Edat, Bağlaç, Ünlem Konu Anlatımı, Edat ve bağlaç, Türkçede en çok karıştırılan konular arasında yer almaktadır. Bu nedenle özellikle sınav döneminde olan öğrenciler, edat ve bağlaç konularını araştırmakta ve konu anlatımlarını inceleyerek pekiştirme yapmaktadır.
Edat ve bağlaç, birbirinden oldukça farklı iki kavramdır. Ancak bu terimleri kelime olarak birbirinden ayırt etmek kolay olmayabilir. Bu durumda edat ve bağlaçların cümle içerisinde kullanılmış halleri incelenmeli ve bu doğrultuda çıkarımlar yapılmalıdır. Edat ve bağlaç kavramlarını öğrenmek için aşağıdaki başlıkları inceleyebilirsiniz.
Edatlar
Edatlar, tek başına herhangi bir anlam ifade etmeyen kelimelerdir. İlgeç olarak da bilinen edatlar, cümle içerisinde kullanıldığı zaman anlam kazanmaktadır. Edatların cümle içerisindeki görevi, cümlenin anlam bütünlüğü kazanmasını sağlamaktır. Örneğin; “Eve otobüsle gittim” cümlesi incelendiği zaman cümle içerisinde geçen “ile” ifadesi cümlenin anlam bütünlüğünü korumaktadır.
Edatlar, temel olarak bulunduğu cümlede geçen kelimeler arasında anlam bağı oluşturmaktadır. Bu bağlamda edatlar; neden, amaç, yön, benzerlik gibi nedenler doğrultusunda kullanılabilmektedir. Eğer cümle içerisinde kullanılan bir edat, o cümleden silinirse anlam bütünlüğü kaybolacak ve cümle tamamen anlamsızlaşacaktır. Örneğin; “Senin gibi birisini hiç görmedim” cümlesinde “gibi” edatını çıkarttığımız zaman cümlede herhangi bir anlam kalmayacaktır.
edat, bağlaç, ünlem konu anlatımı
Edatlar Nedir?
Tek başına bir anlamı olmayan, cümle içinde sözcükler arasında çeşitli anlam ilgileri kuran ve cümleye değişik anlamlar katan sözcüklere edat denir. Edatlar cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamında daralma ya da bozulma meydana gelir. Türkçede en çok kullanılan edatlar şunlardır: “için, kadar, gibi, üzere, bir, yalnız, tek, ancak, dolayı, değil, -e göre, -e doğru, -e rağmen, -e karşı, -den başka, -den beri, -den yana, -den sonra, sadece, ile, mi…”
Başlıca Edatlar
“İle” Edatı:
Bu edat cümlede “araç, birliktelik, neden, durum” gibi ilgiler kurar. Sözcükten ayrı yazılabildiği gibi başındaki “i” sesi düşerek “-le / la” şeklinde sözcüğe bitişik de yazılabilir.
» İstanbul’a uçakla gidecekler. (araç)
» Arabanın gürültüsüyle uyandı. (neden)
» Ali kardeşleriyle okula gitti. (birliktelik)
» Sevinçle boynuma sarıldı. (durum)
“ile” sözcüğü hem edat hem de bağlaç olarak kullanılabilmektedir. “ile” sözcüğünün yerine “ve” getirildiğinde anlam bozulmuyorsa bağlaç, anlam bozuluyorsa bu sözcük edattır.
» Elinde defterle yanımıza geldi. (edat)
» Defterle kalemi çantaya koydum. (bağlaç)
“Gibi” Edatı:
Cümleye benzetme, tahmin, tezlik ve karşılaştırma anlamları katar. Bu sözcük benzetme edatı olarak
da bilinir.
» Melek gibi bir annesi vardı. (benzerlik)
» Sınıftan çıktığı gibi kantine koştu. (tezlik)
» Birazdan yağmur yağacak gibi. (tahmin)
» O da senin gibi akıllı biridir. (karşılaştırma)
“Kadar / -e kadar” Edatı:
Benzetme edatlarından olan ‘’kadar’’ edatı cümleye karşılaştırma, yaklaşıklık – ölçü, benzerlik, zaman gibi anlamlar da katar.
