Halil Turgut Özal (13 Ekim 1927 – 17 Nisan 1993), Türk bürokrat, siyasetçi, mühendis ve devlet adamı, Türkiye Cumhuriyeti'nin 8. cumhurbaşkanı. Bundan önce, 1983-1989 yılları arasında 5 yıl 10 ay boyunca başbakanlık ve aynı zamanda Anavatan Partisi genel başkanlığı görevlerinde bulunan Özal cumhurbaşkanlığı görevi sürerken ölen Mustafa Kemal Atatürk'ün ardından, görevi başında ölen ikinci cumhurbaşkanıdır.
43. Türkiye Hükûmeti döneminde başbakanlık müsteşarlığı ile DPT müsteşar vekilliği görevlerinde bulunmuştur. 12 Eylül Darbesi'nden sonra Bülend Ulusu tarafından kurulan hükûmette ekonomiden sorumlu başbakan yardımcılığı görevini üstlenmiştir. 1982 yılında bu görevinden istifa etmiştir ve 12 Eylül Darbesi'nin ardından devlet başkanı sıfatıyla iktidarda olan Kenan Evren'in onayı ve bilgisi dahilinde 1983 yılında Anavatan Partisini kurmuştur.[2] Partisi 1983 Türkiye genel seçimlerinde %45,14 oy almıştır ve 45. Türkiye Hükûmeti'ni kurarak başbakan olmuştur. 1985 yılında yapılan kongrede tekrar ANAP genel başkanı seçilmiştir. Partisinin oy oranı 1987 Türkiye genel seçimlerinde %8,83 düşerek %36,31'e gerilemiştir. 46. Türkiye Hükûmeti'ni kurarak tekrar başbakan olmuştur.
Özal, 1989 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçiminde cumhurbaşkanı seçilmiştir. Başbakanlıktan ayrılmasına rağmen, siyasi olayların gelişmesinde belirleyici rolünü sürdürmüştür. Saddam Hüseyin'in Türkiye için büyük bir tehlike teşkil ettiğini ve Saddam'ın bölgeyi hakimiyeti altında tutmasına izin verilemeyeceğini savunmuştur. Özal, 17 Nisan 1993 tarihinde 5 ülkeyi kapsayan 12 günlük Türkistan gezisinden sonra cumhurbaşkanlığı döneminde ölmüştür.
İçindekiler
1 İlk yılları
2 Bürokratlık dönemi
3 Siyasi yaşamı
4 Başbakanlığı (1983-1989)
4.1 Suikast girişimi
4.2 Ekonomi
4.3 İnsan hakları
5 Cumhurbaşkanlığı (1989-1993)
5.1 Seçimi
5.2 Körfez Savaşı ve Özal
5.3 Sivil Cumhurbaşkanı
6 Ölümü
7 Özel hayatı
8 Kaynakça
9 Dış bağlantılar
İlk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]
Babası Malatya'nın Çırmıktılı yani şimdiki adıyla Yeşilyurt ilçesinin Ünlüoğulları ailesinden[3] banka memuru Mehmet Sıddık Özal, annesi ise Tunceli Çemişgezekli, ilkokul öğretmeni, Kürt[4][5][6] kökenli Hafize Hanım'dır (d. 1906 - ö. 1988). Çocukluğunun bir döneminde pilot olmak isteyen Özal, Silifke'ye taşındıktan sonra, eşeğin üzerinden düşerek kolundan sakatlandı ve kollarından biri diğerine göre daha kısa kaldı. Bu durum pilot olma isteğinden zorunlu olarak vazgeçmesine neden oldu.[7]
4 yaşındayken ailesi Bilecik'in Söğüt ilçesine taşındı ve ilköğrenim hayatına burada başladı. Babasının görevi nedeniyle sık sık il değiştirdi. Ortaokulu Mardin'de bitirdi. Mardin'de lise olmaması nedeniyle, Konya Lisesi'nde eğitimine devam etti. Bu dönem içerisinde kardeşi Korkut Özal da eşlik etti. Son olarak Kayseri Lisesi'nde lise eğitimini bitirdi. İstanbul Teknik Üniversitesi Elektrik Fakültesi'nde Elektrik Mühendisliği bölümünü burslu olarak okudu ve 1950 yılında mezun