemede “enflasyon düzeltmesi” koşullarının gerçekleşme olasılığının pek mümkün olamaması nedeniyle amacına cevap vermediği. Yeni düzenlemede ise şirket aktifinde kayıtlı taşınmazlara “enflasyon düzeltmesi” yerine Yİ-ÜFE değer artışını %2 oranında vergilendirmek suretiyle yararlanmanın da çok ilgi görmediği görülüyor. Her halükarda, bu değerleme işlemleri veya değer artışı günlük rayiç değerlerin çok altında kalmakta ve gerçek değere ulaşması mümkün olamamaktadır.
Önerimiz; 9 Temmuz 2018 tarihinde çıkan 700 sayılı KHK’nın 46 ncı maddesiyle Vergi Usul Kanunu’nun 298 inci maddesindeki değişiklik yetkisi Cumhurbaşkanına verildi. İlgili 298 inci madde de yer alan düzenleme ise; “Cumhurbaşkanı, bu maddede yer alan yüzde 100 oranını yüzde 35’e kadar indirmeye veya tekrar kanunî seviyesine kadar yükseltmeye, yüzde 10 oranını ise yüzde 25’e kadar çıkarmaya veya tekrar kanunî seviyesine kadar indirmeye yetkilidir” düzenlemesinden hareketle, yüzde 100 oranının makul seviyeye çekilerek hiç değilse rayiç değerlere yakın bir değerleme imkanı tanınmalıdır. Daha da ötesi, tüm işletmelerin aktiflerindeki (emtia ve sabit varlıkların) değerlere bir defalık rayiç değerleme yükseltme imkanı getirilmelidir. Rayiç değer tespitleri için, bağımsız denetim kuruluşlarından, yeminli mali müşavirlerden ve konusunda uzman değerleme uzmanlarından yararlanılabilir.
İktibas: paradergi
Devamı: Enflasyon Muhasebesi Beklentisi Her Geçen Gün Artıyor – Talha APAK, YMM Alomaliye.com Güncel Mevzuat, Muhasebe, Ekonomi, Vergi, SGK Haberleri ilk yayınlayan websitedir.
zekeriyademirtas
Enflasyon Düzeltmesi, Enflasyon Muhasebesi, Makaleler, Mali Müşavir	
4 Eyl 0
Ufukta Enflasyon (Muhasebesi) Düzeltmesi Mi Var? – M. Bahadır ALTAŞ, YMM
Enflasyon Muhasebesi Düzeltmesi
Mustafa Bahadır ALTAŞ
Yeminli Mali Müşavir
mba444@mynet.com
Ülke olarak yaklaşık elli yıldır yüksek enflasyon ile mücadele etmekteyiz. Geride kalan elli yıllık bu sürede ekonomi üzerindeki enflasyonist baskı başta günlük yaşam olmak üzere ülke siyasetini dolayısıyla maliye ve para politikalarını olumsuz etkilemiştir. Bu etkileme hiçbir şekilde kabul edilmesi mümkün olmayan 1960 ve 1980 yıllarındaki darbelerin gerekçeleri arasında bile yer almıştır. 1985-1995 yılları arasında ise enflasyonla kalkınma modeli bile tercih edilmişti.
Toplumda hayat pahalılığı olarak ifade edilen enflasyon para değerinin düşmesi sonucu mal ve hizmetlerin satın alınmasında ortaya çıkan fiyatların sürekli olarak artış göstermesi olarak bilinir. Ekonomik olarak toplam mal ve hizmet arzının toplam talebi karşılayamaması, enflasyonun en belirgin özelliği olsa da hammadde ve ara malı kaynaklı maliyet artışları, dolayı vergilerde artış ile devalüasyonlar ve faiz oranlarının yüksekliği enflasyonun oluşmasında temel etkenlerdir. Enflasyon, gelir elde eden açısından satın alma gücünü düşürdüğü için bir anlamada vergi özelliği taşımakta olup düşük gelirli kesimi doğrudan etkilemektedir.
Ülkemizde 1990 yıllardan itibaren yüksek enflasyonun yaşandığı dönemlerinde özellikle işletmelerin mali tablolarının enflasyondan ciddi şekilde etkilenmesi üzerine kayıtların gerçeğe uygun şekle getirilmesi amacıyla “Enflasyon Muhasebesi” uygulaması gündeme gelmişti. Başta iş dünyası olmak üzere tüm vergi mükelleflerinin kazanmadığımız paranın vergisini veriyoruz şeklinde yoğun istek ve talepleri sonrasına 30 Aralık 2003 tarih ve 25332 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren gelir ve kurumlar vergisi matrahlarının tespitinde enflasyon düzeltmesi yapılmasına ilişkin Vergi Usul Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında 5024 Sayılı Kanun 1 Ocak 2004 tarihi itibariyle yürürlüğe girdi. 5024 sayılı kanunla 213 Sayılı VUK Mükerrer 298. Enflasyon düzeltmesi ve yeniden değerleme oranı başlığı altında;
A) Malî tablolarda yer alan parasal olmayan kıymetler aşağıdaki hükümlere göre enflasyon düzeltmesine tâbi tutulur.
1.Kazançlarını bilanço esasına göre tespit eden gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri fiyat endeksindeki artışın, içinde bulunulan dönem dâhil son üç hesap döneminde %100’den ve içinde bulunulan hesap döneminde % 10’dan fazla olması halinde malî tablolarını enflasyon düzeltmesine tâbi tutarlar. Enflasyon düzeltmesi uygulaması, her iki şartın birlikte gerçekleşmemesi halinde sona erer.