» Senin kadar başarılı değil. (karşılaştırma)
» Yağmur sabaha kadar yağdı. (zaman)
» 50 kilo kadar un almıştı. (ölçü-yaklaşıklık)
» Gül kadar güzelsin. (benzetme)
“İçin” Edatı:
“Amaç, neden, özgülük, görelik” bildirir. “Hakkında, nedeniyle, yüzünden, maksadıyla” anlamlarını ifade eden bir edattır.
» Ders çalışmak için odasına gitti. (amaç)
» Benim için çok basit bir iş. (görelik)
» Saati kırıldığı için çok üzüldü. (neden)
» Senin için iyi şeyler söyleniyor. (hakkında)
“-e göre” Edatı:
Yönelme durum ekiyle birlikte kullanılır. “Görelik, uygunluk, yönünden, bakımından ve karşılaştırma” anlamları katar.
» Anneme göre her şey olumsuz. (görelik)
» Düne göre bugün daha iyiyim. (karşılaştırma)
» Bana göre bir kitap var mı? (uygunluk)
» Anlatılanlara göre suçlu sensin. (bakılırsa)
“Karşı / -e karşı” Edatı:
Yönelme durum ekiyle kullanılarak “için, hakkında, yönelme, zaman” anlamları katar.
» Müziğe karşı ilgisi ve yeteneği vardı. (hakkında)
» Sabaha karşı eve geliyordu. (zaman)
» Manzaraya karşı oturmuştu. (yönelme – yön)
» Bu sözüne karşı, cevap veremedim. (karşılık olarak)
“-e doğru” Edatı:
Yönelme eki ile birlikte kullanılarak “yön” ve “zamanda” yakınlık bildirir.
» Bana doğru elini uzattı. (yön)
» Akşama doğru yürüyüşe çıktık. (zaman)
» Şehir merkezine doğru yol aldık. (yön)
» Yatsıya doğru herkes uyumuştu. (zaman)
“den beri” Edatı:
Ayrılma durum ekiyle birlikte eylemin başlangıç yerini ve zamanını bildirir.
» Bir haftadan beri onu arıyoruz. (zaman)
» Ankara’dan beri mola vermedik. (yer)
» Sabahtan beri burada bekliyoruz. (zaman)
» Evden beri aynı soruyu soruyor. (yer)
“Yalnız” ve “ancak” sözcükleri sadece anlamında kullanılırsa edat; ama, fakat anlamında kullanılırsa bağlaç olur.
» Onu yalnız sen ikna edebilirsin. (edat)
» Bu soruyu ancak o çözebilir. (edat)
» Sizinle gelirim yalnız bir şartım var. (bağlaç)
» Kitabı aldım ancak okuyamadım. (bağlaç)
“Mi” Soru Edatı:
Cümleye soru, zaman, pekiştirme, koşul anlamları katar. Her zaman kendinden önceki sözcükten ayrı, kendinden sonraki eklerle bitişik yazılır.
» Oğlunuz Amerika’dan döndü mü? (soru)
» Onu gördüm mü gülmeye başlıyorum. (zaman)
» Güzel mi güzel bir elbise aldım. (pekiştirme)
» Çalıştın mı her şeyi başarırsın. (koşul)
Bağlaçlar
Bağlaçlar; iki cümle veya iki benzer kelimeyi birbirinden ayıran kelimelerdir. Kelimeleri birbirine bağlama özelliği bulunan bağlaçlar, bu görevi nedeniyle bu ismi almıştır. Ve, ile, rağmen, ama, ki, fakat, dahi gibi kelimeler, bağlaçlara örnek olarak verilebilmektedir.