oldu. Mühendislik yapmaya başladı ve kısa bir süre sonra ailesinin isteğiyle evlendiği Ayhan İnal ile 1952 yılında kısa süreli bir birliktelik yaşadı. Bu evlilikten sonra çalıştığı kurum Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğünde sekreter olarak görev yapan Semra Yeğinmen ile evlendi. Evlendikten sonra Amerika'da Teksas Teknoloji Üniversitesi'ne ihtisas yapmaya giderek burada ekonomi branşında eğitim aldı. Yine bu evlilikten sonra Ahmet (d. 1955), Zeynep (d. 1956) ve Efe (d. 1967) adında üç çocuk sahibi oldu.[8]
Bürokratlık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]
Geri döndüğünde EİEİ Genel Müdür Yardımcısı (ya da Genel Direktör Teknik Müşaviri; kayıtlar arasında ikilem mevcut) oldu ve Türkiye'de elektrifikasyon üzerine projelerde çalıştı. 1958 yılında Planlama Komisyonu'nda sekretarya görevini yaptıktan sonra 1959 yılında Ankara Ordonat Okulunda yedek subay oldu. Dönemin Devlet Su İşleri Genel Müdürü (ve 33 sene sonra 9. Cumhurbaşkanı seçilecek olan) Süleyman Demirel de, 27 Mayıs Darbesi'nden hemen sonra askere alındı.
Askerliği sonrasında Devlet Planlama Teşkilatının kuruluşunda çalıştı. 1965 seçimlerinden sonra Süleyman Demirel'in danışmanı olarak görev yaptı. 1967 yılında DPT Müsteşarı oldu. 1971 yılından 1973 yılında kadar Dünya Bankası Sanayi Dairesinde danışman olarak çalıştı. Yurda döndükten sonra başta Sabancı Holding olmak üzere birçok sektördeki, birçok şirket için yönetici olarak çalıştı. Sabancı Holding'deki görevinin Genel Koordinatörlük olduğu belirtilmektedir.
Siyasi yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]
1977 genel seçimlerinde Millî Selamet Partisinden İzmir milletvekili adayı oldu; ancak seçilemedi. 43. Hükûmet döneminde Başbakanlık Müsteşarlığı ile DPT Müsteşar Vekilliği görevlerine getirildi. 24 Ocak Kararları'nı hazırladı. 12 Eylül 1980 askerî darbesinden sonra, bu politikaları devam ettirmek amacıyla Bülend Ulusu Hükûmeti'nde ekonomiden sorumlu Başbakan Yardımcılığı görevine getirildi. Bu göreve getirildikten 22 ay sonra, 14 Temmuz 1982 yılında istifa etti.
Türkiye Cumhuriyeti tarihinin hem DPT Müsteşarlığı hem de Başbakanlık Müsteşarlığı yapmış tek Başbakanı ve Cumhurbaşkanıdır.
Başbakanlığı (1983-1989)[değiştir | kaynağı değiştir]
Turgut Özal'ın Şarkışla Belediyesi'ni ziyaretinden bir kare (1986).
20 Mayıs 1983 tarihinde Anavatan Partisini kurdu. 1983 Türkiye genel seçimlerinde tarihindeki seçimlerde 400 kişiden oluşan parlamentoda 211 milletvekili çıkararak tek başına iktidar ve 45. Hükûmet'in Başbakanı oldu. 1984 yerel seçimlerinden de başarıyla çıktı. 13 Nisan 1985 tarihinde yapılan ilk kongrede tekrar genel başkanlığa seçildi.
1987 yılında yapılan genel seçimlerde de 292 milletvekili çıkartarak tekrar çoğunluğu sağladı ve 46. Hükûmet'in Başbakanı oldu. İktidarda bulunduğu 1983-1991 döneminde Türkiye ekonomisi ortalama yıllık yüzde 5,2 oranında büyüdü. Polis Vazife ve Selahiyetleri Kanunu'nu değiştirerek Emniyet İstihbarat Daire Başkanlığını kurdu.
