Hukukumuzda Taraflar;arabuluculuğa, arabulucuya başvurmak, süreci devam ettirmek, sonuçlandırmakveya bu süreçten vazgeçmek konusunda serbesttirler. Bu bağlamda; taraflar davaaçılmadan önce veya dava devam ederken arabulucuya başvurma konusundaanlaşabilirler. Ayrıca mevzuatımız da; Mahkemeleri, tarafları arabulucuyabaşvurmak konusunda aydınlatmak ve teşvik etmekle yükümlendirmiştir.Özellikle, ön inceleme duruşmalarında Hâkimler, taraflara arabulucuya başvurmakonusunda isteklerini sormaktadırlar. Ancak, ülkemizdeki duruşma sürelerininkısalığı da göz önüne alındığında; bu teşvikin yeterli ve etkili olmadığı dauygulamada görülmektedir. Almanya gibi hukuk sistemleri örnekhale gelmiş ülkelerde, ön inceleme veya anlaşma duruşmalarının(Vergütungstermin),Mahkeme salonu dışında daha rahat bir ortamda ve süre baskısı olmadan yapıldığıda göz önüne alınmalıdır. Yine taraflardan her biri de diğer tarafa,arabulucuya başvuru teklifi gönderebilir. Bu teklife 30 (otuz) gün içerisindecevap verilmemesi halinde teklif reddedilmiş sayılır.
Bazı ülkelerde; Arabuluculuk, zorunlu birsüreç olarak başlatılmışsa da; Kanunumuzda isteğe bağlı olarak düzenlenmiştir.Ancak, Arabuluculuğun daha etkin hale getirilmesi ve tanınması için, Mahkemeöncesinde başvurmanın zorunlu hale getirilmesi için yasal düzenlemeler içinçaba harcanmaktır.
B) Arabuluculuk SürecindeEşitlik ve Gizlilik
Taraflar, gerek arabulucuyabaşvururken gerekse tüm süreç boyunca eşit haklara sahiptirler. Arabulucuların da;tarafsız ve bağımsız olması, taraflara eşit mesafede durması ve taraflara bueşitlik duygusunu hissettirebilmeleri önemlidir.
Taraflarca farklı kararlaştırılmadıkça; arabulucu ve taraflar, arabuluculuk faaliyetiçerçevesinde sunulan bilgi ve belgeler ile diğer kayıtları gizli tutmaklayükümlüdürler. Mevzuatta belirtilen beyan ve belgeler; uyuşmazlıkla ilgilihukuk davası açıldığında yahut tahkime başvurulduğunda kullanılamaz.
C) Arabuluculuk Sürecinin SonaErmesi ve Anlaşma Sağlanması
Hukuk UyuşmazlıklarındaArabuluculuk Kanunu m. 17’de hangi hallerde arabuluculuğun sonaereceğini düzenlemiştir:
a) Tarafların anlaşmaya varması.
b) Taraflara danışıldıktan sonra arabuluculuk için daha fazla çabasarf edilmesinin gereksiz olduğunun arabulucu tarafından tespit edilmesi.
c) Taraflardan birinin karşı tarafa veya arabulucuya, arabuluculukfaaliyetinden çekildiğini bildirmesi.
d) Tarafların anlaşarak arabuluculuk faaliyetini sona erdirmesi.
e) Uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olmadığının veya 4/12/2004tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince uzlaşma kapsamına girmeyen bir suçla ilgili olduğunun tespit edilmesi.
Arabuluculuk faaliyetisonunda taraflar anlaştıkları, anlaşamadıkları veya arabuluculuk faaliyetininnasıl sonuçlandığını bir tutanak ile belgelendirirler. Bu tutanağa faaliyetinsonuçlanması dışında hangi hususların yazılacağına taraflar karar verir. Arabulucu tarafındandüzenlenecek bu belge, arabulucu ve taraflarca imzalanır; ancak eğer taraflarcaimzalanmazsa sebebi belirtilerek sadece arabulucu tarafından da imzalanabilir.
Arabuluculuk Başvuru Şekli ve Sürecinde Taraflar,arabuluculuk faaliyeti sonunda bir anlaşırlarsa, bu anlaşma belgesinin icraedilebilirliğine ilişkin şerh verilmesini Kanunda belirtilen Mahkemeden talepedebileceklerdir. Bu talebi içeren dava, çekişmesiz yargı davasıdır ve Mahkemeincelemeyi kural olarak duruşmasız, yani dosya üzerinden yapar. Ancak,arabuluculuğa elverişli olan Aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklara ilişkininceleme duruşmalı olarak yapılır. Sonuç olarak, Mahkeme tarafından icraedilebilirlik şerhi verilen Arabuluculuk Anlaşması, ilamniteliğinde belge sayılır.
D) Arabuluculuk Ücreti veMasrafları
Arabulucu, vermiş olduğuveya vereceği bu hizmet karşılığında Arabuluculuk ücreti ve masrafı yada avansı isteme hakkına sahiptir. Taraflar, aralarında bu ücret vemasraflardan hangi tarafın hangi oranda sorumlu olacağını dakararlaştırabilirler. Ancak taraflar böyle bir karara varmamışlarsa;Arabuluculuk ücreti, Adalet Bakanlığı Tarafından belirlenmiş olan ve arabuluculuksürecinin sona erdiği tarihteki Arabulucu Asgari Ücret Tarifesine görebelirlenir; ücret ve masraflar taraflarca eşit olarak karşılanır. ArabuluculukBaşvuru Şekli ve Süreci