Kapsama giren mükellefler, geçici vergi dönemlerinin sonu itibarıyla malî tabloları düzenlemek ve enflasyon düzeltmesi yapmak zorundadırlar. Geçici vergi dönemlerinde yukarıda belirtilen oranların tespitinde, son üç hesap dönemi yerine üçer aylık dönemlerin son ayı dâhil önceki otuz altı ay ve içinde bulunulan hesap dönemi yerine son on iki ay dikkate alınır. Bir hesap dönemi içindeki geçici vergi dönemlerinin herhangi birinde düzeltme yapılması halinde takip eden geçici vergi dönemlerinde ve içinde bulunulan hesap dönemi sonunda da düzeltme yapılır.
(700 Sayılı KHK’nın 46 ncı maddesiyle değişen ibare; Yürürlük:09.07.2018) Cumhurbaşkanı; bu maddede yer alan % 100 oranını % 35’e kadar indirmeye veya tekrar kanunî seviyesine kadar yükseltmeye, % 10 oranını ise % 25’e kadar çıkarmaya veya tekrar kanunî seviyesine kadar indirmeye yetkilidir.
Şeklinde düzenleme yapılarak enflasyon düzeltmesi uygulaması getirilmiş ve daha önce uygulanmakta olan yeniden değerleme değer artış fonu uygulaması yürürlükten kaldırılmıştı.
Geçtiğimiz mayıs ayı içinde 25.05.2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7144 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na Geçici 31. Madde eklenmiştir. Yapılan düzenlemeyle tam mükellefiyete tabi ve bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine maddenin yürürlük tarihi itibariyle aktiflerinde kayıtlı bulunan taşınmazları 30.09.2018 tarihine kadar yeniden değerlemeye tabi tutma imkânı tanınmıştır.
Bu uygulama 2004 yılında 5024 sayılı kanunla uygulamaya giren enflasyon düzeltmesi uygulamasından on beş yıl sonra mali tabloların enflasyon etkisinden arındırılması için yapılan bir düzenleme olmakla birlikte bir anlamda belki de artan enflasyon oranı karşısında alınan tedbir olarak algılanmıştır.
Yukarıda yer alan 213 Sayılı VUK Mükerrer 298. maddesinde belirtilen şartlar yasanın uygulama girdiği tarihten bugüne kadar oluşmadı. Ancak ağustos 2018 dönemi aylık ve yıllık enflasyon rakamları dikkate alındığında açıklanan rakamların yüksekliği dikkat çekmektedir. TL’deki yüzde elliye ulaşan değer kaybı ve dövizde yüzde etmişi bulan yükseliş yıl sonu enflasyonu için yüksek bir sonuç oluştura bilir. Enflasyonla ilgili gerekli tedbirler alınmadığı takdirde söz konusu madde hükmüne göre, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan enflasyon rakamlarına göre içinde bulunulan dönem dâhil son üç hesap döneminde %100’den ve içinde bulunulan hesap döneminde %10’dan fazla olması şartlarının oluşmasının mümkün olabileceği dolayısıyla 2018 yılsonu itibariyle “Enflasyon Muhasebesi” uygulamasının uygulanacağı görülmektedir. Ağustos 2018 ayı itibariyle yıllık TÜFE yüzde 17,90 olurken, yıllık ÜFE ise yüzde 32,13 olarak gerçekleşmiştir.
Son üç yıllık enflasyon rakamları ise aşağıdaki gibidir.
Dönem
ÜFE %
TÜFE %
01.01.2016-31.12.2016
8,24
9,56
01.01.2017-31.12.2017
11,36
14,54
01.01.2018-31.08.2018 (ilk sekiz ay)
11,69
23,00
TÜİK tarafından açıklanan enflasyon rakamları sonrasında, enflasyonun olumsuz etkisinden kurtulmak için para ve maliye politikası tedbirleri dışında iş dünyasının üretim planlaması, toplumda ise tüketim planlaması yapılarak hayata geçirilmesi ülkemiz için artık zorunluluk haline gelmiştir.
Bilgi Notu; Enflasyon muhasebesi uygulaması uluslararası literatürde ilk kez 1989 yılında yayınlanan ‘Hiperenflasyonist Ekonomilerde Mali Raporlama’ (UMS 29) ile ülkemiz de 1998 yılında mali tabloların Uluslararası Muhasebe Standartlarına uygun olabilmesi için enflasyon muhasebesine ilişkin düzenleme yapılmış olup daha sonra SPK mevzuatına tabi şirketlerin 31 Aralık 2003 tarihi itibariyle ilan edecekleri mali tablolarını ‘Yüksek Enflasyon Dönemlerinde Mali Tabloların Düzeltilmesine İlişkin Usul ve Esaslarına ilişkin tebliğ hükümleri çerçevesinde hazırlamak zorunluluğu getirilmiştir.
Devamı: Ufukta Enflasyon (Muhasebesi) Düzeltmesi Mi Var? – M. Bahadır ALTAŞ, YMM Alomaliye.com Güncel Mevzuat, Muhasebe, Ekonomi, Vergi, SGK Haberleri ilk yayınlayan websitedir.
zekeriyademirtas
Enflasyon Düzeltmesi, Enflasyon Muhasebesi, Makaleler, Mali Müşavir	
İş Ortaklarım
RH Ajans
Son Yazılar
Yangın ve Sel Felaketi Nedeniyle Ertelenen Sigorta Prim Borçları Azami 24 Aya Kadar Taksitlendirilebilir
Vergiye Uyumlu Mükellef Kimdir? Muharrem ÖZDEMİR, YMM
Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No:533) Resmi Gazete’de Yayımlanmıştır.
VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ (SIRA NO: 533)
İndirimli Oranda İki Sorun: İade Talep Süresi ve Düzeltme Beyannamesi – Deniz ÇEVİK, Gelir Uzman Yrd.