Suikast girişimi[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Özal Suikastı
18 Haziran 1988 Cumartesi günü Ankara Atatürk Spor Salonu'nda Anavatan Partisinin 2. Olağan Kongresi'nin düzenlendiği sırada Kartal Demirağ isimli saldırgan tarafından düzenlenen suikasttan yaralı olarak kurtuldu. Foto muhabirleri ve televizyon kameraları için hazırlanmış olan platformun önünden ve Özal'a 12 metre öteden saat 12.15'te iki el ateş eden Demirağ, Turgut Özal'ı sağ elinden yaraladı. Saldırı sonrası etrafa rastgele ateş açan korumalar ise 18 kişinin yaralanmasına sebep oldu. Yaralananlar arasında Bakan İmren Aykut da vardır. Önce ölüm cezasına çarptırılan, ardından cezası 20 yıla indirilen Kartal Demirağ'ı Cumhurbaşkanlığı döneminde affetti.
Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]
Ekonomide serbest piyasa düzenini esas alan yapısal değişim programı Turgut Özal hükûmeti döneminde uygulamaya kondu. 1983-1987 yılları arasındaki Başbakanlığı dönemini de içine alan, Türkiye'de kişi başına düşen millî gelir 1980 yılında 1.539 dolar iken 1987 yılında 1.636 dolara[9] yükseldi. Türkiye'yi ithal ikamesi modelinden ihracat önderliğinde büyüme modeline dönüştürmeyi başarmış ve Türk ekonomisi rekabete açılmıştır. Döneminde pek çok Anadolu il ve ilçesinde organize sanayi bölgesi kurulmuş, Anadolu üretim yapıp doğrudan ihracata yönelmiştir.[10]
İnsan hakları[değiştir | kaynağı değiştir]
Türkiye'de yaşayan Kürt toplumunun hakları için çözüm sürecinin ilk aşaması katedildi. Kuzey Irak lideri Mesud Barzani'ye uluslararası alanda rahat seyahat edebilmesi amacıyla kırmızı Türk Pasaportu verdi. Ancak Barzani bu pasaportu 2003 yılında Türkiye'ye iade etti.
Cumhurbaşkanlığı (1989-1993)[değiştir | kaynağı değiştir]
Seçimi[değiştir | kaynağı değiştir]
1989'daki Cumhurbaşkanlığı seçiminde aday oldu. Sosyaldemokrat Halkçı Parti ve Doğru Yol Partisi meclise girmeyerek seçimi boykot etti. İlk turda Turgut Özal 247, ANAP Burdur Milletvekili Fethi Çelikbaş 18 oy aldı. 17 oy boş çıkarken 3 oy geçersiz sayıldı. İkinci turunda 284 milletvekilinin katıldığı oylamada adaylardan Başbakan Turgut Özal 256 oy alırken, Çelikbaş 17 oy aldı. 2 oy geçersiz sayılırken 9 oy boş çıktı. 31 Ekim 1989 tarihinde yine muhalefetin katılmadığı 3. tur oylamasında Turgut Özal 263 oy alarak Türkiye Cumhuriyeti'nin 8. Cumhurbaşkanı oldu. 9 Kasım 1989 tarihinde resmi olarak görevine başladı. Bu seçimden akılda kalan ise alışamadık diyenlere, alışırsınız, alışırsınız demesidir.
Körfez Savaşı ve Özal[değiştir | kaynağı değiştir]
Dönemin ABD Başkanı George Bush ile İstanbul'da (1991).
Cumhurbaşkanlığı döneminin en önemli olayı I. Körfez Savaşı'dır. Bu olayda çok aktif rol aldı. Petrol kaynaklarının kontrolünü elinde tutan Saddam Hüseyin'in Türkiye için büyük bir tehlike teşkil ettiğini ve Saddam'ın bölgeyi hakimiyeti altında tutmasına izin verilemeyeceğini savundu. Saddam'ın uzaklaştırılması için mümkün olan her şeyin yapılması konusunda fikren ve siyasi açıdan son derece istekliydi. Bu nedenle ABD'ye bu konuda açık destek verdi.[11] Harekâta Türk Ordusu'nun da katılıp, Misak-ı Milli sınırları içinde olan Musul ve Kerkük'e girilmesini isteyince, zamanın Genelkurmay Başkanı Necip Torumtay görev süresi sona ermeden 3 Aralık 1990 tarihinde kendi isteği ile Genelkurmay Başkanlığı görevinden emekliye ayrıldı; görevden ayrılmasına sebep olarak da I. Körfez Savaşı'nda hükûmetin tutumuna tepki olduğu öne sürüldü.
Dönemin Irak Başbakanı Taha Yasin Ramazan Türkiye ziyareti sırasında dönemin Cumhurbaşkanı Özal'ı makamında ziyareti sırasında Saddam Hüseyin hükûmetine karşı Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık uçaklarına İncirlik Hava Üssü'nü açarsanız "sizi düşman biliriz" sözlerine karşı Turgut Özal "O Saddam'a selam söyle. Eğer Türkiye topraklarına bir top mermisi düşerse, seni de Saddam'ı da Bağdat'ın ortasında asarım." demiştir.[12]
Sivil Cumhurbaşkanı[değiştir | kaynağı değiştir]
Turgut Özal'ın Kaymakam Eyüp Sabri Kartal'ın kaymakam olarak görevine başlama törenine iştiraki "sivil cumhurbaşkanından sivil yönetime destek" olarak değerlendirilmiştir (16 Ağustos 1991).
Özal, her zaman sivil yönetimi savunmuş olup genellikle de resmi kıyafetler yerine sivil kıyafetler giymekten hoşlanmıştır. Kamu kurum ve kuruluşlarını resmi kıyafetiyle ziyaret eden diğer cumhurbaşkanlarından farklı olarak çoğu defa kravatsız, keten pantolon, keten ayakkabı ve tişörtle resmi programlara katıldı. Üst rütbeli askerlerin devir teslim törenine katılmazken, küçük bir ilçede kaymakamın göreve başlama törenine katıldı. Askeri birlikleri şortla denetlemesi medya tarafından şiddetle eleştirildi. Özal diğer cumhurbaşkanları gibi konuklarını köşkte ağırlamak yerine, Marmaris Okluk koyundaki resmi yazlıkta ağırladı. Ölümünde sivil cumhurbaşkanı, demokrat cumhurbaşkanı, dindar cumhurbaşkanı pankartlarıyla da bu tutumu desteklendi.
Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]
Turgut Özal, 17 Nisan 1993 tarihinde 5 ülkeyi kapsayan 12 günlük Türkistan gezisinden sonra öldü. Cenazesine Türkiye'nin dört bir yanından yüzbinlerce kişi akın etti. Tören televizyonlardan canlı yayınlandı, ülkede 3 günlük yas ilan edildi. Dönemin Amerika Birleşik Devletleri Başkanı, Turgut Özal ile de yakın dost olan George H. W. Bush beklentilerin aksine cenaze törenine katılmadı. "Öldükten sonra beni İstanbul’a defnedin, kıyamete kadar Fatih Sultan Mehmed'in manevi ruhaniyeti altında bulunmak istiyorum." şeklindeki vasiyetine uyularak kendisi tarafından yaptırılan eski Başbakan Adnan Menderes Anıt Mezarı'nın bulunduğu Topkapı Mezarlığı'nda, Vatan Caddesi üzerinde kendi adına hazırlanan anıt mezara defnedildi.[7]
Bir suikasta kurban gitmiş olabileceği de yıllardır tartışılmaktadır. Turgut Özal'ın limonatasına katılan arsenikle zehirlendiği iddiasını ortaya atan eşi Semra Özal,[13] delil olarak da saç örneğini ABD'de tahlil ettirdiğini belirtmektedir. 2 Ekim 2012 tarihinde Merhum Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın 19 yıl aradan sonra kabri açılmış olup ölümünün bir suikast olup olmadığının belirlenmesi için yapılan otopsi sonucunda Adli Tıp Kurumu araştırmalar ve bulgular sonucu zehir bulunduğunu ancak Özal'ın zehirden mi yoksa başka sebepten mi öldüğünü tespit edemediklerini açıklamıştır.
Özel hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]
Korkut Özal ve Yusuf Bozkurt Özal'ın ağabeyi olan Turgut Özal elektrik mühendisi olarak çalıştığı 1950 yılında Ayhan İnal ile evlenmiş ancak aynı yıl ikili boşanmıştır. Elektrik işleri Etüd İdaresi'nde çalışırken daire çalışanlarından Semra Özal ile tanışmış, 31 Mayıs 1954 tarihinde evlenmiştir. Bu evliliğinden Zeynep, Efe ve Ahmet Özal olmuştur.