Bağlaçlar konusunu kısaca anlatmak gerekirse, neden sonuç ilişkisi kurmak, benzer kelimeleri cümle içerisinde birbirinden ayırmak için kullanılabildiği bilinmelidir. Örnek vermek gerekirse, “Pazardan elma ve portakal aldık” cümlesinde kullanılan “ve” birbirine benzer iki kelime olan meyveleri birbirinden ayırmak için kullanılmaktadır. Diğer bir örnek ise “Onu seviyorum buna rağmen ona çok güvenmiyorum” cümlesi, “rağmen” bağlacı ile iliştirilmiş ve anlamlı hale gelmiştir.
Bağlaç Nedir?
Tek başına bir anlamı olmayan, anlamca birbiriyle ilgili cümleleri veya cümlede eş görevli sözcük ve söz öbeklerini bağlamaya yarayan sözcüklere bağlaç denir. Bağlaçların yerine noktalama işaretleri kullanılabilir ve bağlaçlar cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamında daralma ya da bozulma olmaz. Türkçede en çok kullanılan bağlaçlar şunlardır: ama, ancak, bile, çünkü, dahi, de, de…..de, demek ki, fakat, gerek…gerek(se), ha……..ha, halbuki, hatta, hem, hem de, ile, ise, ister…..ister(se), kâh……….kâh, kısacası, ki, lâkin, nasıl ki, ne var ki, ne yazık ki, ne……ne (de), nitekim, oysa , öyle ki, öyleyse, üstelik, ve, veya, veyahut, ya da, ya….ya (da), yeter ki, yine, yoksa...
» Yardımlarınızı ve önerilerinizi bekliyoruz.
» Buğra ile annesi yıllar sonra buluştular.
» Bu parayla ya otomobil ya ev alacağım.
» Kardeşlerin veya arkadaşların sana yardım etsin.
» Hem kilo aldı hem de hastalandı.
» Ne yardan geçilir ne anadan.
» Romanlarınızı da öykülerinizi de ilgiyle okuyoruz.
» Gerek sesi gerek sahnedeki duruşu çok iyi.
» Çok çalıştı ama hedeflerine ulaşamadı.
» Hava soğuktu fakat kar yağmadı.
» Arabayla yola çıktı çünkü otobüsü kaçırmıştı.
» Borçlarını ödemişti hatta araba bile almıştı.
» Üniversite okuyorum ayrıca bir işte de çalışıyorum.
» Bir şeyler biliyor ki konuşuyor.
“de” bağlacı hâl eki olan “de” ile karıştırılmamalıdır. Bağlaç olan “de” her zaman ayrı yazılır. “te / ta” şekli yoktur. Ek olan “-de” ise sözcüklere bitişik yazılır. Eklendiği sözcüğe bulunma, kalma anlamı katar. Ayrıca bağlaç olan “de” cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmazken ek olan “-de” cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur.
» Dün bizi bekletti de gelmedi. (bağlaç)
» Evin bahçesinde oyun oynuyorlar. (ek)
“ki” bağlacı bazı sözcüklerle kalıplaşarak bitişik bir şekilde yazılabilir.
» sanki, mademki, meğerki, oysaki, çünkü, belki, halbuki
Türkçede bağlaç olan “ki” nin dışında ek olarak kullanılan ve bitişik yazılan iki tane daha “ki” vardır.
» Sıfat yapan “ki” (Hangi sorusunun cevabı)
» Karşıdaki ev dedemlerin. (Hangi ev?)
» Zamir olan “ki” (İsmin yerini tutar)
» Notlarım seninkinden iyi. (notlarından)
Edat ve Bağlaç Farkı
Edat ve bağlaç farkı, kolay bir şekilde anlaşılabilmektedir. Cümle içerisinde kullanıldıkları zaman fark edilebilen edat ve bağlacın ayrımını yapabilmek için tek bir hususa dikkat etmek yeterli olacaktır. Edatlar kullanıldıkları cümleden çıkartılırsa anlam bozulması meydana gelmektedir. Ancak bağlaç cümleden çıkartılırsa, cümle tamamen anlamsızlaşmaz. Bağlacın çıkartıldığı cümlelerde yalnızca daralma meydana gelir.
