“Kişiyi kendi davranışlarıyla ilgili olarak bir yargıda bulunmaya yönelten, kişinin kendi ahlak değerleri üzerinde dolaysız ve kendiliğinden yargılama yapmasını sağlayan, kişiye doğruyu ve iyiyi yapma yükümünü de yükleyen içsel güç.”
“Elini vicdanına koy”, “Vicdanının sesini dinle”, “Vicdan azabı çekmek” gibi deyişler, yaşamın ahlaksal alanıyla ilgili olarak günlük konuşmalarda sık sık geçer.
Vicdan, insanda doğuştan mı vardır, yoksa sonradan mı kazanılır?
Bu soruları doğru yanıtlamak, toplumsallaşma sürecinin iyi bilinmesi ve değerlendirilmesiyle olasıdır. Yoksa insanları doğuştan “iyiler” ve “kötüler” diye ayıran bir yanılgıya düşülebilir.
Gerçek şudur: İnsan toplumsal bir varlık olarak öteki insanlarla bütünleşerek varlığını gerçekleştirir. Diğer insanlara gereksinimi vardır. Onlarla uyum içinde olmak, onlar tarafından kabul edilmek, sevilmek, sayılmak ister. Onları anlamaya çalışır, sever, sayar.
Önce aile fertlerini, arkadaşlarını, doğal koşullarda gittikçe gelişen bir sevme, anlama gücüyle halkını ve tüm insanlığı sever. Bu sevgi, saygı davranışlarına yansır, onu bencillikten elçiliğe, özveriye yöneltir, giderek ulusu.
BENCE Öğretmenlerimiz…
Peki, bugün ülkemizde özellikle insanların huzur ve mutluluğu, iş aş sahibi olması, hak ve hukukun tecelli etmesi çerçevesinde bakarsak vicdanı nereye koymak gerekir? Açıkçası, ortama bakıldığında insanın içinin cıızzz etmemesi mümkün değil.
Puslu havada balkonda çay içerken dışarıyı izliyorum. Daha bir ay öncesine kadar yemyeşil olan bağ ve bahçeler, meşelikler ne de çok sararmışlar. Yağmur çiseliyor, tabiat giderek canlılığını yok ediyor.
Bu duygular içerisinde boğuşurken, sokağın bir köşesinden bir kadın apartmanların önündeki atılan çöp torbalarını izliyor, bir yandan da sağına soluna bakıyor. O kadın, o apartmanın önündeki çöp torbalarını elleriyle inceledi, baktı; belli ki bir şeyler arıyordu.