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
^ "turgut ozal biyografi kısaca". malatyasurmanset.com. 13 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Eylül 2012.
^ 5 Eylül 2010 tarihli Takvim haberi, 22 Ekim 2021 tarihinde erişilmiştir
^ Emin Çölaşan, "Turgut Nereden Koşuyor?-Turgut'un Serüveni (İki Kitap Bir arada)" s. 32 Bilgi Yayınevi, Ankara, 2008
^ "Özal Kürt'üm diyemedi". Hürriyet. 20 Nisan 2013. 22 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2013.
^ "'Kürtler Cumhurbaşkanı oldu ama Kürt olamadı'". Evrensel. 22 Mayıs 2013. 27 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2013.
^ "İlk Çıkış Özal'dan: Anneannem Kürt! İşte Özal'dan Gül'e Devletin Zirvesinin Kürt Açılımı". turktime.com. 15 Mayıs 2009. 30 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2013.
^ a b "Turgut Özal". Malatya Valiliği. 20 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2010.
^ "Onlar hep el eleydi". Hafta Sonu. 12 Ağustos 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2010.
^ "1983-1987 Türkiye Ekonomisi". 25 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2015.
^ Süleyman Yaşar (28 Şubat 2014). "28 Şubat darbesi niye yapıldı?". Sabah. 2 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2016.
^ "Abramowitz: Türkiye Destekleyecek". VOA News. 18 Ocak 2003. 29 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2010.
^ Turgut Özal'dan Saddam'a tehdit 18 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. "Oğlu Ahmet Özal'ın dilinden"
^ Uğur, Fatih. "Büyük Türkiye Cumhuriyeti'ni kuracaktı". Aksiyon. 27 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2012.
Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]
Vikipedi'nin kardeş projelerinden
Turgut Özal
hakkında daha fazla bilgi edinin
Commons'ta dosyalar
Vikisöz'de alıntılar
Vikikaynak'ta belgeler
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı-Turgut Özal 3 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Turgut Özal Düşünce ve Hamle Derneği
Turgut Özal Üniversitesi
Siyasi görevi
Önce gelen:
Kenan Evren 8. Türkiye cumhurbaşkanı
9 Kasım 1989 - 17 Nisan 1993 Sonra gelen:
Süleyman Demirel
Önce gelen:
Bülend Ulusu 19. Türkiye başbakanı
13 Aralık 1983 - 31 Ekim 1989 Sonra gelen:
Yıldırım Akbulut
Önce gelen:
1979-1980 yılları arası
Başbakan Yardımcısı atanmadı. Türkiye Başbakan Yardımcısı
20 Eylül 1980 - 14 Temmuz 1982 Sonra gelen:
Kaya Erdem
Hükûmet görevi
Önce gelen:
Ahmet Durakoğlu Türkiye Başbakanlık Müsteşarı
3 Aralık 1979 - 22 Eylül 1980 Sonra gelen:
Necdet Calp
Parti siyasi görevi
Önce gelen:
Önce gelen yoktur. Anavatan Partisi Genel Başkanı
20 Mayıs 1983 - 31 Ekim 1989 Sonra gelen:
Yıldırım Akbulut
g
t
d
Turgut Özal
Anavatan Partisi lideri
1983 genel seçimleri
1987 genel seçimleri
Başbakanlık
Birinci Hükûmet
İkinci Hükûmet
Cumhurbaşkanlığı
1989 cumhurbaşkanlığı seçimi
Ailesi
Semra Özal
Ahmet Özal
Zeynep Özal
Efe Özal
Ayrıca bakınız
24 Ocak kararları
Özal Suikastı
Turgut Özal Anıt Mezarı
İcraatın İçinden
Özalizm
Kategori
Commons
g
t
d
Türkiye cumhurbaşkanları
Mustafa Kemal Atatürk (1923–1938)
İsmet İnönü (1938–1950)
Celâl Bayar (1950–1960)
Cemal Gürsel (1961–1966)
Cevdet Sunay (1966–1973)
Fahri Korutürk (1973–1980)
Kenan Evren (1982–1989)
Turgut Özal (1989–1993)
Süleyman Demirel (1993–2000)
Ahmet Necdet Sezer (2000–2007)
Abdullah Gül (2007–2014)
Recep Tayyip Erdoğan (2014–)
g
t
d
Türkiye başbakanları
Kurtuluş Savaşı dönemi
(1920–1923)
Mustafa Kemal Atatürk
Fevzi Çakmak
Rauf Orbay
Fethi Okyar
Cumhuriyet dönemi
(1923–2018)
İsmet İnönü
Fethi Okyar
İsmet İnönü
Celâl Bayar
Refik Saydam
Ahmet Fikri Tüzer (vekil)
Şükrü Saracoğlu
Recep Peker
Hasan Saka
Şemsettin Günaltay
Adnan Menderes
Cemal Gürsel
Emin Fahrettin Özdilek (vekil)
İsmet İnönü
Suat Hayri Ürgüplü
Süleyman Demirel
Nihat Erim
Ferit Melen
Naim Talu
Bülent Ecevit
Sadi Irmak
Süleyman Demirel
Bülent Ecevit
Süleyman Demirel
Bülent Ecevit
Süleyman Demirel
Bülend Ulusu
Turgut Özal
Ali Bozer (vekil)
Yıldırım Akbulut
Mesut Yılmaz
Süleyman Demirel
Erdal İnönü (vekil)
Tansu Çiller
Mesut Yılmaz
Necmettin Erbakan
Mesut Yılmaz
Bülent Ecevit
Abdullah Gül
Recep Tayyip Erdoğan
Ahmet Davutoğlu
Binali Yıldırım
g
t
d
Türkiye Başbakanlık müsteşarları
Hasan Kemaleddin Gedeleç
Mehmet Vehbi Demirel
Cemal Yeşil
İsmail Hakkı Ülkmen
Ahmet Salih Korur
Alparslan Türkeş
Mehmet Hilmi İncesulu
Necip San
Haldun Derin
Musliheddin Fer (vekil)
Munis Faik Ozansoy
Zeyyat Baykara
İsmail Ertan
Ekrem Ceyhun
Mustafa Ernam
Ahmet Durakoğlu
Turgut Özal
Necdet Calp
Erdoğan Yazıcı (vekil)
Hasan Celal Güzel
İsmail Akınaltuğ (vekil)
Ahmet Selçuk
Sabahattin Çakmakoğlu
İsmet Alver
M. Atilla Tekeoğlu (vekil)
Necdet Seçkinöz
Ali Naci Tuncer (vekil)
Yücel Edil (vekil)
Osman Ünsal
Ali Naci Tuncer
Arif Yüksel (vekil)
Birkan Erdal
Osman Kadri Keskin
Mesut Kınalı (vekil)
Atilla Koç (vekil)
Yaşar Yazıcıoğlu
Ahmet Şağar
Füsun Koroğlu
Fikret Nesip Üçcan
Ömer Dinçer
Mehmet Emin Zararsız (vekil)
Efkan Ala
Özer Kontoğlu (vekil)
Fahri Kasırga
Özer Kontoğlu (vekil)
Ergin Ergül (vekil)
Kemal Madenoğlu
Fuat Oktay
g
t
d
Anavatan Partisi Genel Başkanları
Turgut Özal (1983-1989)
Yıldırım Akbulut (1989-1991)
Mesut Yılmaz (1991-2002)
Ali Talip Özdemir (2002-2003)
Nesrin Nas (2003-2005)
Erkan Mumcu (2005-2008)
Salih Uzun (2008-2009)
g
t
d
44. Türkiye Hükûmeti
Bülend Ulusu Hükûmeti (12 Eylül 1980 - 13 Aralık 1983)
Başbakan
Bülend Ulusu
Başbakan Yardımcıları
Turgut Özal · Zeyyat Baykara
Devlet Bakanları
Sermet Refik Pasin · Mehmet Özgüneş · Mehmet Nimet Özdaş · İlhan Öztrak
Gençlik ve Spor Bakanı
Vecdi Özgül
Gümrük ve Tekel Bakanı
Recai Baturalp → İlhan Evliyaoğlu → Ali Bozer → Cafer Tayyar Sadıklar
Adalet Bakanı
Cevdet Menteş → Rıfat Bayazıt → Mustafa Kazım Akdoğan → İlhan Öztrak → Ali Bozer
Millî Savunma Bakanı
Haluk Bayülken
İçişleri Bakanı
Selahattin Çetiner
Dışişleri Bakanı
İlter Türkmen
Maliye Bakanı
Kaya Erdem → Adnan Başer Kafaoğlu
Millî Eğitim Bakanı
Hasan Sağlam
Bayındırlık Bakanı
Tahsin Önalp
İmar ve İskan Bakanı
Ahmet Samsunlu → Şerif Tüten
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı
Necmi Ayanoğlu → Kaya Kılıçturgay
Ulaştırma Bakanı
Necmi Özgür → Mustafa Aysan
Tarım ve Orman Bakanı
Sabahattin Özbek
Çalışma Bakanı
Turhan Esener
Sosyal Güvenlik Bakanı
Sadık Şide
Köyişleri ve Kooperatifler Bakanı
Münir Raif Güney
Sanayi ve Teknoloji Bakanı
Şahap Kocatopçu → Mehmet Turgut
Ticaret Bakanı
Hurşit Kemal Cantürk
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı
Serbülent Bingöl → Fahir İlkel
Kültür Bakanı
Cihad Baban → İlhan Evliyaoğlu
Turizm ve Tanıtma Bakanı
İlhan Evliyaoğlu
g
t
d
45. Türkiye Hükûmeti
1. Özal Hükûmeti (13 Aralık 1983 - 21 Aralık 1987)
Başbakan
Turgut Özal
Başbakan Yardımcısı
Kaya Erdem
Devlet Bakanları
Vehbi Dinçerler · Sudi Türel · İsmail Özdağlar · Kazım Oksay · Ahmet Kurtcebe Alptemoçin · Abdullah Tenekeci · Hasan Celal Güzel · Ahmet Karaevli · Tınaz Titiz · Cemal Büyükbaş · Ali Bozer · Mesut Yılmaz
Gençlik ve Spor Bakanı
Abdullah Tenekeci
Gümrük ve Tekel Bakanı
Mesut Yılmaz
Adalet Bakanı
Mahmut Oltan Sungurlu → Halil Ertem → Mehmet Necat Eldem
Millî Savunma Bakanı
Zeki Yavuztürk
İçişleri Bakanı
Ali Tanrıyar → Yıldırım Akbulut → Ahmet Selçuk
Dışişleri Bakanı
Vahit Melih Halefoğlu
Maliye Bakanı
Vural Arıkan
Maliye ve Gümrük Bakanı
Ahmet Kurtcebe Alptemoçin → Vural Arıkan
Millî Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanı
Metin Emiroğlu → Vehbi Dinçerler
İmar ve İskan Bakanı
Sudi Türel
Bayındırlık Bakanı
Safa Giray
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı
Mustafa Kalemli → Mehmet Aydın
Ulaştırma Bakanı
İhsan Pekel → Veysel Atasoy
Tarım, Orman ve Köy İşleri Bakanı
Hüsnü Doğan
Köyişleri ve Kooperatifler Bakanı
İsmail Özdağlar
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı
Mustafa Kalemli
Sanayi ve Teknoloji Bakanı
Cahit Aral
Ticaret Bakanı
Kazım Oksay
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı
Sudi Türel → Cemal Büyükbaş
Kültür ve Turizm Bakanı
Mesut Yılmaz → Mükerrem Taşçıoğlu
g
t
d
46. Türkiye Hükûmeti
2. Özal Hükûmeti (21 Aralık 1987 - 9 Kasım 1989)
Başbakan
Turgut Özal
Başbakan Yardımcıları
Kaya Erdem · Ali Bozer
Devlet Bakanları
İlhan Aşkın · Güneş Taner · Cemil Çiçek · Işın Çelebi · Abdullah Tenekeci · Kamran İnan · Saffet Sert · Adnan Kahveci · Mehmet Yazar · Kazım Oksay · Recep Ercüment Konukman · Veysel Atasoy · Nihat Kitapçı · İsmet Özarslan · Yusuf Bozkurt Özal