Edat ve bağlaç farkı konusunu daha iyi bir şekilde anlayabilmek için cümleyi genel olarak okumak da yeterlidir. Örneğin “Ona karşı bazı sorumluluklarım var” cümlesinde “karşı” kelimesi edat olarak kullanılmıştır. Buradaki karşı kelimesinin edat olma nedeni ise, cümledeki kelimeleri iliştirmemesi ve herhangi benzer kelimeler arasında köprü kurmamasıdır. “Bu işi ancak sen başarabilirsin” cümlesine takıldığı zaman, “ancak” kelimesinin edat olarak kullanıldığı bariz bir şekilde görülmektedir.
Edat ve Bağlaç Örnekleri
Edat ve bağlaç konusu üzerine araştırma yapan bireyler, daha önce de belirttiğimiz gibi örnek cümleler üzerinden konuyu kavrayabilmektedir. Aşağıdaki listede hem edat hem de bağlaçlar için örnekler verilmektedir.
Okula gidemedim çünkü çok hastalanmıştım. (Bağlaç: çünkü)
Senin için her şeyi yaparım (Edat: için)
Kendime göre bir elbise buldum (Edat: göre)
Okul ile ev arasındaki mesafe 5 kilometreden fazladır. (Bağlaç: ile)
Okula otobüs ile gidiyorum. (Edat: ile)
Bizim sorunumuzu yalnız o çözebilir. (Edat: yalnız)
Ödevimi yaparım yalnız yetiştirmem mümkün değil. (Bağlaç: yalnız)
Sonuç olarak edat ve bağlaçları birbirinden ayırabilmek için cümleleri incelemek ve cümlenin ögelerini iyi bilmek yeterli olacaktır. Bu sayede kullanılan kelimelerin hangi amaçla kullanıldığı, bağlaç mı yoksa edat mı olduğu kolayca tespit edilebilmektedir.
Ünlem Nedir?
Aniden ortaya çıkan duyguların etkisiyle ağızdan bir çırpıda çıkan, bu duyguları daha etkili anlatmaya yarayan sözcüklerdir. Bu sözcüklerin yanında dilek, emir, tehdit gibi anlamlar taşıyan sözcükler, cümleler ve yansımalar da ünlem değeri kazanabilir. Bu bakımdan ünlemleri iki alt başlıkta inceleyebiliriz:
Asıl Ünlemler: Asıl görevi ünlem olan sözcüklerdir. Başka görevlerde kullanılamayan bu sözcükler seslenme veya duygu ifade eder.
» Ey Türk Gençliği!, Hey! Bakar mısın?, Bre melûn!
» Eyvah, yemek yandı!, Vah zavallı!, Aman dikkat!
Ünlem Değeri Kazanmış Sözcükler: Anlamlı sözcüklerin bazılarına vurgu ve tonlama yoluyla ünlem değeri kazandırılabilir.
» Komşular!, Babacığım!, Simitçi!, Ne kadar da güzel!, Hemşehrilerim!, Çabuk eve git!, Çok ilginç!..
Test Soruları
⇒ 6. Sınıf Edat Bağlaç Ünlem Testi Çözmek İçin 6. Sınıf Edat Bağlaç Ünlem Test Soruları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.
⇒ 5. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 5. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz
⇒ 6. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 6. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
⇒ 7. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 7. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
⇒ 8. sınıf Türkçe testleri çözmek için 8. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
⇒ Tüm sınıfların Türkçe testlerini görmek için Türkçe Testi Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Türkçe Konuları
⇒ Edat Bağlaç Ünlem Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.
⇒ Türkçe Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.
⇒ 5. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 5. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.
⇒ 6. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 6. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.
⇒ 7. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 7. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.
⇒ 8. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 8. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.
⇒ Sözel Mantık Soruları çözmek için sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
⇒ LGS Türkçe deneme soruları çözmek için LGS Türkçe Deneme çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
İLGİLİ YAZILAR
Araştırma
9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı 2021-2022	
Ana Başlıklar;9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı 2021-2022Kurs Planları Nasıl Hazırlanırİlginizi Çekebilecek Konuları 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı